അഗ്നിപുരാണമ്

ഖന്യാകരബലാദാനം ശുന്യാനാം ച നിവേശനം । അഷ്ടവര്ഗമിമം രാജാ സാധുവൃത്തോഽനുപാലയേത് ।। ൨൩൯.

ഖനികൾ, നികുതി സമാഹരണം, ശൂന്യമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ ജനവാസം തുടങ്ങിയവയെ രാജാവ് ശ്രദ്ധിക്കണം. നല്ല സ്വഭാവമുള്ള രാജാവ് ഈ എട്ടു കാര്യങ്ങളും പാലിക്കണം.

ആമുക്തികേഭ്യശ്ചൌരേഭ്യഃ പൌരേബ്യോ രാജവല്ലഭാത് । പൃഥിവീപതിലോഭാച്ച ചപ്രജാനാം പഞ്ചധാ ഭയം ।। ൨൩൯.

വേഷം മാറിയ കള്ളന്മാരിൽ നിന്ന്, കള്ളന്മാരിൽ നിന്ന്, നഗരവാസികളിൽ നിന്ന്, രാജാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽ നിന്ന്, രാജാവിന്റെ സ്വാർത്ഥതയിൽ നിന്ന്—ഇവയാണ് ജനങ്ങൾക്ക് ഭയം ഉണ്ടാക്കുന്ന അഞ്ചു കാരണങ്ങൾ.

അവേക്ഷ്യൈതദ്ഭ്യം കാലേ ആദദീത കരം നൃപഃ । അഭ്യന്തരം ശരീരം സ്വം വാഹ്യം രാഷ്ട്രഞ്ച രക്ഷയേത് ।। ൨൩൯.

ഇവയിൽ നിന്ന്, ശരിയായ സമയത്ത്, രാജാവ് നികുതി സമാഹരിക്കണം. തന്റെ ശരീരം, അകത്തെ കൂട്ടം, രാജ്യം—ഇവയെ പുറത്തു നിന്നുള്ള ഭീഷണികളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം.

ദഡ്യാംസ്തു ദണ്ഡയേദ്രാജാ സ്വം രക്ഷേച്ചഃവിഷാദിതഃ । സ്ത്രിയഃ പുത്രാംശ്ച ശത്രുഭ്യോ വിശ്വസേന്ന കദാചന ।। ൨൩൯.

ശിക്ഷയ്ക്ക് യോഗ്യരായവരെ രാജാവ് ശിക്ഷിക്കണം; വിഷം മുതലായവയിൽ നിന്ന് സ്വയം സംരക്ഷിക്കണം. സ്ത്രീകളെയും മക്കളെയും ശത്രുക്കളെയും ഒരിക്കലും വിശ്വസിക്കരുത്.

രാമ ഉവാച പ്രഭാവോത്സാഹശക്തിഭ്‌യാം മന്ത്രശക്തിഃ പ്രശസ്യതേ । പ്രഭാവോത്സാഹവാന് കാവ്യോ ജിതോ ദേവപുരോധസാ ।। ൨൪൧.

രാമൻ പറഞ്ഞു: ശക്തിയും ഉത്സാഹവും കൂടിയാൽ ഉപദേശത്തിന്റെ ശക്തി പ്രശംസനീയമാണ്. ശക്തിയും ഉത്സാഹവും ഉള്ള കവിയൻ, ദേവന്മാരുടെ പുരോഹിതനെ ജയിച്ചു.

മന്ത്രയേതേഹ കാര്യ്യാണി നാനാപ്തൈര്ന്നാബിപശ്ചിതാ । അശക്യാരമ്ഭവൃത്തീനാം കുതഃ ക്ലേശാദൃതേ ഫലം ।। ൨൪൧.

ഇവിടെ കാര്യങ്ങൾ, ജ്ഞാനമുള്ളവരോടൊപ്പം ആലോചിക്കപ്പെടണം, അജ്ഞാനികളോടല്ല. സാധ്യമല്ലാത്ത കാര്യങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നവർക്ക്, പരിശ്രമം കൂടാതെ ഫലം എങ്ങനെ ലഭിക്കും?

അവിജ്ഞാതസ്യ വിജ്ഞാനം വിജ്ഞാതസ്യ ച നിശ്ചയഃ । അര്ഥദ്വൈധസ്യ സന്ദേഹച്ഛേദനം ശേഷദര്ശനം ।। ൨൪൧.

