അഗ്നിപുരാണമ്

വ്യാധിഭിര്വിവിധൈര്ഘോരൈഃ ശസ്ത്രൈശ്ച യുധി നിര്ജ്ജിതാഃ । പൂതനാ രേവതീ ലേഖാ കാലരാത്രീതി പഠ്യതേ ।। ൨൬൯.

വിവിധ ഭയങ്കര രോഗങ്ങൾക്കും ആയുധങ്ങൾക്കും യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റവർ: പൂതന, രേവതി, ലേഖ, കാലരാത്രി എന്നറിയപ്പെടുന്നവൾ.

ദഹന്ത്വാശു രിപൂന് സര്വാന് പതാകേ ത്വാമുപാശ്രിതാഃ । സര്വമേധേ മഹായജ്ഞേ ദേവദേവേന ശൂലിനാ ।। ൨൬൯.

നിന്റെ പതാകയിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നവർക്കായി, ശത്രുക്കളെ മുഴുവൻ വേഗത്തിൽ ദഹിപ്പിക്കട്ടെ; മഹായജ്ഞത്തിൽ ദേവദേവനായ ശൂലധാരിയാൽ.

ശര്വേണ ജഗതശ്ചൈവ സാരേണ ത്വം വിനിര്മ്മിതഃ । നന്ദകസ്യാപരാം മൂര്ത്തിം സ്മര ശത്രുനിവര്ഹണ ।। ൨൬൯.

ലോകത്തിന്റെ സാരമായ ശർവൻ നിന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു; ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവാ, നന്ദകന്റെ മറ്റൊരു രൂപം ഓർക്കുക.

നീലോത്പലദലശ്യാമ കൃഷ്ണ ദുഃസ്വപ്നനാശന । അസിര്വിശസനഃ ഖഡ്ഗസ്തീക്ഷ്ണധാരോ ദുരാസദഃ ।। ൨൬൯.

നീലത്താമരയുടെ ഇലപോലെയുള്ള കറുത്ത നിറം, കൃഷ്ണൻ, ദുഷ്ടസ്വപ്നങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ; വാൾധാരിയായ, മൂർച്ചയുള്ള വാൾ കൈവശമുള്ള, ഭയങ്കരൻ.

ഔഗര്ഭോ വിജയശ്ചൈവ ധര്മ്മപാലസ്തഥൈവ ച । ഇത്യഷ്ടൌ തവ നാമാനി പുരോക്താനി സ്വയമ്ഭുവാ ।। ൨൬൯.

ഔഗർഭൻ, വിജയൻ, ധർമ്മപാലൻ—ഇങ്ങനെ നിന്റെ എട്ട് പേരുകൾ സ്വയംഭുവൻ മുമ്പേ പ്രഖ്യാപിച്ചതാണ്.

നക്ഷത്രം കൃത്തികാ തുഭ്യം ഗുരുര്ദേവോ മഹേശ്വരഃ । ഹിരണ്യഞ്ച ശരീരന്തേ ദൈവതന്തേ ജനാര്ദനഃ ।। ൨൬൯.

നക്ഷത്രങ്ങളിൽ കൃതിക്കാ നക്ഷത്രം നിനക്കാണ്; നിന്റെ ഗുരു മഹാദേവനാണ്. പൊന്നാണ് നിന്റെ ശരീരം, ദൈവമായി ജനാർദ്ദനനാണ്.

രാജാനം രക്ഷ നിസ്ത്രിംശം സബലം സപുരന്തഥാ । പിതാ പിതാമഹോ ദേവഃ സ ത്വം പാലയ സര്വദാ ।। ൨൬൯.

രാജാവിനെയും, വാൾക്കും, അവന്റെ സൈന്യത്തെയും നഗരത്തെയും നീ സംരക്ഷിക്കണം. അച്ഛനും അപ്പൂപ്പനും ദൈവംപോലെയാണ്; അവരെ നീ എപ്പോഴും കാത്തു രക്ഷിക്കണം.

