അഗ്നിപുരാണമ്

ആയത്തം കുഞ്ജരൈശ്ചൈവ വിജയം പൃഥിവീക്ഷിതാം । പാകലേഷു ച സര്വേഷു കര്ത്തവ്യമനുവാസനം ।। ൨൮൭.

ഭൂമിയിൽ വിജയം ആനകളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; എല്ലാ ഒരുക്കങ്ങളിലും ശരിയായ പരിചരണം നിർബന്ധമാണ്.

ഘൃതതൈലപരീപാകം സ്ഥാനം വാതവിവര്ജിതം । സ്കന്ധേഷു ച ക്രിയാ കാര്യ്യാ തഥാ പാലകവന്നൃപാഃ ।। ൨൮൭.

നെയ്‌യും എണ്ണയും ഉപയോഗിച്ച് കാറ്റില്ലാത്ത സ്ഥലം ഒരുക്കണം; കൃത്യങ്ങൾ അവരുടെ തോളിൽ ആനപാലകനും രാജാവും നിർദ്ദേശിച്ചപോലെ ചെയ്യണം.

ഗോമൂത്രം പാണ്ഡുരോഗേഷു രജനീഭ്യാം ഘൃതന്ദ്വിജ । ആനാഹേ തൈലസിക്തസ്യ നിഷേകസ്തസ്യ ശസ്യതേ ।। ൨൮൭.

പാണ്ഡുരോഗങ്ങൾക്കു പശുവിന്റെ മൂത്രം മഞ്ഞളോടൊപ്പം കൊടുക്കണം, ദ്വിജൻ; വയർഫുളിപ്പിനായി എണ്ണ തളിച്ച് പുരട്ടണം.

ലവണൈഃ പഞ്ചഭിര്മ്മിശ്രാ പ്രതിപാനായ വാരുണീ । വിഡങ്ഗത്രിഫലാവ്യോഷസൈന്ധവൈഃ കവലാന് കൃതാന് ।। ൨൮൭.

കുടിക്കാൻ അഞ്ചു തരത്തിലുള്ള ഉപ്പു കലർത്തിയ വാരുണി നൽകണം; വായ് ശുദ്ധീകരിക്കാൻ വിതങ്കം, തൃഫല, വ്യോഷം, സൈന്ധവം എന്നിവ ചേർത്ത് ഉരുണ്ട ബോൾ നൽകണം.

മൃര്ച്ഛാസു ഭോജയേന്നാഗം ക്ഷൌദ്രന്തോയഞ്ച പായയേത് । അബ്യങ്ഗ ശിരസഃ ശുലേ നസ്യഞ്ചൈവ പ്രശസ്യതേ ।। ൨൮൭.

ബോധംകെട്ടാൽ ആനയ്ക്ക് തേൻ കലർത്തിയ വെള്ളം നൽകണം; തലവേദനയ്ക്ക് തൈലം പുരട്ടലും നാസ്യവും ഉത്തമമാണ്.

നാഗാനാം സ്നേഹപുടകഃ പാദരോഗാനുപക്രമേത് । പശ്ചാത് കല്കകഷായേണ ശോധനഞ്ച വിധീയതേ ।। ൨൮൭.

ആനകളുടെ കാലരോഗങ്ങൾക്ക് എണ്ണകൊണ്ടു പൊട്ടൽ ചെയ്യണം; ശേഷം കഷായവും കുഴമ്പും ഉപയോഗിച്ച് ശുദ്ധീകരണം നടത്തണം.

ശിഖിതിത്തിരിലാവാനാം പിപ്പലീമരിചാന്വിതൈഃ । രസൈഃ സമ്ഭോജ്യേന്നാഗം വേപഥുര്യസ്യ ജായതേ ।। ൨൮൭.

കുലിർപ്പുള്ള ആനയ്ക്ക് മയിലിന്റെയും കാടക്കോഴിയുടെയും ലാവയുടെയും രസം പിപ്പലിയും കുരുമുളകും ചേർത്ത് നൽകണം.

ബാലവില്വം തഥാ ലോധ്രം ധാതകീ സിതയാ സഹ । അതീസാരവിനാശായ പിണ്ഡീം ഭുഞ്ജീത കുഞ്ജരഃ ।। ൨൮൭.

കുരുമാവിൻ കുരു, ലോധ്രം, ധാതകി, പഞ്ചസാര എന്നിവ ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കിയ പിണ്ടി അതിസാരത്തിന് ആന കഴിക്കണം.

