അഗ്നിപുരാണമ്

വാഗ്മീ പ്രഗല്ഭശ്ചക്ഷുഷ്മാനുത്സാഹീ പ്രതിപത്തിമാന് । സ്തമ്ഭ്ചാപലഹീനശ്ച മൈത്രഃ ക്ലേശസഹഃ ശുചിഃ ।। ൨൩൯.

വാഗ്മി, ധൈര്യശാലി, കാഴ്ചശക്തിയുള്ള, ഉത്സാഹം നിറഞ്ഞ, തിരിച്ചറിയൽ ഉള്ള, മുടിയാതെയും ചഞ്ചലതയില്ലാതെയും, സൗഹൃദം പുലർത്തുന്ന, ബുദ്ധിമുട്ട് സഹിക്കുന്ന, ശുദ്ധനായവൻ —

സത്യസത്ത്വധൃതിസ്ഥൈര്യ്യപ്രബാവാരോഗ്യസംയുതഃ । കൃതശില്പശ്ച൭ ദക്ഷശ്ച പ്രജ്ഞാവാന് ധാരണാന്വിതഃ ।। ൨൩൯.

സത്യവും, ധൈര്യവും, സ്ഥിരതയും, ക്ഷമയും, പ്രഭാവവും, ആരോഗ്യം എന്നിവയുള്ളവൻ; കലകളിൽ പ്രാവീണ്യം, കഴിവ്, ജ്ഞാനം, ഏകാഗ്രത — ഇവയും ഉള്ളവൻ.

ദൃഢഭക്തിരകര്ത്താ ച വൈരാണാം സചിവോ ഭവേത് । സ്മൃതിസ്തത്പരതാര്ഥേഷു ചിത്തജ്ഞോ ജ്ഞാനനിശ്ചയഃ ।। ൨൩൯.൧൫ ദൃഢതാ മന്ത്രഗുപ്തിശ്ച മന്ത്രിസമ്പത് പ്രകീര്ത്തിതാ । ത്രയ്യാം ച ദണ്ഡനീത്യാം ച കുശലഃ സ്യാത് പുരോഹിതഃ ।। ൨൩൯.

ദൃഢമായ ഭക്തിയും, വൈരം ഉണ്ടാക്കാത്തവനും ആയിരിക്കണം മന്ത്രിമാർ; ലക്ഷ്യത്തിൽ ശ്രദ്ധയുള്ളവൻ, മനസ്സറിയുന്നവൻ, ഉറപ്പുള്ള ജ്ഞാനമുള്ളവൻ.

അഥര്വ്വവേദവിഹിതം കുര്യ്യാച്ഛാന്തികപൌഷ്ടികം । സാധുതൈഷാമമാത്യാനാം തദ്വിദ്യൈഃ സഹ ബുദ്ധിമാന് ।। ൨൩൯.

അഥർവ്വവേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ശാന്തി, പോഷണ ചടങ്ങുകൾ മന്ത്രിമാരുമായി ചേർന്ന്, അതിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമായി, ബുദ്ധിമാനായി നടത്തണം.

ചക്ഷുഷ്മത്താം ച ശില്പഞ്ച പരീക്ഷഏത ഗുണദ്വയം । സ്വജനേഭ്യോ വിജാനീയാത് കുലം സ്ഥാനമവഗ്രഹം ।। ൨൩൯.

കാഴ്ചശക്തിയും, കലാപ്രാവീണ്യവും പരിശോധിക്കണം; സ്വന്തം ആളുകളിൽ കുടുംബവും സ്ഥാനവും തിരിച്ചറിയണം.

പരികര്മ്മ്സു ദക്ഷഞ്ച വിജ്ഞാനം ധാരയിഷ്ണുതാം । ഗുണത്രയം പരീക്ഷേത പ്രാഗല്ഭ്യം പ്രീതിതാം തഥാ ।। ൨൩൯.

ഒരാളിൽ ജോലി ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ്, അറിവ്, ഓർമ്മശക്തി, മൂന്നു സ്വഭാവങ്ങൾ, ധൈര്യം, സ്നേഹം എന്നിവ പരിശോധിക്കണം.

കഥായോഗേഷു ബുദ്ധ്യേത വാഗ്‌മിത്വം സത്യവാദിതാം । ഉത്സാഹം ച പ്രഭാവം ച തഥാ ക്ലേശസഹിഷ്ണുതാം ।। ൨൩൯.

സംഭാഷണങ്ങളിൽ വാചാലത, സത്യവാക്യത, ഉത്സാഹം, സ്വാധീനം, കഷ്ടങ്ങൾ സഹിക്കാനുള്ള ശേഷി എന്നിവ മനസ്സിലാക്കണം.

