അഗ്നിപുരാണമ്

ഹംസപങ്‌ക്ത്യാകൃതിസമേ ദൃശ്യേതേ യത്ര ജാനുനീ । ചതുര്വിതസ്തിവിച്ഛിന്നേ തദേ തന്മണ്ഡലം സ്മൃതം ।। ൨൪൯.

ഹംസയുടെ പാതയുപോലെ രണ്ടു മുട്ടുകൾ നേരെ കാണപ്പെടുകയും, നാലു വിരൽ അകലം വേർപിരിഞ്ഞ് നിൽക്കുന്നതും, അതാണ് മണ്ഡലം എന്ന നില.

ഹലാകൃതിമയം യച്ച സ്തബ്ധജാനൂരുദക്ഷിണം । വിതസ്ത്യഃ പഞ്ച ചവിസ്താരേ തദാലീഢം പ്രകീര്ത്തിതം ।। ൨൪൯.

കൃഷിക്കൊണ്ടുള്ള ഉപകരണത്തെപ്പോലെയുള്ള രൂപം, വലതുകാലും മുട്ടും കഠിനമായി നിവർത്തി, അകലം അഞ്ചു വിരലളവുണ്ടെങ്കിൽ അതിനെ ആലീഢം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.

ഏതദേവ വിപര്യ്യസ്തം പ്രത്യാലീഢമിതി സ്മൃതം । തിര്യ്യഗ്ഭൂതോ ഭവേദ്വാമോ ദക്ഷിണോഽപി ഭവേദൃജുഃ ।। ൨൪൯.

ഇതേ നില മറിച്ച് ചെയ്താൽ അതിനെ പ്രത്യാലീഢം എന്നു പറയുന്നു. ഇടതുകാലാണ് താഴോട്ടു നീട്ടിയിരിക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ വലതുകാലും നേരെ നിവർത്തിയിരിക്കും.

ഗുല്ഫൌ പാര്ഷ്ണിഗ്രഹൌ ചൈവ സ്ഥിതൌ പഞ്ചാങ്ഗുലാന്ത്രൌ । സ്ഥാനം ജാതം ഭവേദേതദ് ദ്വാദശാങ്ഗുലമായതം ।। ൨൪൯.

കാൽമുട്ടുകളും കുതിരകളും ഉറപ്പായി നിലനിൽക്കണം, അഞ്ചു വിരലുകൾ നീട്ടിയിരിക്കണം. ഈ നിലയിൽ ദ്വാദശ വിരലളവ് നീളമുള്ള സ്ഥാനം ഉണ്ടാകും.

ഋജുജാനുര്ഭവേദ്വാമോ ദക്ഷിണഃ സുപ്രസാരിതഃ । അഥവാ ദക്ഷഇണഞ്ജാനു കുബ്ജം ഭവതി നിശ്ചലം ।। ൨൪൯.

ഇടതുകാൽമുട്ട് നേരെ നിവർത്തണം, വലതുകാൽ നല്ലപോലെ നീട്ടണം. അല്ലെങ്കിൽ വലതുകാൽമുട്ട് വളച്ചിരിക്കും, അപ്പോൾ അതു കൃത്യമായി അചഞ്ചലമായി നിൽക്കും.

ദണ്ഡായതോ ഭവേദേഷ ചരണഃ സഹ ജാനുനാ । ഏവം വികടമുദ്ദിഷ്ടം ദ്വിഹസ്താന്തരമായതം ।। ൨൪൯.

ഈ കാലും അതിനോടൊപ്പം മുട്ടും ദണ്ഡംപോലെ നീട്ടണം. ഇങ്ങനെ രണ്ടുകൈ നീളമുള്ള വികടം എന്ന നില വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.

ജാനുനീ ദ്വിഗുണേ സ്യാതാമുത്താനൌ ചരണാവുഭൌ । അനേന വിധിയോഗേന സമ്പുടം പരികീര്ത്തിതം ।। ൨൪൯.

രണ്ടുകാലുകളും ഉയർത്തി, മുട്ടുകൾ ഇരട്ടിയായി വളച്ചിരിക്കണം. ഈ വിധത്തിൽ സമ്പുടം എന്ന നില ആകുന്നു.

കിഞ്ചിദ്വിവര്ത്തിതൌ പാദൌ സമദണ്ഡായതൌ സ്ഥിരൌ । ദൃഷ്ടമേവ യഥാന്യായം ഷോഡശാങ്ഗുലമായതം ।। ൨൪൯.

കാൽതുമ്പുകൾ കുറച്ച് പുറത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞ്, ദണ്ഡംപോലെ നേരെ ഉറപ്പായി നില്ക്കണം. അങ്ങനെ പതിനാറു വിരലളവ് നീളം വരും.

സ്വസ്തികേനാത്ര കുര്വീത പ്രണാമം പ്രഥമം ദ്വിജ । കാര്മുകം ഗൃഹ്യ വാമേന വാമണം ദക്ഷിണകേന തു ।। ൨൪൯.

ഇവിടെ ആദ്യം സ്വസ്തിക നിലയിൽ വന്ദനം നടത്തണം, ദ്വിജന്. ഇടത് കൈയിൽ വില്ലും വലത് കൈയിൽ അമ്പും പിടിക്കണം.

വൈശാഖേ യദി വാ ജാതേ സ്ഥിതൌ വാപ്യഥവായതൌ । ഗുണാന്തന്തു തതഃ കൃത്വാ കാര്മകേ പ്രിയകാര്മുകഃ ।। ൨൪൯.

വൈശാഖം അല്ലെങ്കിൽ ജാതം എന്ന നിലയിൽ, അല്ലെങ്കിൽ നീട്ടി നിൽക്കുന്ന നിലയിൽ, പിന്നീട് പ്രിയവില്ലിൽ വിൽനൂൽ കെട്ടണം.

അധഃ കടിന്തു ധനുഷഃ ഫലദേശന്തു പത്രിണഃ । ധരണ്യാം സ്ഥാപയിത്വാ ത തോലയിത്വാ തഥൈവ ച ।। ൨൪൯.

വില്ലിന്റെ താഴത്തെ ഭാഗം കമരിൽ വയ്ക്കണം, അമ്പിന്റെ അഗ്രം അറ്റത്ത് വയ്ക്കണം. അവയെ നിലത്തിടുകയും, പിന്നെ അതനുസരിച്ച് ഉയർത്തുകയും ചെയ്യണം.

ഭുജാബ്യാമത്ര കുബ്ജാഭ്യാം പ്രകോഷ്ഠാഭ്യാം ശുഭവ്രത । യസ്യ വാണം ധനുഃ ശ്രേഷ്ഠം പുങ്ഖദേശേ ച പത്രിണഃ ।। ൨൪൯.

കൈകളും മുട്ടിയും വളച്ചിരിക്കാൻ വേണം, ധാർമ്മികനായവനേ. അമ്പും അതിന്റെ പാറയും കൈയിൽ നന്നായി ചേരുന്ന വില്ലാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്.

വിന്യാസോ ധനുഷശ്ചൈവ ദ്വാദശങ്ഗുലമന്തരം । ജ്യയാ വിശിഷ്ടഃ കര്ത്തവ്യോ നാതിഹീനോ ന ചാധികഃ ।। ൨൪൯.

വില്ലിന്റെ ഇടവേള പന്ത്രണ്ട് വിരലളവായിരിക്കണം. വിൽനൂൽ അതികം ഇളകിയോ കർശനമായോ അല്ലാതെ ശരിയായി കെട്ടണം.

നിവേശ്യ കാര്മുകം നാഭ്യാം നിതമ്ബേ ശരസങ്കരം । ഉത്ക്ഷിപേദുത്ഥിതം ഹസ്തമന്ത്രേണാക്ഷികര്ണയോഃ ।। ൨൪൯.

വില്ല് നാഭിയിൽ വയ്ക്കണം, അമ്പ് കമരിൽ വയ്ക്കണം. കൈ ഉയർത്തി, വിരലിലും ചെവിയിലും മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.

പൂര്വേണ മുഷ്ടിനാ ഗ്രാഹ്യസ്തനാഗ്രേ ദക്ഷിണേ ശരഃ । ഹരണന്തു തതഃ കൃത്വാ ശീഘ്രം പൂര്വം പ്രസാരയേത് ।। ൨൪൯.

വലത് കൈകൊണ്ട് അമ്പിന്റെ അഗ്രം പിടിക്കണം. ലക്ഷ്യം കണ്ട ശേഷം കൈ മുന്നോട്ട് വേഗത്തിൽ നീട്ടണം.

നാഭ്യന്തരാ നൈവ വാഹ്യാ നോദ്‌ര്ധ്വകാ നാധരാ തഥാ । ന ച കുബ്ജാ ന ചോത്താനാ ന ചലാ നാതിവേഷ്ടിതാ ।। ൨൪൯.

അമ്പ് അതികം അടുത്തോ ദൂരത്തോ അല്ല, അതികം ഉയരത്തിലോ താഴെയോ അല്ല. വളഞ്ഞതോ, മുകളിലോട്ടോ, ചലിക്കുന്നതോ, അതികം ചുരുണ്ടതോ ആകരുത്.

സമാ സ്ഥൈര്യ്യഗുണോപേതാ പൂര്വദണ്ഡമിവ സ്ഥിതാ । ഛാദയിത്വാ തതോ ലക്ഷ്യം പൂര്വ്വേണാനേന മുഷ്ടിനാ ।। ൨൪൯.

അമ്പ് നേരെ, ഉറപ്പുള്ള ഗുണംകൊണ്ട്, ദണ്ഡംപോലെ പിടിക്കണം. അതേ കൈകൊണ്ട് ലക്ഷ്യം മറയ്ക്കണം.

ഉരസാ തൂത്ഥിതോ യന്താ ത്രികോണവിനതസ്ഥിതഃ । സ്രസ്താംശേ നിശ്ചലഗ്രീവോ മയൂരാഞ്ചിതമസ്തകഃ ।। ൨൪൯.

വീരൻ നെഞ്ച് നേരെ നിർത്തി, ത്രികോണം രൂപപ്പെടുത്തി, കഴുത്ത് അചഞ്ചലമായി, തല മയിലിന്റെ ചുണ്ടുപോലെ താഴ്ത്തി നിൽക്കണം.

ലലാടനാസാവക്ത്രാംസാഃ കുര്യ്യുരശ്വസമമ്ഭവേത് । അന്തരം ത്ര്യങ്ഗുലം ജ്ഞേയം ചിവുകസ്യാംസകസ്യ ച ।। ൨൪൯.

നെടുവിരൽ, മൂക്ക്, വായ്, തോളുകൾ കുതിരയുടെപോലെ ഒരേ നിരയിൽ വരണം. വിൽനൂലും തോളും തമ്മിലുള്ള അകലം മൂന്നു വിരലളവായിരിക്കണം.

പ്രഥമന്ത്രയങ്ഗുലം ജ്ഞേയം ദ്വിതീയേ ദ്വ്യങ്ഗുലം സ്മൃതം । തൃതീയേഽങ്ഗുലമുദ്ദിഷ്ടമായതഞ്ചിവുകാംസയോഃ ।। ൨൪൯.

ആദ്യ മന്ത്രത്തിനായി ഒരു വിരലിന്റെ നീളമാണ് അറിയേണ്ടത്. രണ്ടാം മന്ത്രത്തിന് രണ്ടു വിരലിന്റെ നീളവും, മൂന്നാമത്തേക്ക് വീണ്ടും ഒരു വിരലിന്റെ നീളവും, ഇത് താടിയും ഭുജങ്ങളും തമ്മിൽ അളക്കേണ്ടതാണ്.

ഗൃഹീത്വാ സായകം പുങ്ഖാത്തര്ജ്ജന്യാങ്ഗുഷ്ഠകേന തു । അനാമയാ പുനര്ഗൃഹ്യ തഥാ മധ്യമയാപി ച ।। ൨൪൯.

അമ്പിന്റെ പാറു ഭാഗം തുമ്പും ചൂണ്ടുവിരലുംകൊണ്ട് പിടിച്ച്, പിന്നെ അനാമികാവിരലും മദ്ധ്യവിരലുംകൊണ്ടും അതിനെ വീണ്ടും ഉറപ്പിച്ച് പിടിക്കണം.

താവദാകര്ഷയേദ്വേഗാദ്യാവദ്വാണഃ സുപൂരിതഃ । ഏവം വിധമുപക്രമ്യ മോക്തവ്യം വിധിവത് ഖഗം ।। ൨൪൯.

അമ്പ് പൂർണ്ണമായി വലിഞ്ഞെത്തുംവരെ ശക്തിയോടെ വില്ല് വലിക്കണം. ഇങ്ങനെ ആരംഭിച്ചാൽ, അമ്പ് ശരിയായ രീതിയിൽ വിട്ടയക്കണം.

