അഗ്നിപുരാണമ്

ശസ്യാകരവതീ പുണ്യാ ഖനിദ്രവ്യസമന്വിതാ । ഗോഹിതാ ഭൂരിസലിലാ പുന്യൈര്ജനപദൈര്യുതാ ।। ൨൩൯.

വളരെയിടം, പുണ്യമായത്, ധാതുക്കളിൽ സമൃദ്ധമായത്, പശുക്കൾക്ക് ഉപകാരപ്രദമായത്, ജലസമൃദ്ധമായത്, നല്ലവരോടൊപ്പം ഉള്ളത് — ഇങ്ങനെയുള്ള ദേശം പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.

രമ്യാ സകുഞ്ജരബലാ വാരിസ്ഥലപഥാന്വിതാ । അദേവമാതൃകാ ചേതി ശസ്യതേ ഭൂരിഭൂതയേ ।। ൨൩൯.

സുന്ദരമായ, ആനകളാൽ ശക്തമായ, ജലവും വഴികളും കപ്പലുകളും ഉള്ള, മറ്റുള്ളവരുടെ ഉടമസ്ഥതയല്ലാത്ത ഭൂമി വലിയ സമൃദ്ധിക്ക് യോഗ്യമായതായി പറയുന്നു.

ശൂദ്രകാരുവണിക്‌പ്രായോ മഹാരമ്ഭഃ കൃഷീബലഃ । സാനുരാഗോ രിപുദ്വേഷീ പീड़ാസഹകരഃ പൃഥുഃ ।। ൨൩൯.

അവിടെ തൊഴിലാളികളും കുലുക്കന്മാരും വ്യാപാരികളും കൂടുതലുള്ളത്, വലിയ സംരംഭവും കൃഷിശക്തിയും ഉള്ളത്, സ്നേഹവും ശത്രുക്കളോടുള്ള വൈരവും കഷ്ടങ്ങൾ സഹിക്കാനുള്ള ശേഷിയും സമൃദ്ധിയും ഉള്ളത്.

നാനാദേശ്യൈഃ സമാകീര്ണോ ധാര്മ്മികഃ പശുമാന് ബലീ । ഈദൃക്‌ജനപദഃ ശസ്തോഽമൂര്ഖവ്യസനിനായകഃ।। ൨൩൯.

വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരാൽ നിറഞ്ഞ, ധാർമ്മികമായ, പശുക്കളിൽ സമ്പന്നമായ, ശക്തമായ — ഇങ്ങനെയുള്ള ദേശം, അജ്ഞാനിയും ദുർവ്യസനിയും അല്ലാത്ത നേതാവിനാൽ നയിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.

പൃഥുസീമം മഹാഖാതമുച്ചപ്രാകാരതോരണം । പുരം സമാവസേച്ഛൈലസരിന്മരുവനാശ്രയം ।। ൨൩൯.

വ്യാപകമായ അതിരുകളും വലിയ കുഴികളും ഉയർന്ന മതിലുകളും വാതിലുകളും ഉള്ള, പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, കാടുകൾ എന്നിവയോട് ചേർന്ന് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നഗരമാണ് സ്ഥാപിക്കേണ്ടത്.

ജലവദ്ധാന്യധനവദ്‌ദുര്ഗം കാലസഹം മഹത് । ഔദകം പാര്വതം വാര്ക്ഷമൈരിണം ധന്വിനം ച ഷട് ।। ൨൩൯.

ജലം, ധാന്യം, ധനം എന്നിവയുള്ള, കാലത്തെ അതിജീവിക്കാനാകുന്ന, ആറു തരത്തിലുള്ള കോട്ടയാണ് ഉചിതം — ജലകോട്ട, പർവതകോട്ട, കാടുകോട്ട, മണൽകോട്ട, ചെളിക്കോട്ട, വനകോട്ട.

ഈപ്സിതദ്രവ്യസമ്പൂര്ണഃ പിതൃപൈതാമ്ഹോചിതഃ । ധര്മാര്ജിതോ വ്യയസഹഃ കോഷോ ധര്മാദിവൃദ്ധയേ ।। ൨൩൯.

ആഗ്രഹിക്കുന്ന സമ്പത്താൽ നിറഞ്ഞ, പിതാക്കന്മാരിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച, ധർമ്മപൂർവ്വം സമ്പാദിച്ച, ചെലവു സഹിക്കുന്ന, ധർമ്മം മുതലായവയിൽ വളരുന്ന ഭണ്ഡാരം.