നസ്യം കരഗ്രഹേ ദേയം ഘൃതം ലവണസംയുതമ് । മാഗധീനാഗരാജാജീയവാഗൂര്മുസ്തസാധിതാ ।। ൨൮൭.

തുമ്പ് പിടിച്ചിടുന്ന രോഗത്തിന് ഉപ്പു ചേർത്ത നെയ്‌ നാസ്യമായി നൽകണം; മാഗധീ, നാഗരാജം, അജീ, വാഗൂർ, മുഷ്‌ത എന്നിവ ചേർത്ത് കഞ്ഞി തയ്യാറാക്കണം.

ഉത്കര്ണകേ തു ദാതവ്യാ വാരഹഞ്ച തഥാ രസമ് । ദശമൂലകുലത്ഥാമ്ലകാകമാചീവിപാചിതമ് ।। ൨൮൭.

കാത് രോഗത്തിന് ദശമൂലം, കൊല്ലു, പുളിയുള്ള കാകമാച്ചി എന്നിവ ചേർത്ത് പാകം ചെയ്ത രസം വെള്ളം ചേർത്ത് നൽകണം.

തൈലമൂഷണസംയുക്തം ഗലഗ്രഹഗദാപഹമ് । അഷ്ടഭിര്ലവണൈഃ പിഷ്ടൈഃ പ്രസന്നാഃ പായയേദ്ഘൃതമ് ।। ൨൮൭.

എണ്ണ ചൂടോടെ കലർത്തി കൊടുക്കുന്നത് കഴുത്ത് പിടിച്ച രോഗം മാറ്റുന്നു; എട്ട് തരത്തിലുള്ള ഉപ്പു പൊടിച്ച് നെയ്‌യിൽ ചേർത്ത് നൽകുന്നത് മനസ്സിന്റെ തെളിച്ചം നൽകും.

മൂത്രഭങ്ഗേഽഥ വാ വീജം ക്കഥിതം ത്രപൂഷസ്യ ച । ത്വഗ്ദോഷേഷു പിവേന്നിമ്ബം വൃഷം വാ ക്കഥിതം ദ്വിപഃ ।। ൨൮൭.

മൂത്രം തടസ്സപ്പെടുമ്പോഴും വീര്യം സംബന്ധിച്ച പ്രശ്നങ്ങളിലുമാണ് ആവശ്യം ഉണ്ടാകുന്നത് എങ്കിൽ, ആവശ്യമുള്ളത് തവിട്ടു വിത്തുകൾ കഴിക്കണമെന്ന് പറയുന്നു. ചർമ്മരോഗങ്ങൾക്കു വേണ്ടി നിമ്പം കഴിക്കണം. വീര്യവർദ്ധനത്തിനായി ആനയെ അനുഗ്രഹകരമായതായി പറയുന്നു.

ഗവാം മൂത്രം വിड़ങ്ഗാനി കൃമികോഷ്ഠേഷു ശസ്യതേ । ശ്രൃങ്ഗവേരകണാദ്രാക്ഷാശര്കരാഭിഃ ശ്രൃതം പയഃ ।। ൨൮൭.

പശുമൂത്രവും വിരംഗയും കുടലിലെ പുഴുക്കൾക്കു നല്ലതാണ്. ഇഞ്ചി, മുന്തിരി, പഞ്ചസാര ചേർത്ത് പാൽ തിളപ്പിച്ചാൽ അതും ഗുണകരമാണ്.

ക്ഷതക്ഷയകരം പാനം തഥാ മാംസരസഃ ശുഭഃ । മുദ്‌ഗോദനം വ്യോഷയുതമരുചൌ തു പ്രശസ്യതേ ।। ൨൮൭.

മുറിവുകളും ക്ഷയരോഗവും സുഖപ്പെടുത്തുന്ന പാനീയങ്ങളും, മാംസരസം കുടിക്കുന്നത് നല്ലതാണ്. മുട്ഗം ചേർത്ത് കറിവേപ്പിലയും മസാലകളും ചേർത്ത് പാചകം ചെയ്ത അരി, രുചികുറയുമ്പോൾ കഴിക്കേണ്ടതാണെന്ന് പറയുന്നു.

ത്രിവൃദ്വ്യോഷാഗ്നിദന്ത്യര്കശ്യാമാക്ഷീരേ ഭപിപ്പലീ । ഏതൈര്ഗുല്മഹരഃ സ്നേഹഃ കൃതശ്ചൈവ തഥാപരഃ ।। ൨൮൭.

