അഗ്നിപുരാണമ്

തഥാ ശൂച്യുപചാരശ്ച ബലികര്മ വിശേഷതഃ । സൂതികാ ച തഥാ രക്ഷാ പ്രാണിനാന്തു സദാ ഹിതാ ।। ൨൭൯.

ശുദ്ധീകരണവും, പ്രത്യേകമായ ബലികർമ്മവും, പ്രസവം കഴിഞ്ഞ സ്ത്രീകളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതും എല്ലായ്പ്പോഴും ജീവികൾക്ക് ഉപകാരപ്രദമാണ്.

ഭക്ഷണം നിമ്ബപത്രാണാം സര്പദഷ്ടസ്യ ഭേഷജമ് । താലനിമ്ബദലങ്കേശ്യം ജീര്ണന്തൈലം യവാ ഘൃതമ് ।। ൨൭൯.

നീം ഇലകൾ കഴിക്കുന്നത് പാമ്പ് കടിയ്ക്ക് ഔഷധമാണ്. താള്പനയും നീം ഇലകളും പഴയ എണ്ണയും യവവും നെയ്യും ചേർത്ത് പുരട്ടുന്നതും ഗുണകരമാണ്.

ധൂപോ വൃശ്ചികദഷ്ടസ്യ ശിഖിപത്രഘൃതേന വാ । അര്കക്ഷീരേണ സംപിഷ്ടം ലോപാ വീജം പലാശജം ।। ൨൭൯.

ചൂരൽ കടിയ്ക്ക് മയിൽ തൂവൽ നെയ്യിൽ കത്തിച്ചുകൂടിയുള്ള ധൂപം, അല്ലെങ്കിൽ അർക്കക്ഷീരത്തിൽ താമര വിത്തും പാലാശ വിത്തും ചേർത്ത് അരച്ച പുരട്ടൽ ഫലപ്രദമാണ്.

വൃശ്ചികാര്ത്തസ്യ കൃഷ്ണാ വാ ശിവാ ച ഫലസംയുതാ । അര്കക്ഷീരം ലിതം തൈല പലലഞ്ച ഗുड़ം സമമ് ।। ൨൭൯.

ചൂരൽ വിഷത്തിന് കൃഷ്ണാ അല്ലെങ്കിൽ ശിവാ എന്ന ചെടിയുടെ പഴം, അർക്കക്ഷീരം, എണ്ണ, മണ്ണ്, ശർക്കര എന്നിവ സമമായി ചേർത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഗുണം ചെയ്യും.

പാനാജ്ജയതി ദുര്ബാരം ശ്വവിഷം ശീഘ്രമേവ തു । പീത്വാ മൂലം ത്രിവൃത്തുല്യം തണ്ഡുലീയസ്യ സര്പിഷാ ।। ൨൭൯.

കുരുവായ നായ് കടിയ്ക്ക് ത്രിവൃത് തുല്യമായ തണ്ടുലീയയുടെ മൂലവും നെയ്യും ചേർത്ത് കുടിച്ചാൽ അതിന്റെ ശക്തമായ വിഷം വേഗത്തിൽ ജയിക്കാം.

സര്പകീടവിഷാണ്യാശു ജയത്യതിബലാന്യപി । ചന്ദനം പദ്മകങ്കുഷ്ഠം തലാമ്ബൂശീരപാടലാഃ ।। ൨൭൯.

പാമ്പിന്റെയും കീടങ്ങളുടെയും ശക്തമായ വിഷം പോലും ചന്ദനം, പദ്മകം, കുഷ്ഠം, താള്പനം, ഉശിരം, പാടലാ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചാൽ ഉടൻ കീഴടക്കാം.

നിര്ഗുണ്ഡീ ശാരിവാ സേലുര്ലൂതാവിഷഹരോ ഗദഃ । ശിരോവിരേചനം ശസ്തം ഗുड़നാഗരകം ദ്വിജ ।। ൨൭൯.

നിർഗുണ്ടി, ശാരിവ, സെലു, ലൂതാ എന്നിവ വിഷം മാറ്റാൻ ഉത്തമം. തലശുദ്ധിക്ക് ശർക്കരയും ഇഞ്ചിയും ഏറ്റവും നല്ലതാണ്.

സ്നേഹപാനേ തഥാ വസ്തൌ തൈലം ഘൃതമനുത്തമമ് । സ്വേദനീയഃ പരോ വഹ്നിഃ ശീതാമ്ഭഃ സ്തമ്ഭനം പരമ് ।। ൨൭൯.

