അഗ്നിപുരാണമ്

ആയവ്യയൌ ദണ്ഡനീതിരമിത്രപ്രതിതഷേധനം । വ്യസനസ്യ പ്രതീകാരോ രാജ്യരാജാഭിരക്ഷണം ।। ൨൪൧.

ആദായവും ചെലവും, ശിക്ഷാനയം, ശത്രുക്കളെയും എതിരാളികളെയും നിയന്ത്രിക്കൽ—ഇവയാണ് ദുരന്തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിവിധിയും, രാജ്യത്തെയും രാജാവിനെയും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള മാർഗവും.

ഇത്യമാത്യസ്യ കര്മ്മദം ഇന്തി സവ്യസനാന്വിതഃ । ഹിരണ്യധാന്യവസ്ത്രാണി വാഹനം പ്രജയാ ഭവേത് ।। ൨൪൧.

ഇങ്ങനെ മന്ത്രിയുടെ കടമകൾ, ദുരന്തങ്ങൾ വന്നാലും, വിശദീകരിച്ചു. അവന് സ്വർണം, ധാന്യം, വസ്ത്രം, വാഹനങ്ങൾ, സന്താനങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ടാകണം.

തഥാന്യേ ദ്രവ്യനിചയാ ഹന്തി സവ്യസനാ പ്രജാ । പ്ര്ജാനാമാപദിസ്ഥാനാം രക്ഷണം കോഷദണ്ഡയോഃ ।। ൨൪൧.

അതുപോലെ, സമ്പത്തിന്റെ മറ്റ് ശേഖരങ്ങളും ദുരന്തം മൂലം നശിക്കും. പ്രജകൾ ദുരിതത്തിൽ ആകുമ്പോൾ അവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് ധനവും ശിക്ഷയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

പൌരാദ്യാശ്ചോപകുര്വന്തി സംശ്രയാദിഹ ദുര്ദ്ദിനം । തൂഷ്ണീം യുദ്ധം ജനത്രാണം മിത്രാമിത്രപരിഗ്രഹഃ ।। ൨൪൧.

നഗരവാസികളും മറ്റുള്ളവരും കഷ്ടകാലത്ത് അഭയം നൽകുന്നതു വഴി സഹായിക്കും. മൗനയുദ്ധം, ജനസംരക്ഷണം, സുഹൃത്തും ശത്രുവും തിരിച്ചറിയൽ എന്നിവ ആവശ്യമാണ്.

സാമന്താദി കൃതേ ദോഷേ നശ്യേത്തദ്വ്യസനാച്ച തത് । ഭൃത്യാനാം ഭരണം ദാനം പ്ര്ജാമിത്രപരിഗ്രഹഃ ।। ൨൪൧.

സീമാപാലൻ തെറ്റ് ചെയ്താൽ, ആ ദുരന്തം മൂലം അവൻ നശിക്കും. ഭൃത്യന്മാരെ പോഷിക്കുക, ദാനം നൽകുക, ജനങ്ങളിൽ സുഹൃത്തുക്കളെ തിരിച്ചറിയുക എന്നിവ അത്യാവശ്യമാണ്.

ധര്മ്മകാമാദിഭേദശ്ച ദുര്ഗസംസ്കാരഭൂഷണം । കോഷാത്തദ്വ്യസനാദ്ധന്തി കോഷമൂലോ ഹി ഭൂപതിഃ ।। ൨൪൧.

ധർമ്മം, കാമം തുടങ്ങിയ വ്യത്യാസങ്ങളും, കോട്ടകളുടെ ഭദ്രതയും, ധനശേഖരം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ നശിക്കും. കാരണം രാജാവ് ധനത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

മിത്രാമിത്രാവനീഹേമസാധനം രിപുമര്ദ്ദനം । ദൂരകാര്യ്യാശുകാരിത്വം ദണ്ഡാത്തദ്വ്യസനാദ്ധരേത് ।। ൨൪൧.

സുഹൃത്തുക്കളെയും ശത്രുക്കളെയും കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ, സമ്പത്ത്, ശത്രു നശിപ്പിക്കൽ, ദൂരെ കാര്യങ്ങൾ വേഗത്തിൽ നടത്താനുള്ള കഴിവ്—ഇവ ശിക്ഷയുടെ ദുരന്തം മൂലം നഷ്ടമാകും.

സംസ്തമ്ഭയതി മിത്രാണി അമിത്രം നാശയത്യപി । ധനാദ്യൈരുപകാരിത്വം മിത്രാത്തദ്വ്യസനാദ്ധരേത് ।। ൨൪൧.

