ദര്ശനപ്രതിഭൂര്യത്ര മൃതഃ പ്രാത്യയികോഽപി വാ । ന തത്പുത്രാ ധനം ദദ്യുര്ദദ്യുര്ദാനായ യേ സ്ഥിതാഃ ।। ൨൫൪.
ഉറപ്പു നൽകിയവൻ മരിച്ചാൽ അല്ലെങ്കിൽ കഴിയാത്തപക്ഷം, മക്കൾക്ക് ആ കടം അടയ്ക്കേണ്ടതില്ല. പണമടയ്ക്കാൻ ശേഷിക്കുന്നവർ മാത്രമേ അടയ്ക്കേണ്ടതുള്ളൂ.
ബഹവഃ സ്യുര്യദി സ്വാംശൈര്ദദ്യുഃ പ്രതിഭുവോ ധനമ് । ഏകച്ഛായാശ്രിതേഷ്വേഷു ധനികസ്യ യഥാരുചി ।। ൨൫൪.
ഉറപ്പു നൽകുന്നവർ പലരാണെങ്കിൽ, അവരവരുടെ ഭാഗം അനുസരിച്ച് പണം അടയ്ക്കണം. ഒരാളുടെ അധികാരത്തിൽ ഉള്ളവർക്ക്, ഉടമയുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം പണം അടയ്ക്കാം.
പ്രതിഭൂര്ദാപിതോ യത്ര പ്രകാശം ധനിനേ ധനമ് । ദ്വിഗുണം പ്രതിദാതവ്യമൃണികൈസ്തസ്യ തദ്ഭവേത് ।। ൨൫൪.
ഉറപ്പു നൽകിയവൻ തുറസ്സായി ഉടമയ്ക്ക് പണം നൽകിയാൽ, കടക്കാരൻ അവനു ഇരട്ടി പണം തിരികെ നൽകണം. ഇതാണ് ആ സാഹചര്യത്തിലെ നിയമം.
സ്വസ്ന്തതിസ്ത്രീപശവ്യം ധാന്യം ദ്വിഗുണമേവ ച । വസ്ത്രം ചതുര്ഗുണം പ്രോക്തം രസശ്ചാഷ്ടഗുണസ്തഥാ ।। ൨൫൪.
സ്വന്തം മക്കൾ, സ്ത്രീകൾ, പശുക്കൾ, ധാന്യം എന്നിവയ്ക്ക് ഇരട്ടി പണം തിരികെ നൽകണം. വസ്ത്രത്തിന് നാലിരട്ടി, ദ്രവ്യങ്ങൾക്ക് എട്ടിരട്ടി നൽകണമെന്ന് പറയുന്നു.
ആധിഃ പ്രണശ്യേത് ദ്വിഗുണേ ധനേ യദി ന മോക്ഷ്യതേ । കാലേ കാലകൃതം നശ്യേത് ഫലഭോഗ്യോ ന നശ്യതി ।। ൨൫൪.
ഇരട്ടി പണം തിരികെ നൽകാത്തപക്ഷം, പണയം നഷ്ടമാകും. കാലം കൊണ്ടോ സംഭവിച്ചാൽ അതും നഷ്ടമാകും. എന്നാൽ അതിന്റെ ഫലം അനുഭവിച്ചാൽ നഷ്ടമാകില്ല.
ഗോപ്യാധിബോഗ്യോ നാവൃദ്ധിഃ സോപകാരേഽഥ ഭാവിതേ । നഷ്ടോ ദേയോ വിനഷ്ടശ്ച ദൈവരാജകൃതാദൃതേ ।। ൨൫൪.
മറച്ചുവച്ചോ ഉപയോഗിച്ചോ ഉള്ള പണയത്തിന് പലിശ വരില്ല, ഉപകാരമുണ്ടായാലും. ദൈവം അല്ലെങ്കിൽ രാജാവ് കാരണം അല്ലാതെ നഷ്ടമായാൽ, അത് തിരികെ നൽകണം.
ആധേഃ സ്വീകരണാത്സിദ്ധീരക്ഷമാണോപ്യസാരതാമ് । യാതശ്ചേദന്യ ആധേയോ ധനഭാഗ് വാ ധനീ ഭവേത് ।। ൨൫൪.
പണയം ഏറ്റെടുത്ത ശേഷം, അതു നശിച്ചോ ഉപയോഗശൂന്യമായാൽ, ഉടമയ്ക്ക് ആ പണത്തിന്റെ ഭാഗം അല്ലെങ്കിൽ പണയം ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശം ഉണ്ടാകും.
ചരിത്രം ബന്ധകകൃതം സവൃദ്ധം ദാപയേദ്വനം । സത്യഹ്കാരകൃതം ദ്രവ്യം ദ്വിഗുണം പ്രതിദാപയേത് ।। ൨൫൪.
നല്ല പെരുമാറ്റത്തിനോ സുരക്ഷയ്ക്കോ പണയം വെച്ചത് പലിശയോടെ തിരികെ നൽകണം. സത്യസന്ധതയ്ക്കായി പണയം വെച്ചത് ഇരട്ടി നൽകണം.
ഉപസ്ഥിതസ്യ മോക്തവ്യ ആധിര്ദണ്ഡോഽന്യഥാ ഭവേത് । പ്രയോജകേ സതി ധനം കുലേന്യസ്യാധിമാപ്നുയാത് ।। ൨൫൪.
ഉടമ നേരിൽ വന്നാൽ പണയം വിട്ടുകൊടുക്കണം. അങ്ങനെ ചെയ്യില്ലെങ്കിൽ ശിക്ഷ ലഭിക്കും. ആവശ്യമായ കാര്യം പൂർത്തിയായാൽ, ഉടമയ്ക്ക് പണയം തിരികെ ലഭിക്കും.
തത്കാലകൃതമൂല്യോ വാ തത്ര തിഷ്ഠേദവൃദ്ധികഃ । വിനാ ധാരണകാദ്വാപി വിക്രീണീതേ സസാക്ഷികമ് ।। ൨൫൪.
ആ സമയത്ത് നിശ്ചയിച്ച വിലയോ യഥാർത്ഥ വിലയോ പലിശയില്ലാതെ നിലനിൽക്കണം. അല്ലെങ്കിൽ കൈവശം ഇല്ലെങ്കിൽ, സാക്ഷികളോടൊപ്പം വിൽക്കാം.
യദാ തു ദ്വിഗുണീഭൂതമൃണമാധൌ തദാ ഖലു । മോച്യശ്ചാധിസ്തദുത്പാദ്യ പ്രവിഷ്ടേ ദ്വിഗുണേ ധണേ ।। ൨൫൪.
പണയത്തിലെ കടം ഇരട്ടിയായാൽ, പണയം വിട്ടുകൊടുക്കണം. ഇരട്ടി പണം നൽകിയാൽ, പണയം മോചിതമാകും.
വ്യസനസ്ഥമനാഖ്യായ ഹസ്തേഽന്യസ്യ യദര്പയേത് । ദ്രവ്യം തദൌപനിധികം പ്രതിദേയം തഥൈവ തത് ।। ൨൫൪.
ദു:ഖത്തിൽ ആകുമ്പോൾ അറിയിക്കാതെ മറ്റൊരാളുടെ കൈയിൽ വസ്തു വെച്ചാൽ, അതു നിക്ഷേപം ആയി കണക്കാക്കണം. അതുപോലെയാണ് തിരികെ നൽകേണ്ടത്.
ന ദാപ്യോഽപഹൃതം തത്തു രാജദൈവകതസ്കരൈഃ । പ്രേപശ്ചേന്മാര്ഗിതേ ദത്തേ ദാപ്യോ ദണ്ഡശ്ച തത്സമമ് ।। ൨൫൪.
രാജാവോ, ദേവന്മാരോ, കള്ളന്മാരോ എടുത്തുപോയ വസ്തു തിരിച്ചു കൊടുക്കേണ്ടതില്ല; പക്ഷേ, അതു പിന്നീടു കണ്ടെത്തി തിരിച്ചു കൊടുത്താൽ, ആ വ്യക്തി അതു തിരികെ നൽകണം, അതിനൊപ്പം തുല്യമായ പിഴയും അടയ്ക്കണം.
ആജീവന് സ്വേച്ഛയാ ദണ്ഡ്യോ ദാപ്യസ്തച്ചാപി സോദയം । യാചിതാവാഹിതന്യാസേ നിക്ഷേപേഷ്വപ്യയം വിധിഃ ।।൨൫൪.
തനിക്കിഷ്ടംപോലെ മറ്റൊരാളുടെ വസ്തു ഉപയോഗിച്ചാൽ, അവന് ജീവകാലം പിഴയിടും; അതു പലിശയോടുകൂടി തിരിച്ചു നൽകണം. ചോദിച്ചിട്ടോ, ഏൽപ്പിച്ചിട്ടോ ഉള്ള നിക്ഷേപങ്ങൾക്കും ഇതേ നിയമം ബാധകമാണ്.
അഗ്നിരുവാച തപസ്വിനോ ദാനശീലാഃ കുലീനാഃ സത്യവാദിനഃ । ധര്മ്മപ്രധാനാ ഋജവഃ പുത്രവവിതേ ദവീവിവുതീഃ ।। ൨൫൫.
അഗ്നി പറഞ്ഞു: വ്രതം പാലിക്കുന്നവർ, ദാനം ചെയ്യുന്നതിൽ താല്പര്യമുള്ളവർ, ഉന്നത വംശത്തിൽ പിറന്നവർ, സത്യം സംസാരിക്കുന്നവർ, ധർമ്മം പ്രധാനമാക്കുന്നവർ, നേരുള്ളവർ, പുത്രന്മാരും മക്കളും ഉള്ളവർ—
പഞ്ചയജ്ഞക്രിയായുക്താഃ സാക്ഷഇണഃ പഞ്ച വാ ത്രയഃ । യഥാജാതി യഥാവര്ണ സര്വ്വേ സര്വ്വേഷു വാ സ്മൃതാഃ ।। ൨൫൫.
അഞ്ച് യജ്ഞങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവർ, സാക്ഷികൾ—അഞ്ചുപേരോ മൂന്നുപേരോ, അവരുടെ ജന്മം, വർണ്ണം അനുസരിച്ച്—ഇവരെല്ലാവരും എല്ലായിടത്തും പ്രാമാണികരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
സ്ത്രീവൃദ്ധബാലകിതവമത്തോന്മത്താഭിശസ്തകാഃ । രങ്ഗാവതാരിപാഷണ്ഡികൂടകൃദ്വികലേന്ദ്രിയാഃ ।। ൨൫൫.
സ്ത്രീകൾ, വയോധികർ, കുട്ടികൾ, ചൂതാട്ടക്കാർ, മദ്യപാനികളും ഭ്രാന്തന്മാരും, കുറ്റം ചുമത്തപ്പെട്ടവർ, നടന്മാർ, മതഭ്രഷ്ടർ, വ്യാജരേഖ നിർമ്മാതാക്കൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദുർബലമായവർ—
പതിതാപ്താന്നസമ്ബന്ധിസഹായരിപുതസ്കരാഃ । അസാക്ഷിണഃ സര്വ്വസാക്ഷഈ ചൌര്യ്യപാരുഷ്യസാഹസേ ।। ൨൫൫.
പതിതർ, അശുദ്ധരോടൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നവർ, കൂട്ടുകാർ, സഹായി, ശത്രുക്കൾ, കള്ളന്മാർ, സാക്ഷികൾ ഇല്ലാത്തവർ, കള്ളപ്പണിയിലും അപമാനത്തിലും അതിക്രമങ്ങളിലും ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന എല്ലാ സാക്ഷികളും—
ഉഭയാനുമതഃ സാക്ഷഈ ഭവത്യേകോപി ധര്മ്മവിത । അബ്രുവന് ഹിനരഃ സാക്ഷഅയമൃണം സദശബന്ധകമ് ।। ൨൫൫.
രണ്ടുപക്ഷവും സമ്മതിച്ചാൽ, ഒരാൾ മാത്രമായാലും ധർമ്മം അറിയുന്നവൻ സാക്ഷിയായി മതിയാകും; സാക്ഷിയായി സംസാരിക്കാതിരുന്നാൽ, ആ വ്യക്തിക്ക് എപ്പോഴും മൗനത്തിന്റെ കടം ബാധകമാണ്.
രാജ്ഞാ സര്വം പ്രദാപ്യഃ സ്യാത് ഷട്ചത്വാരിംശകേഽഹനി । ന ദദാതി ഹി യഃ സാക്ഷഅയം ജാനന്നപി നരാധമഃ ।। ൨൫൫.
അവൻ നാല്പത്താറാം ദിവസം രാജാവിന് എല്ലാം അടയ്ക്കണം; അറിഞ്ഞിട്ടും സാക്ഷ്യം പറയാത്ത ദുഷ്ടൻ—
സ കൂടസാക്ഷഇണആം പാപൈസ്തുല്യോ ദണ്ഡേന ചൈവ ഹി । സാക്ഷിണഃ ശ്രാവയേദ്വാദിപ്രതിവാദിസമീപഗാന് ।। ൨൫൫.
അവൻ കള്ളസാക്ഷികൾക്ക് സമാനമായ പാപവും ശിക്ഷയും അനുഭവിക്കും; സാക്ഷികളെ വാദിയും പ്രതിവാദിയും ഇരുവരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ ചോദ്യം ചെയ്യണം.
യേ പാതകകൃതാം ലോകാ മഹാപാതകിനാം തഥാ । അഗ്നിദാനാഞ്ച യേ ലോകാ യേ ച സ്ത്രീബാലഘാതിനാം ।। ൨൫൫.
മഹാപാപം ചെയ്തവർ, വീടിന് തീയിട്ടവർ, സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും കൊല്ലുന്നവർ എന്നിവരെ കിട്ടുന്ന ലോകങ്ങൾ—
താന് സര്വ്വാന് സമവാപ്നോതി യഃ സാക്ഷ്യമനൃതം വദേത് । സുകൃതം യത്ത്വായാ കിഞഅചിജ്ജന്മാന്തരശതൈഃ കൃതമ് ।। ൨൫൫.
കള്ളസാക്ഷ്യം പറയുന്നവൻ ആ ലോകങ്ങൾ എല്ലാം പ്രാപിക്കും; അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച സുകൃതങ്ങൾ പോലും—
തസ്തര്വം തസ്യ ജാനീഹി യം പരാജയസേ മൃഷാ । ദ്വൈധേ ബഹൂനാം വചനം സമേഷു ഗുണഇനാന്തഥാ ।। ൨൫൫.
നീ കള്ളം പറയുന്നതിലൂടെ മറ്റൊരാളെ തോൽപ്പിച്ചാൽ, ആ സുകൃതങ്ങൾ എല്ലാം നഷ്ടമാകും എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം; പലരുടെയും അഭിപ്രായം വ്യത്യാസപ്പെട്ടാൽ, ഗുണം കൂടുതലുള്ളവരുടെ വാക്ക് പ്രാധാന്യം നേടും.
ഗുണിദ്വൈധേ തു വചനം ഗ്രാഹ്യം യേ ഗുണവത്തരാഃ । യസ്യോചുഃ സാക്ഷഇണഃ സത്യാം പ്രതിജ്ഞാം സ ജയീ ഭവേത് ।। ൨൫൫.
