അഗ്നിപുരാണമ്

അവിസംവാദിതാ സത്യം വൃദ്ധസേവാ കൃതജ്ഞതാ । ദൈവസമ്പന്നതാ ബുദ്ധിരക്ഷുദ്രപരിവാരതാ ।। ൨൩൯.

സത്യനിഷ്ഠ, വിശ്വാസ്യത, മുതിർന്നവരെ സേവിക്കൽ, കൃതജ്ഞത, ദൈവാനുഗ്രഹം, ബുദ്ധി, ചീത്തസുഹൃത്തുക്കളിൽ നിന്ന് അകലം —

ദീര്ഘദര്ശിത്വമുത്സാഹഃ ശുചിതാ സ്ഥൂലലക്ഷിതാ ।। ൨൩൯.

ദീർഘദർശനം, ഉത്സാഹം, ശുദ്ധത, പ്രധാന കാര്യങ്ങൾ തിരിച്ചറിയൽ —

വിനീതത്വം ധാര്മികതാ സാധോശ്ച നൃപതേര്ഗുണാഃ । പ്രഖ്യാതവംശമക്രൂരം ലോകസങ്‌ഗ്രാഹിണം ശുചിം ।। ൨൩൯.

വിളംബരഹീനത, ധാർമ്മികത, സദാചാരമുള്ള രാജാവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ: പ്രസിദ്ധമായ വംശം, സൗമ്യത, ജനങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കാൻ കഴിവ്, ശുദ്ധത —

കുര്വ്വീതാത്മഹിതാകാങ്ക്ഷീ പരിചാരം മഹീപതിഃ । വാഗ്മീ പ്രഗല്ഭഃ സ്മൃതിമാനുദഗ്രോ ബലവാന് വശീ ।। ൨൩൯.

സ്വന്തം ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാവ് വാഗ്മി, ധൈര്യശാലി, ഓർമ്മശക്തിയുള്ള, അഹങ്കാരമില്ലാത്ത, ശക്തനായ, സ്വയം നിയന്ത്രണം പുലർത്തുന്ന ആളുകളെ സേവകരാക്കി നിയമിക്കണം.

നേതാ ദണ്ഡസ്യ നിപുണഃ കൃതശില്പപരിഗ്രഹഃ । പരാഭിയോഗപ്രസഹഃ സര്വദുഷ്ടപ്രതിക്രിയാ ।। ൨൩൯.

ശിക്ഷ നൽകുന്നതിൽ പ്രാവീണ്യം, കലകളിലും സമ്പാദ്യങ്ങളിലും നിപുണത, ശത്രുക്കളുടെ ആക്രമണം നേരിടാനുള്ള കഴിവ്, എല്ലാ ദുഷ്ടതയ്ക്കും പ്രതിരോധം നടത്താൻ കഴിവ് —

പരവൃത്താന്വവേക്ഷീ ച സന്ധിവിഗ്രഹതത്തവവിത് । ഗൂഢമന്ത്രപ്രചാരജ്ഞോ ദേശകാലവിഭാഗവിത് ।। ൨൩൯.

മറ്റുള്ളവരുടെ പെരുമാറ്റം നിരീക്ഷിക്കാൻ അറിയുന്ന, സന്ധി-വിഗ്രഹങ്ങളുടെ തത്വം മനസ്സിലാക്കുന്ന, രഹസ്യ ഉപദേശങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ള, ദേശവും കാലവും തിരിച്ചറിയുന്ന —

ആദാതാ സമ്യഗര്ഥാനാം വിനിയോക്താ ച പാത്രവിത് । ക്രോധലോഭഭയദ്രോഹദമ്ഭചാപലവര്ജ്ജിതഃ ।। ൨൩൯.

സമ്യകമായി ധനം ശേഖരിക്കുകയും, അർഹരായവർക്കു വിതരണം ചെയ്യുകയും, കോപം, ലോഭം, ഭയം, ദ്രോഹം, കപടം, ചഞ്ചലത — ഇതൊന്നും ഇല്ലാത്തവൻ —

പരോപതാപപൈശൂന്യമാത്സര്യേര്ഷാനൃതാതിഗഃ । വൃദ്ധോപദേശസമ്പന്നഃ ശക്തോ മധുരദര്ശനഃ ।। ൨൩൯.

