ധന്വന്തരിരുവാച ആയുരാരോഗ്യകര്താര ഓംകാരദ്യാശ്ച നാകദാഃ । ഓംകാരഃ പരമോ മന്ത്രസ്തം ജപ്ത്വാ ചാമരോ ഭവേത് ।। ൨൮൪.
ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: ആയുസ്സും ആരോഗ്യവും നൽകുന്നവരും, ഓംകാരത്തോടെ സ്വർഗ്ഗം നൽകുന്നവരും. ഓംകാരമാണ് പരമോന്നത മന്ത്രം; അതു ജപിച്ചാൽ അമരന്മാർപോലെ മരണമില്ലാതെ ഇരിക്കും.
ഗായത്രീ പരമോ മന്ത്രസ്തം ജപ്ത്വാ ഭുക്തിമുക്തിഭാക് । ഓം നമോ നാരായണായ മന്ത്രഃ സര്വാര്ഥസാധകഃ ।। ൨൮൪.
ഗായത്രി പരമമന്ത്രമാണ്; അതു ജപിച്ചാൽ ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും. 'ഓം നമോ നാരായണായ' എന്ന മന്ത്രം എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും വിജയിപ്പിക്കും.
ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ സര്വദഃ । ഓം ഹ്രൂഁ നമോ വിഷ്ണവേ മന്ത്രോയഞ്ചൌഷധം പരം ।। ൨൮൪.
'ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ' എന്നത് എല്ലാം നൽകുന്നു; 'ഓം ഹ്രൂം നമോ വിഷ്ണവേ' എന്നത് മന്ത്രവും പരമൗഷധവുമാണ്.
അനേന ദേവാ ഹ്യസുരാഃ സശ്രിയോ നിരുജോഽഭവന് । ഭൂതാനാമുപകാരശ്ച തഥാ ധര്മോ മഹൌഷധമ് ।। ൨൮൪.
ഇതുകൊണ്ട് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും സമ്പത്തോടുകൂടി രോഗരഹിതരായി; അതുപോലെ എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഉപകാരവും, ധർമ്മത്തിന് മഹൗഷധവുമാണ്.
ധര്മ്മഃ സദ്ധര്മ്മകൃദ്ധര്മീ ഏതൈര്ധര്മ്മൈശ്ച നിര്മ്മലഃ । ശ്രീദഃ ശ്രീശഃ ശ്രീനിവാസഃ ശ്രീധരഃ ശ്രീനികേതനഃ ।। ൨൮൪.
ധർമ്മം സത്യധർമ്മം ചെയ്യുന്നവനാണ്; ഈ ധർമ്മങ്ങൾകൊണ്ട് മനസ്സു ശുദ്ധിയാകും. സമ്പത്ത് നൽകുന്നവൻ, സമ്പത്തിന്റെ നാഥൻ, സമ്പത്തിന്റെ വാസസ്ഥലം, സമ്പത്ത് ധാരകൻ, സമ്പത്തിന്റെ ആലയം.
ശ്രിയഃ പതിഃ ശ്രീപരമ് ഏതൈഃ ശ്രിയമവാപ്നുയാത് । കാമീ കാമപ്രദഃ കാമഃ കാമപാലസ്തഥാ ഹരിഃ ।। ൨൮൪.
സമ്പത്തിന്റെ നാഥനും പരമസമ്പത്തും ആകുന്നു; ഇവയാൽ സമ്പത്ത് ലഭിക്കും. ആഗ്രഹമുള്ളവർക്കു ആഗ്രഹം നൽകുന്നവൻ, ആഗ്രഹം തന്നെയും, ആഗ്രഹ സംരക്ഷകനും ഹരിയും ആകുന്നു.
ആനന്ദോ മാധവശ്ചൈവ നാമ കാമായ വൈ ഹരേഃ । രാമഃ പരശുരാമശ്ച നൃസിംഹോ വിഷ്ണുരേവ ച ।। ൨൮൪.
ആനന്ദനും മാധവനും ഹരിയുടെ ഇഷ്ടസിദ്ധിക്ക് വിളിക്കാവുന്ന പേരുകളാണ്. രാമൻ, പരശുരാമൻ, നരസിംഹൻ, വിഷ്ണു ഇവരും അതുപോലെ തന്നെ.
ത്രിവിക്രമശ്ച നാമാനി ജപ്തവ്യാനി ജിഗീഷുഭിഃ । വിദ്യാമഭ്യസ്യതാം നിത്യം ജപ്തവ്യഃ പുരുഷോത്തമഃ ।। ൨൮൪.
വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ത്രിവിക്രമനും മറ്റു പേരുകളും ജപിക്കണം. വിദ്യ അഭ്യസിക്കുന്നവർ എപ്പോഴും പുരുഷോത്തമൻ എന്ന നാമം ജപിക്കണം.
ദാമോദരോ ബന്ധഹരഃ പുഷ്കരാക്ഷോഽക്ഷിരോഗനുത് । ഹൃഷീകേശോ ഭയഹരോ ജപേദൌഷധകര്മ്മണി ।। ൨൮൪.
ദാമോദരൻ ബന്ധനങ്ങൾ അകറ്റുന്നവൻ, പുഷ്കരാക്ഷൻ കണ്ണ് രോഗങ്ങൾ ശമിപ്പിക്കുന്നവൻ, ഹൃഷീകേശൻ ഭയം അകറ്റുന്നവൻ—ഔഷധക്രിയയിൽ ഇവരുടെ പേരുകൾ ജപിക്കണം.
അച്യുതഞ്ചാമൃതം മന്ത്രം സങ്ഗ്രാമേ ചാപരാജിതഃ । ജലതാരേ നാരസിംഹം പൂര്വ്വാദൌ ക്ഷേമകാമവാന് ।। ൨൮൪.
അച്യുതൻ അമൃതമായ മന്ത്രം, യുദ്ധത്തിൽ അപരാജിതൻ, വെള്ളം കടക്കുമ്പോൾ നരസിംഹൻ, ഏതെങ്കിലും പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ രക്ഷയ്ക്കായി ഇവരുടെ പേരുകൾ വിളിക്കണം.
ചക്രിണങ്ഗദിനഞ്ചൈവ ശാര്ങ്ഗിണം ഖഡ്ഗിനം സ്മരേത് । നാരായണം സര്വകാലേ നൃസിംഹോഽഖിലഭീതിനുത് ।। ൨൮൪.
ചക്രധാരി, ഗദാധാരി, ശാരംഗധന്വി, ഖഡ്ഗധാരി ഇവരെ ഓർക്കണം. എല്ലാ സമയത്തും നാരായണനും, എല്ലാ ഭയങ്ങളും അകറ്റുന്ന നരസിംഹനും ഓർത്തിരിക്കണം.
ഗരുഡധ്വജശ്ച വിഷഹൃത് വാസുദേവം സദാ ജപേത് । ധാന്യാദിസ്ഥാപനേ സ്വപ്നേ അനന്താച്യുതമീരയേത് ।। ൨൮൪.
ഗരുഡധ്വജൻ വിഷം അകറ്റുന്നവൻ, വാസുദേവൻ എന്നും ജപിക്കണം. ധാന്യാദികൾ സ്ഥാപിക്കുമ്പോഴും സ്വപ്നത്തിൽ അനന്തനും അച്യുതനും വിളിക്കണം.
നാരായണഞ്ച ദുഃസ്വപ്നേ ദാഹാദൌ ജലശായിനം । ഹയഗ്രീവഞ്ച വിദ്യാര്ഥീ ജഗത്സൃതിം സുതാപ്തയേ ।। ൨൮൪.
ദുർസ്വപ്നത്തിൽ നാരായണനും, ദാഹം പോലുള്ള കഠിനതയിൽ ജലശായിയും, വിദ്യയ്ക്കായി ഹയഗ്രീവനും, പുത്രലാഭത്തിനായി ജഗത്സൃഷ്ടിയും വിളിക്കണം.
ബലഭദ്രം ശൌര്യകാര്യ്യേ ഏകം നാമാര്ഥസാധകമ് ।। ൨൮൪.
ശൗര്യപ്രവൃത്തികൾക്കായി ബാലഭദ്രനും, ഒരൊറ്റ നാമം തന്നെ ആവശ്യമായ ഫലം നേടാൻ സഹായിക്കും.
ധന്വന്തരിരുവാച സിദ്ധയോഗാന് പുനര്വക്ഷ്യേ മൃതസഞ്ജീവനീകരാന് । ആത്രേയഭാഷിതാന് ദിവ്യാന് സര്വവ്യാധിവിമര്ദനാന് ।। ൨൮൫.
ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: മരിച്ചവരെ പോലും ജീവിപ്പിക്കുന്ന, ആത്രേയൻ പറഞ്ഞ ദിവ്യമായ, എല്ലാ രോഗങ്ങളും അകറ്റുന്ന സിദ്ധയോഗങ്ങൾ ഞാൻ വീണ്ടും വിശദീകരിക്കാം.
