അഗ്നിപുരാണമ്

പ്രകീര്ണകഃ പുനര്ജ്ഞേയോ വ്യവഹാരോ നിരാശ്രയഃ । ക്രിയാബേദാന്മനുഷ്യാണാം ശതശാഖോ നിഗദ്യതേ ।। ൨൫൩.

നിശ്ചിത വിഭാഗമില്ലാത്ത വ്യവഹാരങ്ങൾ വിവിധതരത്തിലുള്ള മനുഷ്യരുടെ പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടുള്ളവയാണ്. ഇവയെ അന്യോന്യമായ വ്യവഹാരങ്ങൾ എന്നും നൂറുകണക്കിന് ശാഖകളുള്ളവയെന്നും പറയുന്നു.

വ്യവഹാരോഽഷ്ടാദശപദസ്തേഷാം ഭേദോഽഥ വൈ ശതമ് । ക്രിയാഭേദാന്മനുഷ്യാണാം ശതശാഖോ നിഗദ്യതേ ।। ൨൫൩.

വ്യവഹാരങ്ങൾ പതിനെട്ട് വിധമാണ്, അവയിൽ ഓരോന്നിനും മനുഷ്യരുടെ വിവിധ പ്രവൃത്തികൾ അനുസരിച്ച് നൂറുകണക്കിന് ഉപവിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.

വ്യവഹാരാന്നൃപഃ പശ്യേജ് ജ്ഞാനിവിപ്രൈരകോപനഃ । ശത്രുമിത്രസമാഃ സഭ്യാ അലോഭാഃ ശ്രുതിവേദിനഃ ।। ൨൫൩.

രാജാവ് വിവാദങ്ങൾ പരിഗണിക്കുമ്പോൾ, ജ്ഞാനമുള്ള, ക്രോധം ഇല്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും, ശത്രുവിനും സുഹൃത്തിനും ഒരുപോലെ കാണുന്ന, ലാഭമില്ലാത്ത, വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവരെയുംSabhyanmar ആയി വേണം തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ.

അപശ്യതാ൧ കാര്യ്യവശാത് സഭ്യൈര്വിപ്രം നിയോജയേത് । രാഗാല്ലോഭാദ്‌ഭയാദ്വാപി സ്മൃത്യപേതാദികാരിണഃ ।। ൨൫൩.

സഭ്യന്മാർക്ക് കാര്യത്തിന്റെ സത്യാവസ്ഥ കാണാൻ കഴിയാത്തപക്ഷം, അവർ ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ നിയോഗിക്കണം. രാഗം, ലാഭം, ഭയം എന്നിവ കാരണം നിയമം വിട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നവരെ നിയമിക്കരുത്.

സഭ്യാഃ പൃഥക് പൃഥഗ് ദണ്ഡ്യാ വിവാദാദ്‌ദ്വിഗുണോ ദമഃ । സ്മൃത്യാചാരവ്യപേതേന മാര്ഗേണ ധര്ഷിതഃ പരൈഃ ।। ൨൫൩.

സഭ്യന്മാർ വ്യക്തിപരമായോ കൂട്ടായോ വിവാദത്തിൽ കുറ്റക്കാരാണെങ്കിൽ, അവർക്കുള്ള ശിക്ഷ ഇരട്ടയാകും. നിയമവും ആചാരവും വിട്ട്, മറ്റുള്ളവരുടെ സ്വാധീനത്തിൽ തെറ്റു ചെയ്താൽ അങ്ങനെ ശിക്ഷിക്കപ്പെടും.

ആവേദയതി യദ്രാജ്ഞേ വ്യവഹാരപദം ഹി തത്। പ്രത്യര്ഥിനോഽഗ്രതോ ലേഖ്യം യഥാ വേദിതമര്ഥിനാ ।। ൨൫൩.

രാജാവിന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്ന വിഷയമാണ് വ്യവഹാരപദം. പ്രതിയുടെ വാദം, ആവശ്യക്കാരൻ പറഞ്ഞതുപോലെ രേഖപ്പെടുത്തണം.

സമാമാസതദര്ദ്ധാഹര്നാമജാത്യാദിചിഹ്നിതമ് । ശ്രുതാര്ഥസ്യോത്തരം ലേഖ്യം പൂര്വാവേദകസന്നിധൌ ।। ൨൫൩.

വിവരം കേട്ടശേഷം, തീയതി, പേര്, ജാതി തുടങ്ങിയ വിവരങ്ങൾ ചേർത്ത്, ആദ്യമായ് പരാതി നൽകിയവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഉത്തരം വ്യക്തമായി എഴുതണം.

തതോഽര്ഥീ ലേഖയേത്സദ്യഃ പ്രതിജ്ഞാതാര്ഥസാധനമ് । തത്സിദ്ധൌ സിദ്ധിമാപ്നോതി വിപരീതമതോഽന്യഥാ ।। ൨൫൩.

അതിനുശേഷം ആവശ്യക്കാരൻ ഉടനെ തന്നെ താൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത കാര്യത്തിനുള്ള മാർഗങ്ങൾ എഴുതി വെക്കണം. അതു സാധിച്ചാൽ വിജയം ലഭിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ വിരുദ്ധം സംഭവിക്കും.

ചതുഷ്പാദ്വ്യവഹാരോയം വിവാദേഷൂപദര്ശിതഃ । അഭിയോഗമനിസ്തീര്യ്യനൈനം പ്രത്യബിയോജയേത് ।। ൨൫൩.

നാലു ഘടകങ്ങളുള്ള ഈ നടപടിക്രമം തർക്കങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. പരാതി സമർപ്പിച്ചശേഷം അതിന് അനുസരിച്ച് മറുപടി നൽകണം.

അഭിയുക്തഞ്ച നാന്യേന ത്യക്തം വിപ്രകൃതിം നയേത് । കുര്യ്യാത് പ്രത്യഭിയോഗന്തു കലഹേ സാഹസേഷു ച ।। ൨൫൩.

ആക്ഷേപം നേരിടുന്നവനെ മറ്റൊരാൾ വിട്ടയച്ച ശേഷം, തെറ്റായ പ്രവർത്തനം ഇല്ലെങ്കിൽ, കൊണ്ടുപോകാൻ പാടില്ല. എന്നാൽ വഴക്കുകളിലും അക്രമങ്ങളിലും മറുപടി പരാതി നൽകണം.

ഉഭയോഃ പ്രതിഭൂര്ഗ്രാഹ്യഃ സമര്ഥഃ കാര്യ്യനിര്ഗയേ । നിഹ്നവേ ഭാവിതോ ദദ്യാദ്ധനം രാജ്ഞേ തു തത്സമമ് ।। ൨൫൩.

രണ്ടു പക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നും കാര്യക്ഷമനായ ഒരു ജാമ്യക്കാരനെ കാര്യപരിഹാരത്തിനായി സ്വീകരിക്കണം. എന്തെങ്കിലും മറച്ചുവെക്കുന്നതായി സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ, അതിനൊത്ത തുക രാജാവിന് നൽകണം.

മിഥ്യാഭിയോഗാദ് ദ്വിഗുണമഭിയോഗാദ്ധനം ഹരേത് । സാഹസസ്തേയപാരുഷ്യേഷ്വഭിശാപാത്യയേ സ്ത്രിയാഃ ।। ൨൫൩.

തെറ്റായ ആരോപണം ഉന്നയിച്ചാൽ, ആവശ്യപ്പെട്ട തുകയുടെ ഇരട്ടിയോളം പിഴ ഈടാക്കണം. അക്രമം, മോഷണം, അപമാനം, ശാപം, സ്ത്രീകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കുറ്റങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിയമപ്രകാരം ശിക്ഷ നൽകണം.

വിചാരയേത്യദ്യ ഏവ കാലോഽന്യത്രേഛയാ സ്മൃതഃ । ദേശദേശാന്തരം യാതി സൃക്കണീ പരിലേഢി ച ।। ൨൫൩.

‘പരിശോധിക്കണം’ എന്ന് പറഞ്ഞാൽ ഉടൻ തന്നെ സമയം നിശ്ചയിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ, അവൻ മറ്റിടത്തേക്ക് പോയാൽ അല്ലെങ്കിൽ അധരം നക്കിയാൽ, അവന്റെ ഇഷ്ടാനുസരണം സമയം കണക്കാക്കപ്പെടും.

ലലാടം സ്വിദ്യതേ ചാസ്യ മുഖവൈവര്ണ്യമേവ ച । സ്വഭാവാദ്വികൃതം ഗച്ഛേന്മനോവാക്‌കായകര്മഭിഃ ।। ൨൫൩.

അവന്റെ നെറ്റി വിയർക്കും, മുഖം നിറംകെട്ടുപോകും; സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ മനസ്സിലും വാക്കിലും ശരീരത്തിലും അശാന്തി കാണിക്കും.

അഭിയോഗേഽഥ വാ സാക്ഷ്യേ വാഗ്ദുഷ്ടം പരികീര്ത്തിതഃ । സന്ദിഗ്ധാര്ഥം സ്വതന്ത്രോ യഃ സാധയേദ്യശ്ച നിഷ്പതേത് ।। ൨൫൩.

പരാതിയിലും സാക്ഷ്യത്തിലും വാക്ക് തെറ്റായവനെ അങ്ങനെ തന്നെ പ്രഖ്യാപിക്കും; സംശയമുള്ള കാര്യത്തിൽ സ്വതന്ത്രനായവൻ അതു തെളിയിച്ചാലോ പിൻവാങ്ങിയാലോ, അവനെ അംഗീകരിക്കും.

ന ചാഹൂതോ വദേത് കിഞ്ചിദ്ധനീ ദണ്ഡ്യശ്ച സ സ്മൃതഃ । സാക്ഷിഷൂഭയതഃ സത്സു സാക്ഷിണഃ പൂര്വവാദിനഃ ।। ൨൫൩.

വിളിച്ച കടക്കാരൻ ഒന്നും പറയാതെ ഇരുന്നാൽ, അവൻ ശിക്ഷാർഹനായി കണക്കാക്കപ്പെടും; ഇരുവശത്തും സാക്ഷികൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, പരാതിക്കാരന്റെ സാക്ഷികൾ ആദ്യം സംസാരിക്കും.

പൂര്വപക്ഷേഽധരീഭൂതേ ഭവന്ത്യുത്തരവാദിനഃ । സഗണശ്ചേദ്വിവാദഃ സ്യാത്തത്ര ഹീനന്തു ദാപയേത് ।। ൨൫൩.

ആദ്യ വാദം നിലനിൽക്കാത്തപക്ഷം പ്രതികൾക്ക് സംസാരിക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കും; കൂട്ടമായുള്ള തർക്കം ആണെങ്കിൽ, കുറവ് കാണുന്നവൻ പണം നൽകണം.

ദത്തം പണം വസുഞ്ചൈവ ധനിനോ ധനമേവ ച। ഛലന്നിരസ്യ ദൂതേന വ്യവഹാരാന്നയേന്നൃപഃ ।। ൨൫൩.

നൽകിയ പണം, വസ്തു, കടം എന്നിവ നിഷേധിച്ചാൽ, രാജാവ് ദൂതന്റെ സഹായത്തോടെ നിയമാനുസൃതമായി തിരിച്ചു വാങ്ങണം.

ഭൂതമപ്യര്ഥമപ്യസ്തം ഹീയതേ വ്യവഹാരതഃ । നിഹ്നതേ നിഖിലാനേകമേകദേശവിഭാവിതമ് ।। ൨൫൩.

നിലവിലുള്ളതോ പഴയതോ ആയ കാര്യങ്ങൾ പോലും, കോടതിവഴിയിൽ മുഴുവനായോ ഭാഗികമായോ നിഷേധിക്കപ്പെട്ടാൽ നഷ്ടപ്പെടാം.

ദാപ്യഃ സര്വാന്നൃപേണാര്ഥാന്ന ഗ്രാഹ്യസ്ത്വനിവേദിതഃ । സ്മൃത്യോര്വിരോധേ ന്യായസ്തു ബലവാന് വ്യവഹാരതഃ ।। ൨൫൩.

എല്ലാ കാര്യങ്ങളും രാജാവ് പിരിച്ചെടുക്കണം, എന്നാൽ അറിയിക്കാത്തവയെ പിടിക്കരുത്; ആചാരത്തിലും യുക്തിയിലും വിരുദ്ധതയുണ്ടെങ്കിൽ, നിയമത്തിൽ യുക്തിയാണ് പ്രധാനമായത്.

പ്രമാണം ലിഖിതം ഭുക്തിഃ സാക്ഷിണശ്ചേതി കീര്ത്തിതമ് ।। ൨൫൩.

രേഖ, കൈവശം വയ്ക്കൽ, സാക്ഷികൾ എന്നിവയാണ് തെളിവുകൾ എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഏഷാമന്യതമാഭാവേ ദിവ്യാന്യതമമുച്യതേ । സര്വേഷ്വേവ വിവാദേഷു ബലവത്യുത്തരാ ക്രിയാ ।। ൨൫൩.

ഇവയിൽ ഒന്നും ഇല്ലെങ്കിൽ ദൈവപരീക്ഷണം നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു; എല്ലാ തർക്കങ്ങളിലും മറുപടി വാദം കൂടുതൽ ശക്തിയുള്ളതാണ്.

ആധൌ പ്രതിഗ്രഹേ ക്രീതേ യൂര്വാ തു ബലവത്തരാ । പശ്യതോ ബ്രുവതോ ഭൂമേര്ഹാനിര്വിംശതിവാര്ഷികീ ।। ൨൫൩.

അമാനത്, സ്വീകരിക്കൽ, വാങ്ങൽ എന്നിവയിൽ പുതുമയ്ക്ക് കൂടുതൽ ശക്തിയുണ്ട്; ഭൂമി സംബന്ധിച്ച്, ഇരുപത് വർഷം കഴിഞ്ഞാൽ, കണ്ടാലോ പറഞ്ഞാലോ നഷ്ടം സംഭവിക്കും.

പരേണ ഭുജ്യമാനാ യാ ധനസ്യ ദശവാര്ഷികീ । ആധിസീമോപനിഃക്ഷേപജഡവാചലധനൈര്വിനാ ।। ൨൫൩.

മറ്റൊരാൾ പത്ത് വർഷം ഉപയോഗിച്ച സ്വത്ത്, പണയ, അതിരു, അമാനത്, അചല സ്വത്ത് എന്നിവ ഒഴികെ, അവകാശം നഷ്ടപ്പെടും.

തഥോപനിധിരാജസ്ത്രീശ്രോത്രിയാണാം ധനൈരപി । ആധ്യാദീനാം വിഹര്താരം ധനിനേ ദാപയേദ്ധനം ।। ൨൫൩.

അതുപോലെ രാജാവിന്റെ, സ്ത്രീകളുടെ, ബ്രാഹ്മണരുടെ അമാനത്, പണയ സ്വത്ത് എന്നിവയും ദുരുപയോഗം ചെയ്താൽ ഉടമയ്ക്ക് പണം നൽകണം.

ദണ്ഡ്യ ച തത്സമം രാജ്ഞേ ശക്ത്യപേക്ഷ്യമഥാപി വാ । ആഗമോപ്യധികോ ഭുക്തിം വിനാ പൂര്വക്രമാഗതാം ।। ൨൫൩.

ശിക്ഷയ്ക്ക് യോഗ്യനായവൻ എടുത്തതിനെ തുല്യമായതോ കഴിയുന്നത്രയോ രാജാവിന് നൽകണം. മുമ്പ് സ്വന്തമല്ലാത്തതിൽ അധികം ലാഭമുണ്ടെങ്കിൽ അതും നൽകേണ്ടതാണ്.

ആഗമോപി ബലന്നൈവ ഭുക്തിഃ സ്തോകാപി യത്ര ന । ആഗമേന വിശുദ്ധേന ഭോഗോ യാതി പ്രമാണതാമ് ।। ൨൫൩.

സാക്ഷ്യം ഉണ്ടെങ്കിലും, അല്പം പോലും ഉപയോഗം ഇല്ലെങ്കിൽ അതിന് ശക്തിയില്ല. സത്യമായ സാക്ഷ്യത്തോടെ മാത്രം ആസ്വാദനത്തിന് പ്രാമാണികത ലഭിക്കും.

അവിശുദ്ധാഗമോ ഭോഗഃ പ്രാമാണ്യം നാധിഗച്ഛതി। ആഗമസ്തു കൃതോ യേന സോബിയുക്തസ്തമുദ്ധരേത് ।। ൨൫൩.

അശുദ്ധമായ സാക്ഷ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ആസ്വാദനത്തിന് പ്രാമാണികതയില്ല. എന്നാൽ ആരെങ്കിലും സാക്ഷ്യം ഉണ്ടാക്കി അതിൽ പങ്കാളിയാണെങ്കിൽ, അവൻ അതു തിരിച്ചു നൽകണം.

ന തത്സുതസ്തഃസുതോ വാ ഭുക്തിസ്തത്ര ഗരീയസീ । യോഭിയുക്തഃ പരേതഃ സ്യാത് തസ്യ ഋക്‌ഥാത്തമുദ്ധരേത് ।। ൨൫൩.

അവിടത്ത് മകനോ മകനിന്റെ മകനോ അധികാവകാശം ഇല്ല. എന്നാൽ മറ്റൊരാൾ പങ്കാളിയായിട്ട് മരിച്ചാൽ, അവന്റെ ഭാഗം അവന്റെ സ്വത്തിൽ നിന്ന് തിരിച്ചു നൽകണം.