പിതൃപൈതാമഹോ വശ്യഃ സംഹതോ ദത്തവേതനഃ । വിഖ്യാതപൌരുഷോ ജന്യഃ കുശലഃ ശകുനൈര്വൃതഃ ।। ൨൩൯.

പിതാക്കന്മാരോടും പിതാമഹന്മാരോടും അനുസരണയുള്ള, ഐക്യത്തോടെ ഉള്ള, വേതനം ലഭിക്കുന്ന, വീരതയിൽ പ്രശസ്തനായ, നല്ല വംശത്തിൽ ജനിച്ച, നിപുണനായ, ശുഭശകുനങ്ങൾ കൂടെയുള്ളവൻ.

നാനാപ്രഹരണോപേതോ നാനായുദ്ധവിശാരദഃ । നാനായോധസമാകീര്ണോ നീരാജിതഹയദ്വിപഃ ।। ൨൩൯.

വിവിധ ആയുധങ്ങൾ ഉള്ള, പലയിനം യുദ്ധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, വിവിധ യോദ്ധാക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, കുതിരകളും ആനകളും കൊണ്ടു ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ.

പ്രവാസായാസദുഃഖേഷു യുദ്ധേഷു ച കൃതശ്രമഃ । അദ്വൈധക്ഷത്രിയപയോ ദണ്ഡോ ദണ്ഡവതാം മതഃ ।। ൨൩൯.

വിദേശയാത്രയിലും യുദ്ധത്തിലും കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ച, സമവായമുള്ള ശിക്ഷയാണ് യോദ്ധാക്കൾക്കുള്ള നീതി എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

യോഗവിജ്ഞാനസത്ത്വാഢ്യം മഹാപക്ഷം പ്രിയമ്ബദം । ആയതിക്ഷമമദ്വൈധം മിത്രം കുര്വീത സത്കുല ।। ൨൩൯.

യോഗവിദ്യയിൽ സമൃദ്ധിയും മനസ്സിന്റെ ശക്തിയും വലിയ പിന്തുണയും സൗമ്യമായ വാക്കുകളും ക്ഷമയും സ്ഥിരതയും ഉള്ള നല്ല കുടുംബത്തിൽ പിറന്നവനെ സ്നേഹിതനാക്കണം.

ദൂരാദേവാഭിഗമനം സ്പഷ്ടാര്ഥഹൃദയാനുഗാ । വാക്‌ സത്കൃത്യ പ്രദാനഞ്ച ത്രിവിധോ മിത്രസങ്ഗ്രഹഃ ।। ൨൩൯.

മൂന്നു വഴികളിലാണ് സൗഹൃദം നേടുന്നത്: ദൂരത്തുനിന്ന് സമീപിക്കുക, വ്യക്തമായ അർത്ഥവും ഹൃദയവും അനുഗമിക്കുന്ന വാക്കുകൾ, ആദരവോടെ ദാനം ചെയ്യുക.

ധര്മകാമാര്ഥസംയോഗോ മിത്രാത്തു ത്രിവിധം ഫലം । ഔരസം തത്ര സന്നദ്ധം൧൬ തഥാ വംശക്രമാഗതം ।। ൨൩൯.

സൗഹൃദത്തിൽ നിന്ന് മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു: ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം; അവയിൽ സ്വാഭാവികമായ ബന്ധം, ഉറച്ചത്, വംശപരമ്പരയായി വരുന്നത്.

രക്ഷഇതം വ്സസനേഭ്യശ്ച മിത്രം ജ്ഞേയം ചതുര്വിധം । മിത്രേ ഗുണാഃ സത്യതാദ്യാഃ സമാനസുഖദുഃഖതാ ।। ൨൩൯.

നമുക്ക് അറിയേണ്ടത്, സ്നേഹിതന് നാലു വിധങ്ങളുണ്ട്, അവന് അപകടങ്ങളിൽ നിന്നു രക്ഷിക്കുന്നു. സ്നേഹിതനിൽ സത്യവാങ്മയത്വം പോലുള്ള ഗുണങ്ങളും, സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും പങ്കുചേരുന്ന മനസ്സും കാണാം.

വക്ഷ്യേഽനുജീവിനാം വൃത്തം സേവീ സേവേത ഭൂപതിം । ദക്ഷതാ ഭദ്രതാ ദാര്ഢ്യ ക്ഷാന്തിഃ ക്ലേശസഹിഷ്ണുതാ ।। ൨൩൯.