ഉൾപ്രയോഗത്തിനും വസ്തിക്കും ഏറ്റവും നല്ല എണ്ണയും നെയ്യും ഉപയോഗിക്കണം. ശക്തമായ വാതം തീയിൽ ചൂടാക്കണം; തണുത്ത വെള്ളം ഏറ്റവും നല്ലത് അസ്തംഭനത്തിന്.

ത്രിവൃദ്ധി രേചനേ ശ്രേഷ്ഠാ വമനേ മദനം തഥാ । വസ്തിര്വിരേകോ വമനം തൈലം സര്പിസ്തഥാ മധു ।। ൨൭൯.

വിരേചനത്തിന് ത്രിവൃത് ഉത്തമം, വമനത്തിന് മദനം. വസ്തി, വിരേചനം, വമനം, എണ്ണ, നെയ്യ്, തേൻ എന്നിവ ആവശ്യത്തിന് ഉപയോഗിക്കണം.

വാതപിത്തബലാശാനാം ക്രമേണ പരമൌഷധം ।। ൨൭൯.

വാതം, പിത്തം, കഫം എന്നീ ദോഷങ്ങൾക്ക് ക്രമമായി ഇവയാണ് ഏറ്റവും നല്ല ഔഷധങ്ങൾ.

ധന്വന്തരിരുവാച ശാരീരമാനസാഗന്തുസഹജാ വ്യാധയോ മതാഃ । ശാരീരാ ജ്വരകുഷ്ഠാദ്യാഃ ക്രോധാദ്യാ മാനസാ മതാഃ ।। ൨൮൦.

ധന്വന്തരി പറഞ്ഞു: ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ളതും മനസ്സിൽ നിന്നുള്ളതും പുറം കാരണവും ജന്മസിദ്ധമായതുമായ രോഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. ശരീര രോഗങ്ങളിൽ ജ്വരം, ചർമ്മരോഗം തുടങ്ങിയവയും, ക്രോധം മുതലായവയിൽ നിന്നുള്ളത് മാനസിക രോഗങ്ങളുമാണ്.

ആഗന്തവോ വിഘാതോത്ഥാഃ സഹജാഃ ക്ഷുജ്ജരാദയഃ । ശാരീരാഗന്തുനാശായ സൂര്യ്യവാരേ ഘൃതം ഗുड़മ് ।। ൨൮൦.

പുറത്തുനിന്നുള്ള രോഗങ്ങൾ പരുക്കിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്; ജന്മസിദ്ധം വിശപ്പ്, വയസ്സായിത്തീരുക എന്നിവയാണ്. ശരീരരോഗവും പുറംരോഗവും മാറ്റാൻ ഞായറാഴ്ച നെയ്യും ശർക്കരയും അർപ്പിക്കണം.

ലവണം സഹിരണ്യഞ്ച വിപ്രായാപൂപമര്പയേത് । ചന്ദ്രേ ചാഭ്യങ്ഗദോ വിപ്രേ സര്വരോഗൈഃ പ്രമുച്യതേ ।। ൨൮൦.

ഉപ്പും പൊന്നും ചേർത്ത അപ്പം ഒരു ബ്രാഹ്മണന് അർപ്പിക്കണം; ചന്ദ്രനുദിനത്തിൽ ബ്രാഹ്മണനെ അഭ്യംഗം ചെയ്താൽ എല്ലാ രോഗങ്ങളും മാറും.

തൈലം ശനൈശ്ചരേ ദദ്യാദാശ്വിനേ ഗോരസാന്നദഃ । ഘൃതേന പയസാ ലിങ്ഗം സംസ്നാപ്യ സ്യാദ്രുഗുജ്ഝിതഃ ।। ൨൮൦.

ശനിദിനത്തിൽ എണ്ണ നൽകണം; അശ്വിനി നക്ഷത്രത്തിൽ പശുവിന്റെ പാൽ, അന്നം അർപ്പിക്കണം. നെയ്യിലും പാലിലും പ്രതിമയെ കുളിപ്പിച്ചാൽ രോഗം മാറും.

ഗായത്ര്യാ ഹാവയേദ്വഹ്നൌ ദൂര്വാന്ത്രിമധുരാപ്ലുതാമ് । യസ്മിന് ഭേ വ്യാധിമാപ്നോതി തസ്മിന് സ്നാനം ബലിഃ ശുഭേ ।। ൨൮൦.

ഗായത്രി ജപിച്ച് മൂന്നു മധുരദ്രവ്യങ്ങളിൽ നനച്ച ദർഭാഗ്രാസ് അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കണം; രോഗം വന്ന സ്ഥലത്ത് സ്നാനം ചെയ്ത് ബലി അർപ്പിക്കണം.

മാനസാനാം രുജാദീനാം വിഷ്ണോഃ സ്തോത്രം ഹരം ഭവേത് । വാതപിത്തകഫാ ദോഷാ ധാതവശ്ച തഥാ ശ്രൃണു ।। ൨൮൦.

മാനസിക വേദനക്കും രോഗങ്ങൾക്കും വിഷ്ണുവിനെ സ്തുതിക്കുന്നത് ഔഷധമാണ്. വാതം, പിത്തം, കഫം എന്നീ ദോഷങ്ങളും ധാതുക്കളും ഇനി പറയാം.

ഭുക്തം പക്കാശയാദന്നം ദ്വിധാ യാതി ച സുശ്രുത । അംശേനൈകേന കിട്ടത്വം രസതാഞ്ചാപരേണ ച ।। ൨൮൦.

ഭക്ഷണം വയറ്റിൽ പാകം ആയാൽ, സുഷ്രുതാ, അത് രണ്ട് ഭാഗമാകും: ഒരു ഭാഗം മാലയും മറ്റേ ഭാഗം സാരവും ആകുന്നു.

കിട്ടഭാഗോ മലസ്തത്ര വിണ്മൂത്രസ്വേദദൂഷികാഃ । നാസാമലഹ്കര്ണമലം തഥാ ദേഹമലഞ്ച യത് ।। ൨൮൦.

മാലഭാഗം മലമൂത്രം, ചൊറിഞ്ഞു, മൂക്ക്, ചെവി തുടങ്ങിയ ശരീരമലങ്ങൾ ആകുന്നു.

രസഭാഗാദ്രസസ്തത്ര സമാച്ഛോണിതതാം വ്രജേത് । മാംസം രക്താത്തതോ മേദോ മേദസോഽസ്ഥ്നശ്ച സമ്ഭവഃ ।। ൨൮൦.

സാരഭാഗത്തിൽ നിന്ന് രസം ഉണ്ടാകുന്നു; അതിൽ നിന്ന് രക്തം, രക്തത്തിൽ നിന്ന് മാംസം, മാംസത്തിൽ നിന്ന് മെദസ്, മെദസ്സിൽ നിന്ന് അസ്ഥി ഉണ്ടാകുന്നു.

അസ്ഥനോ മജ്ജാ തതഃ ശുക്രം ശുക്രാദ്രാഗസ്തഥൌജസഃ । ദേശമാര്ത്തി ബലംശക്തിം കാലം പ്രകൃതിമേവ ച ।। ൨൮൦.

എല്ലിൽ നിന്ന് മജ്ജയും, മജ്ജയിൽ നിന്ന് ശുക്ലവും, ശുക്ലത്തിൽ നിന്ന് കാമവും, കാമത്തിൽ നിന്ന് ഊജസും ഉണ്ടാകുന്നു. അതുപോലെ ദേശം, രൂപം, ബലം, ശക്തി, കാലം, സ്വഭാവം എന്നിവയും ഉണ്ടാകുന്നു.

ജ്ഞാത്വാ ചികിത്സിതം കുര്യ്യാദ്‌ഭേഷജസ്യ തഥാ ബലമ് । തിഥിം രിക്താന്ത്യജേദ് ഭൌമം മന്ദ്ഭന്ദാരുണോഗ്രകമ് ।। ൨൮൦.

ഔഷധത്തിന്റെ ശക്തിയും പരിഗണിച്ച്, രോഗം മനസ്സിലാക്കി ചികിത്സ ആരംഭിക്കണം. രിക്തം എന്ന ചന്ദ്രദിനവും, ചൊവ്വാഴ്ചയും, മൂലം, ഭാരണി, കൃതിക എന്ന നക്ഷത്രങ്ങളും ഒഴിവാക്കണം.

ഹരിഗോദ്വിജചന്ദ്രാര്ക്കസുരാദീന് പ്രതിപൂജ്യ ച । ശ്രൃണു മന്ത്രമിമം വിദ്വന് ഭേഷജാരമ്ഭമാചരേത് ।। ൨൮൦.

ഹരിയെ, പശുക്കളെ, ദ്വിജന്മാരെ, ചന്ദ്രനെ, സൂര്യനെ, ദേവന്മാരെ ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ച്, ജ്ഞാനമുള്ളവനേ, ഈ മന്ത്രം കേട്ട് ഔഷധം നൽകാൻ തുടങ്ങണം.

ബ്രഹ്മദക്ഷാശ്വിരുദ്രേന്ദ്രഭൂചന്ദ്രാര്ക്കാഽനിലാനലാഃ । ഋഷയശ്ചൌഷധിഗ്രാമാ ഭൂതസകങ്ഘാശ്ച പാന്തു തേ ।। ൨൮൦.

ബ്രഹ്മാവും, ദക്ഷനും, അശ്വിനികളും, രുദ്രനും, ഇന്ദ്രനും, ഭൂമി, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, വായു, അഗ്നി, ഋഷിമാർ, ഔഷധികൾ, ഭൂതങ്ങൾ, രക്ഷകർ ഇവർ നിന്നെ കാത്തിരിക്കാൻ അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ.

രസായനമിവര്ഷീണാം ദേവാനാമമൃതം യഥാ । സുധേവോത്തമനാഗാനാം ഭൈഷജ്യമിദമസ്തു തേ ।। ൨൮൦.

മഹർഷിമാർക്ക് രസായനം എങ്ങനെയോ, ദേവന്മാർക്ക് അമൃതം എങ്ങനെയോ, ഉത്തമനാഗങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും നല്ല ഔഷധം എങ്ങനെയോ, അങ്ങനെ ഈ ഔഷധം നിനക്കായിരിക്കട്ടെ.

ബാതശ്ലേഷ്മാതകോ ദേശോ വഹുവൃക്ഷോ വഹൂദകഃ । അനൂപഇതിവിഖ്യാതോ ജാങ്ഗലസ്തദ്വിവര്ജ്ജിതഃ ।। ൨൮൦.

കാറ്റും കഫവും അധികം, മരങ്ങളും വെള്ളവും കൂടുതലുള്ള പ്രദേശം ചെളിക്കാടായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇതിന് വിപരീതമായി ഇവയൊന്നുമില്ലാത്തത് ഉണക്കപ്രദേശമാണ്.

കിഞ്ചിദ്വൃക്ഷോദകോ ദേശസ്തഥാ സാധാരണഃ സ്മൃതഃ । ജാങ്ഗലഃ പിത്തബഹുലോ മധ്യഃ സാധാരണഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൮൦.

കുറച്ച് മരവും വെള്ളവും ഉള്ള പ്രദേശം മിശ്രമായ പ്രദേശമായി കണക്കാക്കുന്നു. ഉണക്കപ്രദേശത്ത് പിത്തം കൂടുതലാണ്; മിശ്രപ്രദേശം സമതുലിതമായതാണ്.

സൂക്ഷ്മഃ ശീതശ്ചലോ വായുഃ പിത്തമുഷ്ണം കടുത്രയമ് । സ്ഥിരാമ്ലസ്നിഗ്ധമധുരം ബലാശഞ്ച പ്രചക്ഷതേ ।। ൨൮൦.

കാറ്റ് സൂക്ഷ്മവും തണുത്തതും ചലനമുള്ളതുമാണ്. പിത്തം ചൂടും മൂന്നു വിധത്തിൽ കഠിനതയും ആണ്. കഫം സ്ഥിരതയും പുളിപ്പും എണ്ണയുമുള്ളതും മധുരവും, ബലം നൽകുന്നതുമാണ്.

വൃദ്ധിഃ സമാനൈരേതേഷാം വിപരീതൈര്വിപര്യ്യയഃ । രസാഃ സ്വാദ്വമ്ലലവണാഃ ശ്ലേഷ്മലാ വായുനാശനാഃ ।। ൨൮൦.

സമാനഗുണങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിക്കും, വിപരീതങ്ങൾ കുറയ്ക്കും. മധുരം, പുളി, ഉപ്പു ഇവ കഫം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, കാറ്റ് കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

കടുതിക്തകഷായാശ്യ വാതലാഃ ശ്ലേഷ്മനാശനാഃ । കട്‌വമ്‌ലലവണാ ജ്ഞേയാസ്തഥാ പിത്തവിവര്ദ്ധനാഃ ।। ൨൮൦.

കഠിനം, കയ്പ്, കഷായം എന്നിവ കാറ്റ് വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും കഫം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കഠിനം, പുളി, ഉപ്പു ഇവ പിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവയാണ്.