അഗ്നിപുരാണമ്

മധുരാസ്തു വിശേഷേണ വിജ്ഞേയാ ധാതുവര്ദ്ധനാഃ । ദോഷാണാഞ്ചൈവ ധാതൂനാ ദ്രവ്യം സമഗുണന്തു യത് ।। ൨൮൧.

പ്രത്യേകിച്ച്, മധുരം ധാതുക്കൾ വളർത്തുന്നതായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; ദോഷങ്ങൾക്കും ധാതുക്കൾക്കും തുല്യഗുണമുള്ള ഔഷധം.

തദേവ വൃദ്ധയേ ജ്ഞേയം വിപരീതം ക്ഷമാവഹമ് । ഉപസ്തമ്ഭത്രയം പ്രോക്തം ദേഹേഽസ്മിന്മനുജോത്തമ ।। ൨൮൧.

അത് വളർച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നതായാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്; അതിന്റെ വിപരീതം ക്ഷയമുണ്ടാക്കും. ഈ ശരീരത്തിന് മൂന്ന് അടിസ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ട്, മനുജശ്രേഷ്ഠാ.

ആഹാരോ മൈഥുനം നിദ്രാ തേഷു യത്നഃ സദാ ഭവേത് । അസേവനാത് സേവനാച്ച അത്യന്തം നാശമാപ്നുയാത് ।। ൨൮൧.

ആഹാരം, ലൈംഗികസംഭോഗം, ഉറക്കം — ഇവയിൽ എപ്പോഴും ശ്രദ്ധ പുലർത്തണം. അത്യധികം ഒഴിവാക്കുകയോ അതിരുകടക്കുകയോ ചെയ്താൽ പൂർണ്ണ നാശം സംഭവിക്കും.

ക്ഷയസ്യ ബൃംഹണം കാര്യം സ്ഥൂലദേഹസ്യ കര്ഷണമ് । രക്ഷണം മധ്യകായസ്യ ദേഹഭേദാസ്ത്രയോ മതാഃ ।। ൨൮൧.

ക്ഷയരോഗമുള്ളവർക്കു ശരീരത്തിന് പോഷണം നൽകണം. അതിവളരെയധികം ഭാരം കൂടിയവരുടെ ശരീരം കുറയ്ക്കണം. ശരാശരി ശരീരമുള്ളവർക്ക് ശരീരത്തെ നിലനിർത്തണം. ഇതാണ് ശരീരത്തിന്റെ മൂന്നു വിധഭേദങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നത്.

ഉപക്രമദ്വയം പ്രോക്തം തര്പണം വാപ്യതര്പണം । ഹിതാശീച മിതാശീ ച ജീര്ണാശീ ച തഥാ ഭവേത് ।। ൨൮൧.

രണ്ടു രീതികളാണ് പറയുന്നത്: ഒരുപാട് തൃപ്തി വരെയും കുറച്ച് മാത്രവും ഭക്ഷണം കഴിക്കൽ. അതുപോലെ, ഉത്തമമായ ഭക്ഷണം, അളവിൽ, മുമ്പ് കഴിച്ച ഭക്ഷണം പചിച്ചശേഷം മാത്രം കഴിക്കണം.

ഓഷധീനാം പഞ്ചവിധാ തഥാ ഭവതി കല്പനാ । രസഃ കല്കഃ ശ്രൃതഃ ശീതഃ ഫാണ്ടശ്ച മനുജോത്തമ ।। ൨൮൧.

ഔഷധസസ്യങ്ങൾ അഞ്ചു വിധത്തിൽ തയ്യാറാക്കാം: രസം, കൽക്കം, കഷായം, തണുത്ത അരയൽ, ഫാണ്ടം എന്നിങ്ങനെ.

രസശ്ച പീഡകോ ജ്ഞേയഃ കല്ക ആലോड़ിതാദ്‌ ഭവേത് । ക്കഥിതശ്ച ശ്രൃതോ ജ്ഞേയഃ ശീതഃ പര്യുഷിതോ നിശാം ।। ൨൮൧.

പിഴിഞ്ഞെടുത്തത് രസം, അരച്ചത് കൽക്കം, തിളപ്പിച്ചത് കഷായം, രാത്രിയിലൊന്നു വെച്ചത് തണുത്ത അരയൽ എന്നാണ് അറിയേണ്ടത്.

സദ്യോഭിശ്രൃതപൂതം യത് തത് ഫാണ്ടമഭിധീയതേ । കരണാനാം ശതഞ്ചൈവ ഷഷ്ടിശ്ചൈവാധികാ സ്മൃതാ ।। ൨൮൧.

