അഗ്നിപുരാണമ്

കരാലമവഘാതഞ്ച ദംശോപപ്ലുതമേവ ച । ക്ഷിപ്തഹസ്തം സ്ഥിതം ശൂന്യം പരശോസ്തു വിനിര്ദിശേത് ।। ൨൫൨.

ഭയാനകമായ അടിക്കൽ, കടിച്ചുപിടിച്ച് ചാടൽ, കൈ എറിഞ്ഞത്, നില്ക്കുന്നത്, ശൂന്യമായത്—ഇവയൊക്കെയാണ് പരശുവിന്റെ പ്രവർത്തികൾ.

താഡനം ഛേദനം വിപ്ര തഥാ ചൂര്ണനമേവ ച । മുദ്‌ഗരസ്യ തു കര്മാണി തഥാ പ്ലവനഘാതനം ।। ൨൫൨.

അടിക്കൽ, മുറിക്കൽ, ബ്രാഹ്മണനേ, പൊടിയാക്കൽ—ഇവയാണ് മുദ്‌ഗരത്തിന്റെ പ്രവർത്തികൾ; അതുപോലെ ചാടിയും അടിക്കുകയും ചെയ്യൽ.

സം ശ്രാന്തമഥ വിശ്രാന്തം ഗോവിസര്ഗം സുദുര്ദ്ധരം । ഭിന്ദിപാലസ്യ കര്മാണി ലഗുഡസ്യ ച താന്യപി ।। ൨൫൨.

ക്ലാന്തമായത്, വിശ്രമിച്ചത്, പശുവിനെ വിട്ടയക്കൽ, വളരെ പ്രയാസമുള്ളത്—ഇവയാണ് ഭിന്ദിപാലത്തിന്റെയും ദണ്ഡത്തിന്റെയും പ്രവർത്തികൾ.

അന്ത്യം മധ്യം പരാവൃത്തം നിദേശാന്തം ദ്വിജോത്തമ । വജ്രസ്യൈതാനി കര്മാണി ലഗുഡസ്യ ച താന്യപി ।। ൨൫൨.

ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, അവസാനത്തേത്, നടുവിലത്തേത്, മറിഞ്ഞതും, നിർദ്ദേശംകൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്നതും — ഇവയാണ് വജ്രത്തിന്റെയും ദണ്ഡത്തിന്റെയും പ്രധാന പ്രവർത്തികൾ.

ഹരണം ഛേദനം ഘാതോ ബലോദ്ധാരണമായതം । കൃപാണകര്മ നിര്ദിഷ്ടം പാതനം സ്ഫോടനം തഥാ ।। ൨൫൨.

പിടിക്കൽ, മുറിക്കൽ, കൊല്ലൽ, ശക്തിയായി ഉയർത്തൽ, നീട്ടൽ — ഇവയാണ് വാൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള പ്രധാന പ്രവർത്തികൾ; കൂടാതെ വീഴ്ത്തലും തകർത്തലും കൂടി.

ത്രാസനം രക്ഷണം ഘാതോ ബലോദ്ധരണമായതമ് । ക്ഷേപണീകര്മ നിര്ദിഷ്ടം യന്ത്രകര്മൈതദേവ തു ।। ൨൫൨.

ഭയപ്പെടുത്തൽ, രക്ഷിക്കൽ, കൊല്ലൽ, ശക്തിയായി ഉയർത്തൽ, നീട്ടൽ — ഇവയാണ് എറിഞ്ഞായുധത്തിന്റെ പ്രവർത്തികൾ; യന്ത്രങ്ങൾക്കും ഇതേപോലെയാണ്.

സന്ത്യാഗമവദംശശ്ച വരാഹോദ്ധൂതകം തഥാ । ഹസ്താവഹസ്തമാലീനമേകഹസ്താവഹസ്തകേ ।। ൨൫൨.

വിട്ടുകളയൽ, കടിയിടൽ, പന്നിയുടെ പോലെ ഉയർത്തിയിടൽ; ഒരുകൈയാലോ ഇരുകൈയാലോ എടുത്ത് വഹിക്കൽ, ഒരുകൈയാലോ ഇരുകൈയാലോ പിടിച്ചിരുത്തൽ.

ദ്വിഹസ്തവാഹുപാശേ ച കടിരേചിതകോദ്‌ഗതേ । ഉരോലലാടഘാതേ ച ഭുജാവിധമനന്തഥാ ।। ൨൫൨.

ഇരുകൈയും ഭുജവും ഉപയോഗിച്ച് കെട്ടിവെക്കൽ, അരയിൽ ഉയർത്തൽ, നെഞ്ചിലും നെറ്റിയിലും അടിക്കൽ, ഭുജങ്ങൾ വളച്ചുമാറ്റൽ.

ദ്വിഹസ്തവാഹുപാശേ ച കടിരേചികകോദ്‌ഗതേ । ഗാത്രസംശ്ലേഷണം ശാന്തം തഥാ ഗാത്രവിപര്യ്യയഃ ।। ൨൫൨.

ഇരുകൈയും ഭുജവും ഉപയോഗിച്ച് കെട്ടിവെക്കൽ, അരയിൽ ഉയർത്തൽ, അവയവങ്ങൾ സാവധാനം ചേർത്തുപിടിക്കൽ, അവയവങ്ങൾ മറിച്ചുപിടിക്കൽ.

ഊദ്‌ര്ധ്വപ്ര്ഹാരം ഘാതഞ്ച ഗോമൂത്രം സവ്യദക്ഷിണേ । പാരകന്താരകം ദണ്ഡം൪ കരവീരന്ധമാകുലം ।। ൨൫൨.

മുകളിലേക്ക് അടിക്കൽ, കൊല്ലൽ, പശുവിന്റെ മൂത്രംപോലുള്ള നില, ഇടത് വലത് ഭാഗങ്ങളിൽ, തടസ്സങ്ങൾ കടക്കാനുള്ള ദണ്ഡം, കരവീരദണ്ഡം, ശത്രുവിനെ കുഴപ്പപ്പെടുത്തൽ.

തിര്യ്യഗ്ബന്ധമപാമാര്ഗം൫ ഭീമവേഗം സുദര്ശനം । സിംഹാക്രാന്തം ഗജാക്രാന്തം ഗര്ദ്ദഭാക്രാന്തമേവ ച ।। ൨൫൨.

കുറുകെ കെട്ടിവെക്കൽ, അപാമാർഗ്ഗം എന്ന രീതി, ഭയങ്കരമായ വേഗം, സുദർശനം, സിംഹം ചാടുന്നതുപോലെയും, ആന ചാടുന്നതുപോലെയും, കഴുത ചാടുന്നതുപോലെയും.

ഗദാകര്മാണി ജാനീയാന്നിയുദ്ധസ്യാഥ കര്മ ച । ആകര്ഷണം വികഷഞ്ച ബാഹൂനാം മൂലമേവ ച ।। ൨൫൨.

ഗദയുടെ പ്രവർത്തികളും, കൈയങ്കം എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തികളും അറിയണം: വലിച്ചിഴയ്ക്കൽ, വളച്ചുമാറ്റൽ, ഭുജങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനം.

ഗ്രീവാവിപരിവര്ത്തഞ്ച പൃഷ്ഠഭങ്ഗം സുദാരുണം । പര്യ്യാസനവിപര്യ്യാസൌ പശുമാരമജാവികം ।। ൨൫൨.

കഴുത്ത് തിരിയിക്കൽ, പിന്നിൽ തകർത്തലെന്നു വളരെ ഭയങ്കരമായത്, മറിച്ചിടലും മറിച്ച് മറിച്ചിടലും, ആടിനെയും ചെമ്മരിയാടിനെയും കൊല്ലുന്നത്.

പാദപ്രഹാരമാസ്ഫോടം കകടിരേചിതകന്തഥാ । ഗാത്രശ്ലേഷം സ്കന്ധഗതം മഹീവ്യാജനമേവ ച ।। ൨൫൨.

കാലുകൊണ്ട് അടിക്കൽ, തകർത്തലും, അരയിൽ ഉയർത്തലും, ശരീരം ചേർത്തുപിടിക്കൽ, തോളിൽ കയറൽ, നിലം വാരിവെക്കൽ.

ഉരോലലാടഘാതഞ്ച വിസ്പഷ്ടകരണന്തഥാ । ഉദ്‌ധൂതമവധൂതഞ്ച തിര്യ്യങ്മാര്ഗഗതം തഥാ ।। ൨൫൨.

നെഞ്ചിലും നെറ്റിയിലും അടിക്കൽ, വ്യക്തമായി കാണിക്കൽ, മുകളിലേക്ക് എറിഞ്ഞ് താഴേക്ക് ഇളക്കൽ, കുറുകെ വഴിയിൽ നീങ്ങൽ.

ഗജസ്കന്ധമവക്ഷേപമപരാങ്‌മുഖമേവ ച । ദേവമാര്ഗമധോമാര്ഗമമാര്ഗഗമനാകുലം ।। ൨൫൨.

ആനയുടെ തോളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് തള്ളിവിടൽ, പിൻവാങ്ങൽ, ദൈവീകമായ വഴി, താഴേക്ക് പോകുന്ന വഴി, തെറ്റായ വഴിയിൽ കുഴപ്പപ്പെടൽ.

യഷ്ടിഘാതമവക്ഷേപോ വസുധാദാരണന്തഥാ । ജാനുബന്ധം ഭുജാബന്ധം ഗാത്രബന്ധം സുദാരുണം ।। ൨൫൨.

ദണ്ഡംകൊണ്ട് അടിക്കൽ, താഴേക്ക് തള്ളിവിടൽ, ഭൂമി പിളർത്തൽ, മുട്ടകെട്ടൽ, ഭുജങ്ങൾ കെട്ടൽ, ശരീരഭാഗങ്ങൾ കെട്ടിവെക്കൽ എന്നതും വളരെ ഭയങ്കരമാണ്.

വിപൃഷ്ഠം സോദകം ശുഭ്രം ഭുജാവേഷ്ടിതമേവ ച । സന്നദ്ധൈഃ സംയുഗേ ഭാവ്യം സശസ്ത്രൈസ്തൈര്ഗജാദിഭിഃ ।। ൨൫൨.

പിന്നിൽ നിന്ന് അടിക്കൽ, വെള്ളം ചേർത്ത്, ദീപ്തമായത്, ഭുജങ്ങൾ കെട്ടിവെക്കൽ; യുദ്ധത്തിൽ, കാവചവും ആയുധങ്ങളും ധരിച്ച ആന മുതലായവയാൽ ചെയ്യേണ്ടത് ഇവയാണ്.

വരാങ്കുശധരൌ ചോഭൌ ഏകോ ഗ്രീവാഗതോഽപരഃ । സ്കന്ധഗൌ ദ്വൌ ച ധാനുഷ്കൌ ദ്വൌ ച ഖഡ്‌ഗധരൌഗജേ ।। ൨൫൨.

ഉത്തമമായ അങ്കുശം പിടിച്ച ഇരുവരും, ഒരാൾ കഴുത്തിനരികിൽ, രണ്ടുപേർ തോളിൽ, രണ്ടുപേർ വില്ലുമായി, രണ്ടുപേർ വാൾപിടിച്ച് ആനപ്പുറത്തും.

രഥേ രണേ ഗജേ ചൈവ തുരങ്ഗാണാം ത്രയം ഭവേത് । ധാനുഷ്കാണാന്ത്രയം പ്രോക്തം രക്ഷആര്ഥേ തുരഗസ്യ ച ।। ൨൫൨.

രഥത്തിൽ, യുദ്ധത്തിൽ, ആനപ്പുറത്തും മൂന്നു കുതിരസേനാനികൾ വേണം; കുതിരയെ രക്ഷിക്കാൻ മൂന്നു വില്ലാളികൾ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

ധന്വിനോ രക്ഷണാര്ഥായ ചര്മിണന്തു൬ നിയോജയേത് । സ്വമന്ത്രൈഃ ശസ്ത്രമഭ്യര്ച്യ ശാസ്ത്രാന്ത്രൈലോക്യമോഹനം ।। ൨൫൨.

വില്ലാളിയെ രക്ഷിക്കാൻ ഒരാൾ ചുരുളുപിടിച്ച് നിർത്തണം; സ്വന്തം മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആയുധം പൂജിച്ച്, മൂന്നു ലോകത്തെയും കുഴപ്പപ്പെടുത്തുന്ന ശാസ്ത്രം ഉപയോഗിക്കണം.

അഗ്നിരുവാച വ്യവഹാരം പ്രവക്ഷഅയാമി നയാനയവിവേകദം । ചതുഷ്പാച്ച ചതുഃസ്ഥാനശ്ചതുഃസാധന ഉച്യതേ ।। ൨൫൩.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഞാൻ നീതി-അനീതിയെ തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കുന്ന നിയമരീതി വിശദീകരിക്കാം. ഇതിന് നാലു പാദങ്ങളും, നാലു അടിസ്ഥാനങ്ങളും, നാലു മാർഗങ്ങളും ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു.

ചതുര്ഹിതശ്ചതുര്വ്യാപീ ചതുഷ്കാരീ ചകീത്തര്യതേ । അഷ്ടാഹ്ഗോഽഷ്ടാദശപദഃ ശതശാഖസ്തഥൈവ ച ।। ൨൫൩.

ഇത് നാലു വിധത്തിലുള്ള ലാഭം നൽകുന്നു, നാലു മേഖലകളിൽ വ്യാപിക്കുന്നു, നാലു പ്രവർത്തികളിലൂടെ നടപ്പാക്കുന്നു എന്നും പറയുന്നു. ഇതിന് എട്ട് അംഗങ്ങൾ, പതിനെട്ടു വിഭാഗങ്ങൾ, നൂറു ശാഖകളും ഉണ്ട്.

ത്രിയോനിര്ദ്വ്യഭിയോഗശ്ച ദ്വിദ്വാരോ ദ്വിഗതിസ്തഥാ । ധര്മശ്ച വ്യവഹാരശ്ച ചരിത്രം രാജശാസനം ।। ൨൫൩.

മൂന്ന് ഉത്ഭവങ്ങൾ, രണ്ട് വിധത്തിലുള്ള കേസുകൾ, രണ്ട് വഴി, രണ്ട് ഗതികൾ ഉണ്ട്; ധർമ്മം, നിയമരീതി, ആചാരം, രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ—ഇവയാണു പ്രധാനമായത്.

ചതുഷ്പാദ്വ്യവഹാരാണാമുത്തരഃ പൂര്വസാധകഃ । തത്ര സത്യേ സ്ഥിതോ ധര്മോ ബ്യവഹാരസ്തു സാക്ഷിഷു ।। ൨൫൩.

നിയമരീതിയുടെ നാലു പാദങ്ങളിൽ, അവസാനത്തേതു ആദ്യം ഉറപ്പാക്കുന്നു. അതിൽ, സത്യം നിലനിൽക്കുന്നിടത്താണ് ധർമ്മം; സാക്ഷികളിലാണ് നിയമരീതി ആശ്രയിക്കുന്നത്.

ചരിത്രം സങ്‌ഗ്രഹേ പുംസാം രാജാജ്ഞായാന്തു ശാസനം । സാമാഭ്യുപായസാധ്യത്വാച്ചതുഃസാധന ഉച്യതേ ।। ൨൫൩.

ആചാരം എന്നത് ജനങ്ങളുടെ പൊതുവായ പെരുമാറ്റമാണ്; രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയാണു ശാസനം. നാലു മാർഗങ്ങളിലൂടെ ഇത് സാധ്യമാകുന്നതിനാലാണ് അതിനെ അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നത്.

ചതുര്ണാമാശ്രമാണാഞ്ച രക്ഷണാത്സ ചതുര്ഹിതഃ । കര്ത്താരം സാക്ഷഇണശ്ചൈവ സത്യാന്രാജാനമേവ ച ।। ൨൫൩.

നാലു ആശ്രമങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനാലാണ് ഇത് നാലു വിധത്തിലുള്ള ലാഭം നൽകുന്നതെന്ന് പറയുന്നത്. പ്രവർത്തകൻ, സാക്ഷികൾ, സത്യവാന്മാർ, രാജാവ് തന്നെയുമാണ് പ്രധാനപ്പെട്ടവർ.

വ്യാപ്നോതേ പാദഗോ യസ്മാച്ചതുര്വ്യാപീ തതഃ സ്മൃതഃ । ധര്മസ്യാര്ഥസ്യ യശസോ ലോകപങക്തേസ്തഥൈവ ച ।। ൨൫൩.

പ്രവർത്തകൻ നാലു മേഖലകളിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നതിനാലാണ് അതിനെ നാലു മേഖലകളിലായി വ്യാപിക്കുന്നതെന്ന് പറയുന്നു: ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, പ്രശസ്തി, ലോകക്ഷേമം.

ചതുര്ണാങ്കരണാദേഷ ചതുഷ്കാരീ പ്രകീര്ത്തിതഃ । രാജാ സ പുരുഷഃ സഭ്യാഃ ശാസ്ത്രം ഗണകലേഖകൌ ।। ൨൫൩.

നാലു പ്രവർത്തകരാൽ നടപ്പാക്കപ്പെടുന്നതിനാലാണ് അതിനെ നാലു പ്രവർത്തികളുള്ളതെന്ന് വിളിക്കുന്നത്: രാജാവ്, വ്യക്തി, സഭ്യർ, ശാസ്ത്രം, അക്കൗണ്ടന്റും എഴുത്തുകാരനും.