തൃവൃത്, കറിവേപ്പില, അഗ്നിദന്തി, അർക്കം, ശ്യാമ, പാൽ, പിപ്പലി എന്നിവ ചേർത്ത് എണ്ണ ഒരുക്കിയാൽ കുടലിലെ വളർച്ചകൾക്ക് ഗുണം ചെയ്യും. ഇതുപോലെയുള്ള മറ്റൊരു എണ്ണയും ഉപയോഗിക്കാം.

ഭേദനദ്രാവണാഭ്യങ്ഗസ്നേഹപാനാനുവാസനൈഃ । സര്വാനേവ സമുത്പന്നാന് വിദ്രവാന് സമുപാഹരേത് ।। ൨൮൭.

വിരചനങ്ങൾ, ദ്രാവകങ്ങൾ, തൈലം പുരട്ടൽ, എണ്ണ കുടിയിരുത്തൽ, എനിമ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് ഉണ്ടാകുന്ന എല്ലാ ദ്രവരോഗങ്ങളും ചികിത്സിക്കണം.

യഷ്ടികം മുദ്‌ഗസൂപേന ശാരദേന തഥാ പിവേത് । ബാലവില്വൈസ്തഥാ ലേപഃ കടുരോഗേഷു ശസ്യതേ ।। ൨൮൭.

ശരത്കാലത്ത് യഷ്ടികയെ മുട്ഗസൂപ്പിൽ ചേർത്ത് കുടിക്കണം. ബാലവിൽവം അരച്ച് കട്ടിയുള്ള രോഗങ്ങളിൽ പുരട്ടുന്നത് ഗുണകരമാണ്.

വിഡങ്ഗേന്ദ്രയവൌ ഹിങ്ഗു സരലം രജനീദ്വയമ് । പൂര്വാഹ്ണേ പായയേത് പിണ്ഡാത് പിണ്ഡാന് സര്വശൂലോപശാന്തയേ ।। ൨൮൭.

വിഡംഗം, ഇന്ദ്രയവം, ഹിംഗു, സരളം, രണ്ട് തരത്തിലുള്ള മഞ്ഞൾ എന്നിവ ചേർത്ത് രാവിലെ പിണ്ടിയായി കഴിക്കണം. ഇതു വയറുവേദനകൾക്ക് ശാന്തി നൽകും.

പ്രധാനഭോജനേ തേഷാം യഷ്ടികബ്രീഹിശാലയഃ । മധ്യമൌ യവഗോധൂമൌ യവഗോധൂമൌ ശേഷാ ദന്തിനി ചാധമാഃ ।। ൨൮൭.

പ്രധാനഭക്ഷണത്തിന് യഷ്ടിക, ബ്രിഹി, ശാല്യരി എന്നിവ കഴിക്കണം. ഇടയ്ക്കുള്ള ഭക്ഷണത്തിന് യവവും ഗോതുംവുമാണ് ഉത്തമം. ശേഷിക്കുന്നവർക്കും യവം, ഗോതുമം, ദന്തിനി എന്നിവ കുറഞ്ഞ ഗുണമുള്ളവയാണ്.

യവശ്ചൈവ തഥൈവേക്ഷുര്നാഗാനാം ബലവര്ദ്ധനഃ । നാഗാനാം യവസം ശുഷ്കം തഥാ ധാതുപ്രകോപണം ।। ൨൮൭.

യവവും ഇക്ഷുവും ആനകൾക്ക് ശക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഉണക്കിയ യവസവും ആനകൾക്ക് ധാതുക്കളെ അസ്വസ്ഥമാക്കുന്നു.

മദക്ഷീണസ്യ നാഗസ്യ പയഃപാനം പ്രശസ്യതേ । ദീപനീയൈസ്തഥാ ദ്രവ്യൈഃ ശ്രൃതോ മാംസരസഃ ശുഭഃ ।। ൨൮൭.

മദം കുറഞ്ഞ ആനയ്ക്ക് പാൽ കുടിക്കുന്നത് ഉത്തമമാണ്. ദഹനശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ദ്രവ്യങ്ങൾ ചേർത്ത് തിളപ്പിച്ച മാംസരസം കൂടി ഗുണകരമാണ്.