ഉടൻ തിളപ്പിച്ച് ചുരണ്ടിയെടുത്തത് ഫാണ്ടം എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഔഷധങ്ങൾ തയ്യാറാക്കാൻ നൂറ് അറുപത് വിധങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്ന് പറയുന്നു.

യോ വേത്തി സ ഹ്യജേയഃ സ്യാത്സമ്ബന്ധേ വാഹുശൌണ്ഡികഃ । ആഹാരശുദ്ധിരഗന്യര്ഥമഗ്നിമൂലം ബലം നൃണാം ।। ൨൮൧.

ഇവയെല്ലാം അറിയുന്നവൻ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനാണ്, ഉപയോഗത്തിൽ വളരെ നിപുണനും ആകുന്നു. ഭക്ഷണത്തിന്റെ ശുദ്ധി അഗ്നിക്കായി വേണ്ടതും, അഗ്നിയാണ് മനുഷ്യരുടെ ശക്തിയുടെ അടിസ്ഥാനം.

സസിന്ധുത്രിഫലാഞ്ചാദ്യാത്സുരാജ്ഞി അഭിവര്ണദാം । ജാങ്ഗലഞ്ച രസം സിന്ധുയുക്തം ദധി പയഃ കണാം ।। ൨൮൧.

ശിലാസാരം ചേർത്ത തൃഫല കഴിക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ ഉപ്പു ചേർത്ത മാംസരസം, തൈര്, പാൽ, ധാന്യങ്ങൾ എന്നിവയും നന്നായി തയ്യാറാക്കി കഴിക്കണം.

രസാധികം സമം കുര്യ്യാന്നരോ വാതാധികോഽപി വാ । നിദാഘേ മര്ദ്ദനം പ്രോക്തം ശിശിരേ ച സമം ബഹു ।। ൨൮൧.

ശരീരത്തിൽ ദ്രവം അധികം ഉള്ളവൻ അതിനെ സമമാക്കണം, വായു അധികം ഉണ്ടെങ്കിലും. വേനലിൽ മർദ്ദനം ചെയ്യണം, ശീതകാലത്ത് കൂടുതൽ ശക്തമായ മർദ്ദനം വേണം.

വസന്തേ മധ്യമം ജ്ഞേയന്നിദാഘേ മര്ദനോല്വണം । ത്വചന്തു പ്രഥമം മര്ദ്ദ്യമങ്ഗഞ്ച തദനന്തരം ।। ൨൮൧.

വസന്തകാലത്ത് മിതമായ മർദ്ദനം, വേനലിൽ ശക്തമായ മർദ്ദനം വേണം. ആദ്യം ചർമ്മം മർദ്ദിക്കണം, പിന്നെ അവയവങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ.

സ്നായുരുധിരദേഹേഷു അസ്ഥി ഭാതീവ മാംസലം । സ്കന്ധൌ ബാഹൂ തഥൈവേഹ തഥാ ജങ്ഘേ സജാനുനീ ।। ൨൮൧.

ശരീരത്തിൽ സ്നായു, രക്തം, മാംസം എന്നിവ പ്രധാനമാണ്. അതുപോലെ തന്നെ ചുമൽ, കൈ, തൊണ്ട, മുട്ട് എന്നിവയും.

അരിവന്‌മര്ദ്ദയേത് പ്രാജ്ഞോ ജത്രു വക്ഷശ്ച പൂര്വവത് । അങ്ഗസന്ധിഷു സര്വ്വേഷു നിഷ്പീഡ്യ ബഹുലം തഥാ ।। ൨൮൧.

ബുദ്ധിമാൻ ആദ്യം പോലെ തന്നെ കഴുത്തും നെഞ്ചും മർദ്ദിക്കണം. അവയവങ്ങളുടെ എല്ലാ സന്ധികളും നന്നായി അമർത്തണം.

പ്രസാരയേദങ്ഗസന്ധീന്ന ച ക്ഷേപേണ ചാക്രമാത് । നാജീര്ണേ തു ശ്രമം കുര്യ്യാന്ന ഭുക്ത്വാ പീതവാന്നരഃ ।। ൨൮൧.

അവയവങ്ങളുടെ സന്ധികൾ നീട്ടണം, പക്ഷേ അതിവേഗം അല്ലെങ്കിൽ ബലമായി ചെയ്യരുത്. ഭക്ഷണം പചിക്കാതിരിക്കുമ്പോഴും ഭക്ഷണം കഴിച്ചുടൻ അല്ലെങ്കിൽ കുടിച്ചുടൻ ശാരീരികപ്രയാസം ചെയ്യരുത്.

