അഗ്നിപുരാണമ്

ഇതി പൂര്വ്വേപദിഷ്ടഞ്ച സചിവവ്യസനം സ്മൃതം । അനാവൃഷ്ടിശ്ച പീഡാദീ രാഷ്ട്രവ്യസനമുച്യതേ ।। ൨൪൧.

ഇവയെല്ലാം മുമ്പ് പറഞ്ഞത് മന്ത്രിയുടെ ദോഷങ്ങൾ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. മഴപെയ്യാതിരിക്കുക, ജനങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കൽ എന്നിവ രാജ്യത്തിന്റെ ദുരന്തങ്ങളാണ്.

വിശീര്ണയന്ത്രപ്രാകാരപരിഖാത്വമശസ്ത്രതാ । ക്ഷീണയാ സേനയാ നദ്ധം ദുര്ഗവ്യസനമുച്യതേ ।। ൨൪൧.

യന്ത്രങ്ങൾ തകർന്ന കോട്ട, മതിൽ, കിണർ എന്നിവയും ആയുധങ്ങൾ ഇല്ലാതിരിക്കുകയും സൈന്യം ക്ഷയിച്ചിരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അതാണ് കോട്ടയുടെ ദുരന്തം.

വ്യയീകൃതഃ പരിക്ഷിപ്തോഽപ്രജിതോഽസഞ്ചിതസ്തഥാ । ദഷിതോ ദരസംസ്ഥശ്ച കോഷവ്യസനമുച്യതേ ।। ൨൪൧.

ധനം ചെലവായി തീർന്നിരിക്കുക, ചുറ്റപ്പെട്ടു കിടക്കുക, ശത്രുക്കൾ കവർന്നെടുക്കുക, കൂട്ടിച്ചേർക്കാതിരിക്കുക, ശത്രുക്കളുടെ കൈവശം പോകുക — ഇതൊക്കെയാണ് ധനശേഖരത്തിന്റെ ദുരന്തം.

ഉപരുദ്ധം പരിക്ഷിപ്തോഽപ്തമമാനിതവിമാനിതം । അഭൂതം വ്യാധിതം ശ്രാന്തം ദൂരായാതന്നവാഗതം ।। ൨൪൧.

സൈന്യം തടയപ്പെട്ടിരിക്കുക, ചുറ്റപ്പെട്ടു കിടക്കുക, സുഹൃത്തുക്കൾ ആദരിക്കാതിരിക്കുക, അപമാനിക്കപ്പെടുക, സൈന്യം ഇല്ലാതിരിക്കുക, രോഗബാധിതരാകുക, ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുക, ദൂരത്ത് നിന്ന് വന്നിരിക്കുക, പുതുതായി എത്തിയിരിക്കുക —

പരിക്ഷീണം പ്രതിഹതം പ്രഹതാഗ്രതരന്തഥാ । ആശാനിര്വേദഭൂയിഷ്ഠമനൃതപ്രാപ്തമേവ ച ।। ൨൪൧.

സൈന്യം കുറയുക, തള്ളിക്കളയപ്പെടുക, മുൻപന്തി തകർക്കപ്പെടുക, നിരാശ നിറയുക, പ്രതീക്ഷ ഇല്ലാതാകുക, തെറ്റായ വാർത്തകൾ ലഭിക്കുക —

കലത്രഗര്ഭന്നിക്ഷിപ്തമന്തഃശല്പം തഥൈവ ച । വിച്ഛിന്നവീവധാസാരം ശൂന്യമൂലം തഥൈവ ച ।। ൨൪൧.

സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും കാരണം സൈന്യം ചിതറുക, അകത്തുള്ള കലഹങ്ങൾ, ഭിന്നതകൾ, അടിത്തറ നഷ്ടപ്പെടുക —

അസ്വാമ്യസംഹതം വാപി ഭിന്നകൂടം തഥൈവ ച । ദുഷ്പാര്ഷ്ണിഗ്രാഹമര്ഥഞ്ച ബലവ്യസനമുച്യതേ ।। ൨൪൧.

നേതാവില്ലാതിരിക്കുക, ഐക്യം ഇല്ലാതിരിക്കുക, നിരക്കെട്ട് തകർക്കപ്പെടുക, നിയന്ത്രിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ട് ഉണ്ടാകുക, മറ്റുള്ളവരുടെ ആവശ്യത്തിനായി പിടിച്ചെടുക്കപ്പെടുക — ഇതൊക്കെയാണ് സൈന്യത്തിന്റെ ദുരന്തം.

ദൈവോപപീഡിതം മിത്രം ഗ്രസ്തം ശത്രുവലേന ച । കാമകോധാദിസംയുക്തമുത്സാഹാദരിഭിര്ഭവേത് ।। ൨൪൧.

വിധിയുടെ കഷ്ടതയാൽ പീഡിക്കപ്പെടുന്ന സുഹൃത്ത്, ശത്രുവിന്റെ ശക്തിയിൽ കുടുങ്ങിയവൻ, മോഹം, കോപം തുടങ്ങിയ ദോഷങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടവൻ, ശത്രുക്കൾ കാരണം മനസ്സുതളർന്നവൻ —

അര്ഥസ്യ ദൂഷണം ക്രോധാത് പാരുഷ്യം വാക്യദണ്ഡയോഃ । കാമജം മൃഗയാ ദ്യൂതം വ്യസനം പാനകം സ്ത്രിയഃ ।। ൨൪൧.

ധനം കോപം മൂലം നശിപ്പിക്കുക, വാക്കിലും ശിക്ഷയിലും കഠിനത, മോഹത്തിൽ നിന്നുള്ള വേട്ടയും ചൂതാട്ടവും, മദ്യപാനം, സ്ത്രീകൾ — ഇതൊക്കെയാണ് ദോഷങ്ങൾ.

വാക്‌പാരുഷ്യം പരം ലോകേ ഉദ്വേജനമനര്ഥകം । അസിദ്ധസാധനം ദണ്ഡസ്യം യുക്ത്യാവനയോന്നൃപഃ ।। ൨൪൧.

ലോകത്ത് കഠിനമായ വാക്കുകൾ കേൾക്കുന്നത് വേദനയും അർത്ഥമില്ലായ്മയും ആണ്. യുക്തിപൂർവ്വം ശിക്ഷ നൽകാതിരിക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ അന്യായമായി ശിക്ഷ നൽകുക, രാജാവിനെ തകർക്കും.

ഉദ്വേജയതി ഭൂതാനി ദണ്ഡപാരുഷ്യവാന് നൃപഃ । ഭൂതാന്യുദ്വേജ്യമാനാനി ദ്വിഷതാം യാന്തി സംശ്രയം ।। ൨൪൧.

കഠിനമായി ശിക്ഷിക്കുന്ന രാജാവ് എല്ലാ ജീവികളും ഭയപ്പെടുത്തുന്നു; ജീവികൾ ഭയപ്പെട്ടാൽ അവർ ശത്രുക്കളുടെ അഭയം തേടും.

വിവൃദ്ധാഃ ശത്രവശ്ചൈവ വിനാശായ ഭവന്തി തേ । ദൂഷ്യസ്യ ദൂഷണാര്ഥഞ്ച പരിത്യാഗോ മഹീയസഃ ।। ൨൪൧.

ശത്രുക്കൾ ശക്തരാകുമ്പോൾ നാശം വരും; വലിയതിന്റെ പേരിൽ ദുഷ്ടനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്.

അര്ഥസ്യ നീതിതത്ത്വജ്ഞൈരര്ഥദൂഷണമുച്യതേ । പാനാത് കാര്യ്യാദിനോ ജ്ഞാനം മൃഗയാതോഽരിതഃ ।। ൨൪൧.

നയശാസ്ത്രം അറിയുന്ന ജ്ഞാനികൾ ധനത്തിന്റെ നാശം ഒരു ദോഷം എന്നാണ് പറയുന്നത്; മദ്യപാനം വിവേകക്ഷയം വരുത്തും, വേട്ട കർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വഴിതെറ്റിക്കും.

ജിതശ്രമാര്ഥം മൃഗയാം വിചരേദ്രക്ഷിതേ വനേ । ധര്മ്മാര്ഥപ്രാണനാശാദി ദ്യൂതേ സ്യാത് കലഹാദികം ।। ൨൪൧.

ശ്രമം മാറ്റാൻ രാജാവ് കാട്ടിൽ വേട്ടയാടാം; പക്ഷേ, ചൂതാട്ടം ധർമ്മം, ധനം, ജീവൻ എന്നിവ നഷ്ടപ്പെടാനും കലഹങ്ങൾക്കും കാരണമാകും.

കാലാതിപാതോ ധര്മ്മാര്ഥപീഡാ സ്ത്രീവ്യസനാദ്ഭ്വേത് । പാനദോഷാത് പ്രാണനാശഃ കാര്യ്യാകാര്യവിനിശ്ചയഃ ।। ൨൪൧.

സ്ത്രീകളോട് അതിയായ ആസക്തി കാരണം കാലതാമസം, ധർമ്മത്തിലും ധനത്തിലും നഷ്ടം ഉണ്ടാകും; മദ്യപാനത്തിന്റെ ദോഷം ജീവഹാനിയും, എന്ത് ചെയ്യണം എന്നതിൽ ആശയക്കുഴപ്പവും ആണ്.

സ്കന്ധാവാരനിവേശജ്ഞോ നിമിത്തജ്ഞോ രിപും ജയേത് । സ്കന്ധാവാരസ്യ മധ്യേ തു സകോഷം നൃപതേര്ഗൃഹം ।। ൨൪൧.

കുടിയിരിപ്പിടം ഒരുക്കുന്നതിലും ലക്ഷണങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതിലും നിപുണനായവൻ ശത്രുവിനെ ജയിക്കണം; സൈന്യത്തിന്റെ നടുവിൽ, ധനശേഖരത്തോടൊപ്പം, രാജാവിന്റെ വീടുണ്ടാകണം.

മൌലീഭൂതം ശ്രേണിസുഹൃദ്‌ദ്വിഷദാടവികം ബലം । രാജഹര്മ്യം സമാവൃത്യ ക്രമേണ വിനിവേശയേത് ।। ൨൪൧.

പ്രധാന സൈന്യം — ഗിൽഡംഗങ്ങൾ, സുഹൃത്തുക്കൾ, ശത്രുക്കൾ, കാട്ടുകാരെ — ക്രമമായി രാജമഹലിനെ ചുറ്റി നിരത്തണം.

സൈന്യൈകദേശഃ സന്നദ്ധഃ സേനാപതിപുരഃസരഃ । പരിഭ്രമേച്ചത്വരാംശ്ച മണ്ഡലേന വഹിര്ന്നിശി ।। ൨൪൧.

സൈന്യത്തിലെ ഒരു വിഭാഗം, സേനാനായകന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ, ആയുധധാരികളായി, രാത്രിയിൽ നഗരത്തിലെ ചത്വരങ്ങൾ ചുറ്റി കാവലിരിക്കുക വേണം.

വാര്ത്താഃ സ്വകാ വിജാനീയാദ്ദരസീമാന്തചാരിണഃ । നിര്ഗച്ഛേത് പ്രവിശേച്ചൈവ സര്വ്വ ഏവോപലക്ഷിതഃ ।। ൨൪൧.

സ്വന്തം വിവരങ്ങൾ അതിർത്തിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; പുറത്ത് പോകുന്നവരെയും അകത്ത് വരുന്നവരെയും എല്ലാവരെയും ശ്രദ്ധയോടെ നിരീക്ഷിക്കണം.

സാമദാനം ച ഭേദശ്ച ദണ്ഡോപേക്ഷേന്ദ്രജാലകം । മായോപായാഃ സപ്ത പരേ നിക്ഷിപേത്സാധനായ താന് ।। ൨൪൧.

സമാധാനം, സമ്മാനം, വിഭജനം, ശിക്ഷ, അവഗണന, വഞ്ചന, കപടത്വം—ഈ ഏഴ് മാർഗങ്ങളും ലക്ഷ്യം നേടാൻ ഉപയോഗിക്കണം.

ചതുര്വിധം സ്മൃതം സാമ ഉപകാരാനുകീര്ത്തനാത് । മിഥഃസമ്ബന്ധകഥനം മൃദുപൂര്വ്വം ച ഭാഷണം ।। ൨൪൧.

സമാധാനം നാലു വിധമാണെന്ന് പറയുന്നു: മുമ്പ് ചെയ്ത സഹായങ്ങൾ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ, പരസ്പര ബന്ധം പറയൽ, മൃദുവായ വാക്കുകൾ ഉപയോഗിക്കൽ എന്നിവ.

ആയാതേ ദര്ശനം വാചാ തവാഹമിതി ചാര്പണം । യഃ സമ്പ്രാപ്തധനോത്സര്ഗ ഉത്തമാധമമധ്യമഃ ।। ൨൪൧.

ആളെത്തുമ്പോൾ വാക്കുകളാൽ ആദരിക്കുകയും 'ഞാൻ നിന്റെതാണ്' എന്നപോലുള്ള സമർപ്പണവും നടത്തണം; സമ്പാദിച്ച ധനം നൽകുന്നത് ഉത്തമം, മധ്യം, അധമം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വിധമാണ്.