കടുമത്സ്യവിड़ങ്ഗാനി ക്ഷാരഃ കോഷാതകീ പയഃ । ഹരിദ്രാചേതി ധൂപോയം കുഞ്ജരസ്യ ജയാവഹഃ ।। ൨൮൭.

കയ്പുള്ള മീൻ, വിരംഗ, ക്ഷാരം, കോശാതകി, പാൽ, മഞ്ഞൾ എന്നിവ ചേർത്ത് ധൂപനം ചെയ്താൽ ആനയ്ക്ക് വിജയമുണ്ടാകും.

പിപ്പലീതണ്ഡുലാസ്തൈലം മാധ്വീകം മാക്ഷഇകമ് തഥാ । നേത്രയോഃ പരിഷേകോയം ദീപനീയഃ പ്രശസ്യതേ ।। ൨൮൭.

പിപ്പലി, അരി, മധുവിനും തേനും ചേർത്ത് എണ്ണയാക്കി കണ്ണിൽ കഴുകുന്നത് ദീപനം നൽകുന്നു, അതും ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

പുരീഷഞ്ജതനേത്രസ്തു തഥാ പാരാവതസ്യ ച । ക്ഷീരവൃക്ഷകരീഷാശ്ച പ്രസന്നായേഷ്ടമഞ്ജനം ।। ൨൮൭.

പാരാവതത്തിന്റെ ചാണിയും, അതുപോലെ പനമ്പാടിന്റെ ചാണിയും, ക്ഷീരവൃക്ഷങ്ങളുടെ ചാണിയും കണ്ണ് തെളിയാൻ ഏറ്റവും നല്ല അഞ്ജനമാണ്.

അനേനാഞ്ജിനേത്രസ്തു കരോതി കദനം രണേ । ഉത്‌പലാനി ച നീലാനി സുസ്തന്തഗരമേവ ച ।। ൨൮൭.

ഈ അഞ്ജനം കണ്ണിൽ പുരട്ടിയാൽ യുദ്ധത്തിൽ കാഴ്ച ശക്തമാകും. നീല ഉത്പലവും നല്ല നൂലും കൂടി ഉപയോഗിക്കാം.

തണ്ഡുലോദകപിഷ്ടാനി നേത്രനിര്വാപനം പരമ് । നഖവൃദ്ധൌ നഖച്ഛേദസ്തൈലസേകശ്ച മാസ്യപി ।। ൨൮൭.

അരി വെള്ളത്തിൽ കലർത്തി കണ്ണിൽ ഇടുന്നത് വളരെ നല്ല തണുപ്പാണ്. നഖം വളരുമ്പോൾ മാസത്തിൽ ഒരിക്കൽ നഖം മുറിച്ച് എണ്ണ പുരട്ടുന്നത് ഗുണകരമാണ്.

ശയ്യാസ്ഥാനം ഭവേച്ചാസ്യ കരീഷൈഃ പാംശുഭിസ്തഥാ । ശരന്നിദാഘയോഃ സേകഃ സര്പിഷാ ച തഥേഷ്യതേ ।। ൨൮൭.

ആനയുടെ കിടക്ക ചാണിയും മണ്ണും ചേർത്ത് ഒരുക്കണം. ശരത്കാലത്തും വേനലിലും നെയ്യ് തളിക്കുന്നത് ഉത്തമമാണ്.

ധന്വന്തരിരുവാച അശ്വവാഹനസാരഞ്ച വക്ഷ്യേ ചാശ്വചികിത്സനമ് । വാജിനാം സംഗ്രഹഃ കാര്യോ ധര്മ്മകര്മാര്ഥസിദ്ധയേ ।। ൨൮൮.

ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇനി കുതിരയെ പരിപാലിക്കുന്നതിന്റെ സാരം, കുതിര രോഗചികിത്സയും വിശദീകരിക്കാം. ധർമ്മം, കര്‍മ്മം, സമ്പത്ത് എന്നിവ നേടാൻ കുതിരകളെ ശേഖരിക്കണം.

അശ്വിനീ ശ്രവണം ഹസ്തം ഉത്തരാത്രിതയന്തഥാ । നക്ഷത്രാണി പ്രശസ്താനി ഹയാനാമാദിവാഹനേ ।। ൨൮൮.

അശ്വിനി, ശ്രവണം, ഹസ്തം, ഉത്തര, തൃതയ എന്നിങ്ങനെയുള്ള നക്ഷത്രങ്ങൾ കുതിരയെ ആദ്യമായി കയറാൻ ഉത്തമമാണ്.