ഞാൻ സേവകരുടെ പെരുമാറ്റം പറയാം: ഒരു സേവകൻ രാജാവിനെ സേവിക്കണം. കഴിവ്, നല്ല സ്വഭാവം, ഉറച്ച മനസ്സ്, ക്ഷമ, കഷ്ടം സഹിക്കാനുള്ള ശക്തി—ഇവയെല്ലാം അവനിൽ വേണം.

സന്തോഷഃ ശീലഭുത്സാഹോ മണ്ഡയത്യനുജീവിനം । യഥാകാലമുപാസീത രാജാനം സേവകോ നയാത് ।। ൨൩൯.

സന്തോഷം, നല്ല പെരുമാറ്റം, ഉത്സാഹം—ഇവയാണ് സേവകനെ ഭംഗിയാക്കുന്നത്. സേവകൻ, സമയബന്ധമായി, നയത്തിന്റെ പ്രകാരം രാജാവിനെ സേവിക്കണം.

പരസ്ഥാനഗമം ക്രൌര്യ്യമൌദ്ധത്യം മത്സരന്ത്യജേത് । വിഗൃഹ്യ കഥനം ഭൃത്യോ ന കുര്യ്യാജ് ജ്യായസാ സഹ ।। ൨൩൯.

മറ്റുള്ളവരുടെ അടുക്കൽ പോകൽ, ക്രൂരത, അഹങ്കാരം, അസൂയ—ഇവ സേവകൻ ഉപേക്ഷിക്കണം. മുതിർന്നവരോടൊപ്പം വാദം ചെയ്യുകയോ കലഹം നടത്തുകയോ ചെയ്യരുത്.

ഗുഹ്യം മര്മ്മ ച മന്ത്രഞ്ച ന ച ഭര്ത്തുഃ പ്രകാശയേത് । രക്താദ് വൃത്തിം സമീഹേത് വിരക്തം സന്ത്യജേന്നൃപം ।। ൨൩൯.

രാജാവിന്റെ രഹസ്യങ്ങൾ, ദുർബലതകൾ, ഉപദേശം—ഇവയെന്തും പുറത്തു പറയരുത്. രാജാവിന്റെ സ്നേഹം ലഭിക്കുന്നവനിൽ നിന്നു ജീവിക്കണം; അവഗണന കാണിക്കുന്നവനെ വിട്ടൊഴിയണം.

ആജീവ്യഃ സര്വ്വസത്ത്വാനാം രാജാ പര്ജന്യവദ്ഭവേത് । ആയദ്വാരേഷു ചാപ്ത്യര്ഥം ധനം ചാദദതീതി ച ।। ൨൩൯.

എല്ലാ ജീവികളും പോഷിപ്പിക്കേണ്ടവനാണ് രാജാവ്, മഴമേഘം പോലെ. ഉദ്ദേശ്യസിദ്ധിക്കായി, ശരിയായ മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ധനം സമ്പാദിക്കാം.

കുര്യ്യാദുദ്യോഗസമ്പന്നാനധ്യക്ഷആന് സര്വകര്മ്മസു । കൃഷിര്വ്വണിക്പഥോ ദുര്ഗം സേതുഃ കുഞ്ജരബന്ധനം ।। ൨൩൯.

എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും, കൃഷി, വ്യാപാരപാത, കോട്ട, പാലം, ആനകളെ ബന്ധിക്കുക തുടങ്ങിയവയിൽ, രാജാവ് ഉത്സാഹമുള്ള മേൽനോട്ടക്കാരെ നിയമിക്കണം.

ഖന്യാകരബലാദാനം ശുന്യാനാം ച നിവേശനം । അഷ്ടവര്ഗമിമം രാജാ സാധുവൃത്തോഽനുപാലയേത് ।। ൨൩൯.

ഖനികൾ, നികുതി സമാഹരണം, ശൂന്യമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ ജനവാസം തുടങ്ങിയവയെ രാജാവ് ശ്രദ്ധിക്കണം. നല്ല സ്വഭാവമുള്ള രാജാവ് ഈ എട്ടു കാര്യങ്ങളും പാലിക്കണം.

ആമുക്തികേഭ്യശ്ചൌരേഭ്യഃ പൌരേബ്യോ രാജവല്ലഭാത് । പൃഥിവീപതിലോഭാച്ച ചപ്രജാനാം പഞ്ചധാ ഭയം ।। ൨൩൯.

വേഷം മാറിയ കള്ളന്മാരിൽ നിന്ന്, കള്ളന്മാരിൽ നിന്ന്, നഗരവാസികളിൽ നിന്ന്, രാജാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽ നിന്ന്, രാജാവിന്റെ സ്വാർത്ഥതയിൽ നിന്ന്—ഇവയാണ് ജനങ്ങൾക്ക് ഭയം ഉണ്ടാക്കുന്ന അഞ്ചു കാരണങ്ങൾ.

അവേക്ഷ്യൈതദ്ഭ്യം കാലേ ആദദീത കരം നൃപഃ । അഭ്യന്തരം ശരീരം സ്വം വാഹ്യം രാഷ്ട്രഞ്ച രക്ഷയേത് ।। ൨൩൯.

ഇവയിൽ നിന്ന്, ശരിയായ സമയത്ത്, രാജാവ് നികുതി സമാഹരിക്കണം. തന്റെ ശരീരം, അകത്തെ കൂട്ടം, രാജ്യം—ഇവയെ പുറത്തു നിന്നുള്ള ഭീഷണികളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം.

ദഡ്യാംസ്തു ദണ്ഡയേദ്രാജാ സ്വം രക്ഷേച്ചഃവിഷാദിതഃ । സ്ത്രിയഃ പുത്രാംശ്ച ശത്രുഭ്യോ വിശ്വസേന്ന കദാചന ।। ൨൩൯.

ശിക്ഷയ്ക്ക് യോഗ്യരായവരെ രാജാവ് ശിക്ഷിക്കണം; വിഷം മുതലായവയിൽ നിന്ന് സ്വയം സംരക്ഷിക്കണം. സ്ത്രീകളെയും മക്കളെയും ശത്രുക്കളെയും ഒരിക്കലും വിശ്വസിക്കരുത്.

രാമ ഉവാച പ്രഭാവോത്സാഹശക്തിഭ്‌യാം മന്ത്രശക്തിഃ പ്രശസ്യതേ । പ്രഭാവോത്സാഹവാന് കാവ്യോ ജിതോ ദേവപുരോധസാ ।। ൨൪൧.

രാമൻ പറഞ്ഞു: ശക്തിയും ഉത്സാഹവും കൂടിയാൽ ഉപദേശത്തിന്റെ ശക്തി പ്രശംസനീയമാണ്. ശക്തിയും ഉത്സാഹവും ഉള്ള കവിയൻ, ദേവന്മാരുടെ പുരോഹിതനെ ജയിച്ചു.

മന്ത്രയേതേഹ കാര്യ്യാണി നാനാപ്തൈര്ന്നാബിപശ്ചിതാ । അശക്യാരമ്ഭവൃത്തീനാം കുതഃ ക്ലേശാദൃതേ ഫലം ।। ൨൪൧.

ഇവിടെ കാര്യങ്ങൾ, ജ്ഞാനമുള്ളവരോടൊപ്പം ആലോചിക്കപ്പെടണം, അജ്ഞാനികളോടല്ല. സാധ്യമല്ലാത്ത കാര്യങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നവർക്ക്, പരിശ്രമം കൂടാതെ ഫലം എങ്ങനെ ലഭിക്കും?

അവിജ്ഞാതസ്യ വിജ്ഞാനം വിജ്ഞാതസ്യ ച നിശ്ചയഃ । അര്ഥദ്വൈധസ്യ സന്ദേഹച്ഛേദനം ശേഷദര്ശനം ।। ൨൪൧.

അറിയാത്തത് അറിയുക, അറിയുന്നതിൽ ഉറപ്പു വരുത്തുക, സംശയമുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ സംശയം നീക്കുക, ശേഷിക്കുന്നതെന്തെന്ന് മനസ്സിലാക്കുക—ഇവയാണ് ഉപദേശത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ.

സഹായാഃ സാധനോപായാ വിഭാഗോ ദേശകാലയോഃ । വിപത്തേശ്ച പ്രതീകാരഃ പഞഢ്ചാന്നോ മന്ത്ര ഇഷ്യതേ ।। ൨൪൧.

സഹായികൾ, സാധന മാർഗങ്ങൾ, ദേശവും സമയവും അനുസരിച്ച് വിഭജിക്കൽ, ദുരന്തത്തിന് പരിഹാരം—ഇവയാണ് ഉപദേശത്തിന്റെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ.

മനഃപ്രസാദഃ ശ്രദ്ധാ ച തഥാ കരണപാടവം । സഹായോത്ഥാനസമ്പച്ച കര്മ്മണാം സിദ്ധിലക്ഷണം ।। ൨൪൧.

മനസ്സിന്റെ ശാന്തി, വിശ്വാസം, കാര്യത്തിൽ കഴിവ്, കൂട്ടുകാരുടെ പരിശ്രമം, പ്രവർത്തിയിൽ വിജയമെന്നിങ്ങനെ—ഇവയാണ് സിദ്ധിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ.