യദാ തു ദ്വിഗുണീഭൂതമൃണമാധൌ തദാ ഖലു । മോച്യശ്ചാധിസ്തദുത്പാദ്യ പ്രവിഷ്ടേ ദ്വിഗുണേ ധണേ ।। ൨൫൪.
പണയത്തിലെ കടം ഇരട്ടിയായാൽ, പണയം വിട്ടുകൊടുക്കണം. ഇരട്ടി പണം നൽകിയാൽ, പണയം മോചിതമാകും.
വ്യസനസ്ഥമനാഖ്യായ ഹസ്തേഽന്യസ്യ യദര്പയേത് । ദ്രവ്യം തദൌപനിധികം പ്രതിദേയം തഥൈവ തത് ।। ൨൫൪.
ദു:ഖത്തിൽ ആകുമ്പോൾ അറിയിക്കാതെ മറ്റൊരാളുടെ കൈയിൽ വസ്തു വെച്ചാൽ, അതു നിക്ഷേപം ആയി കണക്കാക്കണം. അതുപോലെയാണ് തിരികെ നൽകേണ്ടത്.
ന ദാപ്യോഽപഹൃതം തത്തു രാജദൈവകതസ്കരൈഃ । പ്രേപശ്ചേന്മാര്ഗിതേ ദത്തേ ദാപ്യോ ദണ്ഡശ്ച തത്സമമ് ।। ൨൫൪.
രാജാവോ, ദേവന്മാരോ, കള്ളന്മാരോ എടുത്തുപോയ വസ്തു തിരിച്ചു കൊടുക്കേണ്ടതില്ല; പക്ഷേ, അതു പിന്നീടു കണ്ടെത്തി തിരിച്ചു കൊടുത്താൽ, ആ വ്യക്തി അതു തിരികെ നൽകണം, അതിനൊപ്പം തുല്യമായ പിഴയും അടയ്ക്കണം.
ആജീവന് സ്വേച്ഛയാ ദണ്ഡ്യോ ദാപ്യസ്തച്ചാപി സോദയം । യാചിതാവാഹിതന്യാസേ നിക്ഷേപേഷ്വപ്യയം വിധിഃ ।।൨൫൪.
തനിക്കിഷ്ടംപോലെ മറ്റൊരാളുടെ വസ്തു ഉപയോഗിച്ചാൽ, അവന് ജീവകാലം പിഴയിടും; അതു പലിശയോടുകൂടി തിരിച്ചു നൽകണം. ചോദിച്ചിട്ടോ, ഏൽപ്പിച്ചിട്ടോ ഉള്ള നിക്ഷേപങ്ങൾക്കും ഇതേ നിയമം ബാധകമാണ്.
അഗ്നിരുവാച തപസ്വിനോ ദാനശീലാഃ കുലീനാഃ സത്യവാദിനഃ । ധര്മ്മപ്രധാനാ ഋജവഃ പുത്രവവിതേ ദവീവിവുതീഃ ।। ൨൫൫.
അഗ്നി പറഞ്ഞു: വ്രതം പാലിക്കുന്നവർ, ദാനം ചെയ്യുന്നതിൽ താല്പര്യമുള്ളവർ, ഉന്നത വംശത്തിൽ പിറന്നവർ, സത്യം സംസാരിക്കുന്നവർ, ധർമ്മം പ്രധാനമാക്കുന്നവർ, നേരുള്ളവർ, പുത്രന്മാരും മക്കളും ഉള്ളവർ—
പഞ്ചയജ്ഞക്രിയായുക്താഃ സാക്ഷഇണഃ പഞ്ച വാ ത്രയഃ । യഥാജാതി യഥാവര്ണ സര്വ്വേ സര്വ്വേഷു വാ സ്മൃതാഃ ।। ൨൫൫.
