അഗ്നിപുരാണമ്

ധനുഃശതം പരീണാഹോ ഗ്രാമക്ഷേത്രാന്തരം ഭവേത് । ദ്വേ ശനേ ഖര്വടസ്യ സ്യാന്നഗരസ്യ ചതുഃശതമ് ।। ൨൫൮.

ഗ്രാമത്തിനും കൃഷിഭൂമിക്കും ഇടയിൽ നൂറ് വില്ല് ദൂരം വേണം; ചെറിയ ഗ്രാമത്തിന് രണ്ട് വില്ല്, നഗരത്തിന് നാലുനൂറ് വില്ല് ദൂരം വേണം.

സ്വം ലഭേതാന്യവിക്രീതം ക്രേതുര്ദ്ദോഷോഽപ്രകാശിതേ । ഹീനാദ്രഹോ ഹീനമൂല്യേ വേലാഹീനേ ച തസ്കരഃ ।। ൨൫൮.

സ്വന്തം വസ്തു മറ്റൊരാൾക്ക് വിറ്റിട്ടില്ലെങ്കിൽ തിരിച്ചു ലഭിക്കും; വാങ്ങിയവൻ അറിയിക്കാതിരുന്നാൽ അവനാണ് കുറ്റം; വില കുറച്ച് വാങ്ങിയാൽ, സമയപരിധി പാലിക്കാതിരുന്നാൽ, അതിർത്തി വ്യക്തമാക്കാതിരുന്നാൽ മോഷ്ടാവാണ്.

നഷ്ടാ പഹൃതമാസാദ്യ ഹര്ത്താരം ഗ്രാഹയേന്നരമ് । ദേശകാലാതിപത്തൌ വാ ഗൃഹീത്വാ സ്വയമര്പയേത് ।। ൨൫൮.

നഷ്ടമായോ മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടോ വസ്തു കണ്ടെത്തിയാൽ, മോഷ്ടാവിനെ അധികാരികൾക്ക് കൈമാറണം; സ്ഥലവും സമയവും കടന്നാൽ, സ്വയം എടുത്ത് തിരികെ നൽകണം.

വിക്രേതുര്ദ്ദര്ശനാച്ഛുദ്ധിഃ സ്വാമീ ദ്രവ്യം നൃപോ ദമമ് । ക്രേതാ മൂല്യം സമാപ്നോതി തസ്മാദ്യസ്തവ വിക്രയീ ।। ൨൫൮.

വിൽപ്പനയ്ക്കുള്ള വസ്തു കാണിച്ചാൽ വിൽപ്പനക്കാരന് ശുദ്ധി ലഭിക്കും; ഉടമയ്ക്ക് വസ്തു കിട്ടും, രാജാവിന് പിഴ ലഭിക്കും, വാങ്ങുന്നവന് വില കിട്ടും. അതുകൊണ്ട് വിൽക്കുന്നവൻ ഈ നിയമത്തിന് വിധേയനാണ്.

ആഗമേനോപഭോഗേന നഷ്ടം ഭാവ്യമതോഽന്യഥാ । പഞ്ചബന്ധോ ദമസ്തസ്യ രാജ്ഞേ തേനാപ്യഭാവിതേ ।। ൨൫൮.

ഉപയോഗം കൊണ്ടോ സ്വാഭാവികമായി വസ്തു നഷ്ടമായാൽ അതുപോലെ തന്നെ കണക്കാക്കണം; അതല്ലാതെ മറ്റെന്തെങ്കിലും കാരണത്താൽ നഷ്ടമായാൽ, തെളിവില്ലെങ്കിലും രാജാവ് അഞ്ചിരട്ടി പിഴ ഈടാക്കണം.

ഹൃതം പ്രനഷ്ടം യോ ദ്രവ്യം പരഹസ്തദവാപ്നുയാത് । അനിവേദ്യ നൃപേ ദണ്ഡ്യഃ സ തു ഷണ്ണവതിം പണാന് ।। ൨൫൮.

മറ്റൊരാളുടെ കൈയിൽ നിന്ന് മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതോ നഷ്ടമായതോ ആയ വസ്തു കണ്ടെത്തി രാജാവിനെ അറിയിക്കാതിരിക്കുന്നവന് അറുപത്താറ് പണ പിഴയാകും.

ശൌലികകൈഃ സ്ഥാനപാലൈര്വാ നഷ്ടാപഹൃതമാഹൃതം । അര്വ്വാക് സംവത്സരാത് സ്വാമീ ലഭതേ പരതോ നൃപഃ ।। ൨൫൮.

കാവൽക്കാരോ ഗാർഡുകളോ നഷ്ടമായതോ മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതോ ആയ വസ്തു കണ്ടെത്തിയാൽ, ഉടമയ്ക്ക് ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ തിരികെ വാങ്ങാം; അതിന് ശേഷം രാജാവിന് അവകാശമാകും.