പ്രതിദാനം തദാ തസ്യ ഗൃഹീതസ്യാനുമോദനം । ദ്രവ്യദാനമപൂര്വ്വം ച സ്വയങ്ഗ്രാഹപ്രവര്ത്തനം ।। ൨൪൧.

അപ്പോൾ, ലഭിച്ചതിൽ സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും, പുതിയ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകുകയും, സ്വയം സ്വീകരിക്കാൻ തുടക്കം കുറിക്കുകയും വേണം.

ദേയശ്ച ചപ്രതിമോക്ഷശ്ച ദാനം പഞ്ചവിധം സ്മൃതം । സ്നേഹരാഗാപനയനസംഹര്ഷോത്പാദനം തഥാ ।। ൨൪൧.

നൽകൽ, ബാധ്യതയിൽ നിന്ന് മോചനം, ദാനം—ഇവയെ അഞ്ചു വിധമെന്ന് പറയുന്നു: സ്നേഹവും ആസക്തിയും മാറ്റി സന്തോഷം ഉണ്ടാക്കുന്നതും ഉൾപ്പെടുന്നു.

മിഥോ ഭേദശ്ച ഭേദജ്ഞൈര്ഭേദശ്ച ത്രിവിധഃ സ്മൃതഃ । ബധോഽര്ഥഹരണം ചൈവ പരിക്ലേശസ്ത്രിധാ ദമഃ ।। ൨൪൧.

വിഭജനം, അതിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ പറയുന്നത് പോലെ, മൂന്നു വിധമാണ്: വേർതിരിക്കൽ, സമ്പത്ത് എടുത്തുകൊള്ളൽ, ദു:ഖം നൽകൽ—ഇവയാണ് ശിക്ഷയുടെ മൂന്നു രൂപങ്ങൾ.

പ്രകാശശ്ചാപ്ര്കാശശ്ച ലോകദ്വിഷ്ടാന് പ്രകാശതഃ । ഉദ്വിജേത ഹതൈര്ല്ലോകസ്തേഷു പിണ്ഡഃ പ്രശസ്യതേ ।। ൨൪൧.

പ്രസക്തമായതും രഹസ്യമായതുമായ പ്രവർത്തികൾ—ജനങ്ങൾ വെറുക്കുന്നവരെ തുറന്നുപറഞ്ഞ് ശിക്ഷിക്കണം; ശിക്ഷയിലൂടെ ജനങ്ങൾക്ക് ഭയം തോന്നണം, അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ പ്രതിഫലം നൽകുന്നത് പ്രശംസനീയമാണ്.

വിശേഷേണോപനിഷദ്യോഗൈര്ഹന്യാച്ഛസ്ത്രാദിനാ ദ്വിഷഃ । ജാതിമാത്രം ദ്വിജം നൈവ ഹന്യാത് സാമോത്തരം വശേ ।। ൨൪൧.

പ്രത്യേകമായി, ശത്രുക്കളെ രഹസ്യമായി അല്ലെങ്കിൽ ആയുധം ഉപയോഗിച്ച് സംഹരിക്കണം; എന്നാൽ, ജന്മം മാത്രം കാരണം ദ്വിജനെ കൊല്ലരുത്—സമാധാനത്തിലൂടെ അവനെ കീഴടക്കണം.

പ്രലിമ്പന്നിവ ചേതാംസി ദൃഷ്ട്വാസാധു പിബന്നിവ । ഗ്രസന്നിവാമൃതം സാമ പ്രയുഞ്ജീത പ്രിയം വചഃ ।। ൨൪൧.

മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കുന്നതുപോലും, അമൃതം കുടിക്കുന്നതുപോലും, മുഴുവൻ ആനന്ദം നൽകുന്നതുപോലും, എപ്പോഴും മനോഹരമായ വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച് സമാധാനം പുലർത്തണം.

മിഥ്യാഭിശസ്തഃ ശ്രീകാമ ആഹൂയാപ്രതിമാനിതഃ । രാജദ്വേഷീ ചാതികര ആത്മസമ്ബാവിതസ്തഥാ ।। ൨൪൧.

അസത്യമായി കുറ്റം ചുമത്തപ്പെട്ടവൻ, ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, വിളിച്ചുവരുത്തപ്പെട്ടിട്ടും ആദരിക്കപ്പെടാത്തവൻ, രാജാവിനെ വെറുക്കുന്നവൻ, നിയമവിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ, സ്വയം മഹത്വം കണക്കാക്കുന്നവൻ—