ദൃഷ്ടിമുഷ്ടിഹതം ലക്ഷ്യം ഭിന്ദ്യാദ്വാണേന സുവ്രത । മുക്വാ തു പശ്ചിമം ഹസ്തം ക്ഷിപേദ്വേഗേന പൃഷ്ഠതഃ ।। ൨൪൯.

കണ്ണും കയ്യും ലക്ഷ്യത്തിൽ ചേർത്ത്, നീതി പാലിക്കുന്നവനേ, അമ്പുകൊണ്ട് ലക്ഷ്യം തുളയ്ക്കണം. അമ്പ് വിട്ടശേഷം, പിന്നിലെ കൈ വേഗത്തിൽ പിന്നോട്ട് നീക്കണം.

ഏതദുച്ഛേദമിച്ഛന്തി ജ്ഞാതവ്യം ഹി ത്വയാ ദ്വിജ । കര്പൂരന്തദധഃ കാര്യ്യമാകൃഷ്യ തു ധനുഷ്മതാ ।। ൨൪൯.

ഇതിനെ 'മുറിക്കൽ' എന്ന രീതിയെന്ന് പറയുന്നു, നീ ഇത് അറിയണം, ദ്വിജനേ. വില്ലാളി കൈയുടെ താഴത്തെ ഭാഗം താഴേക്ക് വലിക്കണം.

ഊദ്‌ര്ധ്വം വിമുക്തകേ കാര്യേ ലക്ഷശ്ലിഷ്ടന്തു മധ്യമം । ശ്രേഷ്ഠം പ്രകൃഷ്ടം വിജ്ഞേയം ധനഃശാസ്ത്രവിശാരദൈഃ ।। ൨൪൯.

മുകളിലേക്ക് അമ്പ് വിട്ടാൽ, മദ്ധ്യഭാഗം ലക്ഷ്യത്തിൽ ചേർക്കണം. വില്ല് വിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായതും ശ്രേഷ്ഠമായതും തിരിച്ചറിയാം.

ജ്യേഷ്ഠസ്തു സായകോ ജ്ഞേയോ ഭവേദ്‌ദ്വാദശമുഷ്ടയഃ । ഏകാദശ തഥാ മധ്യഃ കനീയാന്ദശമുഷ്ടയഃ ।। ൨൪൯.

ഏറ്റവും നീളമുള്ള അമ്പ് പന്ത്രണ്ട് കയ്യളവാണ്. മദ്ധ്യവിരലിന്റെ അമ്പ് പതിനൊന്ന് കയ്യളവും, ഏറ്റവും ചെറുത് പത്ത് കയ്യളവും നീളമുള്ളതാണ്.

ചതുര്ഹസ്തം ധനുഃ ശ്രേഷ്ഠം ത്രയഃ സാദ്‌ര്ധന്തു മധ്യമം । കനീയസ്തു ത്രയഃ പ്രോക്തം നിത്യമേവ പദാതിനഃ ।। ൨൪൯.

നാല് മുഴ നീളമുള്ള വില്ലാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം. മൂന്നു മുഴയും അരമുഴയും ഉള്ളത് മദ്ധ്യനിലവാരമാണ്. പാദാതികൾക്ക് എന്നും മൂന്നു മുഴ നീളമുള്ളതാണ് ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്.

അഗ്നിരുവാച പൂര്ണായതം ദ്വിജഃ കൃത്വാ തതോ മാംസൈര്ഗദായൂധാന് । സുനിര്ധൌതം ധനുഃ കൃത്വാ യജ്ഞഭൂമൌ വിധാപയേത് ।। ൨൫൦.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: വില്ല് പൂർണ്ണമായി വലിഞ്ഞശേഷം, ദ്വിജനേ, മാംസം കൊണ്ടും ഗദായുധങ്ങൾ കൊണ്ടും വില്ല് നന്നായി കഴുകി ശുദ്ധമാക്കി യാഗഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

തതോ വാണം സമാഗൃഹ്യ ദംശിതഃ സുസമാഹിതഃ । ബധ്നീയാദ്‌ദൃഢാം കക്ഷാഞ്ച ദക്ഷിണാമ് ।। ൨൫൦.

ശരം എടുത്ത്, മനസ്സ് ഏകാഗ്രമാക്കി, വലതുകൈയിലെ കക്ഷാ ഉറപ്പായി കെട്ടണം.