അശ്വത്ഥാമാസ്ത്രനിര്ദ്ദഗ്ധം ജീവയാമാസ വൈ ഹരിഃ। ഉത്തരായാസ്തതോ ഗര്ഭം സ പരീക്ഷിദഭൂന്നൃപഃ
അശ്വത്താമന്റെ ആയുധം കൊണ്ട് ദഹിച്ച ഉത്തരയുടെ ഗർഭസ്ഥ ശിശുവിനെ ഹരി ജീവിപ്പിച്ചു; അങ്ങനെ പരീക്ഷിത് രാജാവായി.
കൃതവര്മ്മാ കൃപോ ദ്രൌണിസ്ത്രയോ മുക്താസ്തതോ രണാത് । പാണ്ഡവാഃ സാത്യകിഃ കൃഷ്ണഃ സപ്ത മുക്താ ന ചാപരേ
കൃതവർമ്മൻ, കൃപാചാര്യൻ, ദ്രോണപുത്രൻ ഇവർ മൂന്നുപേരും യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടു; പാണ്ഡവർ, സാത്യകി, കൃഷ്ണൻ ഇവർ ഏഴുപേരും മാത്രം രക്ഷപ്പെട്ടു, മറ്റാരും ഇല്ല.
സ്ത്രിയശ്ചാര്ത്താഃ സമാശ്വാസ്യ ഭീമാദ്യൈഃ സ യുധിഷ്ഠിരഃ । സംസ്കൃത്യ പ്രഹതാന് വീരാന് ദത്തോദകധനാദികഃ
ഭീമനും മറ്റ് സഹോദരന്മാരും കൂടെ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ദുഃഖിതരായ സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു, വീരന്മാരുടെ സംസ്കാരവും ജലധാനം, ധനധാനം എന്നിവയും നിർവഹിച്ചു.
ഭീഷ്മാച്ഛാന്തനവാച്ഛ്രുത്വാ ധര്മ്മാന് സര്വാംശ്ച ശാന്തിദാന് । രാജധര്മ്മാന്മോക്ഷധര്ന്മാന്ദാനധര്മ്മാന് നൃപോഽഭവത്
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മനിൽ നിന്ന് എല്ലാ ധർമ്മോപദേശങ്ങളും ശാന്തിയും കേട്ട രാജാവ്, രാജധർമ്മം, മോക്ഷധർമ്മം, ദാനധർമ്മം എന്നിവ പഠിച്ചു.
അശ്വമേധേ ദദൌ ദാനം ബ്രാഹ്മണേഭ്യോരിമര്ദ്ദനഃ। ശ്രുത്വാര്ജുനാന്മൌഷലേയം യാദവാനാഞ്ച സങ്ക്ഷയമ്
ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ അശ്വമേധയാഗം നടത്തി, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധനം നൽകി; അർജുനനിൽ നിന്ന് യാദവരുടെ മൗസലവിനാശം കേട്ടു.
അഗ്നിരുവാച യുധിഷ്ഠിരേ തു രാജ്യസ്ഥേ ആശ്രമാദാശ്രമാന്തരമ്। ധൃതരാഷ്ട്രോ വനമഗാദ് ഗാന്ധാരീ ച പൃഥാ ദ്വിച
അഗ്നി പറഞ്ഞു: യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രനും ഗാന്താരിയും പൃഥയും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ നിന്ന് കാടിലേക്ക് പോയി.
വിദുരസ്ത്വഗ്നിനാ ദഗ്ധോ വനജേന ദിവങ്ഗതഃ। ഏവം വിഷ്ണുര്ഭുവോ ഭാരമഹരദ്ദാനവാദികമ്
വിദുരൻ കാട്ടുതീയിൽ ദഹിച്ച് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; അങ്ങനെ വിഷ്ണു ഭൂഭാരവും ദാനവാദികളും നീക്കി.
