അഗ്നിപുരാണമ്

രസാധികം സമം കുര്യ്യാന്നരോ വാതാധികോഽപി വാ । നിദാഘേ മര്ദ്ദനം പ്രോക്തം ശിശിരേ ച സമം ബഹു ।। ൨൮൧.

ശരീരത്തിൽ ദ്രവം അധികം ഉള്ളവൻ അതിനെ സമമാക്കണം, വായു അധികം ഉണ്ടെങ്കിലും. വേനലിൽ മർദ്ദനം ചെയ്യണം, ശീതകാലത്ത് കൂടുതൽ ശക്തമായ മർദ്ദനം വേണം.

വസന്തേ മധ്യമം ജ്ഞേയന്നിദാഘേ മര്ദനോല്വണം । ത്വചന്തു പ്രഥമം മര്ദ്ദ്യമങ്ഗഞ്ച തദനന്തരം ।। ൨൮൧.

വസന്തകാലത്ത് മിതമായ മർദ്ദനം, വേനലിൽ ശക്തമായ മർദ്ദനം വേണം. ആദ്യം ചർമ്മം മർദ്ദിക്കണം, പിന്നെ അവയവങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ.

സ്നായുരുധിരദേഹേഷു അസ്ഥി ഭാതീവ മാംസലം । സ്കന്ധൌ ബാഹൂ തഥൈവേഹ തഥാ ജങ്ഘേ സജാനുനീ ।। ൨൮൧.

ശരീരത്തിൽ സ്നായു, രക്തം, മാംസം എന്നിവ പ്രധാനമാണ്. അതുപോലെ തന്നെ ചുമൽ, കൈ, തൊണ്ട, മുട്ട് എന്നിവയും.

അരിവന്‌മര്ദ്ദയേത് പ്രാജ്ഞോ ജത്രു വക്ഷശ്ച പൂര്വവത് । അങ്ഗസന്ധിഷു സര്വ്വേഷു നിഷ്പീഡ്യ ബഹുലം തഥാ ।। ൨൮൧.

ബുദ്ധിമാൻ ആദ്യം പോലെ തന്നെ കഴുത്തും നെഞ്ചും മർദ്ദിക്കണം. അവയവങ്ങളുടെ എല്ലാ സന്ധികളും നന്നായി അമർത്തണം.

പ്രസാരയേദങ്ഗസന്ധീന്ന ച ക്ഷേപേണ ചാക്രമാത് । നാജീര്ണേ തു ശ്രമം കുര്യ്യാന്ന ഭുക്ത്വാ പീതവാന്നരഃ ।। ൨൮൧.

അവയവങ്ങളുടെ സന്ധികൾ നീട്ടണം, പക്ഷേ അതിവേഗം അല്ലെങ്കിൽ ബലമായി ചെയ്യരുത്. ഭക്ഷണം പചിക്കാതിരിക്കുമ്പോഴും ഭക്ഷണം കഴിച്ചുടൻ അല്ലെങ്കിൽ കുടിച്ചുടൻ ശാരീരികപ്രയാസം ചെയ്യരുത്.

ദിനസ്യ തു ചതുര്ഭാഗ ഊദ്‌ര്ധ്വന്തു പ്രഹരാര്ദ്ധകേ । വ്യായാമം നൈവ കര്ത്തവ്യം സ്നായാച്ഛീതാമ്ബുനാ സകൃത് ।। ൨൮൧.

ദിവസത്തിന്റെ നാലാം ഭാഗത്തോ, ഒരു അരപകുതി യാമം കഴിഞ്ഞോ, വ്യായാമം ചെയ്യരുത്. ഒരിക്കൽ തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ കുളിക്കണം.

വാര്യ്യുഷ്ണഞ്ച ശ്രമം ജഹ്യാദ്‌ധൃദാ ശ്വാസന്ന ധാരയേത് । വ്യായാമശ്ച കഫം ഹന്യാദ്വാതം ഹന്യാച്ച മര്ദ്ദനമ് ।। ൨൯൧.

ചൂടുള്ള വെള്ളത്തിൽ പ്രയാസം ഒഴിവാക്കണം, ഹൃദയത്തിൽ ശ്വാസം പിടിച്ചുവയ്ക്കരുത്. വ്യായാമം കഫം കുറയ്ക്കും, മർദ്ദനം വായു കുറയ്ക്കും.

സ്നാനം പിത്താധികം ഹന്യാത്തസ്യാന്തേ ചാതപാഃ പ്രിയാഃ । ആതപക്ലേശകര്മാദൌ ക്ഷേമവ്യായാമിനോ നരാഃ ।। ൨൯൧.