പണാനേകശഫേ ദദ്യാച്ചതുരഃ പഞ്ച മാനുഷേ । മഹിഷോഷ്ട്രഗവാം ദ്വൌ ദ്വൌ പാദം പാദമജാവികേ ।। ൨൫൮.

ഒറ്റ കാൽ ഉള്ള മൃഗങ്ങൾക്ക് നാലു പണയും, മനുഷ്യർക്കു അഞ്ചു പണയും, മഹിഷി, ഒട്ടകം, പശു എന്നിവയ്ക്ക് രണ്ട് പണയും, ആട്, ചെമ്മരിയാട് എന്നിവയ്ക്ക് പാദം വീതം പണയും നൽകണം.

സ്വകുടുമ്‌ബാവിരോധേന ദേയം ദാരസുതാദൃതേ । നാന്വയേ സതി സര്വസ്വം ദേയം യച്ചാന്യസംശ്രുതമ് ।। ൨൫൮.

ഭാര്യയും മക്കളും ഒഴികെ, സ്വന്തം കുടുംബത്തിന്റെ എതിർപ്പില്ലാതെ വസ്തു നൽകണം; അവകാശികൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ മുഴുവൻ സ്വത്തും മറ്റൊരാളോട് വാഗ്ദാനം ചെയ്തതും നൽകരുത്.

പ്രതിഗ്രഹഃ പ്രകാശഃ സ്യാത് സ്ഥാവരസ്യ വിശേഷതഃ । ദേയം പ്രതിശ്രുതഞ്ചൈവ ദത്വാ നാപഹരേത് പുനഃ ।। ൨൫൮.

സ്വീകാരണം തുറന്നുപറയണം, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ഥാവര വസ്തുക്കൾക്കു. വാഗ്ദാനം ചെയ്തതു നൽകണം; നൽകിയതൊന്നും പിന്നെ തിരികെ വാങ്ങരുത്.

ദശൈകപഞ്ചസപ്താഹമാസത്ര്യഹാര്ദ്ധമാസികം । വീജായോവാഹ്യരത്നസ്ത്രീദോഹ്യപുംസാം പ്രതീക്ഷണമ് ।। ൨൫൮.

വിത്തിനും, കുതിര മുതലായ വണ്ടിക്കളുക്കൾക്കും, രത്നങ്ങൾക്കും, സ്ത്രീകൾക്കും, പുരുഷന്മാർക്കും കാത്തിരിക്കേണ്ട ദിവസങ്ങൾ: പത്ത്, ഒന്ന്, അഞ്ച്, ഏഴ്, ഒരു മാസം, മൂന്ന് ദിവസം, പകുതി മാസം എന്നിങ്ങനെ.

അഗ്നൌ സുവര്ണമക്ഷീണം ദ്വിപലം രജതേ ശതേ । അഷ്ടൌ ത്രപുണി സീസേ ച താമ്രേ പഞ്ചദശായസി ।। ൨൫൮.

പൊന്നിന് നൂറിൽ രണ്ട് പളവും, വെള്ളിക്ക് നൂറിൽ ഒരു പളവും, ഇരുമ്പിനും ചെമ്പിനും പതിനഞ്ച് പളവും, തകരിനും ലെഡിനും എട്ട് പളവും നഷ്ടം കണക്കാക്കണം.

ശതേ ദശപലാവൃദ്ധിരൌര്ണേ കാര്പാസികേ തഥാ । മധ്യേ പഞ്ചപലാ ജ്ഞേയാ സൂക്ഷ്മേ തു ത്രിപലാ മതാ ।। ൨൫൮.

കമ്പളത്തിനും പത്തുവസ്ത്രത്തിനും നൂറിൽ പത്ത് പള വർദ്ധനവ്; മധ്യനില വസ്ത്രങ്ങൾക്ക് അഞ്ചു പള; സൂക്ഷ്മ വസ്ത്രങ്ങൾക്ക് മൂന്നു പള എന്നിങ്ങനെയാണ്.

കാര്മ്മികേ രോമബദ്ധേ ച ത്രിംശദ്ഭാഗഃ ക്ഷയോ മതഃ । ന ക്ഷയോ ന ച വൃദ്ധിസ്തു കൌശേയേ വല്കലേഷു ച ।। ൨൫൮.

ചർമ്മം അല്ലെങ്കിൽ രോമം ചേർത്ത വസ്തുക്കൾക്ക് മുപ്പതിൽ ഒരു ഭാഗം നഷ്ടം കണക്കാക്കണം; പാറ്റുവസ്ത്രത്തിനും വർക്കലിനും നഷ്ടമോ വർദ്ധനവോ ഇല്ല.