ഇത് സുഹൃത്തുക്കളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സമ്പത്ത് മുതലായവയുടെ ഗുണം സുഹൃത്തുക്കളുടെ ദുരന്തം മൂലം നഷ്ടപ്പെടും.

രാജാച സവ്യസനീ ഹന്യാദ്രാജകാര്യ്യാണി യാനി ച । വാഗ്ദണ്ഡയോശ്ച പാരുഷ്യമര്ഥദൂഷണമേവ ച ।। ൨൪൧.

ദുരന്തം ബാധിച്ച രാജാവ് രാജകാര്യങ്ങൾ നശിപ്പിക്കും; വാക്കിലും ശിക്ഷയിലും കഠിനതയും, സമ്പത്തിന്റെ ദുർവിനിയോഗവും ഉണ്ടാകും.

പാനം സ്ത്രീ മൃഗയാ ദ്യൂതം വ്യസനാനി മഹീപതേഃ । ആലസ്യം സ്തബ്ധതാ ദര്പഃ പ്രമാദോ ദ്വൈധകാരിതാ ।। ൨൪൧.

മദ്യപാനം, സ്ത്രീകൾ, വേട്ട, ചൂതാട്ടം — ഇതൊക്കെയാണ് രാജാവിന്റെ വലിയ ദോഷങ്ങൾ. അതുപോലെ തന്നെ, ആലസ്യം, മിടുക്കുമാനം, അഹങ്കാരം, അവിവേകം, ഭിന്നത ഉണ്ടാക്കൽ എന്നിവയും.

ഇതി പൂര്വ്വേപദിഷ്ടഞ്ച സചിവവ്യസനം സ്മൃതം । അനാവൃഷ്ടിശ്ച പീഡാദീ രാഷ്ട്രവ്യസനമുച്യതേ ।। ൨൪൧.

ഇവയെല്ലാം മുമ്പ് പറഞ്ഞത് മന്ത്രിയുടെ ദോഷങ്ങൾ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. മഴപെയ്യാതിരിക്കുക, ജനങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കൽ എന്നിവ രാജ്യത്തിന്റെ ദുരന്തങ്ങളാണ്.

വിശീര്ണയന്ത്രപ്രാകാരപരിഖാത്വമശസ്ത്രതാ । ക്ഷീണയാ സേനയാ നദ്ധം ദുര്ഗവ്യസനമുച്യതേ ।। ൨൪൧.

യന്ത്രങ്ങൾ തകർന്ന കോട്ട, മതിൽ, കിണർ എന്നിവയും ആയുധങ്ങൾ ഇല്ലാതിരിക്കുകയും സൈന്യം ക്ഷയിച്ചിരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അതാണ് കോട്ടയുടെ ദുരന്തം.

വ്യയീകൃതഃ പരിക്ഷിപ്തോഽപ്രജിതോഽസഞ്ചിതസ്തഥാ । ദഷിതോ ദരസംസ്ഥശ്ച കോഷവ്യസനമുച്യതേ ।। ൨൪൧.

ധനം ചെലവായി തീർന്നിരിക്കുക, ചുറ്റപ്പെട്ടു കിടക്കുക, ശത്രുക്കൾ കവർന്നെടുക്കുക, കൂട്ടിച്ചേർക്കാതിരിക്കുക, ശത്രുക്കളുടെ കൈവശം പോകുക — ഇതൊക്കെയാണ് ധനശേഖരത്തിന്റെ ദുരന്തം.

ഉപരുദ്ധം പരിക്ഷിപ്തോഽപ്തമമാനിതവിമാനിതം । അഭൂതം വ്യാധിതം ശ്രാന്തം ദൂരായാതന്നവാഗതം ।। ൨൪൧.

സൈന്യം തടയപ്പെട്ടിരിക്കുക, ചുറ്റപ്പെട്ടു കിടക്കുക, സുഹൃത്തുക്കൾ ആദരിക്കാതിരിക്കുക, അപമാനിക്കപ്പെടുക, സൈന്യം ഇല്ലാതിരിക്കുക, രോഗബാധിതരാകുക, ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുക, ദൂരത്ത് നിന്ന് വന്നിരിക്കുക, പുതുതായി എത്തിയിരിക്കുക —

പരിക്ഷീണം പ്രതിഹതം പ്രഹതാഗ്രതരന്തഥാ । ആശാനിര്വേദഭൂയിഷ്ഠമനൃതപ്രാപ്തമേവ ച ।। ൨൪൧.