അറിയാത്തത് അറിയുക, അറിയുന്നതിൽ ഉറപ്പു വരുത്തുക, സംശയമുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ സംശയം നീക്കുക, ശേഷിക്കുന്നതെന്തെന്ന് മനസ്സിലാക്കുക—ഇവയാണ് ഉപദേശത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ.

സഹായാഃ സാധനോപായാ വിഭാഗോ ദേശകാലയോഃ । വിപത്തേശ്ച പ്രതീകാരഃ പഞഢ്ചാന്നോ മന്ത്ര ഇഷ്യതേ ।। ൨൪൧.

സഹായികൾ, സാധന മാർഗങ്ങൾ, ദേശവും സമയവും അനുസരിച്ച് വിഭജിക്കൽ, ദുരന്തത്തിന് പരിഹാരം—ഇവയാണ് ഉപദേശത്തിന്റെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ.

മനഃപ്രസാദഃ ശ്രദ്ധാ ച തഥാ കരണപാടവം । സഹായോത്ഥാനസമ്പച്ച കര്മ്മണാം സിദ്ധിലക്ഷണം ।। ൨൪൧.

മനസ്സിന്റെ ശാന്തി, വിശ്വാസം, കാര്യത്തിൽ കഴിവ്, കൂട്ടുകാരുടെ പരിശ്രമം, പ്രവർത്തിയിൽ വിജയമെന്നിങ്ങനെ—ഇവയാണ് സിദ്ധിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ.

മദഃ പ്രമാദഃ കാമശ്ച സുപ്തപ്രലപിതാനി ച । ഭിന്ദന്തി മന്ത്രം പ്രച്ഛന്നാഃ കാമിന്യോ രമതാന്തഥാ ।। ൨൪൧.

അഹങ്കാരം, അശ്രദ്ധ, ആസക്തി, ഉറക്കത്തിൽ സംസാരിക്കൽ—ഇവ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ദോഷങ്ങൾ ഉപദേശം നശിപ്പിക്കും; ആസ്വാദനത്തിൽ മാത്രം മനസ്സുള്ള സ്ത്രീകളും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

പ്രഗല്ഭഃ സ്മൃതിമാന്വാഗ്മീ ശസ്ത്രേ ശാസ്ത്രേ ച നിഷ്ഠിതഃ । അബ്യസ്തകര്മ്മാം നൃപതേര്ദൂതോ ഭവിതുമര്ഹതി ।। ൨൪൧.

ധൈര്യവാനായ, ഓർമ്മശക്തിയുള്ള, വാഗ്മിയായ, ആയുധങ്ങളിലും ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള, ജോലി ഉപേക്ഷിക്കാത്തവൻ—ഇവനാണ് രാജാവിന്റെ ദൂതനാകാൻ യോഗ്യൻ.

സാമര്ഥ്യാത് പാദതോ ഹീനോ ദൂതസ്തു ത്രിവിധഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൪൧.

ദൂതന്മാരെ അവരുടെ കഴിവും, ഏതെങ്കിലും ഭാഗത്ത് കുറവുണ്ടോ എന്നതനുസരിച്ച് മൂന്നു തരമായി പരിഗണിക്കുന്നു.

നാവിജ്ഞാതം പുരം ശത്രോഃ പ്രവിശേച്ച ന ശംസദം। കാലമീക്ഷേത കാര്യ്യാര്ഥമനുജ്ഞാതശ്ച നിഷ്പതേത് ।। ൨൪൧.

ശത്രുവിന്റെ നഗരത്തിൽ നേരത്തെ അറിയാതെ കയറരുത്; ചതിയന്മാരെ സമീപിക്കരുത്. ചെയ്യേണ്ട കാര്യത്തിന് ഉചിതമായ സമയവും, അനുമതിയും കാത്ത് മാത്രം പുറപ്പെടണം.

ഛിദ്രഞ്ച ശത്രോര്ജാനീയാത് കോഷമിത്രബലാനി ച । രാഗാപരാഗൌ ജാനീയാദ് ദൃഷ്ടിഗാത്രവിചേഷ്ടിതൈഃ ।। ൨൪൧.

ശത്രുവിന്റെ ദുർബലതകളും, ധനശേഖരവും, കൂട്ടുകാരും, സൈന്യവും മനസ്സിലാക്കണം. ആളുടെ കണ്ണുകളും ശരീരഭാവവും ചലനങ്ങളും നോക്കി, ആസ്വാദനവും വിരോധവും തിരിച്ചറിയണം.

കുര്യ്യാച്ചതുര്വിധം സ്തോത്രം പക്ഷയോരുഭയോരപി । തപസ്വിവ്യഞ്ജനോപേതൈഃ സുചരൈഃ സഹ സംവസേത് ।। ൨൪൧.

രണ്ടു പക്ഷങ്ങളെയും കുറിച്ച് നാലു വിധത്തിലുള്ള റിപ്പോർട്ടുകൾ തയ്യാറാക്കണം. വിശ്വസനീയരായ തപസ്സുകാരോടൊപ്പം, അവരിൽ യുക്തമായ ലക്ഷണങ്ങളുള്ളവരോടൊപ്പം വസിക്കണം.

ചരഃ പ്രകാശോ ദൂതഃ സ്യാദപ്ര്കാശശ്ചരോ ദ്വിധാ । ബണിക് കൃഷീബലോ ലിങ്ഗീ ബിക്ഷുകാദ്യാത്മകാശ്ചരാഃ ।। ൨൪൧.

ചാരന്മാർ തുറന്നും മറഞ്ഞും പ്രവർത്തിക്കും; മറഞ്ഞ ചാരന്മാർക്ക് രണ്ട് തരം ഉണ്ട്: വ്യാപാരി, കർഷകൻ, തൊഴിലാളി, സന്ന്യാസി, ഭിക്ഷുകൻ തുടങ്ങിയവരും ചാരന്മാരായി പ്രവർത്തിക്കും.

യായാദരിം വ്യസനിനം നിഷ്ഫലേ ദൂതചേഷ്ടിതേ । പ്രകൃതിവ്യസനം യത്സ്യാത്തത് സമീക്ഷ്യ സമുത്പതേത് ।। ൨൪൧.

ദൂതന്മാരുടെ ശ്രമം ഫലിക്കാതെ, ശത്രു ദുരന്തത്തിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ അവനെ സമീപിക്കണം. പ്രകൃതിദുർഘടന മനസ്സിലാക്കി, അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം.

അനയാദ്വ്യസ്യതി ശ്രേയസ്തസ്മാത്തദ്വ്യസനം സ്മൃതം । ഹുതാശനോ ജലം വ്യാധിര്ദുര്ഭിക്ഷം മരകം തഥാ ।। ൨൪൧.

നാശം വരുത്തുന്നതെല്ലാം ദുരന്തം എന്നറിയപ്പെടുന്നു: അഗ്‌നി, ജലം, രോഗം, ക്ഷാമം, മഹാമാരി എന്നിവ.

ഇതി പഞ്ചവിധം ദൈവം വ്യസനം മാനുഷം പരം। ദൈവം പുരുഷകാരേണ ശാന്ത്യാ ച പ്രശമന്നയേത് ।। ൨൪൧.

ഇങ്ങനെ ദൈവികവും മാനുഷികവും ഉൾപ്പെടെ അഞ്ചു വിധത്തിലുള്ള ദുരന്തങ്ങൾ ഉണ്ട്. ദൈവിക ദുരന്തം മനുഷ്യന്റെ ശ്രമത്താൽ, സമാധാനത്തിലൂടെ ശമിപ്പിക്കാം.

ഉത്ഥാപിതേന നീത്യാ ച മാനുഷം വ്യസനം ഹരേത് । മന്ത്രോ മന്ത്രഫലാവാപ്തിഃ കാര്യ്യാനുഷ്ഠാനമായതിഃ ।। ൨൪൧.

മാനുഷിക ദുരന്തം നയവും പ്രവർത്തിയുംകൊണ്ട് മാറ്റാം. ആലോചന, ആലോചനയുടെ ഫലം നേടൽ, കാര്യങ്ങൾ ശരിയായി നടത്തൽ എന്നിവ അത്യാവശ്യമാണ്.

ആയവ്യയൌ ദണ്ഡനീതിരമിത്രപ്രതിതഷേധനം । വ്യസനസ്യ പ്രതീകാരോ രാജ്യരാജാഭിരക്ഷണം ।। ൨൪൧.

ആദായവും ചെലവും, ശിക്ഷാനയം, ശത്രുക്കളെയും എതിരാളികളെയും നിയന്ത്രിക്കൽ—ഇവയാണ് ദുരന്തങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിവിധിയും, രാജ്യത്തെയും രാജാവിനെയും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള മാർഗവും.

ഇത്യമാത്യസ്യ കര്മ്മദം ഇന്തി സവ്യസനാന്വിതഃ । ഹിരണ്യധാന്യവസ്ത്രാണി വാഹനം പ്രജയാ ഭവേത് ।। ൨൪൧.

