അഗ്നിപുരാണമ്

വികരാലനിപാതൌ ച വിഭീഷണഭയാനകൌ । സമഗ്രാര്ദ്ധതീയാംശപാദപാദാര്ദ്ധവാരിജാഃ ।। ൨൫൨.

ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ശക്തമായ അടികൾ, ഭയാനകവും ഭീഷണിയുമുള്ളവ, മുഴുവൻ, പകുതി, മൂന്നിലൊന്ന് എന്നിങ്ങനെ, താമരപോലെയുള്ള കാലിടികൾ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.

പ്രാത്യാലീഢമഥാലീഢം വരാഹം ലുലിതന്തഥാ । ഇതി ദ്വാത്രിംശതോ ജ്ഞേയാഃ ഖഡ്ഗചര്മവിധൌ രണേ ।। ൨൫൨.

പിന്നോട്ട് നില്ക്കൽ, മുന്നോട്ട് നില്ക്കൽ, പന്നിയുടെ നില, വളയുന്ന നില—ഇങ്ങനെ ഇരുപത്തിരണ്ടു വിധങ്ങൾ യുദ്ധത്തിൽ വാൾ കവർച്ചയുടെ വിദ്യയിൽ അറിയേണ്ടതാണ്.

പരവൃത്തമപാവൃത്തം ഗൃഹീതം ലഘുസഞ്ജ്ഞിതം । ഊദ്‌ര്ധ്വാത് ക്ഷഇപ്തമധഃ ക്ഷിപ്തം സന്ധാരിതവിധാരിതം ।। ൨൫൨.

തിരിഞ്ഞുപോകൽ, തിരികെ വരിക, പിടിച്ചിരിക്കുന്നത്, ലഘുവായ ചലനം, മുകളിലേക്ക് എറിഞ്ഞത്, താഴേക്ക് എറിഞ്ഞത്, പിടിച്ചുവെക്കൽ, തടയൽ—ഇവയൊക്കെയാണ്.

ശ്യേനപാതം ഗജപാനം ഗ്രാഹഗ്രാഹ്യന്തഥൈവ ച । ഏവമേകാദശവിധാ ജ്ഞേയാഃ പാശവിധാ രണാഃ ।। ൨൫൨.

ശ്യേനപതനം, ആനയുടെ കുടിവെപ്പ്, മുതലയുടെ പിടിത്തം—ഇങ്ങനെ പതിനൊന്ന് വിധമായ പാശ വിദ്യകൾ യുദ്ധത്തിൽ അറിയേണ്ടവയാണ്.

ഋജ്വായതം വിശാലഞ്ച തിര്യ്യഗ്‌ഭ്രാമിതമേവ ച । പഞ്ചകര്മ വിനിര്ദ്ദിഷ്ടം വ്യസ്തേ പാശേ മഹാത്മഭിഃ ।। ൨൫൨.

നേരായത്, വിശാലമായത്, ചായം മാറിയതും, ചുറ്റി കറങ്ങുന്നതും—പാശം വേർതിരിച്ചപ്പോൾ മഹാത്മാക്കൾ പറഞ്ഞ അഞ്ച് പ്രവർത്തികൾ ഇവയാണ്.

ഛേദനം ഭേദനം പാതോ ഭ്രമണം ശയനം തഥാ । വികര്ത്തനം കര്ത്തऩഞ്ച ചക്രകര്മേദമേവ ച ।। ൨൫൨.

കത്തി മുറിക്കൽ, പിളർത്തൽ, അടിക്കൽ, ചുറ്റൽ, കിടക്കൽ, വെട്ടൽ, തറയ്ക്കൽ, ചക്രംപോലുള്ള പ്രവർത്തനം—ഇവയാണ് പ്രവർത്തികൾ.

ആസ്ഫോടഃ ക്ഷ്വേഡനം ഭേദസ്ത്രാസാന്ദോലിതകൌ തഥാ । ശൂലകര്മാണി ജാനീഹി ഷഷ്ഠമാഘാതസഞ്ജ്ഞിതം ।। ൨൫൨.

അടിച്ചു ചാടൽ, കുരയ്ക്കൽ, പിളർത്തൽ, ഭയപ്പെടുത്തൽ, ആടിക്കൽ—ഇവയെല്ലാം കുന്തത്തിന്റെ പ്രവർത്തികൾ; ആറാമത്തേത് അടിയെന്നു പറയുന്നു.

ദൃഷ്ടിഘാതം ഭുജാഘാതം പാര്ശ്വഘാതം ദ്വിജോത്തമ । ഋജുപക്ഷേഷുണാ പാതം തോമരസ്യ പ്രകീര്ത്തിതം ।। ൨൫൨.

കണ്ണിൽ അടിക്കൽ, കൈയിൽ അടിക്കൽ, വശത്ത് അടിക്കൽ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, നേരായ ഈരാളി ഉപയോഗിച്ച് താഴെയിടൽ, തുമരത്തിന്റെ വിദ്യയും ഇവയാണ്.

ആഹതം വിപ്ര ഗോമൂത്രപ്രഭൂതങ്കമലാസനം । തതോര്ദ്ധഗാത്രം നമിതം വാമദക്ഷിണമേവ ച ।। ൨൫൨.

അടിക്കപ്പെട്ടത്, ബ്രാഹ്മണനേ, പശുവിന്റെ മൂത്രംപോലുള്ളത്, അധികം ഉള്ളത്, താമരയിൽ ഇരിക്കുന്നതുപോലുള്ളത്, ഉയർത്തിയ ശരീരമുള്ളത്, വളഞ്ഞത്, ഇടതും വലതും എന്നിവയും ഉണ്ട്.

ആവൃത്തഞ്ച ചപരാവൃത്തം പാദോദ്ധതമവപ്ലുതം । ഹംസമര്ദ്ദം വിമര്ദഞ്ച൩ ഗദാകര്മ പ്രകീര്ത്തിതം ।। ൨൫൨.

തിരിഞ്ഞത്, തിരിച്ചതിരിഞ്ഞത്, കാലുയർത്തിയത്, ചാടിയത്, ഹംസത്തിന്റെ ചവിട്ടൽ, അമർദ്ദം—ഇവയെല്ലാം ഗദയുടെ പ്രവർത്തികൾ എന്ന് പറയുന്നു.

കരാലമവഘാതഞ്ച ദംശോപപ്ലുതമേവ ച । ക്ഷിപ്തഹസ്തം സ്ഥിതം ശൂന്യം പരശോസ്തു വിനിര്ദിശേത് ।। ൨൫൨.

ഭയാനകമായ അടിക്കൽ, കടിച്ചുപിടിച്ച് ചാടൽ, കൈ എറിഞ്ഞത്, നില്ക്കുന്നത്, ശൂന്യമായത്—ഇവയൊക്കെയാണ് പരശുവിന്റെ പ്രവർത്തികൾ.

താഡനം ഛേദനം വിപ്ര തഥാ ചൂര്ണനമേവ ച । മുദ്‌ഗരസ്യ തു കര്മാണി തഥാ പ്ലവനഘാതനം ।। ൨൫൨.

അടിക്കൽ, മുറിക്കൽ, ബ്രാഹ്മണനേ, പൊടിയാക്കൽ—ഇവയാണ് മുദ്‌ഗരത്തിന്റെ പ്രവർത്തികൾ; അതുപോലെ ചാടിയും അടിക്കുകയും ചെയ്യൽ.

സം ശ്രാന്തമഥ വിശ്രാന്തം ഗോവിസര്ഗം സുദുര്ദ്ധരം । ഭിന്ദിപാലസ്യ കര്മാണി ലഗുഡസ്യ ച താന്യപി ।। ൨൫൨.

ക്ലാന്തമായത്, വിശ്രമിച്ചത്, പശുവിനെ വിട്ടയക്കൽ, വളരെ പ്രയാസമുള്ളത്—ഇവയാണ് ഭിന്ദിപാലത്തിന്റെയും ദണ്ഡത്തിന്റെയും പ്രവർത്തികൾ.

അന്ത്യം മധ്യം പരാവൃത്തം നിദേശാന്തം ദ്വിജോത്തമ । വജ്രസ്യൈതാനി കര്മാണി ലഗുഡസ്യ ച താന്യപി ।। ൨൫൨.

ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, അവസാനത്തേത്, നടുവിലത്തേത്, മറിഞ്ഞതും, നിർദ്ദേശംകൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്നതും — ഇവയാണ് വജ്രത്തിന്റെയും ദണ്ഡത്തിന്റെയും പ്രധാന പ്രവർത്തികൾ.

ഹരണം ഛേദനം ഘാതോ ബലോദ്ധാരണമായതം । കൃപാണകര്മ നിര്ദിഷ്ടം പാതനം സ്ഫോടനം തഥാ ।। ൨൫൨.

പിടിക്കൽ, മുറിക്കൽ, കൊല്ലൽ, ശക്തിയായി ഉയർത്തൽ, നീട്ടൽ — ഇവയാണ് വാൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള പ്രധാന പ്രവർത്തികൾ; കൂടാതെ വീഴ്ത്തലും തകർത്തലും കൂടി.

ത്രാസനം രക്ഷണം ഘാതോ ബലോദ്ധരണമായതമ് । ക്ഷേപണീകര്മ നിര്ദിഷ്ടം യന്ത്രകര്മൈതദേവ തു ।। ൨൫൨.

ഭയപ്പെടുത്തൽ, രക്ഷിക്കൽ, കൊല്ലൽ, ശക്തിയായി ഉയർത്തൽ, നീട്ടൽ — ഇവയാണ് എറിഞ്ഞായുധത്തിന്റെ പ്രവർത്തികൾ; യന്ത്രങ്ങൾക്കും ഇതേപോലെയാണ്.

സന്ത്യാഗമവദംശശ്ച വരാഹോദ്ധൂതകം തഥാ । ഹസ്താവഹസ്തമാലീനമേകഹസ്താവഹസ്തകേ ।। ൨൫൨.

വിട്ടുകളയൽ, കടിയിടൽ, പന്നിയുടെ പോലെ ഉയർത്തിയിടൽ; ഒരുകൈയാലോ ഇരുകൈയാലോ എടുത്ത് വഹിക്കൽ, ഒരുകൈയാലോ ഇരുകൈയാലോ പിടിച്ചിരുത്തൽ.

ദ്വിഹസ്തവാഹുപാശേ ച കടിരേചിതകോദ്‌ഗതേ । ഉരോലലാടഘാതേ ച ഭുജാവിധമനന്തഥാ ।। ൨൫൨.

ഇരുകൈയും ഭുജവും ഉപയോഗിച്ച് കെട്ടിവെക്കൽ, അരയിൽ ഉയർത്തൽ, നെഞ്ചിലും നെറ്റിയിലും അടിക്കൽ, ഭുജങ്ങൾ വളച്ചുമാറ്റൽ.

ദ്വിഹസ്തവാഹുപാശേ ച കടിരേചികകോദ്‌ഗതേ । ഗാത്രസംശ്ലേഷണം ശാന്തം തഥാ ഗാത്രവിപര്യ്യയഃ ।। ൨൫൨.

ഇരുകൈയും ഭുജവും ഉപയോഗിച്ച് കെട്ടിവെക്കൽ, അരയിൽ ഉയർത്തൽ, അവയവങ്ങൾ സാവധാനം ചേർത്തുപിടിക്കൽ, അവയവങ്ങൾ മറിച്ചുപിടിക്കൽ.

ഊദ്‌ര്ധ്വപ്ര്ഹാരം ഘാതഞ്ച ഗോമൂത്രം സവ്യദക്ഷിണേ । പാരകന്താരകം ദണ്ഡം൪ കരവീരന്ധമാകുലം ।। ൨൫൨.

മുകളിലേക്ക് അടിക്കൽ, കൊല്ലൽ, പശുവിന്റെ മൂത്രംപോലുള്ള നില, ഇടത് വലത് ഭാഗങ്ങളിൽ, തടസ്സങ്ങൾ കടക്കാനുള്ള ദണ്ഡം, കരവീരദണ്ഡം, ശത്രുവിനെ കുഴപ്പപ്പെടുത്തൽ.

തിര്യ്യഗ്ബന്ധമപാമാര്ഗം൫ ഭീമവേഗം സുദര്ശനം । സിംഹാക്രാന്തം ഗജാക്രാന്തം ഗര്ദ്ദഭാക്രാന്തമേവ ച ।। ൨൫൨.

കുറുകെ കെട്ടിവെക്കൽ, അപാമാർഗ്ഗം എന്ന രീതി, ഭയങ്കരമായ വേഗം, സുദർശനം, സിംഹം ചാടുന്നതുപോലെയും, ആന ചാടുന്നതുപോലെയും, കഴുത ചാടുന്നതുപോലെയും.

ഗദാകര്മാണി ജാനീയാന്നിയുദ്ധസ്യാഥ കര്മ ച । ആകര്ഷണം വികഷഞ്ച ബാഹൂനാം മൂലമേവ ച ।। ൨൫൨.

ഗദയുടെ പ്രവർത്തികളും, കൈയങ്കം എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തികളും അറിയണം: വലിച്ചിഴയ്ക്കൽ, വളച്ചുമാറ്റൽ, ഭുജങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനം.

ഗ്രീവാവിപരിവര്ത്തഞ്ച പൃഷ്ഠഭങ്ഗം സുദാരുണം । പര്യ്യാസനവിപര്യ്യാസൌ പശുമാരമജാവികം ।। ൨൫൨.

കഴുത്ത് തിരിയിക്കൽ, പിന്നിൽ തകർത്തലെന്നു വളരെ ഭയങ്കരമായത്, മറിച്ചിടലും മറിച്ച് മറിച്ചിടലും, ആടിനെയും ചെമ്മരിയാടിനെയും കൊല്ലുന്നത്.

പാദപ്രഹാരമാസ്ഫോടം കകടിരേചിതകന്തഥാ । ഗാത്രശ്ലേഷം സ്കന്ധഗതം മഹീവ്യാജനമേവ ച ।। ൨൫൨.

കാലുകൊണ്ട് അടിക്കൽ, തകർത്തലും, അരയിൽ ഉയർത്തലും, ശരീരം ചേർത്തുപിടിക്കൽ, തോളിൽ കയറൽ, നിലം വാരിവെക്കൽ.

ഉരോലലാടഘാതഞ്ച വിസ്പഷ്ടകരണന്തഥാ । ഉദ്‌ധൂതമവധൂതഞ്ച തിര്യ്യങ്മാര്ഗഗതം തഥാ ।। ൨൫൨.

നെഞ്ചിലും നെറ്റിയിലും അടിക്കൽ, വ്യക്തമായി കാണിക്കൽ, മുകളിലേക്ക് എറിഞ്ഞ് താഴേക്ക് ഇളക്കൽ, കുറുകെ വഴിയിൽ നീങ്ങൽ.

ഗജസ്കന്ധമവക്ഷേപമപരാങ്‌മുഖമേവ ച । ദേവമാര്ഗമധോമാര്ഗമമാര്ഗഗമനാകുലം ।। ൨൫൨.

ആനയുടെ തോളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് തള്ളിവിടൽ, പിൻവാങ്ങൽ, ദൈവീകമായ വഴി, താഴേക്ക് പോകുന്ന വഴി, തെറ്റായ വഴിയിൽ കുഴപ്പപ്പെടൽ.

യഷ്ടിഘാതമവക്ഷേപോ വസുധാദാരണന്തഥാ । ജാനുബന്ധം ഭുജാബന്ധം ഗാത്രബന്ധം സുദാരുണം ।। ൨൫൨.

ദണ്ഡംകൊണ്ട് അടിക്കൽ, താഴേക്ക് തള്ളിവിടൽ, ഭൂമി പിളർത്തൽ, മുട്ടകെട്ടൽ, ഭുജങ്ങൾ കെട്ടൽ, ശരീരഭാഗങ്ങൾ കെട്ടിവെക്കൽ എന്നതും വളരെ ഭയങ്കരമാണ്.

വിപൃഷ്ഠം സോദകം ശുഭ്രം ഭുജാവേഷ്ടിതമേവ ച । സന്നദ്ധൈഃ സംയുഗേ ഭാവ്യം സശസ്ത്രൈസ്തൈര്ഗജാദിഭിഃ ।। ൨൫൨.

പിന്നിൽ നിന്ന് അടിക്കൽ, വെള്ളം ചേർത്ത്, ദീപ്തമായത്, ഭുജങ്ങൾ കെട്ടിവെക്കൽ; യുദ്ധത്തിൽ, കാവചവും ആയുധങ്ങളും ധരിച്ച ആന മുതലായവയാൽ ചെയ്യേണ്ടത് ഇവയാണ്.

വരാങ്കുശധരൌ ചോഭൌ ഏകോ ഗ്രീവാഗതോഽപരഃ । സ്കന്ധഗൌ ദ്വൌ ച ധാനുഷ്കൌ ദ്വൌ ച ഖഡ്‌ഗധരൌഗജേ ।। ൨൫൨.

ഉത്തമമായ അങ്കുശം പിടിച്ച ഇരുവരും, ഒരാൾ കഴുത്തിനരികിൽ, രണ്ടുപേർ തോളിൽ, രണ്ടുപേർ വില്ലുമായി, രണ്ടുപേർ വാൾപിടിച്ച് ആനപ്പുറത്തും.