അഗ്നിപുരാണമ്

പ്രഗല്ഭഃ സ്മൃതിമാന്വാഗ്മീ ശസ്ത്രേ ശാസ്ത്രേ ച നിഷ്ഠിതഃ । അബ്യസ്തകര്മ്മാം നൃപതേര്ദൂതോ ഭവിതുമര്ഹതി ।। ൨൪൧.

ധൈര്യവാനായ, ഓർമ്മശക്തിയുള്ള, വാഗ്മിയായ, ആയുധങ്ങളിലും ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള, ജോലി ഉപേക്ഷിക്കാത്തവൻ—ഇവനാണ് രാജാവിന്റെ ദൂതനാകാൻ യോഗ്യൻ.

സാമര്ഥ്യാത് പാദതോ ഹീനോ ദൂതസ്തു ത്രിവിധഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൪൧.

ദൂതന്മാരെ അവരുടെ കഴിവും, ഏതെങ്കിലും ഭാഗത്ത് കുറവുണ്ടോ എന്നതനുസരിച്ച് മൂന്നു തരമായി പരിഗണിക്കുന്നു.

നാവിജ്ഞാതം പുരം ശത്രോഃ പ്രവിശേച്ച ന ശംസദം। കാലമീക്ഷേത കാര്യ്യാര്ഥമനുജ്ഞാതശ്ച നിഷ്പതേത് ।। ൨൪൧.

ശത്രുവിന്റെ നഗരത്തിൽ നേരത്തെ അറിയാതെ കയറരുത്; ചതിയന്മാരെ സമീപിക്കരുത്. ചെയ്യേണ്ട കാര്യത്തിന് ഉചിതമായ സമയവും, അനുമതിയും കാത്ത് മാത്രം പുറപ്പെടണം.

ഛിദ്രഞ്ച ശത്രോര്ജാനീയാത് കോഷമിത്രബലാനി ച । രാഗാപരാഗൌ ജാനീയാദ് ദൃഷ്ടിഗാത്രവിചേഷ്ടിതൈഃ ।। ൨൪൧.

ശത്രുവിന്റെ ദുർബലതകളും, ധനശേഖരവും, കൂട്ടുകാരും, സൈന്യവും മനസ്സിലാക്കണം. ആളുടെ കണ്ണുകളും ശരീരഭാവവും ചലനങ്ങളും നോക്കി, ആസ്വാദനവും വിരോധവും തിരിച്ചറിയണം.

കുര്യ്യാച്ചതുര്വിധം സ്തോത്രം പക്ഷയോരുഭയോരപി । തപസ്വിവ്യഞ്ജനോപേതൈഃ സുചരൈഃ സഹ സംവസേത് ।। ൨൪൧.

രണ്ടു പക്ഷങ്ങളെയും കുറിച്ച് നാലു വിധത്തിലുള്ള റിപ്പോർട്ടുകൾ തയ്യാറാക്കണം. വിശ്വസനീയരായ തപസ്സുകാരോടൊപ്പം, അവരിൽ യുക്തമായ ലക്ഷണങ്ങളുള്ളവരോടൊപ്പം വസിക്കണം.

ചരഃ പ്രകാശോ ദൂതഃ സ്യാദപ്ര്കാശശ്ചരോ ദ്വിധാ । ബണിക് കൃഷീബലോ ലിങ്ഗീ ബിക്ഷുകാദ്യാത്മകാശ്ചരാഃ ।। ൨൪൧.

ചാരന്മാർ തുറന്നും മറഞ്ഞും പ്രവർത്തിക്കും; മറഞ്ഞ ചാരന്മാർക്ക് രണ്ട് തരം ഉണ്ട്: വ്യാപാരി, കർഷകൻ, തൊഴിലാളി, സന്ന്യാസി, ഭിക്ഷുകൻ തുടങ്ങിയവരും ചാരന്മാരായി പ്രവർത്തിക്കും.

യായാദരിം വ്യസനിനം നിഷ്ഫലേ ദൂതചേഷ്ടിതേ । പ്രകൃതിവ്യസനം യത്സ്യാത്തത് സമീക്ഷ്യ സമുത്പതേത് ।। ൨൪൧.

ദൂതന്മാരുടെ ശ്രമം ഫലിക്കാതെ, ശത്രു ദുരന്തത്തിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ അവനെ സമീപിക്കണം. പ്രകൃതിദുർഘടന മനസ്സിലാക്കി, അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം.

അനയാദ്വ്യസ്യതി ശ്രേയസ്തസ്മാത്തദ്വ്യസനം സ്മൃതം । ഹുതാശനോ ജലം വ്യാധിര്ദുര്ഭിക്ഷം മരകം തഥാ ।। ൨൪൧.

നാശം വരുത്തുന്നതെല്ലാം ദുരന്തം എന്നറിയപ്പെടുന്നു: അഗ്‌നി, ജലം, രോഗം, ക്ഷാമം, മഹാമാരി എന്നിവ.

ഇതി പഞ്ചവിധം ദൈവം വ്യസനം മാനുഷം പരം। ദൈവം പുരുഷകാരേണ ശാന്ത്യാ ച പ്രശമന്നയേത് ।। ൨൪൧.

ഇങ്ങനെ ദൈവികവും മാനുഷികവും ഉൾപ്പെടെ അഞ്ചു വിധത്തിലുള്ള ദുരന്തങ്ങൾ ഉണ്ട്. ദൈവിക ദുരന്തം മനുഷ്യന്റെ ശ്രമത്താൽ, സമാധാനത്തിലൂടെ ശമിപ്പിക്കാം.

ഉത്ഥാപിതേന നീത്യാ ച മാനുഷം വ്യസനം ഹരേത് । മന്ത്രോ മന്ത്രഫലാവാപ്തിഃ കാര്യ്യാനുഷ്ഠാനമായതിഃ ।। ൨൪൧.

മാനുഷിക ദുരന്തം നയവും പ്രവർത്തിയുംകൊണ്ട് മാറ്റാം. ആലോചന, ആലോചനയുടെ ഫലം നേടൽ, കാര്യങ്ങൾ ശരിയായി നടത്തൽ എന്നിവ അത്യാവശ്യമാണ്.

ആയവ്യയൌ ദണ്ഡനീതിരമിത്രപ്രതിതഷേധനം । വ്യസനസ്യ പ്രതീകാരോ രാജ്യരാജാഭിരക്ഷണം ।। ൨൪൧.

ആദായവും ചെലവും, ശിക്ഷാനയം, ശത്രുക്കളെയും എതിരാളികളെയും നിയന്ത്രിക്കൽ—ഇവയാണ് ദുരന്തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിവിധിയും, രാജ്യത്തെയും രാജാവിനെയും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള മാർഗവും.

ഇത്യമാത്യസ്യ കര്മ്മദം ഇന്തി സവ്യസനാന്വിതഃ । ഹിരണ്യധാന്യവസ്ത്രാണി വാഹനം പ്രജയാ ഭവേത് ।। ൨൪൧.

ഇങ്ങനെ മന്ത്രിയുടെ കടമകൾ, ദുരന്തങ്ങൾ വന്നാലും, വിശദീകരിച്ചു. അവന് സ്വർണം, ധാന്യം, വസ്ത്രം, വാഹനങ്ങൾ, സന്താനങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ടാകണം.

തഥാന്യേ ദ്രവ്യനിചയാ ഹന്തി സവ്യസനാ പ്രജാ । പ്ര്ജാനാമാപദിസ്ഥാനാം രക്ഷണം കോഷദണ്ഡയോഃ ।। ൨൪൧.

അതുപോലെ, സമ്പത്തിന്റെ മറ്റ് ശേഖരങ്ങളും ദുരന്തം മൂലം നശിക്കും. പ്രജകൾ ദുരിതത്തിൽ ആകുമ്പോൾ അവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് ധനവും ശിക്ഷയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

പൌരാദ്യാശ്ചോപകുര്വന്തി സംശ്രയാദിഹ ദുര്ദ്ദിനം । തൂഷ്ണീം യുദ്ധം ജനത്രാണം മിത്രാമിത്രപരിഗ്രഹഃ ।। ൨൪൧.

നഗരവാസികളും മറ്റുള്ളവരും കഷ്ടകാലത്ത് അഭയം നൽകുന്നതു വഴി സഹായിക്കും. മൗനയുദ്ധം, ജനസംരക്ഷണം, സുഹൃത്തും ശത്രുവും തിരിച്ചറിയൽ എന്നിവ ആവശ്യമാണ്.

സാമന്താദി കൃതേ ദോഷേ നശ്യേത്തദ്വ്യസനാച്ച തത് । ഭൃത്യാനാം ഭരണം ദാനം പ്ര്ജാമിത്രപരിഗ്രഹഃ ।। ൨൪൧.