അഞ്ച് യജ്ഞങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവർ, സാക്ഷികൾ—അഞ്ചുപേരോ മൂന്നുപേരോ, അവരുടെ ജന്മം, വർണ്ണം അനുസരിച്ച്—ഇവരെല്ലാവരും എല്ലായിടത്തും പ്രാമാണികരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
സ്ത്രീവൃദ്ധബാലകിതവമത്തോന്മത്താഭിശസ്തകാഃ । രങ്ഗാവതാരിപാഷണ്ഡികൂടകൃദ്വികലേന്ദ്രിയാഃ ।। ൨൫൫.
സ്ത്രീകൾ, വയോധികർ, കുട്ടികൾ, ചൂതാട്ടക്കാർ, മദ്യപാനികളും ഭ്രാന്തന്മാരും, കുറ്റം ചുമത്തപ്പെട്ടവർ, നടന്മാർ, മതഭ്രഷ്ടർ, വ്യാജരേഖ നിർമ്മാതാക്കൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദുർബലമായവർ—
പതിതാപ്താന്നസമ്ബന്ധിസഹായരിപുതസ്കരാഃ । അസാക്ഷിണഃ സര്വ്വസാക്ഷഈ ചൌര്യ്യപാരുഷ്യസാഹസേ ।। ൨൫൫.
പതിതർ, അശുദ്ധരോടൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവർ, കൂട്ടുകാർ, സഹായി, ശത്രുക്കൾ, കള്ളന്മാർ, സാക്ഷികൾ ഇല്ലാത്തവർ, കള്ളപ്പണിയിലും അപമാനത്തിലും അതിക്രമങ്ങളിലും ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന എല്ലാ സാക്ഷികളും—
ഉഭയാനുമതഃ സാക്ഷഈ ഭവത്യേകോപി ധര്മ്മവിത । അബ്രുവന് ഹിനരഃ സാക്ഷഅയമൃണം സദശബന്ധകമ് ।। ൨൫൫.
രണ്ടുപക്ഷവും സമ്മതിച്ചാൽ, ഒരാൾ മാത്രമായാലും ധർമ്മം അറിയുന്നവൻ സാക്ഷിയായി മതിയാകും; സാക്ഷിയായി സംസാരിക്കാതിരുന്നാൽ, ആ വ്യക്തിക്ക് എപ്പോഴും മൗനത്തിന്റെ കടം ബാധകമാണ്.
രാജ്ഞാ സര്വം പ്രദാപ്യഃ സ്യാത് ഷട്ചത്വാരിംശകേഽഹനി । ന ദദാതി ഹി യഃ സാക്ഷഅയം ജാനന്നപി നരാധമഃ ।। ൨൫൫.
അവൻ നാല്പത്താറാം ദിവസം രാജാവിന് എല്ലാം അടയ്ക്കണം; അറിഞ്ഞിട്ടും സാക്ഷ്യം പറയാത്ത ദുഷ്ടൻ—
സ കൂടസാക്ഷഇണആം പാപൈസ്തുല്യോ ദണ്ഡേന ചൈവ ഹി । സാക്ഷിണഃ ശ്രാവയേദ്വാദിപ്രതിവാദിസമീപഗാന് ।। ൨൫൫.
അവൻ കള്ളസാക്ഷികൾക്ക് സമാനമായ പാപവും ശിക്ഷയും അനുഭവിക്കും; സാക്ഷികളെ വാദിയും പ്രതിവാദിയും ഇരുവരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ ചോദ്യം ചെയ്യണം.
യേ പാതകകൃതാം ലോകാ മഹാപാതകിനാം തഥാ । അഗ്നിദാനാഞ്ച യേ ലോകാ യേ ച സ്ത്രീബാലഘാതിനാം ।। ൨൫൫.
മഹാപാപം ചെയ്തവർ, വീടിന് തീയിട്ടവർ, സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും കൊല്ലുന്നവർ എന്നിവരെ കിട്ടുന്ന ലോകങ്ങൾ—
താന് സര്വ്വാന് സമവാപ്നോതി യഃ സാക്ഷ്യമനൃതം വദേത് । സുകൃതം യത്ത്വായാ കിഞഅചിജ്ജന്മാന്തരശതൈഃ കൃതമ് ।। ൨൫൫.