ആത്രേയ ഉവാച വില്വാദിപഞ്ചമൂലസ്യ ക്കാഥഃ സ്യാദ്വാതികേ ജ്വരേ । പാവനം പിപ്പലീമൂലം ഗുഡൂചീ വിഷ്വജോഽഥ വാ ।। ൨൮൫.
ആത്രേയൻ പറഞ്ഞു: വാതജ്വരത്തിൽ ബില്വം ഉൾപ്പെടെയുള്ള അഞ്ചുമൂലങ്ങളുടെ കഷായം ഉത്തമമാണ്. പിപ്പലിയുടെ മൂലവും, ഗുഡൂചിയും, വിഷ്വജയും ശുദ്ധികരമാണ്.
ആമലക്യഭ്യാ കൃഷ്ണാ വഹ്നിഃ സര്വജ്വരാന്തകഃ । വില്വാഗ്നിമന്ഥശ്യോനാകകാശ്മര്യ്യഃ പാരലാ സ്ഥിരാ ।। ൨൮൫.
ആമലകിയും കൃഷ്ണയും അഗ്നിയോടൊപ്പം ചേർന്നാൽ എല്ലാ ജ്വരങ്ങൾക്കും അന്തമാണ്. ബില്വം, അഗ്നിമന്തം, ശ്യോനാകം, കാശ്മര്യം, പാരല, സ്ഥിര എന്നിവയും ചേർക്കണം.
ത്രികണ്ടകം പൃശ്നിപര്ണീ വൃഹതീ കണ്ടകാരികാഃ । ജ്വരാവിപാകപാര്ശ്വാര്ത്തികാശനുത് കുശമൃലകമ് ।। ൨൮൫.
ത്രികണ്ടകം, പൃശ്നിപർണി, വൃഹതി, കണ്ടകാരിക എന്നിവയും കുശമൃലകവും ചേർത്ത് ജ്വരം, അജീർണം, വലതുവയിരേദനം എന്നിവ അകറ്റുന്നു.
ഗുഡൂചീ പര്പടീ മുസ്തം കിരാതം വിശ്വഭേഷജമ് । വാതപിത്തജ്വരേ ദേയം പഞ്ചഭദ്രമിദം സ്മൃതമ് ।। ൨൮൫.
ഗുഡൂചി, പര്പ്പടി, മുഷ്ട, കിരാത, വിഷ്വഭേഷജം—ഇവ വാതപിത്തജ്വരത്തിൽ നൽകണം. ഇവയെ അഞ്ചു ഭദ്രങ്ങൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ത്രിവൃദ്വിശാലകടുകാത്രിഫലാരഗ്ബധൈഃ കൃതഃ । സംസ്കാരോ ഭേദനക്കാഥഃ പേഥഃ സര്വജ്വരാപഹഃ ।। ൨൮൫.
ത്രിവൃത്, വിശാല, കടുക, ത്രിഫല, അരഗ്വധ എന്നിവ ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കുന്ന കഷായം ശുദ്ധികരവും എല്ലാ ജ്വരങ്ങൾക്കും ഔഷധവുമാണ്.
ദേവദാരുബലാവാസാത്രിഫലാവ്യോഷപദ്മകൈഃ । സവിഡങ്ഗൈഃ സിതാതുല്യം തച്ചൂര്ണം പഞ്ചകാശജിത് ।। ൨൮൫.
ദേവദാരു, ബാല, വാസ, ത്രിഫല, വ്യോഷം, പത്മകം, വിഡംഗം എന്നിവ ചേർത്ത് പഞ്ചകാശ രോഗങ്ങൾ ജയിക്കുന്ന, പഞ്ചകാശജിത് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ചൂർണ്ണം തയ്യാറാക്കാം.
ദശമൂലീശടീരാസ്നാപിപ്പലീവില്വപൌഷ്കരൈഃ । ശ്രൃങ്ഗീതാമലകീഭാര്ഗീഗുഡൂചീനാഗവല്ലിഭിഃ ।। ൨൮൫.
ദശമൂലി, ശടി, രാസ്ന, പിപ്പലി, ബില്വം, പൗഷ്കരം, ശ്രിംഗി, ആമലകി, ഭാര്ഗി, ഗുഡൂചി, നാഗവല്ലി എന്നിവ ചേർക്കണം.
യവാഗ്രം വിധിനാ സിദ്ധം കഷായം വാ പിവേന്നരഃ । കാശഹൃദ്ഗ്രഹണീപാര്ശ്വഹിക്കാശ്വാസപ്രശാന്തയേ ।। ൨൮൫.