ഗുണത്തിൽ തുല്യതയുണ്ടെങ്കിൽ, കൂടുതൽ ഗുണമുള്ളവരുടെ സാക്ഷ്യം സ്വീകരിക്കണം; സാക്ഷികൾ സത്യപ്രതിജ്ഞയോടെ ആരെയാണു പിന്തുണയ്ക്കുന്നത്, അവൻ വിജയിക്കും.
അന്യഥാ വാദിനോ യസ്യ ധ്രുവസ്തസ്യ പരാജയഃ ഉക്തേപി സാക്ഷഇഭിഃ സാക്ഷ്യേ യദ്യന്യേ ഗുണവത്തരാഃ ।। ൨൫൫.
അല്ലാത്തപക്ഷം, സാക്ഷികൾക്ക് ഗുണം കുറവാണെങ്കിൽ, അവൻ നിർഭാഗ്യൻ ആയിരിക്കും; സാക്ഷികൾ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മറ്റുള്ളവർക്ക് കൂടുതൽ ഗുണമുണ്ടെങ്കിൽ അവരുടെ വാക്ക് പ്രാബല്യപ്പെടും.
ദ്വിഗുണാവാന്യഥാ ബ്രയുഃ കൂടാഃ സ്യു പൂര്വസാക്ഷഇണഃ । പൃഥക് പൃഥഗ്ദണ്ഡനീയാഃ കൂടകൃത്സാക്ഷഇണസ്തഥാ ।। ൨൫൫.
പിന്നീട് വരുന്ന സാക്ഷികൾ ഇരട്ടിയാണെന്നും വ്യത്യസ്തമായി പറയുന്നുവെങ്കിൽ, ആദ്യം പറഞ്ഞവർ കള്ളസാക്ഷികളായി കണക്കാക്കപ്പെടും; വ്യാജരേഖ നിർമ്മാതാക്കളെയും കള്ളസാക്ഷികളെയും വേറിട്ടു ശിക്ഷിക്കണം.
വിവാദാദ് ദ്വിഗുണം ദണ്ഡം വിവാസ്യോ ബ്രാഹ്മണഃ സ്മൃതഃ । യഃ സാക്ഷ്യം ശ്രാവിതോഽന്യേഭ്യോ നിഹ്നതേ തത്തമോവൃതഃ ।। ൨൫൫.
വിവാദങ്ങളിൽ ഇരട്ട പിഴ ശിക്ഷയുണ്ട്; ബ്രാഹ്മണൻ സാക്ഷ്യത്തിന് വിളിച്ചപ്പോൾ സത്യം മറച്ചുവെച്ചാൽ, അവനെ ദേശനിര്ബ്ബന്ധനം ചെയ്യണം.
സ ദാപ്യോഷ്ടഗുണം ദണ്ഡം ബ്രാഹ്മണന്തു വിവാസയേത് । വര്ണിനാം ഹി ബധോ യത്ര തത്ര സാക്ഷ്യഽനൃതം വദേത് ।। ൨൫൫.
അവൻ എട്ടിരട്ടി പിഴ അടയ്ക്കണം, ബ്രാഹ്മണനെ ദേശനിര്ബ്ബന്ധനം ചെയ്യണം; ഏത് വർണ്ണക്കാരനായാലും കള്ളസാക്ഷ്യം പറഞ്ഞാൽ തടവ് ശിക്ഷയുണ്ട്.
യഃ കശ്ചിദര്ഥോഽഭിമതഃ സ്വരുകച്യാ തു പരസ്പരം । ലേഖ്യം തു സാക്ഷിമത് കാര്യ്യം തസ്മിന് ധനികപൂര്വകമ് ।। ൨൫൫.
രണ്ടുപക്ഷവും തമ്മിൽ സമ്മതിച്ച കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം സാക്ഷികളോടൊപ്പം രേഖപ്പെടുത്തണം; അവിടെ കടം നൽകിയവന്റെ പേര് ആദ്യം എഴുതണം.