കള്ളസാക്ഷ്യം പറയുന്നവൻ ആ ലോകങ്ങൾ എല്ലാം പ്രാപിക്കും; അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച സുകൃതങ്ങൾ പോലും—
തസ്തര്വം തസ്യ ജാനീഹി യം പരാജയസേ മൃഷാ । ദ്വൈധേ ബഹൂനാം വചനം സമേഷു ഗുണഇനാന്തഥാ ।। ൨൫൫.
നീ കള്ളം പറയുന്നതിലൂടെ മറ്റൊരാളെ തോൽപ്പിച്ചാൽ, ആ സുകൃതങ്ങൾ എല്ലാം നഷ്ടമാകും എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം; പലരുടെയും അഭിപ്രായം വ്യത്യാസപ്പെട്ടാൽ, ഗുണം കൂടുതലുള്ളവരുടെ വാക്ക് പ്രാധാന്യം നേടും.
ഗുണിദ്വൈധേ തു വചനം ഗ്രാഹ്യം യേ ഗുണവത്തരാഃ । യസ്യോചുഃ സാക്ഷഇണഃ സത്യാം പ്രതിജ്ഞാം സ ജയീ ഭവേത് ।। ൨൫൫.
ഗുണത്തിൽ തുല്യതയുണ്ടെങ്കിൽ, കൂടുതൽ ഗുണമുള്ളവരുടെ സാക്ഷ്യം സ്വീകരിക്കണം; സാക്ഷികൾ സത്യപ്രതിജ്ഞയോടെ ആരെയാണു പിന്തുണയ്ക്കുന്നത്, അവൻ വിജയിക്കും.
അന്യഥാ വാദിനോ യസ്യ ധ്രുവസ്തസ്യ പരാജയഃ ഉക്തേപി സാക്ഷഇഭിഃ സാക്ഷ്യേ യദ്യന്യേ ഗുണവത്തരാഃ ।। ൨൫൫.
അല്ലാത്തപക്ഷം, സാക്ഷികൾക്ക് ഗുണം കുറവാണെങ്കിൽ, അവൻ നിർഭാഗ്യൻ ആയിരിക്കും; സാക്ഷികൾ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മറ്റുള്ളവർക്ക് കൂടുതൽ ഗുണമുണ്ടെങ്കിൽ അവരുടെ വാക്ക് പ്രാബല്യപ്പെടും.
ദ്വിഗുണാവാന്യഥാ ബ്രയുഃ കൂടാഃ സ്യു പൂര്വസാക്ഷഇണഃ । പൃഥക് പൃഥഗ്ദണ്ഡനീയാഃ കൂടകൃത്സാക്ഷഇണസ്തഥാ ।। ൨൫൫.
പിന്നീട് വരുന്ന സാക്ഷികൾ ഇരട്ടിയാണെന്നും വ്യത്യസ്തമായി പറയുന്നുവെങ്കിൽ, ആദ്യം പറഞ്ഞവർ കള്ളസാക്ഷികളായി കണക്കാക്കപ്പെടും; വ്യാജരേഖ നിർമ്മാതാക്കളെയും കള്ളസാക്ഷികളെയും വേറിട്ടു ശിക്ഷിക്കണം.
വിവാദാദ് ദ്വിഗുണം ദണ്ഡം വിവാസ്യോ ബ്രാഹ്മണഃ സ്മൃതഃ । യഃ സാക്ഷ്യം ശ്രാവിതോഽന്യേഭ്യോ നിഹ്നതേ തത്തമോവൃതഃ ।। ൨൫൫.
വിവാദങ്ങളിൽ ഇരട്ട പിഴ ശിക്ഷയുണ്ട്; ബ്രാഹ്മണൻ സാക്ഷ്യത്തിന് വിളിച്ചപ്പോൾ സത്യം മറച്ചുവെച്ചാൽ, അവനെ ദേശനിര്ബ്ബന്ധനം ചെയ്യണം.