സൈന്യം കുറയുക, തള്ളിക്കളയപ്പെടുക, മുൻപന്തി തകർക്കപ്പെടുക, നിരാശ നിറയുക, പ്രതീക്ഷ ഇല്ലാതാകുക, തെറ്റായ വാർത്തകൾ ലഭിക്കുക —

കലത്രഗര്ഭന്നിക്ഷിപ്തമന്തഃശല്പം തഥൈവ ച । വിച്ഛിന്നവീവധാസാരം ശൂന്യമൂലം തഥൈവ ച ।। ൨൪൧.

സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും കാരണം സൈന്യം ചിതറുക, അകത്തുള്ള കലഹങ്ങൾ, ഭിന്നതകൾ, അടിത്തറ നഷ്ടപ്പെടുക —

അസ്വാമ്യസംഹതം വാപി ഭിന്നകൂടം തഥൈവ ച । ദുഷ്പാര്ഷ്ണിഗ്രാഹമര്ഥഞ്ച ബലവ്യസനമുച്യതേ ।। ൨൪൧.

നേതാവില്ലാതിരിക്കുക, ഐക്യം ഇല്ലാതിരിക്കുക, നിരക്കെട്ട് തകർക്കപ്പെടുക, നിയന്ത്രിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ട് ഉണ്ടാകുക, മറ്റുള്ളവരുടെ ആവശ്യത്തിനായി പിടിച്ചെടുക്കപ്പെടുക — ഇതൊക്കെയാണ് സൈന്യത്തിന്റെ ദുരന്തം.

ദൈവോപപീഡിതം മിത്രം ഗ്രസ്തം ശത്രുവലേന ച । കാമകോധാദിസംയുക്തമുത്സാഹാദരിഭിര്ഭവേത് ।। ൨൪൧.

വിധിയുടെ കഷ്ടതയാൽ പീഡിക്കപ്പെടുന്ന സുഹൃത്ത്, ശത്രുവിന്റെ ശക്തിയിൽ കുടുങ്ങിയവൻ, മോഹം, കോപം തുടങ്ങിയ ദോഷങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടവൻ, ശത്രുക്കൾ കാരണം മനസ്സുതളർന്നവൻ —

അര്ഥസ്യ ദൂഷണം ക്രോധാത് പാരുഷ്യം വാക്യദണ്ഡയോഃ । കാമജം മൃഗയാ ദ്യൂതം വ്യസനം പാനകം സ്ത്രിയഃ ।। ൨൪൧.

ധനം കോപം മൂലം നശിപ്പിക്കുക, വാക്കിലും ശിക്ഷയിലും കഠിനത, മോഹത്തിൽ നിന്നുള്ള വേട്ടയും ചൂതാട്ടവും, മദ്യപാനം, സ്ത്രീകൾ — ഇതൊക്കെയാണ് ദോഷങ്ങൾ.

വാക്‌പാരുഷ്യം പരം ലോകേ ഉദ്വേജനമനര്ഥകം । അസിദ്ധസാധനം ദണ്ഡസ്യം യുക്ത്യാവനയോന്നൃപഃ ।। ൨൪൧.

ലോകത്ത് കഠിനമായ വാക്കുകൾ കേൾക്കുന്നത് വേദനയും അർത്ഥമില്ലായ്മയും ആണ്. യുക്തിപൂർവ്വം ശിക്ഷ നൽകാതിരിക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ അന്യായമായി ശിക്ഷ നൽകുക, രാജാവിനെ തകർക്കും.

ഉദ്വേജയതി ഭൂതാനി ദണ്ഡപാരുഷ്യവാന് നൃപഃ । ഭൂതാന്യുദ്വേജ്യമാനാനി ദ്വിഷതാം യാന്തി സംശ്രയം ।। ൨൪൧.

കഠിനമായി ശിക്ഷിക്കുന്ന രാജാവ് എല്ലാ ജീവികളും ഭയപ്പെടുത്തുന്നു; ജീവികൾ ഭയപ്പെട്ടാൽ അവർ ശത്രുക്കളുടെ അഭയം തേടും.

വിവൃദ്ധാഃ ശത്രവശ്ചൈവ വിനാശായ ഭവന്തി തേ । ദൂഷ്യസ്യ ദൂഷണാര്ഥഞ്ച പരിത്യാഗോ മഹീയസഃ ।। ൨൪൧.

