അവിനാശീ ഹരിര്ദേവോ ധ്യാനിഭിദ്ധര്യേയ ഏവ സഃ। വിനാ തം ദ്വാരകാസ്ഥാനം പ്ലാവയാമാസ സാഗരഃ
അവിനാശിയായ ഹരിയാണ് ധ്യാനികൾ കാണുന്ന ദൈവം; അവനില്ലാതെ ദ്വാരകാനഗരം സമുദ്രം മൂടി.
സംസ്കൃത്യ യാദവാന് പാര്ഥോ ദത്തോദകധനാദികഃ। സ്ത്രിയോഷ്ടാവക്രശാപേന ഭാര്യ്യാ വിഷ്ണോശ്ച യാഃ സ്ഥിതാഃ
യാദവരുടെ സംസ്കാരം നടത്തി, പാർഥൻ ജലവും ധനവും അർപ്പിച്ചു; വക്രയായ സ്ത്രീയുടെ ശാപം മൂലം വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാര്യമാർ അവിടെ തന്നെ നിന്നു.
പുനസ്തച്ഛാപതോ നീതാ ഗോപാലൈര്ലഗുഡായുധൈഃ। അര്ജുനം ഹി തിരസ്കൃത്യ പാര്ഥഃ ശോകഞ്ചകാര ഹ
അവ stesso ശാപം കൊണ്ടു, ഗോപന്മാർ കുരിശായായുധങ്ങൾ കൊണ്ട് അവരെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി; അവരെ രക്ഷിക്കാനാകാതെ അർജുനൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി.
വ്യാസേനാശ്വാസിതോ മേനേ ബലം മേ കൃഷ്ണാസന്നിധൌ। ഹസ്തിനാപുരമാഗത്യ പാര്ഥഃ സര്വം ന്യവേദയത്
വ്യാസൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചതിനുശേഷം, 'എന്റെ ശക്തി കൃഷ്ണന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലായിരുന്നു' എന്ന് പാർഥൻ മനസ്സിലാക്കി; ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ എത്തി എല്ലാം അറിയിച്ചു.
യുധിഷ്ഠിരായ സ ഭ്രാത്രേ പാലകായ നൃണാന്തദാ। തദ്ധനുസ്താനി ചാസ്ത്രാണിസ രഥസ്തേ ച വാജിനഃ
അവൻ തന്റെ സഹോദരനായ മനുഷ്യരക്ഷകൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് തന്റെ വില്ലും ആയുധങ്ങളും രഥവും കുതിരകളും നൽകി.
വിനാ കൃഷ്ണേന തന്നഷ്ടം ദാനഞ്ചാശ്രോത്രിയേ യഥാ। തച്ഛ്രുത്വാ ധര്മ്മരാജസ്തു രാജ്യേ സ്ഥാപ്യ പരീക്ഷിതമ്
കൃഷ്ണൻ ഇല്ലാതെ അതെല്ലാം നഷ്ടമായി, ദാനങ്ങൾ യോഗ്യമായ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നൽകി; ഇത് കേട്ട ധർമ്മരാജാവ് പരീക്ഷിതിനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി.
പ്രസ്ഥാനം പ്രസ്ഥിതോ ധീമാന് ദ്രൌപദ്യാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ। സംസാരനിത്യതാം ജ്ഞാത്വാ ജപന്നഷ്ടശതം ഹരേഃ
ലോകം നിത്യമായില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഹരിയുടെ നഷ്ടമായ നൂറു പേരുകളും ജപിച്ചുകൊണ്ട്, ദ്രൗപദിയും സഹോദരന്മാരും കൂടെ ധീരനായവൻ യാത്രക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
മഹാപഥേ തു പതിതാ ദ്രൌപദീ സഹദേവകഃ। നകുലഃ ഫാല്ഗുനോ ഭീമോ രാജാ ശോകപരായണഃ
വലിയ പാതയിൽ ദ്രൗപദിയും സഹദേവനും നകുലനും അർജ്ജുനനും ഭീമനും വീണുപോയി; രാജാവ് ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി നിന്നു.