യവം ഉപയോഗിച്ച് വിധിപ്രകാരം തയ്യാറാക്കിയ കഷായം കുടിച്ചാൽ ചുമ, ഹൃദ്രോഗം, ഗ്രഹണി, വലതുവയിരേദനം, ഹിക്ക, ശ്വാസം എന്നിവ ശമിക്കും.
മധുകം മധുനാ യുക്തം പിപ്പലീം ശര്കരാന്വിതാം । നാഗരം ഗുड़സംയുക്തം ഹിക്കാഘ്നം ലാവണത്രയമ് ।। ൨൮൫.
മധുകം തേനുമായി ചേർത്തത്, പിപ്പലി പഞ്ചസാരയുമായി, നാഗരം ജഗ്ഗറിയുമായി, മൂന്ന് ഉപ്പുകളും—ഇവ ഹിക്ക അകറ്റുന്നു.
കാരവ്യജാജീമരിചം ദ്രാക്ഷാ വൃക്ഷാമ്ലദാड़ിമമ് । സൌവര്ച്ചലം ഗുड़ം ക്ഷൌദ്രം സര്വാരോചനനാശനമ് ।। ൨൮൫.
ജീരകം, ജീരകപ്പൊടി, കുരുമുളക്, മുന്തിരി, പുളിയില, മാതളനാരകം, മണൽപ്പൊടി, ശർക്കര, തേൻ — ഇതെല്ലാം അജീരണം മാറ്റാൻ സഹായിക്കും.
ശ്രൃഹ്ഗവേരരസഞ്ചൈവ മധുനാ സഹ പായയേത് । അരുചിശ്വാസകാശഘ്നം പ്രതിശ്യായകഫാന്തകമ് ।। ൨൮൫.
താഴ്ത്തിയ ഇഞ്ചി നീരും തേനും ചേർത്ത് കുടിപ്പിക്കാൻ കൊടുക്കണം; ഇത് രുചികുറവ്, ശ്വാസക്കേട്, ചുമ, മൂക്കടച്ചുപോകൽ, കഫം എന്നിവയെല്ലാം മാറ്റും.
വടം ശ്രൃങ്ഗീ ശിലാലോധ്രദാड़ിമം മധുകം മധു । പിവേത് തണ്ഡുലതോയേന ച്ഛര്ദിതൃഷ്ണാനിവാരണമ് ।। ൨൮൫.
ആൽമരം, ശൃംഗി, ശിലാ, ലോധ്രം, മാതളനാരകം, ഇരട്ടി, തേൻ എന്നിവ അരി വെള്ളത്തിൽ ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ ഛർദിയും ദാഹവും ഒഴിവാക്കാം.
ഗുഡുചീ വാസകം ലോധ്രം പിപ്പലീക്ഷൌദ്രസംയുതമ് । കഫാന്വിതഞ്ജയേദ്രക്തം തൃഷ്ണആകാസജ്വരാപഹമ് ।। ൨൮൫.
അമൃതവള്ളി, അടലോടകം, ലോധ്രം, പിപ്പലി എന്നിവ തേനിൽ ചേർത്ത് കഫം രക്തം കൂടിയവർക്കു കൊടുക്കണം; ഇത് ദാഹം, ചുമ, ജ്വരം എന്നിവ മാറ്റും.
വാസകസ്യ രസസ്തദ്വത് സമധുസ്താമ്രജോ രസഃ . ശിരീഷപുഷ്പസുരസഭാവിതം മരിചം ഹിതം ।। ൨൮൫.
അടലോടകത്തിന്റെ നീരും തേനും താമ്രചൂര്ണവും ചേർത്ത്, ശിരീഷപൂവിന്റെ നീരിൽ കുരുമുളക് ഇട്ടതും, ഇവ രണ്ടും ആരോഗ്യത്തിന് നല്ലതാണ്.
സര്വ്വാര്ത്തിനുന്മസൂരോഽഥ പിത്തമുക് തണ്ഡുലീയകം । നിര്ഗ്ഗുണ്ഡീ ശാരിവാ ശേലുരഹ്കോലശ്ച വിഷാപഹഃ ।। ൨൮൫.
എല്ലാ വിധത്തിലുള്ള അരട്ടി, മസൂർ, തണ്ടുലിയ, പിത്തം കുറയ്ക്കുന്നവ, കൂടാതെ നർഗുണ്ടി, ശരിവ, ശേലം, കോല എന്നിവ വിഷം മാറ്റാൻ സഹായിക്കും.