അഗ്നിപുരാണമ്

തതഃ സാധുതരഃ കാര്യോ ദുര്ജനായ ശിവാഥിംനാ । പ്രിയമേവാഭിഘാതവ്യം സത്സു നിത്യം ദ്വിഷത്സു ച ।। ൨൩൮.

അതിനാൽ ദുഷ്ടരോടും നല്ല മനസ്സോടെ പെരുമാറണം; സന്മാർഗ്ഗികളോടും ശത്രുക്കളോടും സദാ സൗഹൃദം കാണിക്കണം.

ദേവാസ്തേ പ്രിയവക്താരഃ പശവഃ ക്രൂരവാദിനഃ । ശുചിരാസ്തിക്യപൂതാത്മാ പൂജയേദ്ദേവതാഃ സദാ ।। ൨൩൮.

മൃദുവായി സംസാരിക്കുന്നവർ ദേവന്മാരുപോലെയാണ്; കഠിനമായി സംസാരിക്കുന്നവർ മൃഗങ്ങൾപോലെയാണ്. ശുദ്ധവും വിശ്വാസമുള്ള മനസ്സുള്ളവർ ദേവതകളെ എപ്പോഴും ആരാധിക്കണം.

ദേവതാവദ് ഗുരുജനമാത്മവച്ച സുഹൃജ്ജനം । പ്രണിപാതേന ഹി ഗുരും സതോഽമൃഷാനുചേഷ്ടിതൈഃ ।। ൨൩൮.

ദേവതകളെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും സ്വയംപോലെ ആദരിക്കണം; ഗുരുവിനെ വിനയത്തോടെ സമീപിക്കണം, കപടതയില്ലാതെ.

കുര്വ്വീതാഭിമുഖാന് ഭൃത്യൈര്ദ്ദവാന് സുകൃതകര്മ്മണാ । മദ്‌ഭാവേന ഹരേന്മിത്രം സമ്ഭ്രമേണ ച ബാന്ധവാന് ।। ൨൩൮.

ഭൃത്യന്മാരുടെ നല്ല പ്രവൃത്തിക്ക് ദയയോടെ പ്രതികരിക്കണം, സുഹൃത്തുക്കളോട് സ്നേഹത്തോടെ പെരുമാറണം, ബന്ധുക്കളോട് ആദരവോടെ പെരുമാറണം.

സ്ത്രീഭൃത്യാന് പ്രേമ്ദാനാഭ്യാം ദാക്ഷിണ്യേനേതരം ജനം । അനിന്ദാ പരകൃത്യേഷു സ്വധര്മ്മപരിപാലനം ।। ൨൩൮.

സ്ത്രീകളും ഭൃത്യന്മാരും സ്നേഹവും ദാനവും ലഭിക്കണം; മറ്റുള്ളവരോട് സൗജന്യമായി പെരുമാറണം; മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ കുറ്റപ്പെടുത്തരുത്; സ്വന്തം ധർമ്മം എപ്പോഴും പാലിക്കണം.

കൃപണേഷു ദയാലുത്വം സര്വത്ര മധുരാ ഗിരഃ । പ്രാണൈരപ്യപകാരിത്വം മിത്രായാവ്യഭിചാരിണേ ।। ൨൩൮.

ദു:ഖിതരോടു കരുണ കാണിക്കണം, എല്ലാവരോടും മധുരമായി സംസാരിക്കണം, സുഹൃത്തിനോടുള്ള വിശ്വാസം ജീവൻകൊടുത്താലും വിട്ടു പോകരുത്.

ഗൃഹാഗതേ പരിഷ്വങ്ഗഃ സക്ത്യാ ദാനം സഹിഷ്ണുതാ । സ്വസമൃദ്ധിഷ്വനുത്സേകഃ പരരവൃദ്ധിഷ്വമത്സരഃ ।। ൨൩൮.

അതിഥി വീട്ടിൽ വന്നാൽ ചേർത്ത് പിടിക്കണം, കഴിവനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യണം, ക്ഷമ കാണിക്കണം; സ്വന്തം സമൃദ്ധിയിൽ അഹങ്കരിക്കരുത്, മറ്റുള്ളവരുടെ വിജയത്തിൽ അസൂയിക്കരുത്.

അപരോപതാപി വചനം മൌനവ്രതചരിഷ്ണുതാ । ബന്ധുഭിര്ബദ്ധസംയോഗഃ സ്വജനേ ചതുരശ്രതാ ।। ൨൩൮.

വിരോധം നേരിട്ട് കാണിക്കാതിരുന്നാലും, വാക്ക്, മൗനവ്രതം പാലിക്കൽ, ബന്ധുക്കളുമായി ചേർന്ന് ഇരിക്കൽ, സ്വന്തം ആളുകളിൽ ചതുരത്വം — ഇവയും അതുപോലെ തന്നെ.

രാമ ഉവാച സ്വാമ്യമാത്യഞ്ച രാഷ്ട്രഞ്ച ദുര്ഗം കോഷോ ബലം സുഹൃതം । പരസ്പരോപകാരീദം സപ്താങ്ഗം രാകജ്യമുച്യ്തേ ।। ൨൩൯.

രാമൻ പറഞ്ഞു: രാജാവും മന്ത്രിയും രാജ്യവും കോട്ടയും ധനശേഖരവും സൈന്യവും സുഹൃത്തും — പരസ്പരം സഹായിക്കുന്ന ഈ ഏഴു ഘടകങ്ങളാണ് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ അവയവങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നു.

രാജ്യാങ്ഗാനാം വരം രാഷ്ട്രം സാധനം പാലയേത് സദാ । കുലം ശീലം വയഃ സത്ത്വം ദാക്ഷിണ്യം ക്ഷിപ്രകാരിതാ ।। ൨൩൯.

രാജ്യത്തിന്റെ അവയവങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനമാണ് ദേശം; അതിനെ സദാ ആവശ്യമായ ഉപകരണങ്ങളോടെ സംരക്ഷിക്കണം. കുടുംബം, സ്വഭാവം, പ്രായം, ശക്തി, ദാനശീലം, വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കൽ —

അവിസംവാദിതാ സത്യം വൃദ്ധസേവാ കൃതജ്ഞതാ । ദൈവസമ്പന്നതാ ബുദ്ധിരക്ഷുദ്രപരിവാരതാ ।। ൨൩൯.

സത്യനിഷ്ഠ, വിശ്വാസ്യത, മുതിർന്നവരെ സേവിക്കൽ, കൃതജ്ഞത, ദൈവാനുഗ്രഹം, ബുദ്ധി, ചീത്തസുഹൃത്തുക്കളിൽ നിന്ന് അകലം —

ദീര്ഘദര്ശിത്വമുത്സാഹഃ ശുചിതാ സ്ഥൂലലക്ഷിതാ ।। ൨൩൯.

ദീർഘദർശനം, ഉത്സാഹം, ശുദ്ധത, പ്രധാന കാര്യങ്ങൾ തിരിച്ചറിയൽ —

വിനീതത്വം ധാര്മികതാ സാധോശ്ച നൃപതേര്ഗുണാഃ । പ്രഖ്യാതവംശമക്രൂരം ലോകസങ്‌ഗ്രാഹിണം ശുചിം ।। ൨൩൯.

വിളംബരഹീനത, ധാർമ്മികത, സദാചാരമുള്ള രാജാവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ: പ്രസിദ്ധമായ വംശം, സൗമ്യത, ജനങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കാൻ കഴിവ്, ശുദ്ധത —

കുര്വ്വീതാത്മഹിതാകാങ്ക്ഷീ പരിചാരം മഹീപതിഃ । വാഗ്മീ പ്രഗല്ഭഃ സ്മൃതിമാനുദഗ്രോ ബലവാന് വശീ ।। ൨൩൯.

സ്വന്തം ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാവ് വാഗ്മി, ധൈര്യശാലി, ഓർമ്മശക്തിയുള്ള, അഹങ്കാരമില്ലാത്ത, ശക്തനായ, സ്വയം നിയന്ത്രണം പുലർത്തുന്ന ആളുകളെ സേവകരാക്കി നിയമിക്കണം.

നേതാ ദണ്ഡസ്യ നിപുണഃ കൃതശില്പപരിഗ്രഹഃ । പരാഭിയോഗപ്രസഹഃ സര്വദുഷ്ടപ്രതിക്രിയാ ।। ൨൩൯.

ശിക്ഷ നൽകുന്നതിൽ പ്രാവീണ്യം, കലകളിലും സമ്പാദ്യങ്ങളിലും നിപുണത, ശത്രുക്കളുടെ ആക്രമണം നേരിടാനുള്ള കഴിവ്, എല്ലാ ദുഷ്ടതയ്ക്കും പ്രതിരോധം നടത്താൻ കഴിവ് —

പരവൃത്താന്വവേക്ഷീ ച സന്ധിവിഗ്രഹതത്തവവിത് । ഗൂഢമന്ത്രപ്രചാരജ്ഞോ ദേശകാലവിഭാഗവിത് ।। ൨൩൯.