സീമാപാലൻ തെറ്റ് ചെയ്താൽ, ആ ദുരന്തം മൂലം അവൻ നശിക്കും. ഭൃത്യന്മാരെ പോഷിക്കുക, ദാനം നൽകുക, ജനങ്ങളിൽ സുഹൃത്തുക്കളെ തിരിച്ചറിയുക എന്നിവ അത്യാവശ്യമാണ്.

ധര്മ്മകാമാദിഭേദശ്ച ദുര്ഗസംസ്കാരഭൂഷണം । കോഷാത്തദ്വ്യസനാദ്ധന്തി കോഷമൂലോ ഹി ഭൂപതിഃ ।। ൨൪൧.

ധർമ്മം, കാമം തുടങ്ങിയ വ്യത്യാസങ്ങളും, കോട്ടകളുടെ ഭദ്രതയും, ധനശേഖരം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ നശിക്കും. കാരണം രാജാവ് ധനത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

മിത്രാമിത്രാവനീഹേമസാധനം രിപുമര്ദ്ദനം । ദൂരകാര്യ്യാശുകാരിത്വം ദണ്ഡാത്തദ്വ്യസനാദ്ധരേത് ।। ൨൪൧.

സുഹൃത്തുക്കളെയും ശത്രുക്കളെയും കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ, സമ്പത്ത്, ശത്രു നശിപ്പിക്കൽ, ദൂരെ കാര്യങ്ങൾ വേഗത്തിൽ നടത്താനുള്ള കഴിവ്—ഇവ ശിക്ഷയുടെ ദുരന്തം മൂലം നഷ്ടമാകും.

സംസ്തമ്ഭയതി മിത്രാണി അമിത്രം നാശയത്യപി । ധനാദ്യൈരുപകാരിത്വം മിത്രാത്തദ്വ്യസനാദ്ധരേത് ।। ൨൪൧.

ഇത് സുഹൃത്തുക്കളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സമ്പത്ത് മുതലായവയുടെ ഗുണം സുഹൃത്തുക്കളുടെ ദുരന്തം മൂലം നഷ്ടപ്പെടും.

രാജാച സവ്യസനീ ഹന്യാദ്രാജകാര്യ്യാണി യാനി ച । വാഗ്ദണ്ഡയോശ്ച പാരുഷ്യമര്ഥദൂഷണമേവ ച ।। ൨൪൧.

ദുരന്തം ബാധിച്ച രാജാവ് രാജകാര്യങ്ങൾ നശിപ്പിക്കും; വാക്കിലും ശിക്ഷയിലും കഠിനതയും, സമ്പത്തിന്റെ ദുർവിനിയോഗവും ഉണ്ടാകും.

പാനം സ്ത്രീ മൃഗയാ ദ്യൂതം വ്യസനാനി മഹീപതേഃ । ആലസ്യം സ്തബ്ധതാ ദര്പഃ പ്രമാദോ ദ്വൈധകാരിതാ ।। ൨൪൧.

മദ്യപാനം, സ്ത്രീകൾ, വേട്ട, ചൂതാട്ടം — ഇതൊക്കെയാണ് രാജാവിന്റെ വലിയ ദോഷങ്ങൾ. അതുപോലെ തന്നെ, ആലസ്യം, മിടുക്കുമാനം, അഹങ്കാരം, അവിവേകം, ഭിന്നത ഉണ്ടാക്കൽ എന്നിവയും.

ഇതി പൂര്വ്വേപദിഷ്ടഞ്ച സചിവവ്യസനം സ്മൃതം । അനാവൃഷ്ടിശ്ച പീഡാദീ രാഷ്ട്രവ്യസനമുച്യതേ ।। ൨൪൧.

ഇവയെല്ലാം മുമ്പ് പറഞ്ഞത് മന്ത്രിയുടെ ദോഷങ്ങൾ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. മഴപെയ്യാതിരിക്കുക, ജനങ്ങളെ പീഡിപ്പിക്കൽ എന്നിവ രാജ്യത്തിന്റെ ദുരന്തങ്ങളാണ്.

വിശീര്ണയന്ത്രപ്രാകാരപരിഖാത്വമശസ്ത്രതാ । ക്ഷീണയാ സേനയാ നദ്ധം ദുര്ഗവ്യസനമുച്യതേ ।। ൨൪൧.

യന്ത്രങ്ങൾ തകർന്ന കോട്ട, മതിൽ, കിണർ എന്നിവയും ആയുധങ്ങൾ ഇല്ലാതിരിക്കുകയും സൈന്യം ക്ഷയിച്ചിരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അതാണ് കോട്ടയുടെ ദുരന്തം.