ദിനസ്യ തു ചതുര്ഭാഗ ഊദ്‌ര്ധ്വന്തു പ്രഹരാര്ദ്ധകേ । വ്യായാമം നൈവ കര്ത്തവ്യം സ്നായാച്ഛീതാമ്ബുനാ സകൃത് ।। ൨൮൧.

ദിവസത്തിന്റെ നാലാം ഭാഗത്തോ, ഒരു അരപകുതി യാമം കഴിഞ്ഞോ, വ്യായാമം ചെയ്യരുത്. ഒരിക്കൽ തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ കുളിക്കണം.

വാര്യ്യുഷ്ണഞ്ച ശ്രമം ജഹ്യാദ്‌ധൃദാ ശ്വാസന്ന ധാരയേത് । വ്യായാമശ്ച കഫം ഹന്യാദ്വാതം ഹന്യാച്ച മര്ദ്ദനമ് ।। ൨൯൧.

ചൂടുള്ള വെള്ളത്തിൽ പ്രയാസം ഒഴിവാക്കണം, ഹൃദയത്തിൽ ശ്വാസം പിടിച്ചുവയ്ക്കരുത്. വ്യായാമം കഫം കുറയ്ക്കും, മർദ്ദനം വായു കുറയ്ക്കും.

സ്നാനം പിത്താധികം ഹന്യാത്തസ്യാന്തേ ചാതപാഃ പ്രിയാഃ । ആതപക്ലേശകര്മാദൌ ക്ഷേമവ്യായാമിനോ നരാഃ ।। ൨൯൧.

കുളിക്കൽ പിത്തം കുറയ്ക്കും, അതിനുശേഷം സൂര്യപ്രകാശം പ്രയോജനകരമാണ്. സൂര്യനിൽ വ്യായാമം ആരംഭിക്കുന്നവർക്ക് സുരക്ഷിതത്വം ലഭിക്കും.

ധന്വന്തരിരുവാച സിഹീ ശടീ നിശായുഗ്മം വത്സകം ക്വാഥസേവനം । ശിശോഃ സര്വ്വാതിസാരേഷു സ്തന്യദോഷേഷു ശസ്യതേ ।। ൨൮൩.

ധൻവന്തരി പറഞ്ഞു: സിഹി, ശടി, ഇരുവിധം നിശ, വത്സക എന്നിവയുടെ കഷായം കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ അത്യന്തം അതിസാരത്തിലും പാൽദോഷത്തിലും ഉത്തമമാണ്.

ശ്രൃങ്ഗീം സകൃഷ്ണാതിവിഷാം ചൂര്ണിതാം മധുനാ ലിഹേത് । ഏകാ ചാതിവിശാ കാശച്ഛര്ദ്ദിജ്വരഹരീ ശിശോഃ ।। ൨൮൩.

ശൃംഗി, കറുത്ത അതിവിഷ എന്നിവ പൊടിയായി തേനിൽ ചേർത്ത് കൊടുക്കണം. കാശിയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു അതിവിഷ കുഞ്ഞിന് ഛർദിയും ജ്വരവും മാറ്റും.

ബാലൈഃ സേവ്യാ വചാ സാജ്യാ സദുഗ്ധാ വാഥ തൈലയുക് । യഷ്ടികാം ശങ്ഖപുഷ്പീം വാ ബാലഃ ക്ഷീരാന്വിതാം പിവേത് ।। ൨൮൩.

കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് വചാ നെയ്യിൽ ചേർത്തോ, പാൽ ചേർത്തോ, എണ്ണയിൽ ചേർത്തോ ഉപയോഗിക്കാം. യഷ്ടികയും ശംഖപുഷ്പിയും പാൽ ചേർത്ത് കുടിക്കാം.

വാഗ്രൂപസമ്പദ്‌യുക്തായുര്മ്മേധാശ്രീര്വര്ദ്ധതേ ശിശോഃ । വചാഹ്യഗ്നിശിഖാവാസാശുണ്ഠീകൃഷ്ണാനിശാഗദം ।। ൨൮൩.

ഒരു കുട്ടിക്ക് വാഗ്‌ശക്തിയും നല്ല രൂപവും കഴിവുകളും ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അവന്റെ ആയുസ്സും ബുദ്ധിയും സമ്പത്തും വർദ്ധിക്കും. വാക്കിനായി, അഗ്നിയുടെ ജ്വാലയുടെ വാസസ്ഥലമായ വായിൽ, ചുക്ക്, കുരുമുളക്, തിപ്പലി എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഗുണകരമാണ്.