ശര്മപ്രദസ്ത്വം സമരേ വര്മന് സൈന്യേ യശോഽദ്യ മേ । രക്ഷ മാം രക്ഷണീയോഽഹന്തവാനഘ നമോഽസ്തുതേ ।। ൨൬൯.

യുദ്ധത്തിൽ നീ രക്ഷ നൽകുന്നവനാണ്; ഇന്നിവിടെ സൈന്യത്തിൽ എനിക്ക് പ്രശസ്തി ലഭിക്കട്ടെ. എന്നെ സംരക്ഷിക്കണം, ഞാൻ സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്; പാപരഹിതനായവാ, ഞാൻ നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.

ദുന്ദുഭേ ത്വം സപ്ത്നാനാം ഘോഷാദ്‌ധൃദയകമ്പനഃ । ഭവ ഭൂമിപസൈന്യാനാം യഥാ വിജയവര്ദ്ധനഃ ।। ൨൬൯.

ശത്രുക്കളുടെ ഹൃദയം കുലുക്കുന്ന ശബ്ദമുള്ള മൃദംഗം നീയാണു. രാജാക്കന്മാരുടെ സൈന്യങ്ങൾക്ക് വിജയവും വർദ്ധനയും നൽകുന്നവനായി നീ മാറണം.

യഥാ ജീമൂതഘോഷേണ ഹൃഷ്യന്തി വരവാരണാഃ । തഥാസ്തു തവ ശബ്ദേന ഹര്ഷോഽസ്മാകം മുദാവഹ ।। ൨൬൯.

മെഘഗർജ്ജനം കേട്ട് മഹാവാരാന്മാർ സന്തോഷിക്കുന്നതുപോലെ, നിന്റെ ശബ്ദം ഞങ്ങൾക്കു സന്തോഷവും ആനന്ദവും നൽകട്ടെ.

യഥാ ജീമൂതശബ്ദേന സ്ത്രീണം ത്രാസോഽഭിജായതേ । തഥാ തു തവ ശബ്ദേന ത്രസ്യന്ത്വസ്മദ്‌ദ്വിഷോ രണേ ।। ൨൬൯.

മെഘശബ്ദം സ്ത്രീകൾക്ക് ഭയം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ, യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ ശബ്ദം ഞങ്ങളുടെ ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയം ഉണ്ടാക്കട്ടെ.

മന്ത്രൈഃ സദാര്ച്ചനീയാസ്തേ യോജനീയാ ജയാദിഷു । ഘൃതകമ്ബലവിഷ്ണാദേസ്ത്വഭിഷേകഞ്ച വത്സരേ ।। ൨൬൯.

മന്ത്രങ്ങളാൽ നീ എപ്പോഴും ആരാധിക്കപ്പെടണം, ജയാദി കാര്യങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടണം. clarified നെയ്യും കമ്പളവും വിഷ്ണുവും ചേർന്ന് വർഷത്തിൽ ഒരിക്കൽ അഭിഷേകം നടത്തണം.