വ്യയീകൃതഃ പരിക്ഷിപ്തോഽപ്രജിതോഽസഞ്ചിതസ്തഥാ । ദഷിതോ ദരസംസ്ഥശ്ച കോഷവ്യസനമുച്യതേ ।। ൨൪൧.

ധനം ചെലവായി തീർന്നിരിക്കുക, ചുറ്റപ്പെട്ടു കിടക്കുക, ശത്രുക്കൾ കവർന്നെടുക്കുക, കൂട്ടിച്ചേർക്കാതിരിക്കുക, ശത്രുക്കളുടെ കൈവശം പോകുക — ഇതൊക്കെയാണ് ധനശേഖരത്തിന്റെ ദുരന്തം.

ഉപരുദ്ധം പരിക്ഷിപ്തോഽപ്തമമാനിതവിമാനിതം । അഭൂതം വ്യാധിതം ശ്രാന്തം ദൂരായാതന്നവാഗതം ।। ൨൪൧.

സൈന്യം തടയപ്പെട്ടിരിക്കുക, ചുറ്റപ്പെട്ടു കിടക്കുക, സുഹൃത്തുക്കൾ ആദരിക്കാതിരിക്കുക, അപമാനിക്കപ്പെടുക, സൈന്യം ഇല്ലാതിരിക്കുക, രോഗബാധിതരാകുക, ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുക, ദൂരത്ത് നിന്ന് വന്നിരിക്കുക, പുതുതായി എത്തിയിരിക്കുക —

പരിക്ഷീണം പ്രതിഹതം പ്രഹതാഗ്രതരന്തഥാ । ആശാനിര്വേദഭൂയിഷ്ഠമനൃതപ്രാപ്തമേവ ച ।। ൨൪൧.

സൈന്യം കുറയുക, തള്ളിക്കളയപ്പെടുക, മുൻപന്തി തകർക്കപ്പെടുക, നിരാശ നിറയുക, പ്രതീക്ഷ ഇല്ലാതാകുക, തെറ്റായ വാർത്തകൾ ലഭിക്കുക —

കലത്രഗര്ഭന്നിക്ഷിപ്തമന്തഃശല്പം തഥൈവ ച । വിച്ഛിന്നവീവധാസാരം ശൂന്യമൂലം തഥൈവ ച ।। ൨൪൧.

സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും കാരണം സൈന്യം ചിതറുക, അകത്തുള്ള കലഹങ്ങൾ, ഭിന്നതകൾ, അടിത്തറ നഷ്ടപ്പെടുക —

അസ്വാമ്യസംഹതം വാപി ഭിന്നകൂടം തഥൈവ ച । ദുഷ്പാര്ഷ്ണിഗ്രാഹമര്ഥഞ്ച ബലവ്യസനമുച്യതേ ।। ൨൪൧.

നേതാവില്ലാതിരിക്കുക, ഐക്യം ഇല്ലാതിരിക്കുക, നിരക്കെട്ട് തകർക്കപ്പെടുക, നിയന്ത്രിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ട് ഉണ്ടാകുക, മറ്റുള്ളവരുടെ ആവശ്യത്തിനായി പിടിച്ചെടുക്കപ്പെടുക — ഇതൊക്കെയാണ് സൈന്യത്തിന്റെ ദുരന്തം.

ദൈവോപപീഡിതം മിത്രം ഗ്രസ്തം ശത്രുവലേന ച । കാമകോധാദിസംയുക്തമുത്സാഹാദരിഭിര്ഭവേത് ।। ൨൪൧.

വിധിയുടെ കഷ്ടതയാൽ പീഡിക്കപ്പെടുന്ന സുഹൃത്ത്, ശത്രുവിന്റെ ശക്തിയിൽ കുടുങ്ങിയവൻ, മോഹം, കോപം തുടങ്ങിയ ദോഷങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടവൻ, ശത്രുക്കൾ കാരണം മനസ്സുതളർന്നവൻ —

അര്ഥസ്യ ദൂഷണം ക്രോധാത് പാരുഷ്യം വാക്യദണ്ഡയോഃ । കാമജം മൃഗയാ ദ്യൂതം വ്യസനം പാനകം സ്ത്രിയഃ ।। ൨൪൧.

ധനം കോപം മൂലം നശിപ്പിക്കുക, വാക്കിലും ശിക്ഷയിലും കഠിനത, മോഹത്തിൽ നിന്നുള്ള വേട്ടയും ചൂതാട്ടവും, മദ്യപാനം, സ്ത്രീകൾ — ഇതൊക്കെയാണ് ദോഷങ്ങൾ.