സ ദാപ്യോഷ്ടഗുണം ദണ്ഡം ബ്രാഹ്മണന്തു വിവാസയേത് । വര്ണിനാം ഹി ബധോ യത്ര തത്ര സാക്ഷ്യഽനൃതം വദേത് ।। ൨൫൫.
അവൻ എട്ടിരട്ടി പിഴ അടയ്ക്കണം, ബ്രാഹ്മണനെ ദേശനിര്ബ്ബന്ധനം ചെയ്യണം; ഏത് വർണ്ണക്കാരനായാലും കള്ളസാക്ഷ്യം പറഞ്ഞാൽ തടവ് ശിക്ഷയുണ്ട്.
യഃ കശ്ചിദര്ഥോഽഭിമതഃ സ്വരുകച്യാ തു പരസ്പരം । ലേഖ്യം തു സാക്ഷിമത് കാര്യ്യം തസ്മിന് ധനികപൂര്വകമ് ।। ൨൫൫.
രണ്ടുപക്ഷവും തമ്മിൽ സമ്മതിച്ച കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം സാക്ഷികളോടൊപ്പം രേഖപ്പെടുത്തണം; അവിടെ കടം നൽകിയവന്റെ പേര് ആദ്യം എഴുതണം.
സമാമാസതദര്ദ്ധാഹര്ന്നാമജാതിസ്വഗോത്രജൈഃ । സബ്രഹ്മചാരികാത്മീയപിതൃനാമാദിചിഹ്നിതമ് ।। ൨൫൫.
ആ കടപ്പത്രം മുഴുവനും, കടക്കാരന്റെ പേര്, ജാതി, കുടുംബം, വംശം, കൂടെ പഠിച്ചവരും ബന്ധുക്കളും, പിതാക്കന്മാരുടെ അടയാളങ്ങളും ചേർത്ത് എഴുതണം.
സമാപ്തേഽര്ഥേ ഋണീ നാമ സ്വഹസ്തേന നിവേശയേത് । മതം മേഽമുകപുത്രസ്യ യദത്രോപരിലേഖിതം ।। ൨൫൫.
കാര്യങ്ങൾ തീർന്ന ശേഷം കടക്കാരൻ തന്റെ പേരെ സ്വന്തം കൈയ്യിൽ എഴുതണം. ഇവിടെ എഴുതിയിരിക്കുന്നതെല്ലാം എന്റെ മകൻ എന്ന പേരിലുള്ളവന്റെ അഭിപ്രായം ആണെന്ന് കരുതണം.
സാക്ഷഇണശ്ച സ്വഹസ്തേന പിതൃനാമകര്പൂര്വകമ് । അത്രാഹമമുകഃ സാക്ഷീ ലിഖേയുരിതി ര്തേ സമാഃ ।। ൨൫൫.
സാക്ഷിയും തന്റെ പിതാവിന്റെ പേരും കുടുംബവും സ്വന്തം കൈയ്യിൽ എഴുതണം. 'ഇവിടെ ഞാൻ എന്ന പേരിലുള്ളവൻ സാക്ഷിയാണ്' എന്നതും എഴുതണം, അതിന് തടസ്സം ഒന്നുമില്ലെങ്കിൽ.
അലിപിജ്ഞ ഋണീ യഃ സ്യാല്ലേഖയേത് സ്വമതന്തു സഃ । സാക്ഷീ വാ സാക്ഷഇണാന്യേന സര്വസാക്ഷിസമീപതഃ ।। ൨൫൫.
കടക്കാരൻ എഴുത്ത് അറിയാത്തവനാണെങ്കിൽ, തന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് പറഞ്ഞാൽ മതിയാകും. സാക്ഷി അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരാൾ എല്ലാ സാക്ഷികളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അത് എഴുതണം.