പുഷ്കര ഉവാച സര്വാനുഗ്രാഹകാ മന്ത്രാശ്ചതുര്വര്ഗപ്രസാധകാഃ ।൨൭൧.൦൦൧ ഋഗഥര്വ തഥാ സാമ യജുഃ സംഖ്യാ തു ലക്ഷകം ॥൨൭൧.൦൦൧ ഭേദഃ സാങ്ഖ്യായനശ്ചൈക ആശ്വലായനോ ദ്വിതീയകഃ ।൨൭൧.൦൦൨ ശതാനി ദശ മന്ത്രാണാം ബ്രാഹ്മണാ ദ്വിസഹസ്രകം ॥൨൭൧.൦൦൨ ഋഗ്വേദോ ഹി പ്രമാണേന സ്മൃതോ ദ്വൈപായനാദിഭിഃ ।൨൭൧.൦൦൩ ഏകോനിദ്വിസഹസ്രന്തു മന്ത്രാണാം യജുഷസ്തഥാ ॥൨൭൧.൦൦൩ ശതാനി ദശ വിപ്രാണാം ഷഡശീതിശ്ച ശാഖികാഃ ।൨൭൧.൦൦൪ കാണ്വമാധ്യന്ദിനീ സംജ്ഞാ കഠീ മാധ്യകഠീ തഥാ ॥൨൭൧.൦൦൪ മൈത്രായണീ ച സംജ്ഞാ ച തൈത്തിരീയാഭിധാനികാ ।൨൭൧.൦൦൫ വൈശമ്പായനികേത്യാദ്യാഃ ശാഖാ യജുഷി സംസ്ഥിതാഃ ॥൨൭൧.൦൦൫ സാമ്നഃ കൌഥുമസംജ്ഞൈകാ ദ്വിതീയാഥര്വണായനീ ।൨൭൧.൦൦൬ ഗാനാന്യപി ച ചത്വാരി വേദ ആരണ്യകന്തഥാ ॥൨൭൧.൦൦൬ ഉക്ഥാ ഊഹചതുര്ഥഞ്ച മന്ത്രാ നവസഹസ്രകാഃ ।൨൭൧.൦൦൭ സചതുഃശതകാശ്ചൈവ ബ്രഹ്മസങ്ഘടകാഃ സ്മൃതാഃ ॥൨൭൧.൦൦൭ പഞ്ചവിംശതിരേവാത്ര സാമമാനം പ്രകീര്തിതം ।൨൭൧.൦൦൮ സുമന്തുര്ജാജലിശ്ചൈവ ശ്ലോകായനിരഥര്വകേ ॥൨൭൧.൦൦൮ ശൌനകഃ പിപ്പലാദശ്ച മുഞ്ജകേശാദയോഽപരേ ।൨൭൧.൦൦൯ മന്ത്രാണാമയുതം ഷഷ്ടിശതഞ്ചോപനിഷച്ഛതം ॥൨൭൧.൦൦൯ വ്യാസരൂപീ സ ഭഗവാന് ശാഖാഭേദാദ്യകാരയത് ।൨൭൧.൦൧൦ ശാഖാഭേദാദയോ വിഷ്ണുരിതിഹാസഃ പുരാണകം ॥൨൭൧.൦൧൦ പ്രാപ്യ വ്യാസാത്പുരാണാദി സൂതോ വൈ ലോമഹര്ഷണഃ ।൨൭൧.൦൧൧ സുമതിശ്ചാഗ്നിവര്ചാശ്ച മിത്രയുഃശിംശപായനഃ ॥൨൭൧.൦൧൧ കൃതവ്രതോഥ സാവര്ണിഃ ഷട്ശിഷ്യാസ്തസ്യ ചാഭവന് ।൨൭൧.൦൧൨ ശാംശപായനാദയശ്ചക്രുഃ(൧) പുരാണാനാന്തു സംഹിതാഃ ॥൨൭൧.൦൧൨ ബ്രാഹ്മാദീനി പുരാണാനി ഹരിവിദ്യാ ദശാഷ്ട ച ।൨൭൧.൦൧൩ മഹാപുരാണേ ഹ്യാഗ്നേയേ വിദ്യാരൂപോ ഹരിഃ സ്ഥിതഃ ॥൨൭൧.൦൧൩ സപ്രപഞ്ചോ നിഷ്പ്രപഞ്ചോ മൂര്താമൂര്തസ്വരൂപധൃക് ।൨൭൧.൦൧൪ തം ജ്ഞാത്വാഭ്യര്ച്യ സംസ്തൂയ ഭുക്തിമുക്തിമവാപ്നുയാത് ॥൨൭൧.൦൧൪ വിഷ്ണുര്ജിഷ്ണുര്ഭവിഷ്ണുശ്ച അഗ്നിസൂര്യാദിരൂപവാന് ।൨൭൧.൦൧൫ അഗ്നിരൂപേണ ദേവാദേര്മുഖം വിഷ്ണുഃ പരാ ഗതിഃ ॥൨൭൧.൦൧൫ വേദേഷു സപുരാണേഷു യജ്ഞമൂര്തിശ്ച ഗീയതേ ।൨൭൧.൦൧൬ ആഗ്നേയാഖ്യം പുരാണന്തു രൂപം വിഷ്ണോര്മഹത്തരം ॥൨൭൧.൦൧൬ ആഗ്നേയാഖ്യപുരാണസ്യ കര്താ ശ്രോതാ ജനാര്ദനഃ ।൨൭൧.൦൧൭ തസ്മാത്പുരാണമാഗ്നേയം സര്വവേദമയം മഹത് ॥൨൭൧.൦൧൭ സര്വവിദ്യാമയം പുണ്യം സര്വജ്ഞാനമയം വരമ്(൨) ।൨൭൧.൦൧൮ സര്വാത്മ ഹരിരൂപം ഹി പഠതാം ശൃണ്വതാം നൃണാം ॥൨൭൧.൦൧൮ വിദ്യാര്ഥിനാഞ്ച വിദ്യാദമര്ഥിനാം ശ്രീധനപ്രദമ്(൩) ।൨൭൧.൦൧൯ രാജ്യാര്ഥിനാം രാജ്യദഞ്ച ധര്മദം ധര്മകാമിനാമ് ॥൨൭൧.൦൧൯ സ്വര്ഗാര്ഥിനാം സ്വര്ഗദഞ്ച പുത്രദം പുത്രകാമിനാം ।൨൭൧.൦൨൦ ഗവാദികാമിനാങ്ഗോദം ഗ്രാമദം ഗ്രാമകാമിനാം ॥൨൭൧.൦൨൦ ടിപ്പണീ ൧ ശിംശപായനാദയശ്ചക്രുരിതി ഖ .. ൨ പരമിതി ഞ .. ൩ ശ്രീബലപ്രദമിതി ഞ കാമാര്ഥിനാം കാമദഞ്ച സര്വസൌഭാഗ്യസമ്പ്രദമ് ।൨൭൧.൦൨൧ ഗുണകീര്തിപ്രദന്നൄണാം ജയദഞ്ജയകാമിനാമ് ॥൨൭൧.൦൨൧ സര്വേപ്സൂനാം സര്വദന്തു മുക്തിദം മുക്തികാമിനാം ।൨൭൧.൦൨൨ പാപഘ്നം പാപകര്തൄണാമാഗ്നേയം ഹി പുരാണകമ് ॥൨൭൧.൦൨൨ ഇത്യാഗ്നേയേ മഹാപുരാണേ വേദശാഖാദികീര്തിനം നാമ ഏകസപ്തത്യധികദ്വിശതതമോഽധ്യായഃ പുഷ്കര ഉവാച സര്വാനുഗ്രാഹകാ മന്ത്രാശ്ചതുര്വര്ഗപ്രസാധകാഃ । ഋഗഥര്വ തഥാ സാമ യജുഃ സംഖ്യാ തു ലക്ഷകം ।। ൨൭൧.

ഭേദഃ സാങ്‌ഖ്യായനശ്ചൈക ആശ്വലായനോ ദ്വിതീയകഃ । ശതാനി ദശ മന്ത്രാണാം ബ്രാഹ്മണാ ദ്വിസഹസ്രകം ।। ൨൭൧.

സാങ്ക്യായന എന്നൊരു ശാഖയും, ആശ്വലായന എന്ന രണ്ടാമത്തെ ശാഖയും ഉണ്ട്; ആയിരം മന്ത്രങ്ങളും ഇരുപതിനായിരം ബ്രാഹ്മണങ്ങളും ഉണ്ട്.

ഋഗ്വേദോ ഹി പ്രമാണേന സ്മൃതോ ദ്വൈപായനാദിഭിഃ । ഏകോനദ്വിസഹസ്രന്തു മന്ത്രാണആം യജുഷസ്തഥാ ।। ൨൭൧.

ഋഗ്വേദം ദ്വൈപായനാദികൾ അനുസ്മരിക്കുന്നതും, അതിന്റെ പ്രമാണം ഉറപ്പാക്കുന്നതുമാണ്. യജുർ മന്ത്രങ്ങൾ രണ്ടായിരത്തിൽ ഒന്ന് കുറവാണ്.

ശതാനി ദശ വിപ്രാണാം ഷड़ശീതിശ്ച ശാരിബകാഃ । കാണഅവമാധ്യന്ദിനീ സംജ്ഞാ കഠീ മാധ്യകഠീതഥാ ।। ൨൭൧.

ആയിരം മന്ത്രങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണർക്കാണ്, എൺപത്താറ് ശാഖകളുണ്ട്. കാണ്വ, മധ്യന്ദിനി, കഠി, മധ്യകഠി എന്നിങ്ങനെയാണ് അവയുടെ പേരുകൾ.

മൈത്രായണീ ച സംജ്ഞാ ച തൈത്തിരീയാഭിധാനികാ । വൈശമ്പായനികേത്യാദ്യാഃ ശാഖാ യജുഷി സംസ്ഥിതാഃ ।। ൨൭൧.

മൈത്രായണി, സംജ്ഞ, തൈത്തിരിയ എന്നിങ്ങനെയുള്ള പേരുകളാണ്. വൈശംപായനനും മറ്റു ചിലരും യജുർവേദത്തിലെ ശാഖകളാണ്.

സാമ്നഃ കൌഥുമസംജ്ഞൈകാ ദ്വിതീയാഥര്വണായനീ । ഗാനാന്യപി ച തത്വാരി വേദ ആരണ്യകന്തഥാ ।। ൨൭൧.

സാമവേദത്തിൽ കൗതുമ എന്നൊരു ശാഖയും, അതർവണായനി എന്ന രണ്ടാമത്തെ ശാഖയും ഉണ്ട്. നാലു ഗാനം, വേദത്തിലെ ആരണ്യകങ്ങളും ഉണ്ട്.

ഉക്‌ഥാ ഊഹചതുര്ഥശ്ച മന്ത്രാ നവസഹസ്രകാഃ । സചതുഃശതകാശ്ചൈവ ബ്ഹ്മസങ്ഘടകാഃ സ്മൃതാഃ ।। ൨൭൧.

ഉക്ത, ഊഹ, നാലാമത്തെ എന്നിവ ചേർന്ന് ഒമ്പതിനായിരം മന്ത്രങ്ങളുണ്ട്. നാലുനൂറ് ബ്രഹ്മസംഘടനകളും ഉണ്ട്.

പഞ്ചവിംശതിരേവാത്ര സാമമാന് പ്രകീര്ത്തിതം । സുമന്തുര്ജാജലിശ്ചൈവ ശ്ലോകായനിരഥര്വ്വകേ ।। ൨൭൧.

ഇവിടെ ഇരുപത്തഞ്ച് സാമവേദം പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. സുമന്തു, ജാജലി, ശ്ലോകായനി എന്നിവ അതർവ്വവേദത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ശൌനകഃ പിപ്പലാദശ്ച മുഞ്ജകേശാദയോഽപരേ । മന്ത്രാണാമയുതം ഷഷ്ടശതഞേചോപനിഷച്ഛതം ।। ൨൭൧.

ശൗണകൻ, പിപ്പലാദൻ, മുന്ജകേശൻ തുടങ്ങിയവരും മറ്റു ശാഖകളാണ്. പത്തായിരത്തറുപത് മന്ത്രങ്ങളും നൂറ് ഉപനിഷത്തുകളും ഉണ്ട്.

വ്യാസരൂപീ സ ഭഗവാന് ശാഖാഭേദാദ്യകാരയത് । ശാഖാബേദാദയോ വിഷ്ണുരിതിഹാസഃ പുരാണകം ।। ൨൭൧.

ഭഗവാൻ വ്യാസൻ തന്റെ രൂപത്തിൽ ശാഖകളുടെ വിഭജനം നടത്തി. ശാഖകളുടെ വിഭജനവും, ഇതിഹാസവും, പുരാണവും വിഷ്ണുവാണ് കാരണമായത്.

പ്രാപ്യ വ്യാസാത് പുരാണാദി സൂതോ വൈ ലോമഹര്ഷണഃ । സുമതിശ്ചാഗ്നിവര്ച്ചാശ്ച മിത്രയുഃ ശിംശപായനഃ ।। ൨൭൧.