സയഷ്ടിസൈന്ധവം ബാലഃ പ്രാതര്മേഘാകരം വിവേത് । ദേവദാരുമഹാശിഗ്രുഫലത്രയപയോമുചാം ।। ൨൮൩.

രാവിലെ കുട്ടിക്ക് തേനും സൈന്ധവലവണവും ചേർത്ത്, ദേവദാരുവിന്റെ പഴം, വലിയ മുള്ളങ്കി, ത്രിഫല, പാൽ എന്നിവ കഴിക്കേണ്ടതാണ്.

ക്കാഥഃ സകൃഷ്ണാ മൃദ്വീകാ കല്കഃ സര്വാന് കൃമീന്‌ഹരേത് । ത്രിഫലാഭൃങ്ഗവിശ്വാനാം രസേഷു മധുസര്പിഷോഃ ।। ൨൮൩.

കാച്ചു, കറുത്ത ഉണക്കമുന്തിരി, ഹരീതകി എന്നിവയുടെ കുഴമ്പ് എല്ലാ കൃമികളെയും നീക്കം ചെയ്യും. ത്രിഫല, ഭൃംഗരാജ്, വിശ്വ എന്നിവയുടെ രസം തേനും നെയ്യും ചേർത്ത് കൊടുക്കുന്നതും അതുപോലെ ഫലപ്രദമാണ്.

മേഷീക്ഷീരേ ച ഗോമൂത്രേ സിക്തം രോഗേ ഹിതം ശിശോഃ । നാസാരക്തഹരോ നസ്യാദ്‌ദുര്വ്വാരസ ഇഹോത്തമഃ ।। ൨൮൩.

ആടിന്റെ പാൽ, പശുവിന്റെ മൂത്രം എന്നിവ തളിക്കുന്നത് കുട്ടിയുടെ രോഗങ്ങളിൽ ഗുണം ചെയ്യും. മൂക്കിൽ രക്തം വരുന്നത് തടയാൻ ദുർവയുടെ രസം നാസയിൽ ഇടുന്നത് ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്.

ലശുനാര്ദ്രകശിഗ്രൂണാം രസഃ കര്ണസ്യ പൂരണമ് । തൈലമാര്ദ്രകജാത്യം വാ ശൂലഹാ ചൌഷ്ഠരോഗനുത് ।। ൨൮൩.

വെളുത്തുള്ളി, ഇഞ്ചി, മുള്ളങ്കി എന്നിവയുടെ രസം ചെവിയിൽ ഇടുകയോ, ഇഞ്ചിയും ജാതിയും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ എണ്ണ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്താൽ വേദനയും അധരരോഗങ്ങളും മാറും.

ജാതീപത്രം ഫലം വ്യോഷം കവലം മൂത്രകം നിശാ । ദുഗ്ധക്കാഥേഽഭയാകല്കേ സിദ്ധം തൈലം ദ്വലിജാര്ത്തിനുത് ।। ൨൮൩.

ജാതിയുടെ ഇലയും പഴവും, ത്രികടു, കുഴി, മൂത്രം, മഞ്ഞൾ എന്നിവയും, ഹരീതകി കഷായവും അഭയയുടെ കുഴമ്പും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ എണ്ണയും പല്ല്-പല്ലിവ്യാധികൾക്ക് ഗുണം ചെയ്യും.

ധാന്യാമ്ബു നാരികേലം ഗോമൂത്രം ക്രമൂകവിശ്വയുക് । ക്കാഥിതം കബലം കാര്യ്യമധിജിഹ്വാധിശാന്തയേ ।। ൨൮൩.

അരിപ്പാനി, തേങ്ങ, പശുവിന്റെ മൂത്രം, ക്രമുക, വിശ്വ എന്നിവ ചേർത്ത് കഷായം ഉണ്ടാക്കി കുഴി രൂപത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചാൽ നാവിന്റെയും വായിന്റെയും രോഗങ്ങൾ മാറും.

സാധിതം ലാങ്ഗലീകല്കേ തൈലം നിര്ഗുണ്ഡികാരസൈഃ । ഗണ്ഡമാലാഗലഗണ്ഡൌ നാശയേന്നസ്യകര്മണാ ।। ൨൮൩.

ലാംഗലി കുഴമ്പും നിർഗുണ്ടി രസവും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ എണ്ണ നാസയമായി ഉപയോഗിച്ചാൽ ഗ്രന്ധിമാലയും ഗ്രന്ധി വീക്കം പോലുള്ള രോഗങ്ങൾ മാറും.