ദേശം കാലഞ്ച ഭോഗഞ്ച ജ്ഞാത്വാ നഷ്ടേ ബലാബലമ് । ദ്രവ്യാണആം കുശലാ ബ്രുയുര്യദ്ദാപ്യമസംശയമ് ।। ൨൫൮.

സ്ഥലവും സമയവും ഉപയോഗവും അറിയുകയും നഷ്ടത്തിന്റെ വലിപ്പം കണക്കാക്കുകയും ചെയ്ത്, വിദഗ്ധർ സംശയമില്ലാതെ വസ്തുക്കൾക്ക് നൽകേണ്ട നഷ്ടപരിഹാരം തീരുമാനിക്കണം.

ബലാദ്ദാസീകൃതശ്ചൌരൈര്വിക്രീതശ്ചാപി മുച്യതേ । സ്വാമിപ്രാണപദോ ഭക്തത്യാഗാത്തന്നിഷ്ക്രയാദപി ।। ൨൫൮.

കള്ളന്മാർ ബലമായി അടിമയാക്കിയവനോ വിൽക്കപ്പെട്ടവനോ ആയാൽ അവനെ മോചിപ്പിക്കണം; ഉടമ ഭക്തിയാലോ ഉപവാസം വച്ചോ വില നൽകി കൊണ്ടോ അവനെ തിരികെ നേടാം.

പ്രവ്രജ്യാവസിതോ രാജ്ഞാ ദാസ ആമരണാന്തികഃ । വര്ണാനാമാനുലോഭ്യംന ദാസ്യം ന പ്രതിലോമതഃ ।। ൨൫൮.

സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ച അടിമ രാജാവിന്റെ ഉത്തരവനുസരിച്ച് മരണംവരെ അടിമയായി തുടരണം; വർണ്ണക്രമം മറികടന്ന് അടിമത്വം ഏർപ്പെടുത്തരുത്, മറുവശത്തും അനുവദനീയമല്ല.

കൃതശില്പോപി നിവസേത് കൃതകാലം ഗുരോര്ഗൃഹേ । അന്തേവാസീ ഗുരുപ്രാപ്തഭോജനസ്തത്‌ഫലപ്രദഃ ।। ൨൫൮.

പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയാലും, നിശ്ചയിച്ച കാലം ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിൽ താമസിക്കണം; ശിഷ്യൻ ഗുരുവിൽ നിന്ന് ഭക്ഷണം വാങ്ങി, അതിന് യോജിച്ച പ്രതിഫലം നൽകണം.

രാജാ കൃത്വാ പുരേ സ്ഥാനം ബ്രാഹ്മണന്ന്യസ്യ തത്ര തു । ത്രൈവിദ്യം വൃത്തിമദ്‌ബ്രൂയാത് സ്വധര്മ്മഃ പാല്യതാമിതി ।। ൨൫൮.

രാജാവ് നഗരത്തിൽ സ്ഥലം ഒരുക്കി, അവിടെ മൂന്ന് വേദങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള, ഉപജീവനം ഉള്ള ബ്രാഹ്മണനെ നിയമിക്കണം; അവനോട് തന്റെ ധർമ്മം പാലിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിക്കണം.

നിജധര്മ്മാവിരോധേന യസ്തു സാമയികോ ഭവേത് । സോപി യത്നേന സംരക്ഷ്യോ ധര്മോ രാജകൃതശ്ച യഃ ।। ൨൫൮.

സ്വന്തം ധർമ്മം ലംഘിക്കാതെ ഉടമ്പടി പാലിക്കുന്നവനും, രാജാവിന്റെ നിയമം അനുസരിക്കുന്നവനും, ഇവരെ ശ്രദ്ധയോടെ സംരക്ഷിക്കണം.

ഗണദ്രവ്യം ഹരേദ്യസ്തു സംവിദം ലങ്ഘയേച്ച യഃ । സര്വസ്വഹരണം കൃത്വാ തം രാഷ്ട്രദ്വിപ്രവാസയേത് ।। ൨൫൮.

സമൂഹത്തിന്റെ വസ്തു അപഹരിക്കുന്നവനോ ഉടമ്പടി ലംഘിക്കുന്നവനോ ആയാൽ, രാജാവ് അവന്റെ മുഴുവൻ സ്വത്തും പിടിച്ചെടുക്കണം, രാജ്യം വിട്ടു പോകാൻ നിർബന്ധിക്കണം.

കര്ത്തവ്യം വചനം സര്വൈഃ സമൂഹഹിതവാദിഭിഃ । യസ്തത്ര വിപരീതഃ സ്യാത്സ ദാപ്യഃ പ്രഥമം ദമ്മ ।। ൨൫൮.

സമൂഹത്തിന്റെ നല്ലതിനായി സംസാരിക്കുന്ന എല്ലാവരും അതിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾ പാലിക്കണം. അതിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ആദ്യം പിഴയടയ്ക്കണം.

സമൂഹകാര്യ്യപ്രഹിതോ യല്ലഭേത്തത്തദര്പയേത് । ഏകാദശഗുണം ദാപ്യോ യദ്യസൌ നാര്പയേത് സ്വയമ് ।। ൨൫൮.

സമൂഹത്തിന്റെ കാര്യത്തിനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടവൻ നേടുന്നതെല്ലാം സമൂഹത്തിന് സമർപ്പിക്കണം. സ്വയം സമർപ്പിക്കാതിരുന്നാൽ പതിനൊന്നിരട്ടി പിഴയടയ്ക്കണം.

വേദജ്ഞാഃ ശുചയോഽലുബ്ധാ ഭവേയുഃ കാര്യചിന്തകാഃ । കര്ത്തവ്യം വചനം തേഷാ സമൂഹഹിതവാദിനാം ।। ൨൫൮.

വേദം പഠിച്ചവരും ശുദ്ധരും ലാഭലോഭം ഇല്ലാത്തവരും കാര്യങ്ങൾ ആലോചിക്കണം. സമൂഹത്തിന്റെ നല്ലതിനായി സംസാരിക്കുന്ന ഇവരുടെ വാക്കുകൾ എല്ലാവരും പാലിക്കണം.

ശ്രേണിനൈഗമപാഖണ്ഡിഗണാനാമപ്യയം വിധിഃ । ഭേദഞ്ചൈഷാം നൃപോ രക്ഷഏത് പൂര്വവൃത്തിഞ്ച പാലയേത് ।। ൨൫൮.

വ്യവസായസംഘങ്ങൾക്കും വ്യാപാരികൾക്കും മതഭേദികൾക്കും മറ്റ് കൂട്ടങ്ങൾക്കും ഈ നിയമം ബാധകമാണ്. രാജാവ് ഇവരുടെ വ്യത്യാസങ്ങളും പഴയ ആചാരങ്ങളും സംരക്ഷിക്കണം.

ഗൃഹീതവേതനഃ കര്മ്മ ത്യജന് ദ്വിഗുണമാവഹേത് । അഗൃഹീതേ സമം ദാപ്യോ ഭൃത്യൈ രക്ഷ്യ ഉപസ്കരഃ ।। ൨൫൮.

വേതനം വാങ്ങിയ ശേഷം ജോലി ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ഇരട്ടിയായി തിരിച്ചടയ്ക്കണം. വേതനം വാങ്ങിയിട്ടില്ലെങ്കിൽ തുല്യമായ പണം നൽകണം. ജോലിയാളുടെ ഉപകരണങ്ങൾ ഉടമ സുരക്ഷിതമായി സൂക്ഷിക്കണം.

ദാപ്യസ്തു ദശമം ഭാഗം ബാണിജ്യപശുസസ്യതഃ । അനിശ്ചിത്യ ഭൃതിം യസ്തു കാരയേത്സ മഹീക്ഷഇതാ ।। ൨൫൮.

വ്യാപാരം, മൃഗങ്ങൾ, ധാന്യങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള ലാഭത്തിൽ പത്തിലൊന്ന് രാജാവിന് നൽകണം. വേതനം നിശ്ചയിക്കാതെ ജോലിയാളെ ജോലി ചെയ്യിപ്പിച്ചാൽ, അതിന്റെ അളവ് രാജാവ് തീരുമാനിക്കണം.

ദേശം കാലഞ്ച യോഽതീയാത് കര്മ്മ കുര്യ്യാച്ച യോഽന്യഥാ । തത്ര തു സ്വാമിനശ്ഛന്ദോഽധികം ദേയം കൃതേഽധികേ ।। ൨൫൮.

നിശ്ചയിച്ച സ്ഥലവും സമയവും വിട്ടുപോയാൽ, അല്ലെങ്കിൽ ജോലി വ്യത്യസ്തമായി ചെയ്താൽ, ഉടമയ്ക്ക് അധികം നൽകണം. അധികം ജോലി ചെയ്താൽ അതിനനുസരിച്ച് കൂടുതൽ വേതനം നൽകണം.

യോ യാവത് കുരുതേ കര്മ്മ താവത്തസ്യ തു വേതനമ് । ഉഭയോരപ്യസാധ്യഞ്ചേത് സാധ്യേ കുര്യ്യാദ്യഥാശ്രുതമ് ।। ൨൫൮.

യാതൊരു ജോലി ചെയ്താലും അതിനനുസരിച്ച് വേതനം ലഭിക്കും. ഇരുവർക്കും കരാർ പാലിക്കാൻ കഴിയാത്തപക്ഷം, കേട്ടതുപോലെ വിധി നിശ്ചയിക്കണം.