ശത്രുക്കൾ ശക്തരാകുമ്പോൾ നാശം വരും; വലിയതിന്റെ പേരിൽ ദുഷ്ടനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്.

അര്ഥസ്യ നീതിതത്ത്വജ്ഞൈരര്ഥദൂഷണമുച്യതേ । പാനാത് കാര്യ്യാദിനോ ജ്ഞാനം മൃഗയാതോഽരിതഃ ।। ൨൪൧.

നയശാസ്ത്രം അറിയുന്ന ജ്ഞാനികൾ ധനത്തിന്റെ നാശം ഒരു ദോഷം എന്നാണ് പറയുന്നത്; മദ്യപാനം വിവേകക്ഷയം വരുത്തും, വേട്ട കർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വഴിതെറ്റിക്കും.

ജിതശ്രമാര്ഥം മൃഗയാം വിചരേദ്രക്ഷിതേ വനേ । ധര്മ്മാര്ഥപ്രാണനാശാദി ദ്യൂതേ സ്യാത് കലഹാദികം ।। ൨൪൧.

ശ്രമം മാറ്റാൻ രാജാവ് കാട്ടിൽ വേട്ടയാടാം; പക്ഷേ, ചൂതാട്ടം ധർമ്മം, ധനം, ജീവൻ എന്നിവ നഷ്ടപ്പെടാനും കലഹങ്ങൾക്കും കാരണമാകും.

കാലാതിപാതോ ധര്മ്മാര്ഥപീഡാ സ്ത്രീവ്യസനാദ്ഭ്വേത് । പാനദോഷാത് പ്രാണനാശഃ കാര്യ്യാകാര്യവിനിശ്ചയഃ ।। ൨൪൧.

സ്ത്രീകളോട് അതിയായ ആസക്തി കാരണം കാലതാമസം, ധർമ്മത്തിലും ധനത്തിലും നഷ്ടം ഉണ്ടാകും; മദ്യപാനത്തിന്റെ ദോഷം ജീവഹാനിയും, എന്ത് ചെയ്യണം എന്നതിൽ ആശയക്കുഴപ്പവും ആണ്.

സ്കന്ധാവാരനിവേശജ്ഞോ നിമിത്തജ്ഞോ രിപും ജയേത് । സ്കന്ധാവാരസ്യ മധ്യേ തു സകോഷം നൃപതേര്ഗൃഹം ।। ൨൪൧.

കുടിയിരിപ്പിടം ഒരുക്കുന്നതിലും ലക്ഷണങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നതിലും നിപുണനായവൻ ശത്രുവിനെ ജയിക്കണം; സൈന്യത്തിന്റെ നടുവിൽ, ധനശേഖരത്തോടൊപ്പം, രാജാവിന്റെ വീടുണ്ടാകണം.

മൌലീഭൂതം ശ്രേണിസുഹൃദ്‌ദ്വിഷദാടവികം ബലം । രാജഹര്മ്യം സമാവൃത്യ ക്രമേണ വിനിവേശയേത് ।। ൨൪൧.

പ്രധാന സൈന്യം — ഗിൽഡംഗങ്ങൾ, സുഹൃത്തുക്കൾ, ശത്രുക്കൾ, കാട്ടുകാരെ — ക്രമമായി രാജമഹലിനെ ചുറ്റി നിരത്തണം.

സൈന്യൈകദേശഃ സന്നദ്ധഃ സേനാപതിപുരഃസരഃ । പരിഭ്രമേച്ചത്വരാംശ്ച മണ്ഡലേന വഹിര്ന്നിശി ।। ൨൪൧.

സൈന്യത്തിലെ ഒരു വിഭാഗം, സേനാനായകന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ, ആയുധധാരികളായി, രാത്രിയിൽ നഗരത്തിലെ ചത്വരങ്ങൾ ചുറ്റി കാവലിരിക്കുക വേണം.

വാര്ത്താഃ സ്വകാ വിജാനീയാദ്ദരസീമാന്തചാരിണഃ । നിര്ഗച്ഛേത് പ്രവിശേച്ചൈവ സര്വ്വ ഏവോപലക്ഷിതഃ ।। ൨൪൧.

സ്വന്തം വിവരങ്ങൾ അതിർത്തിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; പുറത്ത് പോകുന്നവരെയും അകത്ത് വരുന്നവരെയും എല്ലാവരെയും ശ്രദ്ധയോടെ നിരീക്ഷിക്കണം.