ഉഭയാഭ്യര്ഥിനൈതന്മയാ ഹ്യമുകസൂനുനാ । ലിഖിതം ഹ്യമുകേനേതി ലേഖകോഽഥാന്തതോ ലിഖേത ।। ൨൫൫.
ഇത് ഇരുവിഭാഗത്തിലും ആവശ്യപ്പെട്ടതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, ഞാൻ എന്ന പേരിലുള്ളവന്റെ മകനാണ് എഴുതിയത് എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തണം. അതിനുശേഷം, 'എന്ന പേരിലുള്ളവൻ എഴുതിയത്' എന്ന് എഴുത്തുകാരൻ അവസാനത്തിൽ എഴുതണം.
വിനാപി സാക്ഷിഭിര്ല്ലേഖ്യം സ്വഹസ്തലിഖിതഞ്ച യത് । തത് പ്രമാണം സ്മൃതം സര്വം ബലോപധികൃതാദൃതേ ।। ൨൫൫.
സാക്ഷികളില്ലാതെയും, സ്വന്തം കൈയ്യിൽ എഴുതിയ രേഖ ശരിയായ തെളിവായി കണക്കാക്കപ്പെടും, ബലമായി അല്ലെങ്കിൽ വഞ്ചനയിലൂടെ കിട്ടിയതല്ലെങ്കിൽ.
ഋണം ലേഖ്യകൃതം ദേയം പുരുഷൈസ്ത്രിഭിരേവ തു । ആധിസ്തു ഭുജ്യതേ താവദ്യാവത്തന്ന പ്രദീയതേ ।। ൨൫൫.
എഴുത്ത് വഴി ഉറപ്പാക്കിയ കടം മൂന്നു പേർ ചേർന്ന് അടയ്ക്കണം. പണയം തിരിച്ചു നൽകുന്നതുവരെ അതിൽ ആസ്വദിക്കാൻ അവകാശമുണ്ട്.
ദേശാന്തരസ്ഥേ ദുര്ല്ലേഖ്യേ നഷ്ടോന്മൃഷ്ടേ ഹൃതേ തഥാ । ഭിന്നേ ച്ഛിന്നേ തഥാ ദഗ്ധേ ലേഖ്യമന്യത്തു കാരയേത് ।। ൨൫൫.
രേഖ മറ്റൊരു ദേശത്താണെങ്കിൽ, വായിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണെങ്കിൽ, നഷ്ടമായാൽ, മായിച്ചാൽ, മോഷണം പോയാൽ, പൊട്ടിയാൽ, കീറിയാൽ, കത്തിച്ചാൽ, മറ്റൊരു രേഖ തയ്യാറാക്കണം.
സന്ദിഗ്ധാര്ഥവിശുദ്ധ്യര്ഥം സ്വഹസ്തലിഖിതം തു യത് । യുക്തിപ്രാപ്തിക്രിയാചിഹ്നസമ്ബന്ധാഗമഹേതുഭിഃ ।। ൨൫൫.
സംശയമുള്ള കാര്യങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കാൻ, സ്വന്തം കൈയ്യിൽ എഴുതിയ രേഖയോടൊപ്പം യുക്തിയും ശരിയായ നടപടികളും, പ്രവർത്തിയുടെ അടയാളങ്ങളും ബന്ധവും കാരണവും ചേർത്ത് തെളിയിക്കണം.
ലേഖ്യേസ്യ പൃഷ്ഠേഽഭിലിഖേത് പ്രവിഷ്ടമഘമര്ണിനഃ । ധനീ ചോപഗതം ദദ്യാത് സ്വഹസ്തപരിചിഹ്നിതമ് ।। ൨൫൫.
രേഖയുടെ പുറകിൽ കടക്കാരൻ കടം ഏറ്റെടുത്തതായി എഴുതണം. പണം കിട്ടിയ ശേഷം കടയുടമ തന്റെ കൈയ്യിൽ അടയാളം വെച്ച് രസീത് നൽകണം.