ഇങ്ങനെ മന്ത്രിയുടെ കടമകൾ, ദുരന്തങ്ങൾ വന്നാലും, വിശദീകരിച്ചു. അവന് സ്വർണം, ധാന്യം, വസ്ത്രം, വാഹനങ്ങൾ, സന്താനങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ടാകണം.

തഥാന്യേ ദ്രവ്യനിചയാ ഹന്തി സവ്യസനാ പ്രജാ । പ്ര്ജാനാമാപദിസ്ഥാനാം രക്ഷണം കോഷദണ്ഡയോഃ ।। ൨൪൧.

അതുപോലെ, സമ്പത്തിന്റെ മറ്റ് ശേഖരങ്ങളും ദുരന്തം മൂലം നശിക്കും. പ്രജകൾ ദുരിതത്തിൽ ആകുമ്പോൾ അവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് ധനവും ശിക്ഷയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

പൌരാദ്യാശ്ചോപകുര്വന്തി സംശ്രയാദിഹ ദുര്ദ്ദിനം । തൂഷ്ണീം യുദ്ധം ജനത്രാണം മിത്രാമിത്രപരിഗ്രഹഃ ।। ൨൪൧.

നഗരവാസികളും മറ്റുള്ളവരും കഷ്ടകാലത്ത് അഭയം നൽകുന്നതു വഴി സഹായിക്കും. മൗനയുദ്ധം, ജനസംരക്ഷണം, സുഹൃത്തും ശത്രുവും തിരിച്ചറിയൽ എന്നിവ ആവശ്യമാണ്.

സാമന്താദി കൃതേ ദോഷേ നശ്യേത്തദ്വ്യസനാച്ച തത് । ഭൃത്യാനാം ഭരണം ദാനം പ്ര്ജാമിത്രപരിഗ്രഹഃ ।। ൨൪൧.

സീമാപാലൻ തെറ്റ് ചെയ്താൽ, ആ ദുരന്തം മൂലം അവൻ നശിക്കും. ഭൃത്യന്മാരെ പോഷിക്കുക, ദാനം നൽകുക, ജനങ്ങളിൽ സുഹൃത്തുക്കളെ തിരിച്ചറിയുക എന്നിവ അത്യാവശ്യമാണ്.

ധര്മ്മകാമാദിഭേദശ്ച ദുര്ഗസംസ്കാരഭൂഷണം । കോഷാത്തദ്വ്യസനാദ്ധന്തി കോഷമൂലോ ഹി ഭൂപതിഃ ।। ൨൪൧.

ധർമ്മം, കാമം തുടങ്ങിയ വ്യത്യാസങ്ങളും, കോട്ടകളുടെ ഭദ്രതയും, ധനശേഖരം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ നശിക്കും. കാരണം രാജാവ് ധനത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

മിത്രാമിത്രാവനീഹേമസാധനം രിപുമര്ദ്ദനം । ദൂരകാര്യ്യാശുകാരിത്വം ദണ്ഡാത്തദ്വ്യസനാദ്ധരേത് ।। ൨൪൧.

സുഹൃത്തുക്കളെയും ശത്രുക്കളെയും കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ, സമ്പത്ത്, ശത്രു നശിപ്പിക്കൽ, ദൂരെ കാര്യങ്ങൾ വേഗത്തിൽ നടത്താനുള്ള കഴിവ്—ഇവ ശിക്ഷയുടെ ദുരന്തം മൂലം നഷ്ടമാകും.

സംസ്തമ്ഭയതി മിത്രാണി അമിത്രം നാശയത്യപി । ധനാദ്യൈരുപകാരിത്വം മിത്രാത്തദ്വ്യസനാദ്ധരേത് ।। ൨൪൧.

ഇത് സുഹൃത്തുക്കളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സമ്പത്ത് മുതലായവയുടെ ഗുണം സുഹൃത്തുക്കളുടെ ദുരന്തം മൂലം നഷ്ടപ്പെടും.

രാജാച സവ്യസനീ ഹന്യാദ്രാജകാര്യ്യാണി യാനി ച । വാഗ്ദണ്ഡയോശ്ച പാരുഷ്യമര്ഥദൂഷണമേവ ച ।। ൨൪൧.

ദുരന്തം ബാധിച്ച രാജാവ് രാജകാര്യങ്ങൾ നശിപ്പിക്കും; വാക്കിലും ശിക്ഷയിലും കഠിനതയും, സമ്പത്തിന്റെ ദുർവിനിയോഗവും ഉണ്ടാകും.