മറ്റുള്ളവരെ ദുഃഖിപ്പിക്കാതെയും, ശൂന്യത, അസൂയ, ഇർഷ്യ, അസത്യവും അതിക്രമവും ഇല്ലാതെയും, മുതിർന്നവരുടെ ഉപദേശം ഉള്ളവൻ, കഴിവുള്ളവൻ, സുന്ദരമായ രൂപം ഉള്ളവൻ —

ഗുണാനുരാഗസ്ഥിതിമാനാത്മസമ്പദ്‌ഗുണാ സ്മൃതാഃ । സുലീനാഃ ശുചയഃ ശൂരാഃ ശ്രുതവന്തോഽനുരാഗിണഃ ।। ൨൩൯.

ഗുണങ്ങളിൽ ആസ്വാദനത്തിൽ ഉറച്ചവൻ, സ്വയം സമ്പാദിച്ച ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, സുലഭസ്വഭാവം, ശുദ്ധി, ധൈര്യം, പഠിച്ചിരിക്കുക, സ്നേഹമുള്ളവൻ —

ദണ്ഡനീതേഃ പ്രയോക്താരഃ സചിവാഃ സ്യുര്മ്മഹീപതേഃ । സുവിഗ്രഹോ ജാനപദഃ കുലശീലകലാന്വിതഃ ।। ൨൩൯.

ശിക്ഷാ നയത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാണ് രാജാവിന്റെ മന്ത്രിമാർ; ജനങ്ങൾ നല്ല രൂപം, കുടുംബം, സ്വഭാവം, കഴിവ് എന്നിവയോടെ സമ്പന്നരായിരിക്കണം.

വാഗ്മീ പ്രഗല്ഭശ്ചക്ഷുഷ്മാനുത്സാഹീ പ്രതിപത്തിമാന് । സ്തമ്ഭ്ചാപലഹീനശ്ച മൈത്രഃ ക്ലേശസഹഃ ശുചിഃ ।। ൨൩൯.

വാഗ്മി, ധൈര്യശാലി, കാഴ്ചശക്തിയുള്ള, ഉത്സാഹം നിറഞ്ഞ, തിരിച്ചറിയൽ ഉള്ള, മുടിയാതെയും ചഞ്ചലതയില്ലാതെയും, സൗഹൃദം പുലർത്തുന്ന, ബുദ്ധിമുട്ട് സഹിക്കുന്ന, ശുദ്ധനായവൻ —

സത്യസത്ത്വധൃതിസ്ഥൈര്യ്യപ്രബാവാരോഗ്യസംയുതഃ । കൃതശില്പശ്ച൭ ദക്ഷശ്ച പ്രജ്ഞാവാന് ധാരണാന്വിതഃ ।। ൨൩൯.

സത്യവും, ധൈര്യവും, സ്ഥിരതയും, ക്ഷമയും, പ്രഭാവവും, ആരോഗ്യം എന്നിവയുള്ളവൻ; കലകളിൽ പ്രാവീണ്യം, കഴിവ്, ജ്ഞാനം, ഏകാഗ്രത — ഇവയും ഉള്ളവൻ.

ദൃഢഭക്തിരകര്ത്താ ച വൈരാണാം സചിവോ ഭവേത് । സ്മൃതിസ്തത്പരതാര്ഥേഷു ചിത്തജ്ഞോ ജ്ഞാനനിശ്ചയഃ ।। ൨൩൯.൧൫ ദൃഢതാ മന്ത്രഗുപ്തിശ്ച മന്ത്രിസമ്പത് പ്രകീര്ത്തിതാ । ത്രയ്യാം ച ദണ്ഡനീത്യാം ച കുശലഃ സ്യാത് പുരോഹിതഃ ।। ൨൩൯.

ദൃഢമായ ഭക്തിയും, വൈരം ഉണ്ടാക്കാത്തവനും ആയിരിക്കണം മന്ത്രിമാർ; ലക്ഷ്യത്തിൽ ശ്രദ്ധയുള്ളവൻ, മനസ്സറിയുന്നവൻ, ഉറപ്പുള്ള ജ്ഞാനമുള്ളവൻ.

അഥര്വ്വവേദവിഹിതം കുര്യ്യാച്ഛാന്തികപൌഷ്ടികം । സാധുതൈഷാമമാത്യാനാം തദ്വിദ്യൈഃ സഹ ബുദ്ധിമാന് ।। ൨൩൯.

അഥർവ്വവേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ശാന്തി, പോഷണ ചടങ്ങുകൾ മന്ത്രിമാരുമായി ചേർന്ന്, അതിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമായി, ബുദ്ധിമാനായി നടത്തണം.