ധൃതിം ചൈവാനുരാഗം ച സ്ഥൈര്യ്യഞ്ചാപദി ലക്ഷ്യേത് । ഭക്തിം മൈത്രീം ച ശൌചം ച ജാനീയാദ്വ്യവഹാരതഃ ।। ൨൩൯.

സ്ഥിരതയും സ്നേഹവും, കഷ്ടതയിൽ മനസ്സിന്റെ ഉറപ്പും കാണണം; ഭക്തി, സൗഹൃദം, ശുദ്ധി എന്നിവ ആചാരങ്ങളിൽ നിന്നു മനസ്സിലാക്കണം.

സംവാസിഭ്യോ ബലം സത്ത്വമാരോഗ്യം ശീലമേവ ച । അസ്തവ്ധതാമചാപല്യം വൈരാണാം ചാപ്യകാര്ത്തനം ।। ൨൩൯.

കൂടെ കഴിയുന്നവരിൽ നിന്ന് ശക്തി, സ്വഭാവം, ആരോഗ്യം, നല്ല പെരുമാറ്റം, മുറുകെ പിടിക്കാത്ത സ്വഭാവം, അശാന്തതയില്ലായ്മ, വൈരാഗ്യരഹിതത്വം എന്നിവ അറിയണം.

പ്രത്യക്ഷതോ വിജാനീയാദ ഭദ്രതാം ക്ഷുദ്രതാമപി । ഫലാനുമേയാഃ സര്വത്ര പരോക്ഷഗുണവൃത്തയഃ ।। ൨൩൯.

നേരിട്ട് മഹത്വവും നിസ്സാരതയും തിരിച്ചറിയണം; എല്ലായിടത്തും മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളും പ്രവൃത്തികളും ഫലത്തിൽ നിന്ന് അനുമാനിക്കണം.

ശസ്യാകരവതീ പുണ്യാ ഖനിദ്രവ്യസമന്വിതാ । ഗോഹിതാ ഭൂരിസലിലാ പുന്യൈര്ജനപദൈര്യുതാ ।। ൨൩൯.

വളരെയിടം, പുണ്യമായത്, ധാതുക്കളിൽ സമൃദ്ധമായത്, പശുക്കൾക്ക് ഉപകാരപ്രദമായത്, ജലസമൃദ്ധമായത്, നല്ലവരോടൊപ്പം ഉള്ളത് — ഇങ്ങനെയുള്ള ദേശം പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.

രമ്യാ സകുഞ്ജരബലാ വാരിസ്ഥലപഥാന്വിതാ । അദേവമാതൃകാ ചേതി ശസ്യതേ ഭൂരിഭൂതയേ ।। ൨൩൯.

സുന്ദരമായ, ആനകളാൽ ശക്തമായ, ജലവും വഴികളും കപ്പലുകളും ഉള്ള, മറ്റുള്ളവരുടെ ഉടമസ്ഥതയല്ലാത്ത ഭൂമി വലിയ സമൃദ്ധിക്ക് യോഗ്യമായതായി പറയുന്നു.

ശൂദ്രകാരുവണിക്‌പ്രായോ മഹാരമ്ഭഃ കൃഷീബലഃ । സാനുരാഗോ രിപുദ്വേഷീ പീड़ാസഹകരഃ പൃഥുഃ ।। ൨൩൯.

അവിടെ തൊഴിലാളികളും കുലുക്കന്മാരും വ്യാപാരികളും കൂടുതലുള്ളത്, വലിയ സംരംഭവും കൃഷിശക്തിയും ഉള്ളത്, സ്നേഹവും ശത്രുക്കളോടുള്ള വൈരവും കഷ്ടങ്ങൾ സഹിക്കാനുള്ള ശേഷിയും സമൃദ്ധിയും ഉള്ളത്.

നാനാദേശ്യൈഃ സമാകീര്ണോ ധാര്മ്മികഃ പശുമാന് ബലീ । ഈദൃക്‌ജനപദഃ ശസ്തോഽമൂര്ഖവ്യസനിനായകഃ।। ൨൩൯.

വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരാൽ നിറഞ്ഞ, ധാർമ്മികമായ, പശുക്കളിൽ സമ്പന്നമായ, ശക്തമായ — ഇങ്ങനെയുള്ള ദേശം, അജ്ഞാനിയും ദുർവ്യസനിയും അല്ലാത്ത നേതാവിനാൽ നയിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.

പൃഥുസീമം മഹാഖാതമുച്ചപ്രാകാരതോരണം । പുരം സമാവസേച്ഛൈലസരിന്മരുവനാശ്രയം ।। ൨൩൯.

വ്യാപകമായ അതിരുകളും വലിയ കുഴികളും ഉയർന്ന മതിലുകളും വാതിലുകളും ഉള്ള, പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, കാടുകൾ എന്നിവയോട് ചേർന്ന് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നഗരമാണ് സ്ഥാപിക്കേണ്ടത്.

ജലവദ്ധാന്യധനവദ്‌ദുര്ഗം കാലസഹം മഹത് । ഔദകം പാര്വതം വാര്ക്ഷമൈരിണം ധന്വിനം ച ഷട് ।। ൨൩൯.

ജലം, ധാന്യം, ധനം എന്നിവയുള്ള, കാലത്തെ അതിജീവിക്കാനാകുന്ന, ആറു തരത്തിലുള്ള കോട്ടയാണ് ഉചിതം — ജലകോട്ട, പർവതകോട്ട, കാടുകോട്ട, മണൽകോട്ട, ചെളിക്കോട്ട, വനകോട്ട.

ഈപ്സിതദ്രവ്യസമ്പൂര്ണഃ പിതൃപൈതാമ്ഹോചിതഃ । ധര്മാര്ജിതോ വ്യയസഹഃ കോഷോ ധര്മാദിവൃദ്ധയേ ।। ൨൩൯.

ആഗ്രഹിക്കുന്ന സമ്പത്താൽ നിറഞ്ഞ, പിതാക്കന്മാരിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച, ധർമ്മപൂർവ്വം സമ്പാദിച്ച, ചെലവു സഹിക്കുന്ന, ധർമ്മം മുതലായവയിൽ വളരുന്ന ഭണ്ഡാരം.

പിതൃപൈതാമഹോ വശ്യഃ സംഹതോ ദത്തവേതനഃ । വിഖ്യാതപൌരുഷോ ജന്യഃ കുശലഃ ശകുനൈര്വൃതഃ ।। ൨൩൯.

പിതാക്കന്മാരോടും പിതാമഹന്മാരോടും അനുസരണയുള്ള, ഐക്യത്തോടെ ഉള്ള, വേതനം ലഭിക്കുന്ന, വീരതയിൽ പ്രശസ്തനായ, നല്ല വംശത്തിൽ ജനിച്ച, നിപുണനായ, ശുഭശകുനങ്ങൾ കൂടെയുള്ളവൻ.

നാനാപ്രഹരണോപേതോ നാനായുദ്ധവിശാരദഃ । നാനായോധസമാകീര്ണോ നീരാജിതഹയദ്വിപഃ ।। ൨൩൯.

വിവിധ ആയുധങ്ങൾ ഉള്ള, പലയിനം യുദ്ധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, വിവിധ യോദ്ധാക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, കുതിരകളും ആനകളും കൊണ്ടു ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ.

പ്രവാസായാസദുഃഖേഷു യുദ്ധേഷു ച കൃതശ്രമഃ । അദ്വൈധക്ഷത്രിയപയോ ദണ്ഡോ ദണ്ഡവതാം മതഃ ।। ൨൩൯.

വിദേശയാത്രയിലും യുദ്ധത്തിലും കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ച, സമവായമുള്ള ശിക്ഷയാണ് യോദ്ധാക്കൾക്കുള്ള നീതി എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.

യോഗവിജ്ഞാനസത്ത്വാഢ്യം മഹാപക്ഷം പ്രിയമ്ബദം । ആയതിക്ഷമമദ്വൈധം മിത്രം കുര്വീത സത്കുല ।। ൨൩൯.

യോഗവിദ്യയിൽ സമൃദ്ധിയും മനസ്സിന്റെ ശക്തിയും വലിയ പിന്തുണയും സൗമ്യമായ വാക്കുകളും ക്ഷമയും സ്ഥിരതയും ഉള്ള നല്ല കുടുംബത്തിൽ പിറന്നവനെ സ്നേഹിതനാക്കണം.

ദൂരാദേവാഭിഗമനം സ്പഷ്ടാര്ഥഹൃദയാനുഗാ । വാക്‌ സത്കൃത്യ പ്രദാനഞ്ച ത്രിവിധോ മിത്രസങ്ഗ്രഹഃ ।। ൨൩൯.

മൂന്നു വഴികളിലാണ് സൗഹൃദം നേടുന്നത്: ദൂരത്തുനിന്ന് സമീപിക്കുക, വ്യക്തമായ അർത്ഥവും ഹൃദയവും അനുഗമിക്കുന്ന വാക്കുകൾ, ആദരവോടെ ദാനം ചെയ്യുക.

ധര്മകാമാര്ഥസംയോഗോ മിത്രാത്തു ത്രിവിധം ഫലം । ഔരസം തത്ര സന്നദ്ധം൧൬ തഥാ വംശക്രമാഗതം ।। ൨൩൯.

സൗഹൃദത്തിൽ നിന്ന് മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു: ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം; അവയിൽ സ്വാഭാവികമായ ബന്ധം, ഉറച്ചത്, വംശപരമ്പരയായി വരുന്നത്.

രക്ഷഇതം വ്സസനേഭ്യശ്ച മിത്രം ജ്ഞേയം ചതുര്വിധം । മിത്രേ ഗുണാഃ സത്യതാദ്യാഃ സമാനസുഖദുഃഖതാ ।। ൨൩൯.

നമുക്ക് അറിയേണ്ടത്, സ്നേഹിതന് നാലു വിധങ്ങളുണ്ട്, അവന് അപകടങ്ങളിൽ നിന്നു രക്ഷിക്കുന്നു. സ്നേഹിതനിൽ സത്യവാങ്മയത്വം പോലുള്ള ഗുണങ്ങളും, സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും പങ്കുചേരുന്ന മനസ്സും കാണാം.

വക്ഷ്യേഽനുജീവിനാം വൃത്തം സേവീ സേവേത ഭൂപതിം । ദക്ഷതാ ഭദ്രതാ ദാര്ഢ്യ ക്ഷാന്തിഃ ക്ലേശസഹിഷ്ണുതാ ।। ൨൩൯.

ഞാൻ സേവകരുടെ പെരുമാറ്റം പറയാം: ഒരു സേവകൻ രാജാവിനെ സേവിക്കണം. കഴിവ്, നല്ല സ്വഭാവം, ഉറച്ച മനസ്സ്, ക്ഷമ, കഷ്ടം സഹിക്കാനുള്ള ശക്തി—ഇവയെല്ലാം അവനിൽ വേണം.

സന്തോഷഃ ശീലഭുത്സാഹോ മണ്ഡയത്യനുജീവിനം । യഥാകാലമുപാസീത രാജാനം സേവകോ നയാത് ।। ൨൩൯.

സന്തോഷം, നല്ല പെരുമാറ്റം, ഉത്സാഹം—ഇവയാണ് സേവകനെ ഭംഗിയാക്കുന്നത്. സേവകൻ, സമയബന്ധമായി, നയത്തിന്റെ പ്രകാരം രാജാവിനെ സേവിക്കണം.

പരസ്ഥാനഗമം ക്രൌര്യ്യമൌദ്ധത്യം മത്സരന്ത്യജേത് । വിഗൃഹ്യ കഥനം ഭൃത്യോ ന കുര്യ്യാജ് ജ്യായസാ സഹ ।। ൨൩൯.

മറ്റുള്ളവരുടെ അടുക്കൽ പോകൽ, ക്രൂരത, അഹങ്കാരം, അസൂയ—ഇവ സേവകൻ ഉപേക്ഷിക്കണം. മുതിർന്നവരോടൊപ്പം വാദം ചെയ്യുകയോ കലഹം നടത്തുകയോ ചെയ്യരുത്.

ഗുഹ്യം മര്മ്മ ച മന്ത്രഞ്ച ന ച ഭര്ത്തുഃ പ്രകാശയേത് । രക്താദ് വൃത്തിം സമീഹേത് വിരക്തം സന്ത്യജേന്നൃപം ।। ൨൩൯.

രാജാവിന്റെ രഹസ്യങ്ങൾ, ദുർബലതകൾ, ഉപദേശം—ഇവയെന്തും പുറത്തു പറയരുത്. രാജാവിന്റെ സ്നേഹം ലഭിക്കുന്നവനിൽ നിന്നു ജീവിക്കണം; അവഗണന കാണിക്കുന്നവനെ വിട്ടൊഴിയണം.

ആജീവ്യഃ സര്വ്വസത്ത്വാനാം രാജാ പര്ജന്യവദ്ഭവേത് । ആയദ്വാരേഷു ചാപ്ത്യര്ഥം ധനം ചാദദതീതി ച ।। ൨൩൯.

എല്ലാ ജീവികളും പോഷിപ്പിക്കേണ്ടവനാണ് രാജാവ്, മഴമേഘം പോലെ. ഉദ്ദേശ്യസിദ്ധിക്കായി, ശരിയായ മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ധനം സമ്പാദിക്കാം.