അഗ്നിപുരാണമ്

യോഗവിജ്ഞാനസത്ത്വാഢ്യം മഹാപക്ഷം പ്രിയമ്ബദം । ആയതിക്ഷമമദ്വൈധം മിത്രം കുര്വീത സത്കുല ।। ൨൩൯.

യോഗവിദ്യയിൽ സമൃദ്ധിയും മനസ്സിന്റെ ശക്തിയും വലിയ പിന്തുണയും സൗമ്യമായ വാക്കുകളും ക്ഷമയും സ്ഥിരതയും ഉള്ള നല്ല കുടുംബത്തിൽ പിറന്നവനെ സ്നേഹിതനാക്കണം.

ദൂരാദേവാഭിഗമനം സ്പഷ്ടാര്ഥഹൃദയാനുഗാ । വാക്‌ സത്കൃത്യ പ്രദാനഞ്ച ത്രിവിധോ മിത്രസങ്ഗ്രഹഃ ।। ൨൩൯.

മൂന്നു വഴികളിലാണ് സൗഹൃദം നേടുന്നത്: ദൂരത്തുനിന്ന് സമീപിക്കുക, വ്യക്തമായ അർത്ഥവും ഹൃദയവും അനുഗമിക്കുന്ന വാക്കുകൾ, ആദരവോടെ ദാനം ചെയ്യുക.

ധര്മകാമാര്ഥസംയോഗോ മിത്രാത്തു ത്രിവിധം ഫലം । ഔരസം തത്ര സന്നദ്ധം൧൬ തഥാ വംശക്രമാഗതം ।। ൨൩൯.

സൗഹൃദത്തിൽ നിന്ന് മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു: ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം; അവയിൽ സ്വാഭാവികമായ ബന്ധം, ഉറച്ചത്, വംശപരമ്പരയായി വരുന്നത്.

രക്ഷഇതം വ്സസനേഭ്യശ്ച മിത്രം ജ്ഞേയം ചതുര്വിധം । മിത്രേ ഗുണാഃ സത്യതാദ്യാഃ സമാനസുഖദുഃഖതാ ।। ൨൩൯.

നമുക്ക് അറിയേണ്ടത്, സ്നേഹിതന് നാലു വിധങ്ങളുണ്ട്, അവന് അപകടങ്ങളിൽ നിന്നു രക്ഷിക്കുന്നു. സ്നേഹിതനിൽ സത്യവാങ്മയത്വം പോലുള്ള ഗുണങ്ങളും, സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും പങ്കുചേരുന്ന മനസ്സും കാണാം.

വക്ഷ്യേഽനുജീവിനാം വൃത്തം സേവീ സേവേത ഭൂപതിം । ദക്ഷതാ ഭദ്രതാ ദാര്ഢ്യ ക്ഷാന്തിഃ ക്ലേശസഹിഷ്ണുതാ ।। ൨൩൯.

ഞാൻ സേവകരുടെ പെരുമാറ്റം പറയാം: ഒരു സേവകൻ രാജാവിനെ സേവിക്കണം. കഴിവ്, നല്ല സ്വഭാവം, ഉറച്ച മനസ്സ്, ക്ഷമ, കഷ്ടം സഹിക്കാനുള്ള ശക്തി—ഇവയെല്ലാം അവനിൽ വേണം.

സന്തോഷഃ ശീലഭുത്സാഹോ മണ്ഡയത്യനുജീവിനം । യഥാകാലമുപാസീത രാജാനം സേവകോ നയാത് ।। ൨൩൯.

സന്തോഷം, നല്ല പെരുമാറ്റം, ഉത്സാഹം—ഇവയാണ് സേവകനെ ഭംഗിയാക്കുന്നത്. സേവകൻ, സമയബന്ധമായി, നയത്തിന്റെ പ്രകാരം രാജാവിനെ സേവിക്കണം.

പരസ്ഥാനഗമം ക്രൌര്യ്യമൌദ്ധത്യം മത്സരന്ത്യജേത് । വിഗൃഹ്യ കഥനം ഭൃത്യോ ന കുര്യ്യാജ് ജ്യായസാ സഹ ।। ൨൩൯.

മറ്റുള്ളവരുടെ അടുക്കൽ പോകൽ, ക്രൂരത, അഹങ്കാരം, അസൂയ—ഇവ സേവകൻ ഉപേക്ഷിക്കണം. മുതിർന്നവരോടൊപ്പം വാദം ചെയ്യുകയോ കലഹം നടത്തുകയോ ചെയ്യരുത്.

ഗുഹ്യം മര്മ്മ ച മന്ത്രഞ്ച ന ച ഭര്ത്തുഃ പ്രകാശയേത് । രക്താദ് വൃത്തിം സമീഹേത് വിരക്തം സന്ത്യജേന്നൃപം ।। ൨൩൯.

രാജാവിന്റെ രഹസ്യങ്ങൾ, ദുർബലതകൾ, ഉപദേശം—ഇവയെന്തും പുറത്തു പറയരുത്. രാജാവിന്റെ സ്നേഹം ലഭിക്കുന്നവനിൽ നിന്നു ജീവിക്കണം; അവഗണന കാണിക്കുന്നവനെ വിട്ടൊഴിയണം.

ആജീവ്യഃ സര്വ്വസത്ത്വാനാം രാജാ പര്ജന്യവദ്ഭവേത് । ആയദ്വാരേഷു ചാപ്ത്യര്ഥം ധനം ചാദദതീതി ച ।। ൨൩൯.

എല്ലാ ജീവികളും പോഷിപ്പിക്കേണ്ടവനാണ് രാജാവ്, മഴമേഘം പോലെ. ഉദ്ദേശ്യസിദ്ധിക്കായി, ശരിയായ മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ധനം സമ്പാദിക്കാം.

കുര്യ്യാദുദ്യോഗസമ്പന്നാനധ്യക്ഷആന് സര്വകര്മ്മസു । കൃഷിര്വ്വണിക്പഥോ ദുര്ഗം സേതുഃ കുഞ്ജരബന്ധനം ।। ൨൩൯.

എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും, കൃഷി, വ്യാപാരപാത, കോട്ട, പാലം, ആനകളെ ബന്ധിക്കുക തുടങ്ങിയവയിൽ, രാജാവ് ഉത്സാഹമുള്ള മേൽനോട്ടക്കാരെ നിയമിക്കണം.

ഖന്യാകരബലാദാനം ശുന്യാനാം ച നിവേശനം । അഷ്ടവര്ഗമിമം രാജാ സാധുവൃത്തോഽനുപാലയേത് ।। ൨൩൯.

ഖനികൾ, നികുതി സമാഹരണം, ശൂന്യമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ ജനവാസം തുടങ്ങിയവയെ രാജാവ് ശ്രദ്ധിക്കണം. നല്ല സ്വഭാവമുള്ള രാജാവ് ഈ എട്ടു കാര്യങ്ങളും പാലിക്കണം.

ആമുക്തികേഭ്യശ്ചൌരേഭ്യഃ പൌരേബ്യോ രാജവല്ലഭാത് । പൃഥിവീപതിലോഭാച്ച ചപ്രജാനാം പഞ്ചധാ ഭയം ।। ൨൩൯.

വേഷം മാറിയ കള്ളന്മാരിൽ നിന്ന്, കള്ളന്മാരിൽ നിന്ന്, നഗരവാസികളിൽ നിന്ന്, രാജാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽ നിന്ന്, രാജാവിന്റെ സ്വാർത്ഥതയിൽ നിന്ന്—ഇവയാണ് ജനങ്ങൾക്ക് ഭയം ഉണ്ടാക്കുന്ന അഞ്ചു കാരണങ്ങൾ.

അവേക്ഷ്യൈതദ്ഭ്യം കാലേ ആദദീത കരം നൃപഃ । അഭ്യന്തരം ശരീരം സ്വം വാഹ്യം രാഷ്ട്രഞ്ച രക്ഷയേത് ।। ൨൩൯.

ഇവയിൽ നിന്ന്, ശരിയായ സമയത്ത്, രാജാവ് നികുതി സമാഹരിക്കണം. തന്റെ ശരീരം, അകത്തെ കൂട്ടം, രാജ്യം—ഇവയെ പുറത്തു നിന്നുള്ള ഭീഷണികളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം.

ദഡ്യാംസ്തു ദണ്ഡയേദ്രാജാ സ്വം രക്ഷേച്ചഃവിഷാദിതഃ । സ്ത്രിയഃ പുത്രാംശ്ച ശത്രുഭ്യോ വിശ്വസേന്ന കദാചന ।। ൨൩൯.

ശിക്ഷയ്ക്ക് യോഗ്യരായവരെ രാജാവ് ശിക്ഷിക്കണം; വിഷം മുതലായവയിൽ നിന്ന് സ്വയം സംരക്ഷിക്കണം. സ്ത്രീകളെയും മക്കളെയും ശത്രുക്കളെയും ഒരിക്കലും വിശ്വസിക്കരുത്.

രാമ ഉവാച പ്രഭാവോത്സാഹശക്തിഭ്‌യാം മന്ത്രശക്തിഃ പ്രശസ്യതേ । പ്രഭാവോത്സാഹവാന് കാവ്യോ ജിതോ ദേവപുരോധസാ ।। ൨൪൧.

രാമൻ പറഞ്ഞു: ശക്തിയും ഉത്സാഹവും കൂടിയാൽ ഉപദേശത്തിന്റെ ശക്തി പ്രശംസനീയമാണ്. ശക്തിയും ഉത്സാഹവും ഉള്ള കവിയൻ, ദേവന്മാരുടെ പുരോഹിതനെ ജയിച്ചു.

മന്ത്രയേതേഹ കാര്യ്യാണി നാനാപ്തൈര്ന്നാബിപശ്ചിതാ । അശക്യാരമ്ഭവൃത്തീനാം കുതഃ ക്ലേശാദൃതേ ഫലം ।। ൨൪൧.

ഇവിടെ കാര്യങ്ങൾ, ജ്ഞാനമുള്ളവരോടൊപ്പം ആലോചിക്കപ്പെടണം, അജ്ഞാനികളോടല്ല. സാധ്യമല്ലാത്ത കാര്യങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നവർക്ക്, പരിശ്രമം കൂടാതെ ഫലം എങ്ങനെ ലഭിക്കും?

അവിജ്ഞാതസ്യ വിജ്ഞാനം വിജ്ഞാതസ്യ ച നിശ്ചയഃ । അര്ഥദ്വൈധസ്യ സന്ദേഹച്ഛേദനം ശേഷദര്ശനം ।। ൨൪൧.

അറിയാത്തത് അറിയുക, അറിയുന്നതിൽ ഉറപ്പു വരുത്തുക, സംശയമുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ സംശയം നീക്കുക, ശേഷിക്കുന്നതെന്തെന്ന് മനസ്സിലാക്കുക—ഇവയാണ് ഉപദേശത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ.

സഹായാഃ സാധനോപായാ വിഭാഗോ ദേശകാലയോഃ । വിപത്തേശ്ച പ്രതീകാരഃ പഞഢ്ചാന്നോ മന്ത്ര ഇഷ്യതേ ।। ൨൪൧.

സഹായികൾ, സാധന മാർഗങ്ങൾ, ദേശവും സമയവും അനുസരിച്ച് വിഭജിക്കൽ, ദുരന്തത്തിന് പരിഹാരം—ഇവയാണ് ഉപദേശത്തിന്റെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ.

മനഃപ്രസാദഃ ശ്രദ്ധാ ച തഥാ കരണപാടവം । സഹായോത്ഥാനസമ്പച്ച കര്മ്മണാം സിദ്ധിലക്ഷണം ।। ൨൪൧.

മനസ്സിന്റെ ശാന്തി, വിശ്വാസം, കാര്യത്തിൽ കഴിവ്, കൂട്ടുകാരുടെ പരിശ്രമം, പ്രവർത്തിയിൽ വിജയമെന്നിങ്ങനെ—ഇവയാണ് സിദ്ധിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ.

മദഃ പ്രമാദഃ കാമശ്ച സുപ്തപ്രലപിതാനി ച । ഭിന്ദന്തി മന്ത്രം പ്രച്ഛന്നാഃ കാമിന്യോ രമതാന്തഥാ ।। ൨൪൧.

അഹങ്കാരം, അശ്രദ്ധ, ആസക്തി, ഉറക്കത്തിൽ സംസാരിക്കൽ—ഇവ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ദോഷങ്ങൾ ഉപദേശം നശിപ്പിക്കും; ആസ്വാദനത്തിൽ മാത്രം മനസ്സുള്ള സ്ത്രീകളും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

പ്രഗല്ഭഃ സ്മൃതിമാന്വാഗ്മീ ശസ്ത്രേ ശാസ്ത്രേ ച നിഷ്ഠിതഃ । അബ്യസ്തകര്മ്മാം നൃപതേര്ദൂതോ ഭവിതുമര്ഹതി ।। ൨൪൧.

ധൈര്യവാനായ, ഓർമ്മശക്തിയുള്ള, വാഗ്മിയായ, ആയുധങ്ങളിലും ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള, ജോലി ഉപേക്ഷിക്കാത്തവൻ—ഇവനാണ് രാജാവിന്റെ ദൂതനാകാൻ യോഗ്യൻ.

സാമര്ഥ്യാത് പാദതോ ഹീനോ ദൂതസ്തു ത്രിവിധഃ സ്മൃതഃ ।। ൨൪൧.

ദൂതന്മാരെ അവരുടെ കഴിവും, ഏതെങ്കിലും ഭാഗത്ത് കുറവുണ്ടോ എന്നതനുസരിച്ച് മൂന്നു തരമായി പരിഗണിക്കുന്നു.

നാവിജ്ഞാതം പുരം ശത്രോഃ പ്രവിശേച്ച ന ശംസദം। കാലമീക്ഷേത കാര്യ്യാര്ഥമനുജ്ഞാതശ്ച നിഷ്പതേത് ।। ൨൪൧.

ശത്രുവിന്റെ നഗരത്തിൽ നേരത്തെ അറിയാതെ കയറരുത്; ചതിയന്മാരെ സമീപിക്കരുത്. ചെയ്യേണ്ട കാര്യത്തിന് ഉചിതമായ സമയവും, അനുമതിയും കാത്ത് മാത്രം പുറപ്പെടണം.

ഛിദ്രഞ്ച ശത്രോര്ജാനീയാത് കോഷമിത്രബലാനി ച । രാഗാപരാഗൌ ജാനീയാദ് ദൃഷ്ടിഗാത്രവിചേഷ്ടിതൈഃ ।। ൨൪൧.

ശത്രുവിന്റെ ദുർബലതകളും, ധനശേഖരവും, കൂട്ടുകാരും, സൈന്യവും മനസ്സിലാക്കണം. ആളുടെ കണ്ണുകളും ശരീരഭാവവും ചലനങ്ങളും നോക്കി, ആസ്വാദനവും വിരോധവും തിരിച്ചറിയണം.

കുര്യ്യാച്ചതുര്വിധം സ്തോത്രം പക്ഷയോരുഭയോരപി । തപസ്വിവ്യഞ്ജനോപേതൈഃ സുചരൈഃ സഹ സംവസേത് ।। ൨൪൧.

രണ്ടു പക്ഷങ്ങളെയും കുറിച്ച് നാലു വിധത്തിലുള്ള റിപ്പോർട്ടുകൾ തയ്യാറാക്കണം. വിശ്വസനീയരായ തപസ്സുകാരോടൊപ്പം, അവരിൽ യുക്തമായ ലക്ഷണങ്ങളുള്ളവരോടൊപ്പം വസിക്കണം.

ചരഃ പ്രകാശോ ദൂതഃ സ്യാദപ്ര്കാശശ്ചരോ ദ്വിധാ । ബണിക് കൃഷീബലോ ലിങ്ഗീ ബിക്ഷുകാദ്യാത്മകാശ്ചരാഃ ।। ൨൪൧.

ചാരന്മാർ തുറന്നും മറഞ്ഞും പ്രവർത്തിക്കും; മറഞ്ഞ ചാരന്മാർക്ക് രണ്ട് തരം ഉണ്ട്: വ്യാപാരി, കർഷകൻ, തൊഴിലാളി, സന്ന്യാസി, ഭിക്ഷുകൻ തുടങ്ങിയവരും ചാരന്മാരായി പ്രവർത്തിക്കും.

യായാദരിം വ്യസനിനം നിഷ്ഫലേ ദൂതചേഷ്ടിതേ । പ്രകൃതിവ്യസനം യത്സ്യാത്തത് സമീക്ഷ്യ സമുത്പതേത് ।। ൨൪൧.

ദൂതന്മാരുടെ ശ്രമം ഫലിക്കാതെ, ശത്രു ദുരന്തത്തിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ അവനെ സമീപിക്കണം. പ്രകൃതിദുർഘടന മനസ്സിലാക്കി, അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം.

അനയാദ്വ്യസ്യതി ശ്രേയസ്തസ്മാത്തദ്വ്യസനം സ്മൃതം । ഹുതാശനോ ജലം വ്യാധിര്ദുര്ഭിക്ഷം മരകം തഥാ ।। ൨൪൧.

നാശം വരുത്തുന്നതെല്ലാം ദുരന്തം എന്നറിയപ്പെടുന്നു: അഗ്‌നി, ജലം, രോഗം, ക്ഷാമം, മഹാമാരി എന്നിവ.

ഇതി പഞ്ചവിധം ദൈവം വ്യസനം മാനുഷം പരം। ദൈവം പുരുഷകാരേണ ശാന്ത്യാ ച പ്രശമന്നയേത് ।। ൨൪൧.

ഇങ്ങനെ ദൈവികവും മാനുഷികവും ഉൾപ്പെടെ അഞ്ചു വിധത്തിലുള്ള ദുരന്തങ്ങൾ ഉണ്ട്. ദൈവിക ദുരന്തം മനുഷ്യന്റെ ശ്രമത്താൽ, സമാധാനത്തിലൂടെ ശമിപ്പിക്കാം.