മറ്റുള്ളവരുടെ പെരുമാറ്റം നിരീക്ഷിക്കാൻ അറിയുന്ന, സന്ധി-വിഗ്രഹങ്ങളുടെ തത്വം മനസ്സിലാക്കുന്ന, രഹസ്യ ഉപദേശങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ള, ദേശവും കാലവും തിരിച്ചറിയുന്ന —

ആദാതാ സമ്യഗര്ഥാനാം വിനിയോക്താ ച പാത്രവിത് । ക്രോധലോഭഭയദ്രോഹദമ്ഭചാപലവര്ജ്ജിതഃ ।। ൨൩൯.

സമ്യകമായി ധനം ശേഖരിക്കുകയും, അർഹരായവർക്കു വിതരണം ചെയ്യുകയും, കോപം, ലോഭം, ഭയം, ദ്രോഹം, കപടം, ചഞ്ചലത — ഇതൊന്നും ഇല്ലാത്തവൻ —

പരോപതാപപൈശൂന്യമാത്സര്യേര്ഷാനൃതാതിഗഃ । വൃദ്ധോപദേശസമ്പന്നഃ ശക്തോ മധുരദര്ശനഃ ।। ൨൩൯.

മറ്റുള്ളവരെ ദുഃഖിപ്പിക്കാതെയും, ശൂന്യത, അസൂയ, ഇർഷ്യ, അസത്യവും അതിക്രമവും ഇല്ലാതെയും, മുതിർന്നവരുടെ ഉപദേശം ഉള്ളവൻ, കഴിവുള്ളവൻ, സുന്ദരമായ രൂപം ഉള്ളവൻ —

ഗുണാനുരാഗസ്ഥിതിമാനാത്മസമ്പദ്‌ഗുണാ സ്മൃതാഃ । സുലീനാഃ ശുചയഃ ശൂരാഃ ശ്രുതവന്തോഽനുരാഗിണഃ ।। ൨൩൯.

ഗുണങ്ങളിൽ ആസ്വാദനത്തിൽ ഉറച്ചവൻ, സ്വയം സമ്പാദിച്ച ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, സുലഭസ്വഭാവം, ശുദ്ധി, ധൈര്യം, പഠിച്ചിരിക്കുക, സ്നേഹമുള്ളവൻ —

ദണ്ഡനീതേഃ പ്രയോക്താരഃ സചിവാഃ സ്യുര്മ്മഹീപതേഃ । സുവിഗ്രഹോ ജാനപദഃ കുലശീലകലാന്വിതഃ ।। ൨൩൯.

ശിക്ഷാ നയത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാണ് രാജാവിന്റെ മന്ത്രിമാർ; ജനങ്ങൾ നല്ല രൂപം, കുടുംബം, സ്വഭാവം, കഴിവ് എന്നിവയോടെ സമ്പന്നരായിരിക്കണം.

വാഗ്മീ പ്രഗല്ഭശ്ചക്ഷുഷ്മാനുത്സാഹീ പ്രതിപത്തിമാന് । സ്തമ്ഭ്ചാപലഹീനശ്ച മൈത്രഃ ക്ലേശസഹഃ ശുചിഃ ।। ൨൩൯.

വാഗ്മി, ധൈര്യശാലി, കാഴ്ചശക്തിയുള്ള, ഉത്സാഹം നിറഞ്ഞ, തിരിച്ചറിയൽ ഉള്ള, മുടിയാതെയും ചഞ്ചലതയില്ലാതെയും, സൗഹൃദം പുലർത്തുന്ന, ബുദ്ധിമുട്ട് സഹിക്കുന്ന, ശുദ്ധനായവൻ —

സത്യസത്ത്വധൃതിസ്ഥൈര്യ്യപ്രബാവാരോഗ്യസംയുതഃ । കൃതശില്പശ്ച൭ ദക്ഷശ്ച പ്രജ്ഞാവാന് ധാരണാന്വിതഃ ।। ൨൩൯.

സത്യവും, ധൈര്യവും, സ്ഥിരതയും, ക്ഷമയും, പ്രഭാവവും, ആരോഗ്യം എന്നിവയുള്ളവൻ; കലകളിൽ പ്രാവീണ്യം, കഴിവ്, ജ്ഞാനം, ഏകാഗ്രത — ഇവയും ഉള്ളവൻ.

ദൃഢഭക്തിരകര്ത്താ ച വൈരാണാം സചിവോ ഭവേത് । സ്മൃതിസ്തത്പരതാര്ഥേഷു ചിത്തജ്ഞോ ജ്ഞാനനിശ്ചയഃ ।। ൨൩൯.൧൫ ദൃഢതാ മന്ത്രഗുപ്തിശ്ച മന്ത്രിസമ്പത് പ്രകീര്ത്തിതാ । ത്രയ്യാം ച ദണ്ഡനീത്യാം ച കുശലഃ സ്യാത് പുരോഹിതഃ ।। ൨൩൯.

ദൃഢമായ ഭക്തിയും, വൈരം ഉണ്ടാക്കാത്തവനും ആയിരിക്കണം മന്ത്രിമാർ; ലക്ഷ്യത്തിൽ ശ്രദ്ധയുള്ളവൻ, മനസ്സറിയുന്നവൻ, ഉറപ്പുള്ള ജ്ഞാനമുള്ളവൻ.

അഥര്വ്വവേദവിഹിതം കുര്യ്യാച്ഛാന്തികപൌഷ്ടികം । സാധുതൈഷാമമാത്യാനാം തദ്വിദ്യൈഃ സഹ ബുദ്ധിമാന് ।। ൨൩൯.

അഥർവ്വവേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ശാന്തി, പോഷണ ചടങ്ങുകൾ മന്ത്രിമാരുമായി ചേർന്ന്, അതിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരുമായി, ബുദ്ധിമാനായി നടത്തണം.

ചക്ഷുഷ്മത്താം ച ശില്പഞ്ച പരീക്ഷഏത ഗുണദ്വയം । സ്വജനേഭ്യോ വിജാനീയാത് കുലം സ്ഥാനമവഗ്രഹം ।। ൨൩൯.

കാഴ്ചശക്തിയും, കലാപ്രാവീണ്യവും പരിശോധിക്കണം; സ്വന്തം ആളുകളിൽ കുടുംബവും സ്ഥാനവും തിരിച്ചറിയണം.

പരികര്മ്മ്സു ദക്ഷഞ്ച വിജ്ഞാനം ധാരയിഷ്ണുതാം । ഗുണത്രയം പരീക്ഷേത പ്രാഗല്ഭ്യം പ്രീതിതാം തഥാ ।। ൨൩൯.

ഒരാളിൽ ജോലി ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ്, അറിവ്, ഓർമ്മശക്തി, മൂന്നു സ്വഭാവങ്ങൾ, ധൈര്യം, സ്നേഹം എന്നിവ പരിശോധിക്കണം.

കഥായോഗേഷു ബുദ്ധ്യേത വാഗ്‌മിത്വം സത്യവാദിതാം । ഉത്സാഹം ച പ്രഭാവം ച തഥാ ക്ലേശസഹിഷ്ണുതാം ।। ൨൩൯.

സംഭാഷണങ്ങളിൽ വാചാലത, സത്യവാക്യത, ഉത്സാഹം, സ്വാധീനം, കഷ്ടങ്ങൾ സഹിക്കാനുള്ള ശേഷി എന്നിവ മനസ്സിലാക്കണം.

ധൃതിം ചൈവാനുരാഗം ച സ്ഥൈര്യ്യഞ്ചാപദി ലക്ഷ്യേത് । ഭക്തിം മൈത്രീം ച ശൌചം ച ജാനീയാദ്വ്യവഹാരതഃ ।। ൨൩൯.

സ്ഥിരതയും സ്നേഹവും, കഷ്ടതയിൽ മനസ്സിന്റെ ഉറപ്പും കാണണം; ഭക്തി, സൗഹൃദം, ശുദ്ധി എന്നിവ ആചാരങ്ങളിൽ നിന്നു മനസ്സിലാക്കണം.

സംവാസിഭ്യോ ബലം സത്ത്വമാരോഗ്യം ശീലമേവ ച । അസ്തവ്ധതാമചാപല്യം വൈരാണാം ചാപ്യകാര്ത്തനം ।। ൨൩൯.

കൂടെ കഴിയുന്നവരിൽ നിന്ന് ശക്തി, സ്വഭാവം, ആരോഗ്യം, നല്ല പെരുമാറ്റം, മുറുകെ പിടിക്കാത്ത സ്വഭാവം, അശാന്തതയില്ലായ്മ, വൈരാഗ്യരഹിതത്വം എന്നിവ അറിയണം.