ധര്മ്മായാധര്മ്മനാശായ നിമിത്തീകൃത്യ പാണ്ഡവാന്। സ വിപ്രശാപവ്യാജേന മുഷലേനാഹരത് കുലമ്
ധർമ്മത്തിനായി, അധർമ്മം നശിപ്പിക്കാനായി, പാണ്ഡവരെ ഉപകരണമാക്കി, ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ ശാപം എന്ന വ്യാജത്തിൽ, അവൻ മുസലായുധം കൊണ്ട് വംശം നശിപ്പിച്ചു.
യാദവാനാം ഭാരകരം വജ്രം രാജ്യേഭ്യഷേചയത്। ദേവാദേശാത് പ്രഭാസേ സ ദേഹം ത്യക്ത്വാ സ്വയം ഹരിഃ
യാദവരുടെ ഭാരവാഹിയായ വജ്രനെ രാജ്യങ്ങളിൽ സ്ഥാനമാനപ്പെടുത്തി; ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഹരി പ്രഭാസയിൽ തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.
ഇന്ദ്രലോകേ ബ്രഹ്മലോകേ പൂജ്യതേ സ്വര്ഗവാസിഭിഃ। ബലഭദ്രോനന്തമൂര്ത്തിഃ പാതാലസ്വര്ഗമീയിവാന്
ഇന്ദ്രലോകത്തും ബ്രഹ്മലോകത്തും സ്വർഗവാസികൾ അവനെ ആരാധിക്കുന്നു; അനന്തരൂപനായ ബാലഭദ്രൻ പാതാളത്തിലും സ്വർഗത്തിലും ചെന്നു.
അവിനാശീ ഹരിര്ദേവോ ധ്യാനിഭിദ്ധര്യേയ ഏവ സഃ। വിനാ തം ദ്വാരകാസ്ഥാനം പ്ലാവയാമാസ സാഗരഃ
അവിനാശിയായ ഹരിയാണ് ധ്യാനികൾ കാണുന്ന ദൈവം; അവനില്ലാതെ ദ്വാരകാനഗരം സമുദ്രം മൂടി.
സംസ്കൃത്യ യാദവാന് പാര്ഥോ ദത്തോദകധനാദികഃ। സ്ത്രിയോഷ്ടാവക്രശാപേന ഭാര്യ്യാ വിഷ്ണോശ്ച യാഃ സ്ഥിതാഃ
യാദവരുടെ സംസ്കാരം നടത്തി, പാർഥൻ ജലവും ധനവും അർപ്പിച്ചു; വക്രയായ സ്ത്രീയുടെ ശാപം മൂലം വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാര്യമാർ അവിടെ തന്നെ നിന്നു.
പുനസ്തച്ഛാപതോ നീതാ ഗോപാലൈര്ലഗുഡായുധൈഃ। അര്ജുനം ഹി തിരസ്കൃത്യ പാര്ഥഃ ശോകഞ്ചകാര ഹ
അവ stesso ശാപം കൊണ്ടു, ഗോപന്മാർ കുരിശായായുധങ്ങൾ കൊണ്ട് അവരെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയി; അവരെ രക്ഷിക്കാനാകാതെ അർജുനൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി.
വ്യാസേനാശ്വാസിതോ മേനേ ബലം മേ കൃഷ്ണാസന്നിധൌ। ഹസ്തിനാപുരമാഗത്യ പാര്ഥഃ സര്വം ന്യവേദയത്
വ്യാസൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചതിനുശേഷം, 'എന്റെ ശക്തി കൃഷ്ണന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലായിരുന്നു' എന്ന് പാർഥൻ മനസ്സിലാക്കി; ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ എത്തി എല്ലാം അറിയിച്ചു.
യുധിഷ്ഠിരായ സ ഭ്രാത്രേ പാലകായ നൃണാന്തദാ। തദ്ധനുസ്താനി ചാസ്ത്രാണിസ രഥസ്തേ ച വാജിനഃ
അവൻ തന്റെ സഹോദരനായ മനുഷ്യരക്ഷകൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് തന്റെ വില്ലും ആയുധങ്ങളും രഥവും കുതിരകളും നൽകി.
വിനാ കൃഷ്ണേന തന്നഷ്ടം ദാനഞ്ചാശ്രോത്രിയേ യഥാ। തച്ഛ്രുത്വാ ധര്മ്മരാജസ്തു രാജ്യേ സ്ഥാപ്യ പരീക്ഷിതമ്
കൃഷ്ണൻ ഇല്ലാതെ അതെല്ലാം നഷ്ടമായി, ദാനങ്ങൾ യോഗ്യമായ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നൽകി; ഇത് കേട്ട ധർമ്മരാജാവ് പരീക്ഷിതിനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി.
പ്രസ്ഥാനം പ്രസ്ഥിതോ ധീമാന് ദ്രൌപദ്യാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ। സംസാരനിത്യതാം ജ്ഞാത്വാ ജപന്നഷ്ടശതം ഹരേഃ
ലോകം നിത്യമായില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഹരിയുടെ നഷ്ടമായ നൂറു പേരുകളും ജപിച്ചുകൊണ്ട്, ദ്രൗപദിയും സഹോദരന്മാരും കൂടെ ധീരനായവൻ യാത്രക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
മഹാപഥേ തു പതിതാ ദ്രൌപദീ സഹദേവകഃ। നകുലഃ ഫാല്ഗുനോ ഭീമോ രാജാ ശോകപരായണഃ
വലിയ പാതയിൽ ദ്രൗപദിയും സഹദേവനും നകുലനും അർജ്ജുനനും ഭീമനും വീണുപോയി; രാജാവ് ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി നിന്നു.
ഇന്ദ്രാനീതരയാരൂഢഃ സാനുജഃ സ്വര്ഗമാപ്തവാന്। ദൃഷ്ട്വാ ദുര്യോധനാദീംശ്ച വാസുദേവം ച ഹര്ഷിതഃ
ഇന്ദ്രന്റെ രഥത്തിൽ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്ക് ചെന്നപ്പോൾ, ദുര്യോധനനും മറ്റുള്ളവരെയും വാസുദേവനെയും കണ്ടു സന്തോഷിച്ചു.
അഗ്നിരുവാച വക്ഷ്യേ ബുദ്ധാവതാരഞ്ച പഠതഃ ശ്രൃണ്വതോര്ഥദമ്। പുരാ ദേവാസുരേ യുദ്ധേ ദേത്യൈര്ദ്ദേവാഃ പപാജിതാഃ
അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഞാൻ ബുദ്ധാവതാരത്തെക്കുറിച്ച്, വായിച്ചും കേട്ടും ഫലം ലഭിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് പറയാം. പഴയ കാലത്ത് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, ദേവന്മാർ അസുരന്മാരാൽ തോറ്റുപോയി.
രക്ഷ രക്ഷേതി ശരണം വദന്തോ ജഗ്മുരീശ്വരമ്। മായാമോഹസ്വരൂപോസൌ ശുദ്ധോദനസുതോഽഭവത്
‘രക്ഷിക്കണേ, രക്ഷിക്കണേ’ എന്ന് വിളിച്ച് ആശ്രയം തേടി അവർ ഈശ്വരനിലേയ്ക്ക് ചെന്നു; അവൻ മായയും മോഹവും ആയ രൂപത്തിൽ ശുദ്ധോധനന്റെ മകനായി ജനിച്ചു.
മോഹയാമാസ ദൈത്യാംസ്താംസ്ത്യാജിതാ വേദധര്മകമ്। തേ ച ബൌദ്ധാ ബഭൂവുര്ഹി തേഭ്യോന്യേ വേദവര്ജിതാഃ
അവൻ ആ അസുരന്മാരെ ഭ്രമിപ്പിച്ചു, അവർ വേദധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചു. അവർ ബൗദ്ധന്മാരായി, അവരിൽ ചിലർ വേദങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു.