കുളിക്കൽ പിത്തം കുറയ്ക്കും, അതിനുശേഷം സൂര്യപ്രകാശം പ്രയോജനകരമാണ്. സൂര്യനിൽ വ്യായാമം ആരംഭിക്കുന്നവർക്ക് സുരക്ഷിതത്വം ലഭിക്കും.

ധന്വന്തരിരുവാച സിഹീ ശടീ നിശായുഗ്മം വത്സകം ക്വാഥസേവനം । ശിശോഃ സര്വ്വാതിസാരേഷു സ്തന്യദോഷേഷു ശസ്യതേ ।। ൨൮൩.

ധൻവന്തരി പറഞ്ഞു: സിഹി, ശടി, ഇരുവിധം നിശ, വത്സക എന്നിവയുടെ കഷായം കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ അത്യന്തം അതിസാരത്തിലും പാൽദോഷത്തിലും ഉത്തമമാണ്.

ശ്രൃങ്ഗീം സകൃഷ്ണാതിവിഷാം ചൂര്ണിതാം മധുനാ ലിഹേത് । ഏകാ ചാതിവിശാ കാശച്ഛര്ദ്ദിജ്വരഹരീ ശിശോഃ ।। ൨൮൩.

ശൃംഗി, കറുത്ത അതിവിഷ എന്നിവ പൊടിയായി തേനിൽ ചേർത്ത് കൊടുക്കണം. കാശിയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു അതിവിഷ കുഞ്ഞിന് ഛർദിയും ജ്വരവും മാറ്റും.

ബാലൈഃ സേവ്യാ വചാ സാജ്യാ സദുഗ്ധാ വാഥ തൈലയുക് । യഷ്ടികാം ശങ്ഖപുഷ്പീം വാ ബാലഃ ക്ഷീരാന്വിതാം പിവേത് ।। ൨൮൩.

കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് വചാ നെയ്യിൽ ചേർത്തോ, പാൽ ചേർത്തോ, എണ്ണയിൽ ചേർത്തോ ഉപയോഗിക്കാം. യഷ്ടികയും ശംഖപുഷ്പിയും പാൽ ചേർത്ത് കുടിക്കാം.

വാഗ്രൂപസമ്പദ്‌യുക്തായുര്മ്മേധാശ്രീര്വര്ദ്ധതേ ശിശോഃ । വചാഹ്യഗ്നിശിഖാവാസാശുണ്ഠീകൃഷ്ണാനിശാഗദം ।। ൨൮൩.

ഒരു കുട്ടിക്ക് വാഗ്‌ശക്തിയും നല്ല രൂപവും കഴിവുകളും ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അവന്റെ ആയുസ്സും ബുദ്ധിയും സമ്പത്തും വർദ്ധിക്കും. വാക്കിനായി, അഗ്നിയുടെ ജ്വാലയുടെ വാസസ്ഥലമായ വായിൽ, ചുക്ക്, കുരുമുളക്, തിപ്പലി എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഗുണകരമാണ്.

സയഷ്ടിസൈന്ധവം ബാലഃ പ്രാതര്മേഘാകരം വിവേത് । ദേവദാരുമഹാശിഗ്രുഫലത്രയപയോമുചാം ।। ൨൮൩.

രാവിലെ കുട്ടിക്ക് തേനും സൈന്ധവലവണവും ചേർത്ത്, ദേവദാരുവിന്റെ പഴം, വലിയ മുള്ളങ്കി, ത്രിഫല, പാൽ എന്നിവ കഴിക്കേണ്ടതാണ്.

ക്കാഥഃ സകൃഷ്ണാ മൃദ്വീകാ കല്കഃ സര്വാന് കൃമീന്‌ഹരേത് । ത്രിഫലാഭൃങ്ഗവിശ്വാനാം രസേഷു മധുസര്പിഷോഃ ।। ൨൮൩.

കാച്ചു, കറുത്ത ഉണക്കമുന്തിരി, ഹരീതകി എന്നിവയുടെ കുഴമ്പ് എല്ലാ കൃമികളെയും നീക്കം ചെയ്യും. ത്രിഫല, ഭൃംഗരാജ്, വിശ്വ എന്നിവയുടെ രസം തേനും നെയ്യും ചേർത്ത് കൊടുക്കുന്നതും അതുപോലെ ഫലപ്രദമാണ്.

മേഷീക്ഷീരേ ച ഗോമൂത്രേ സിക്തം രോഗേ ഹിതം ശിശോഃ । നാസാരക്തഹരോ നസ്യാദ്‌ദുര്വ്വാരസ ഇഹോത്തമഃ ।। ൨൮൩.

ആടിന്റെ പാൽ, പശുവിന്റെ മൂത്രം എന്നിവ തളിക്കുന്നത് കുട്ടിയുടെ രോഗങ്ങളിൽ ഗുണം ചെയ്യും. മൂക്കിൽ രക്തം വരുന്നത് തടയാൻ ദുർവയുടെ രസം നാസയിൽ ഇടുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്.

ലശുനാര്ദ്രകശിഗ്രൂണാം രസഃ കര്ണസ്യ പൂരണമ് । തൈലമാര്ദ്രകജാത്യം വാ ശൂലഹാ ചൌഷ്ഠരോഗനുത് ।। ൨൮൩.

വെളുത്തുള്ളി, ഇഞ്ചി, മുള്ളങ്കി എന്നിവയുടെ രസം ചെവിയിൽ ഇടുകയോ, ഇഞ്ചിയും ജാതിയും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ എണ്ണ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്താൽ വേദനയും അധരരോഗങ്ങളും മാറും.

ജാതീപത്രം ഫലം വ്യോഷം കവലം മൂത്രകം നിശാ । ദുഗ്ധക്കാഥേഽഭയാകല്കേ സിദ്ധം തൈലം ദ്വലിജാര്ത്തിനുത് ।। ൨൮൩.

ജാതിയുടെ ഇലയും പഴവും, ത്രികടു, കുഴി, മൂത്രം, മഞ്ഞൾ എന്നിവയും, ഹരീതകി കഷായവും അഭയയുടെ കുഴമ്പും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ എണ്ണയും പല്ല്-പല്ലിവ്യാധികൾക്ക് ഗുണം ചെയ്യും.

ധാന്യാമ്ബു നാരികേലം ഗോമൂത്രം ക്രമൂകവിശ്വയുക് । ക്കാഥിതം കബലം കാര്യ്യമധിജിഹ്വാധിശാന്തയേ ।। ൨൮൩.

അരിപ്പാനി, തേങ്ങ, പശുവിന്റെ മൂത്രം, ക്രമുക, വിശ്വ എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം ഉണ്ടാക്കി കുഴി രൂപത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചാൽ നാവിന്റെയും വായിന്റെയും രോഗങ്ങൾ മാറും.

സാധിതം ലാങ്ഗലീകല്കേ തൈലം നിര്ഗുണ്ഡികാരസൈഃ । ഗണ്ഡമാലാഗലഗണ്ഡൌ നാശയേന്നസ്യകര്മണാ ।। ൨൮൩.

ലാംഗലി കുഴമ്പും നിർഗുണ്ടി രസവും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ എണ്ണ നാസയമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ ഗ്രന്ധിമാലയും ഗ്രന്ധി വീക്കം പോലുള്ള രോഗങ്ങൾ മാറും.

പല്ലവൈരര്ക്കപൂതീകസ്നുഹീരുഗ്ഘാതജാതികൈഃ । ഉദ്വര്ത്തയേത് സഗോമൂത്രൈഃ സര്വത്വഗ്ദോഷനാശനൈഃ ।। ൨൮൩.

അർക്ക, പൂതിക, സ്നുഹി, ഉഗ്ഗാത എന്നിവയുടെ ഇലകളും പശുവിന്റെ മൂത്രവും ചേർത്ത് ഉരയ്ക്കുന്നത് എല്ലാ ത്വക്കരോഗങ്ങൾക്കും ഗുണം ചെയ്യും.

വാകുചീ സതിലാ ഭുക്താ വത്സരാത് കുഷ്ഠനാശനീ । പഥ്യാ ഭല്ലാതകീ തൈലഗുഡപിണ്ഡീ തു കുഷ്ഠജിത് ।। ൨൮൩.

വാകുചി, എള്ള് എന്നിവ കഴിച്ചാൽ ഒരു വർഷത്തിനകം കുഷ്ഠം മാറും. പത്യ, ഭല്ലാതക, എണ്ണ, ശർക്കര എന്നിവ ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കിയ കുഴിയും കുഷ്ഠത്തിന് ഗുണം ചെയ്യും.

പൂതീകവഹ്നിരജനീ ത്രിഫലാവ്യോഷചൂര്ണയുക് । തക്രം ഗുദാങ്ഗുരേ പേയം ഭക്ഷ്യാ വാ സഗുഡാഽഭയാ ।। ൨൮൩.

പൂതിക, ഹരിതകി, മഞ്ഞൾ, ത്രിഫല, ത്രികടു എന്നിവയുടെ ചൂർണ്ണം, മോറും ശർക്കരയും ചേർത്ത് കഷായം ഉണ്ടാക്കി കുടിക്കുകയോ, അഭയയും ശർക്കരയും ചേർത്ത് കഴിക്കുകയോ ചെയ്താൽ ഗുണം ചെയ്യും.

ഫലദാര്വ്വീവിഷാണാന്തു ക്കാഥോ ധാത്രീരസോഽഥവാ । പാതവ്യോ രജനീകല്കഃ ക്ഷൌദ്രാക്ഷൌദ്രപ്രമേഹിണാ ।। ൨൮൩.

ഫല, ദാരുവി, വിഷ എന്നിവയുടെ കഷായം, അല്ലെങ്കിൽ നെല്ലിക്കയുടെ രസം, അല്ലെങ്കിൽ മഞ്ഞളും തേനും ചേർത്ത് കുഴമ്പ് ഉണ്ടാക്കി പ്രമേഹമുള്ളവർ കുടിക്കണം.

വാസാഗര്ഭോ വ്യാധിഘാതക്കാഥ ഏരണ്ഡതൈലയുക് । വാതശോണിതഹൃത് പാനാത് പിപ്പലീ സ്യാത് പ്ലീഹാഹരീ ।। ൨൮൩.

വാസയുടെ മൂലവും വ്യാധി നശിപ്പിക്കുന്ന കഷായവും എരണ്ടയുടെ എണ്ണവും ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ വാതവും രക്തരോഗവും മാറും. പിപ്പലി പ്ലീഹാരോഗത്തിന് ഗുണം ചെയ്യും.

സേവ്യാ ജഠരിണാ കൃഷ്ണാ സ്നുക്‌ക്ഷീരവഹുഭാവിതാ । പയോ വാ രച്യദന്ത്യാഗ്നിവിഡങ്ഗവ്യോഷകല്കയുക് ।। ൨൮൩.

ജഠരരോഗമുള്ളവർ കറുത്ത മണിത്തക്കാളി സ്നുഹി പാൽ കൊണ്ട് പലതവണ പ്രോസസ്സുചെയ്തതോ, അല്ലെങ്കിൽ പാൽ, ദന്തി, വിഡംഗ, ത്രികടു എന്നിവയുടെ കുഴമ്പ് ചേർത്തതോ ഉപയോഗിക്കണം.

ഗ്രന്ഥികോഗ്രാഭയാ കൃഷ്ണാ വിഡങ്ഗാക്താ ഘൃതേ കസ്ഥിതാ । മാംസന്തക്രം ഗ്രഹണ്യര്ശഃപാണ്ഡുഗുല്മകൃമീന് ഹരേത് ।। ൨൮൩.

ഗ്രന്തിക, ശക്തമായ അഭയ, കറുത്ത മണിത്തക്കാളി, വിഡംഗ എന്നിവ നെയ്യിൽ വേവിച്ച് കുഴി ഉണ്ടാക്കി കഴിച്ചാൽ ഗ്രഹണി, അർശസ്, പാണ്ഡു, ഗുൽമം, കൃമി എന്നിവ മാറും.

ഫലത്രയാമൃതാ വാസാ തിക്തഭൂനിമ്വജസ്തഥാ । ക്കാഥഃ സമാക്ഷികോ ഹന്യാത് പാണ്ഡുരോഗം സകാമലം ।। ൨൮൩.

ത്രിഫല, ഗുഡൂചി, വാസ, കയ്പ്പുള്ള ഭൂമി, അംബ എന്നിവയുടെ കഷായം തേൻ ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ പാണ്ഡുരോഗവും കാമലയും മാറും.

രക്തപിത്തീ പിവേദ്വാസാസുരസം സസിതം മധു । വരീദ്രാക്ഷാബലാശുണ്ഠീസാധിതം വാ പയഃ പൃഥക് ।। ൨൮൩.

രക്തപിത്തം ഉള്ളവർ വാസയുടെ രസം പഞ്ചസാരയും തേനും ചേർത്ത് കുടിക്കണം. വേണമെങ്കിൽ വേർ, മുന്തിരി, ബല, ചുക്ക് എന്നിവ ചേർത്ത് പാൽ വേവിച്ചും കുടിക്കാം.

ബരീ വിദാരീ പഥ്യാ ച ബലാത്രയം സവാസകം । ശ്വദംഷ്ട്രാമധുസര്പിര്ഭ്യാമാലിഹേത് ക്ഷയരോഗവാന് ।। ൨൮൩.

വേർ, വിദാരി, പത്യ, മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ബല, വാസ, ശ്വദംഷ്ട്ര, തേൻ, നെയ്യ് എന്നിവ ചേർത്ത് ക്ഷയരോഗമുള്ളവർ നക്കിക്കഴിക്കണം.