ഇന്ദ്രാനീതരയാരൂഢഃ സാനുജഃ സ്വര്ഗമാപ്തവാന്। ദൃഷ്ട്വാ ദുര്യോധനാദീംശ്ച വാസുദേവം ച ഹര്ഷിതഃ
ഇന്ദ്രന്റെ രഥത്തിൽ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്ക് ചെന്നപ്പോൾ, ദുര്യോധനനും മറ്റുള്ളവരെയും വാസുദേവനെയും കണ്ടു സന്തോഷിച്ചു.
അഗ്നിരുവാച വക്ഷ്യേ ബുദ്ധാവതാരഞ്ച പഠതഃ ശ്രൃണ്വതോര്ഥദമ്। പുരാ ദേവാസുരേ യുദ്ധേ ദേത്യൈര്ദ്ദേവാഃ പപാജിതാഃ
അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഞാൻ ബുദ്ധാവതാരത്തെക്കുറിച്ച്, വായിച്ചും കേട്ടും ഫലം ലഭിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് പറയാം. പഴയ കാലത്ത് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, ദേവന്മാർ അസുരന്മാരാൽ തോറ്റുപോയി.
രക്ഷ രക്ഷേതി ശരണം വദന്തോ ജഗ്മുരീശ്വരമ്। മായാമോഹസ്വരൂപോസൌ ശുദ്ധോദനസുതോഽഭവത്
‘രക്ഷിക്കണേ, രക്ഷിക്കണേ’ എന്ന് വിളിച്ച് ആശ്രയം തേടി അവർ ഈശ്വരനിലേയ്ക്ക് ചെന്നു; അവൻ മായയും മോഹവും ആയ രൂപത്തിൽ ശുദ്ധോധനന്റെ മകനായി ജനിച്ചു.
മോഹയാമാസ ദൈത്യാംസ്താംസ്ത്യാജിതാ വേദധര്മകമ്। തേ ച ബൌദ്ധാ ബഭൂവുര്ഹി തേഭ്യോന്യേ വേദവര്ജിതാഃ
അവൻ ആ അസുരന്മാരെ ഭ്രമിപ്പിച്ചു, അവർ വേദധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചു. അവർ ബൗദ്ധന്മാരായി, അവരിൽ ചിലർ വേദങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു.
ആര്ഹതഃ സോഽഭവത് പശ്ചാദാര്ഹതാനകരോത് പരാന്। ഏവം പാഷണ്ഡിനോ ജാതാ വേദധര്മ്മാദിവര്ജിതാഃ
പിന്നീട് അവൻ അർഹതനായി, മറ്റുള്ളവരെയും അർഹതന്മാരാക്കി. ഇങ്ങനെ വേദധർമ്മം വിട്ടുപോയ പാഷണ്ഡന്മാർ ജനിച്ചു.
നാരകാര്ഹം കര്മ ചക്രുര്ഗ്രഹീഷ്യന്ത്യധമാദപി। സര്വേ കലിയുഗാന്തേ തു ഭവിഷ്യന്തി ച സങ്കരാഃ
അവർ നരകത്തിലേക്കുള്ള കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു, ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരെപ്പോലും സ്വീകരിക്കും. കലിയുഗത്തിന്റെ അവസാനം എല്ലാവരും കലർന്നുപോകും.
ദസ്യവഃ ശീലഹീനാശ്ച വേദോ വാജസനേയകഃ। ദശ പഞ്ച ച ശാഖാ വൈ പ്രമാണേന ഭവിഷ്യതി
ശീലമില്ലാത്ത കള്ളന്മാരും വാജസനേയവേദവും മാത്രം ശേഷിക്കും; പത്ത്, അഞ്ച് എന്നിങ്ങനെ പതിനഞ്ച് ശാഖകൾ മാത്രം നിലനിൽക്കും.
ധര്മ്മകഞ്ചുകസംവീതാ അധര്മരുചയസ്തഥാ। മാനുപാന് ഭക്ഷയിഷ്യന്തി മ്ലേച്ഛാഃ പാര്ഥിവരൂപിണഃ
ധർമ്മത്തിന്റെ മറവിൽ അധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്ന രാജാവിന്റെ രൂപത്തിലുള്ള മ്ലേഛന്മാർ മാംസം കഴിക്കുകയും മദ്യം കുടിക്കുകയും ചെയ്യും.
കല്കീ വിഷ്ണുയശഃ പുത്രോ യാജ്ഞവല്ക്യപുരോഹിതഃ। ഉത്സാദയിഷ്യതി മ്ലേച്ഛാന് ഗൃഹീതാസ്ത്രഃ കൃതായുധഃ
വിഷ്ണുയശസ്സിന്റെ മകനായ കല്കി, യാജ്ഞവൽക്ക്യനെ പുരോഹിതനാക്കി, ആയുധങ്ങൾ എടുത്ത് മ്ലേഛന്മാരെ നശിപ്പിക്കും.
സ്ഥാപയിഷ്യതി മര്യാദാം ചാതുര്വര്ണ്യേ യഥോചിതാമ്। ആശ്രമേഷു ച സര്വേഷു പ്രജാഃ സദ്ധര്മ്മവര്ത്മനി
അവൻ നാലു വർണ്ണങ്ങൾക്കും യോജിച്ച രീതിയിൽ അതിരുകൾ സ്ഥാപിക്കും; എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലും ജനങ്ങൾ സത്യധർമ്മപഥത്തിൽ നിലനിൽക്കും.
കല്കിരൂപം പരിത്യജ്യ ഹരിഃ സ്വര്ഗം ഗമിഷ്യതി। തതഃ കൃതയുഗന്നാമ പുരാവത് സമ്ഭവിഷ്യതി
കല്കിയുടെ രൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ഹരി സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകും; അതിനുശേഷം പഴയപോലെ കൃതയുഗം വീണ്ടും വരും.
വര്ണാശ്രമാശ്ച ധര്മേഷു സ്വേഷു സ്ഥാസ്യന്തി സത്തമ। ഏവം സര്വേഷു കല്പേഷു സര്വമന്വന്തരേഷു ച
വർണ്ണങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ധർമ്മങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കും, മഹാനേ; ഇങ്ങനെ എല്ലാ കല്പങ്ങളിലും, എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും തന്നെയാണ്.
അവതാരാ അസങ്ഖ്യാതാ അതീതാനാഗതാദയഃ। വിഷ്ണോര്ദ്ദശാവതാരാഖ്യാന്യഃ പഠേത് ശ്രൃണുയാന്നരഃ
അവതാരങ്ങൾ അനന്തമാണ്, കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴുള്ളതും. വിഷ്ണുവിന്റെ പത്തു അവതാരങ്ങൾ ആരെങ്കിലും വായിച്ചോ കേട്ടോ എങ്കിൽ,
സോവാപ്തകാമോ വിമലഃ സകുലഃ സ്വര്ഗമാപ്നുയാത്। ധര്മ്മാധര്മ്മവ്യവസ്ഥാനമേവം വൈ കുരുതേ ഹരീഃ
അവൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റി, നിർമലനായി, കുടുംബത്തോടൊപ്പം സ്വർഗം പ്രാപിക്കും; ഹരി ഇങ്ങനെ തന്നെ ധർമ്മത്തിനും അധർമ്മത്തിനും വ്യത്യാസം സ്ഥാപിക്കുന്നു.
അഗ്നിരുവാച ജഗത്സര്ഗാദികാം ക്രീഡാം വിഷ്ണോര്വക്ഷ്യേധുനാ ശ്രൃണു। സ്വര്ഗാദികൃത് സ സര്ഗാദിഃ സൃഷ്ട്യാദിഃ സഗുണോഗുണഃ
അഗ്നി പറഞ്ഞു: ലോകസൃഷ്ടി മുതലായ വിഷ്ണുവിന്റെ ക്രീടയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയും; കേൾക്കൂ. സ്വർഗം മുതലായതിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ അവൻ സൃഷ്ടി, നിലനിൽപ്പ്, ഗുണങ്ങൾ, ഗുണരഹിതം എന്നിവയുടെ ആധാരമാണ്.
ബ്രഹ്മാവ്യക്തം സദാഗ്രേഽഭൂത് ന ഖം രാത്രിദിനാദികമ്। പ്രകൃതിം പുരുഷം വിഷ്ണുഃ പ്രവിശ്യാക്ഷോഭയത്തതഃ
ആദ്യത്തിൽ ബ്രഹ്മാവും അവ്യക്തവും മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ; ആകാശം, രാത്രി, പകലെന്നൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. വിഷ്ണു പ്രകൃതിയിലും പുരുഷനിലും പ്രവേശിച്ച് അവരെ ഉണർത്തി.
സര്ഗകാലേ മഹത്തത്ത്വമഹങ്കാരസ്തതോഽഭവത്। വൈകാരികസ്തൈജസശ്ച ഭൂതാദിശ്ചൈവ താമസഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ മഹത്ത്വം ഉദിച്ചു, അതിൽ നിന്ന് അഹങ്കാരം ജനിച്ചു. അതിൽ നിന്ന് സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടായി.
അഹങ്കാരാച്ഛബ്ദമാത്രമാകാശമഭവത്തതഃ । സ്പര്ശമാത്രോഽനിലസ്തസ്മാദ്രൂപമാത്രോഽനലസ്തതഃ
അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ശബ്ദത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത്വം ഉദിച്ചു, അതിൽ നിന്ന് ആകാശം ജനിച്ചു. സ്പർശത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത്വത്തിൽ നിന്ന് വായു, രൂപത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത്വത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നി ഉദിച്ചു.
രസമാത്രാ ആപ ഇതോ ഗന്ധമാത്രാ മഹീ സ്മൃതാ । അഹങ്കാരാത്താമസാത്തു തൈജസാനീ ന്ദ്രിയാണി ച
രസത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത്വത്തിൽ നിന്ന് ജലം, ഗന്ധത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത്വത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമി ജനിച്ചു. അഹങ്കാരത്തിന്റെ തമസിക ഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, തേജസ്സിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം ഉദിച്ചു.
വൈകാരികാ ദശദേവാ മന ഏകാദശേന്ദ്രിയമ്। തതഃ സ്വയമ്ഭൂര്ഭഗവാന് സിസൃക്ഷുര്വിവിധാഃ പ്രജാഃ
സത്ത്വിക ഭാഗത്തിൽ നിന്ന് പത്ത് ദേവതകളും മനസ്സും, അങ്ങനെ പതിനൊന്ന് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉണ്ടായി. അതിനുശേഷം സ്വയംഭൂവായ ഭഗവാൻ വിവിധ ജീവികൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
അപ ഏവ സസര്ജാദൌ താസു വീര്യമവാസൃജത് । ആപോ നാരാ ഇതി പ്രോക്താ ആപോ വൈ നരസൂനവഃ
ആദിയിൽ അവൻ ജലങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു, അവയിൽ തന്റെ ശക്തി നിക്ഷേപിച്ചു. ഈ ജലങ്ങൾ 'നാരാ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ജലങ്ങൾ നരന്റെ പുത്രന്മാർ എന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.
അയനന്തസ്യ താഃ പൂര്വന്തേന നാരായണഃ സ്മൃതഃ । ഹിരണ്യവര്ണമഭവത് തദണ്ഡമുദകേശയമ്
അവയ്ക്ക് ആദിയിൽ ആവാസം ആയതിനാൽ, അവൻ നാരായണൻ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. പിന്നീട് സ്വർണ്ണം പോലെ തിളങ്ങുന്ന ഒരു അണ്ടം ജലത്തിൽ ഉദിച്ചു.