വ്യാസനിൽ നിന്ന് പുരാണം മുതലായവ ലഭിച്ച ശേഷം, സൂതനായ ലോമഹർഷണനും, സുമതി, അഗ്നിവർചസ്, മിത്രയു, ശിംശപായനൻ എന്നിവരും അതിനെ പിന്തുടർന്നു.

കൃതവ്രതോഥ സാവര്ണിഃ ഷട़ശിഷ്യാസ്തസ്യ ചാഭവന്। ശാംശപായനാദയശ്ചക്രുഃ൧ പുരാണാനാന്തു സംഹിതാഃ ।। ൨൭൧.

കൃതവ്രതൻ എന്ന സാവർണി ആറു ശിഷ്യന്മാരുണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ശാംശപായനനും മറ്റു ചിലരും പുരാണങ്ങളുടെ സമാഹാരങ്ങൾ രചിച്ചു.

ബ്രാഹ്മാദീനി പുരാണാനി ഹരിവിദ്യാ ദശാഷ്ട ച । മഹാപുരാണേ ഹ്യാഗ്നേയേ വിദ്യാരൂപോ ഹരിഃ ത്ഥിതഃ ।। ൨൭൧.

ബ്രാഹ്മം തുടങ്ങിയ പുരാണങ്ങളും, ഹരിയുടെ പത്തും എട്ടും വിദ്യകളും മഹാപുരാണമായ അഗ്നിപുരാണത്തിൽ കാണാം. അവിടെ ഹരി ജ്ഞാനത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

സപ്രപഞ്ചോ നിഷ്പ്രപഞ്ചോ മൂര്ത്താമുര്ത്തസ്വരൂപധൃക് । തം ജ്ഞാത്വാഭ്യര്ച്ച്യ സംസ്തൂയ ഭുക്തിമുക്തിമവാപ്നുയാത് ।। ൨൭൧.

പ്രപഞ്ചത്തോടുകൂടിയവനും അതിനില്ലാത്തവനും, രൂപമുള്ളതും രൂപരഹിതനുമായവനും ആണവൻ. അവനെ അറിഞ്ഞ് ആരാധിച്ച് സ്തുതിച്ചാൽ, ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും.

വിഷ്ണുര്ജിഷ്ണുര്ഭവിഷ്ണുശ്ച അഗ്നിസൂര്യ്യാദിരൂപവാന് । അഗ്നിരൂപേണ ദേവാദേര്മുഖം വിഷ്ണുഃ പരാ ഗതിഃ ।। ൨൭൧.

വിഷ്ണു ജയശാലിയും ഭാവിയവനും അഗ്നി, സൂര്യൻ തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങൾ ഉള്ളവനും ആണു. അഗ്നിരൂപത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ മുഖവും, വിഷ്ണു പരമഗതിയും ആകുന്നു.

വേദേഷു സപുരാണേഷു യജ്ഞമൂര്ത്തിശ്ച ഗീയതേ । ആഗ്നേയാഖ്യം പുരാണന്തു രൂപം വിഷ്ണോര്മഹത്തരം ।। ൨൭൧.

വേദങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും യജ്ഞത്തിന്റെ രൂപമായാണ് അവനെ പാടുന്നത്. അഗ്നേയ എന്ന പേരിലുള്ള പുരാണം വിഷ്ണുവിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ രൂപമാണ്.

ആഗ്നേയാഖ്യപുരാണസ്യ കര്ത്താ ശ്രോതാ ജനാര്ദനഃ । തസ്മാത്പുരാണമാഗ്നേയം സര്വവേദമയം മഹത് ।। ൨൭൨.

അഗ്നേയപുരാണത്തിന്റെ കർത്താവും ശ്രോതാവും ജനാർദ്ദനനാണ്. അതുകൊണ്ട് അഗ്നിപുരാണം മഹത്തായതും എല്ലാ വേദങ്ങളുടെയും സംഗ്രഹവുമാണ്.