ചക്ഷുഷ്മത്താം ച ശില്പഞ്ച പരീക്ഷഏത ഗുണദ്വയം । സ്വജനേഭ്യോ വിജാനീയാത് കുലം സ്ഥാനമവഗ്രഹം ।। ൨൩൯.

കാഴ്ചശക്തിയും, കലാപ്രാവീണ്യവും പരിശോധിക്കണം; സ്വന്തം ആളുകളിൽ കുടുംബവും സ്ഥാനവും തിരിച്ചറിയണം.

പരികര്മ്മ്സു ദക്ഷഞ്ച വിജ്ഞാനം ധാരയിഷ്ണുതാം । ഗുണത്രയം പരീക്ഷേത പ്രാഗല്ഭ്യം പ്രീതിതാം തഥാ ।। ൨൩൯.

ഒരാളിൽ ജോലി ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ്, അറിവ്, ഓർമ്മശക്തി, മൂന്നു സ്വഭാവങ്ങൾ, ധൈര്യം, സ്നേഹം എന്നിവ പരിശോധിക്കണം.

കഥായോഗേഷു ബുദ്ധ്യേത വാഗ്‌മിത്വം സത്യവാദിതാം । ഉത്സാഹം ച പ്രഭാവം ച തഥാ ക്ലേശസഹിഷ്ണുതാം ।। ൨൩൯.

സംഭാഷണങ്ങളിൽ വാചാലത, സത്യവാക്യത, ഉത്സാഹം, സ്വാധീനം, കഷ്ടങ്ങൾ സഹിക്കാനുള്ള ശേഷി എന്നിവ മനസ്സിലാക്കണം.

ധൃതിം ചൈവാനുരാഗം ച സ്ഥൈര്യ്യഞ്ചാപദി ലക്ഷ്യേത് । ഭക്തിം മൈത്രീം ച ശൌചം ച ജാനീയാദ്വ്യവഹാരതഃ ।। ൨൩൯.

സ്ഥിരതയും സ്നേഹവും, കഷ്ടതയിൽ മനസ്സിന്റെ ഉറപ്പും കാണണം; ഭക്തി, സൗഹൃദം, ശുദ്ധി എന്നിവ ആചാരങ്ങളിൽ നിന്നു മനസ്സിലാക്കണം.

സംവാസിഭ്യോ ബലം സത്ത്വമാരോഗ്യം ശീലമേവ ച । അസ്തവ്ധതാമചാപല്യം വൈരാണാം ചാപ്യകാര്ത്തനം ।। ൨൩൯.

കൂടെ കഴിയുന്നവരിൽ നിന്ന് ശക്തി, സ്വഭാവം, ആരോഗ്യം, നല്ല പെരുമാറ്റം, മുറുകെ പിടിക്കാത്ത സ്വഭാവം, അശാന്തതയില്ലായ്മ, വൈരാഗ്യരഹിതത്വം എന്നിവ അറിയണം.

പ്രത്യക്ഷതോ വിജാനീയാദ ഭദ്രതാം ക്ഷുദ്രതാമപി । ഫലാനുമേയാഃ സര്വത്ര പരോക്ഷഗുണവൃത്തയഃ ।। ൨൩൯.

നേരിട്ട് മഹത്വവും നിസ്സാരതയും തിരിച്ചറിയണം; എല്ലായിടത്തും മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളും പ്രവൃത്തികളും ഫലത്തിൽ നിന്ന് അനുമാനിക്കണം.

ശസ്യാകരവതീ പുണ്യാ ഖനിദ്രവ്യസമന്വിതാ । ഗോഹിതാ ഭൂരിസലിലാ പുന്യൈര്ജനപദൈര്യുതാ ।। ൨൩൯.

വളരെയിടം, പുണ്യമായത്, ധാതുക്കളിൽ സമൃദ്ധമായത്, പശുക്കൾക്ക് ഉപകാരപ്രദമായത്, ജലസമൃദ്ധമായത്, നല്ലവരോടൊപ്പം ഉള്ളത് — ഇങ്ങനെയുള്ള ദേശം പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.

രമ്യാ സകുഞ്ജരബലാ വാരിസ്ഥലപഥാന്വിതാ । അദേവമാതൃകാ ചേതി ശസ്യതേ ഭൂരിഭൂതയേ ।। ൨൩൯.

സുന്ദരമായ, ആനകളാൽ ശക്തമായ, ജലവും വഴികളും കപ്പലുകളും ഉള്ള, മറ്റുള്ളവരുടെ ഉടമസ്ഥതയല്ലാത്ത ഭൂമി വലിയ സമൃദ്ധിക്ക് യോഗ്യമായതായി പറയുന്നു.