ആര്ഹതഃ സോഽഭവത് പശ്ചാദാര്ഹതാനകരോത് പരാന്। ഏവം പാഷണ്ഡിനോ ജാതാ വേദധര്മ്മാദിവര്ജിതാഃ
പിന്നീട് അവൻ അർഹതനായി, മറ്റുള്ളവരെയും അർഹതന്മാരാക്കി. ഇങ്ങനെ വേദധർമ്മം വിട്ടുപോയ പാഷണ്ഡന്മാർ ജനിച്ചു.
നാരകാര്ഹം കര്മ ചക്രുര്ഗ്രഹീഷ്യന്ത്യധമാദപി। സര്വേ കലിയുഗാന്തേ തു ഭവിഷ്യന്തി ച സങ്കരാഃ
അവർ നരകത്തിലേക്കുള്ള കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു, ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരെപ്പോലും സ്വീകരിക്കും. കലിയുഗത്തിന്റെ അവസാനം എല്ലാവരും കലർന്നുപോകും.
ദസ്യവഃ ശീലഹീനാശ്ച വേദോ വാജസനേയകഃ। ദശ പഞ്ച ച ശാഖാ വൈ പ്രമാണേന ഭവിഷ്യതി
ശീലമില്ലാത്ത കള്ളന്മാരും വാജസനേയവേദവും മാത്രം ശേഷിക്കും; പത്ത്, അഞ്ച് എന്നിങ്ങനെ പതിനഞ്ച് ശാഖകൾ മാത്രം നിലനിൽക്കും.
ധര്മ്മകഞ്ചുകസംവീതാ അധര്മരുചയസ്തഥാ। മാനുപാന് ഭക്ഷയിഷ്യന്തി മ്ലേച്ഛാഃ പാര്ഥിവരൂപിണഃ
ധർമ്മത്തിന്റെ മറവിൽ അധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്ന രാജാവിന്റെ രൂപത്തിലുള്ള മ്ലേഛന്മാർ മാംസം കഴിക്കുകയും മദ്യം കുടിക്കുകയും ചെയ്യും.
കല്കീ വിഷ്ണുയശഃ പുത്രോ യാജ്ഞവല്ക്യപുരോഹിതഃ। ഉത്സാദയിഷ്യതി മ്ലേച്ഛാന് ഗൃഹീതാസ്ത്രഃ കൃതായുധഃ
വിഷ്ണുയശസ്സിന്റെ മകനായ കല്കി, യാജ്ഞവൽക്ക്യനെ പുരോഹിതനാക്കി, ആയുധങ്ങൾ എടുത്ത് മ്ലേഛന്മാരെ നശിപ്പിക്കും.
സ്ഥാപയിഷ്യതി മര്യാദാം ചാതുര്വര്ണ്യേ യഥോചിതാമ്। ആശ്രമേഷു ച സര്വേഷു പ്രജാഃ സദ്ധര്മ്മവര്ത്മനി
അവൻ നാലു വർണ്ണങ്ങൾക്കും യോജിച്ച രീതിയിൽ അതിരുകൾ സ്ഥാപിക്കും; എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലും ജനങ്ങൾ സത്യധർമ്മപഥത്തിൽ നിലനിൽക്കും.
കല്കിരൂപം പരിത്യജ്യ ഹരിഃ സ്വര്ഗം ഗമിഷ്യതി। തതഃ കൃതയുഗന്നാമ പുരാവത് സമ്ഭവിഷ്യതി
കല്കിയുടെ രൂപം ഉപേക്ഷിച്ച് ഹരി സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോകും; അതിനുശേഷം പഴയപോലെ കൃതയുഗം വീണ്ടും വരും.
വര്ണാശ്രമാശ്ച ധര്മേഷു സ്വേഷു സ്ഥാസ്യന്തി സത്തമ। ഏവം സര്വേഷു കല്പേഷു സര്വമന്വന്തരേഷു ച
വർണ്ണങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ധർമ്മങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കും, മഹാനേ; ഇങ്ങനെ എല്ലാ കല്പങ്ങളിലും, എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും തന്നെയാണ്.