ശൂദ്രകാരുവണിക്‌പ്രായോ മഹാരമ്ഭഃ കൃഷീബലഃ । സാനുരാഗോ രിപുദ്വേഷീ പീड़ാസഹകരഃ പൃഥുഃ ।। ൨൩൯.

അവിടെ തൊഴിലാളികളും കുലുക്കന്മാരും വ്യാപാരികളും കൂടുതലുള്ളത്, വലിയ സംരംഭവും കൃഷിശക്തിയും ഉള്ളത്, സ്നേഹവും ശത്രുക്കളോടുള്ള വൈരവും കഷ്ടങ്ങൾ സഹിക്കാനുള്ള ശേഷിയും സമൃദ്ധിയും ഉള്ളത്.

നാനാദേശ്യൈഃ സമാകീര്ണോ ധാര്മ്മികഃ പശുമാന് ബലീ । ഈദൃക്‌ജനപദഃ ശസ്തോഽമൂര്ഖവ്യസനിനായകഃ।। ൨൩൯.

വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരാൽ നിറഞ്ഞ, ധാർമ്മികമായ, പശുക്കളിൽ സമ്പന്നമായ, ശക്തമായ — ഇങ്ങനെയുള്ള ദേശം, അജ്ഞാനിയും ദുർവ്യസനിയും അല്ലാത്ത നേതാവിനാൽ നയിക്കപ്പെടുമ്പോൾ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.

പൃഥുസീമം മഹാഖാതമുച്ചപ്രാകാരതോരണം । പുരം സമാവസേച്ഛൈലസരിന്മരുവനാശ്രയം ।। ൨൩൯.

വ്യാപകമായ അതിരുകളും വലിയ കുഴികളും ഉയർന്ന മതിലുകളും വാതിലുകളും ഉള്ള, പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, കാടുകൾ എന്നിവയോട് ചേർന്ന് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന നഗരമാണ് സ്ഥാപിക്കേണ്ടത്.

ജലവദ്ധാന്യധനവദ്‌ദുര്ഗം കാലസഹം മഹത് । ഔദകം പാര്വതം വാര്ക്ഷമൈരിണം ധന്വിനം ച ഷട് ।। ൨൩൯.

ജലം, ധാന്യം, ധനം എന്നിവയുള്ള, കാലത്തെ അതിജീവിക്കാനാകുന്ന, ആറു തരത്തിലുള്ള കോട്ടയാണ് ഉചിതം — ജലകോട്ട, പർവതകോട്ട, കാടുകോട്ട, മണൽകോട്ട, ചെളിക്കോട്ട, വനകോട്ട.

ഈപ്സിതദ്രവ്യസമ്പൂര്ണഃ പിതൃപൈതാമ്ഹോചിതഃ । ധര്മാര്ജിതോ വ്യയസഹഃ കോഷോ ധര്മാദിവൃദ്ധയേ ।। ൨൩൯.

ആഗ്രഹിക്കുന്ന സമ്പത്താൽ നിറഞ്ഞ, പിതാക്കന്മാരിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച, ധർമ്മപൂർവ്വം സമ്പാദിച്ച, ചെലവു സഹിക്കുന്ന, ധർമ്മം മുതലായവയിൽ വളരുന്ന ഭണ്ഡാരം.

പിതൃപൈതാമഹോ വശ്യഃ സംഹതോ ദത്തവേതനഃ । വിഖ്യാതപൌരുഷോ ജന്യഃ കുശലഃ ശകുനൈര്വൃതഃ ।। ൨൩൯.

പിതാക്കന്മാരോടും പിതാമഹന്മാരോടും അനുസരണയുള്ള, ഐക്യത്തോടെ ഉള്ള, വേതനം ലഭിക്കുന്ന, വീരതയിൽ പ്രശസ്തനായ, നല്ല വംശത്തിൽ ജനിച്ച, നിപുണനായ, ശുഭശകുനങ്ങൾ കൂടെയുള്ളവൻ.

നാനാപ്രഹരണോപേതോ നാനായുദ്ധവിശാരദഃ । നാനായോധസമാകീര്ണോ നീരാജിതഹയദ്വിപഃ ।। ൨൩൯.

വിവിധ ആയുധങ്ങൾ ഉള്ള, പലയിനം യുദ്ധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, വിവിധ യോദ്ധാക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, കുതിരകളും ആനകളും കൊണ്ടു ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ.