അഗ്നിപുരാണമ്

ഗ്രഭാവഃ ശുചിതാ മൈത്രീ ത്യാഗഃ സത്യം കൃതജ്ഞതാ । കുലം ശീലം ദമശ്ചേതി ഗുണാഃ സമ്പത്തിഹേതവഃ ।। ൨൩൮.

ഉയർന്ന ജന്മം, ശുദ്ധി, സൗഹൃദം, ത്യാഗം, സത്യവാക്യം, കൃതജ്ഞത, കുടുംബം, നല്ല സ്വഭാവം, ആത്മനിയന്ത്രണം — ഈ ഗുണങ്ങൾ സമ്പത്തിന് കാരണമാകുന്നു.

പ്രകീര്ണവിഷയാരണ്യേ ധാവന്തം വിപ്രമാഥിനം । ജ്ഞാനാങ്കുശേന കുര്വ്വീത വശ്യമിന്ദ്രിയദന്തിനം ।। ൨൩൮.

വിവിധ വിഷയങ്ങളുടെ കാടിൽ മനസ്സ് അക്രമിയായി ഓടുന്നു; ജ്ഞാനത്തിന്റെ അങ്കുശം ഉപയോഗിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെന്ന ആനയെ നിയന്ത്രിക്കണം.

കാമഃ ക്രോധസ്തഥാ ലോഭോ ഹര്ഷോ മാനോ മദസ്തഥാ । ഷഡ്‌വര്ഗമുതസൃജേദേനമസ്മിംസ്ത്യക്തേ സുഖീ നൃപഃ ।। ൨൩൮.

കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, ആനന്ദം, അഹങ്കാരം, മദം — ഈ ആറും ഉപേക്ഷിക്കണം; ഇവ വിട്ട രാജാവിന് സന്തോഷം ലഭിക്കും.

ആന്വീക്ഷികീം ത്രയീം വാര്ത്താം ദണ്ഡനീതിം ച പാര്ഥിവഃ । തദ്വിദ്യൈസ്തത്‌ക്രിയോപൈതൈശ്ചിന്തയേദ്വിനയാന്വിതഃ ।। ൨൩൮.

രാജാവ് അന്വേഷണം, വേദങ്ങൾ, വ്യാപാരം, ശാസനശാസ്ത്രം എന്നിവയുടെ അറിവും ആചാരങ്ങളും വിനയത്തോടെ ആലോചിക്കണം.

ആന്വീക്ഷിക്യാര്ഥവിജ്ഞാനം ധര്മ്മാധര്മൌ ത്രയീസ്ഥിതൌ । അര്ഥാനര്ഥൌ തു വാര്ത്തായാം ദണ്ഡനീത്യാം നയാനയൌ ।। ൨൩൮.

അന്വേഷണം വസ്തുതയുടെ അറിവിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; ധർമ്മവും അധർമ്മവും വേദങ്ങളിൽ കാണാം; ലാഭവും നഷ്ടവും വ്യാപാരത്തിൽ; നയവും അനയവും ശാസനശാസ്ത്രത്തിൽ.

അഹിംസാ സൂനൃതാ വാണീ സത്യം ശൌചം ദയാ ക്ഷമാ । വണിനാം ലിങ്ഗിനാം ചൈവ സാമാന്യോ ധര്മ്മ ഉച്യതേ ।। ൨൩൮.

അഹിംസ, മൃദുവായ വാക്കുകൾ, സത്യം, ശുദ്ധി, കരുണ, ക്ഷമ — ഇവ ഗൃഹസ്ഥർക്കും സന്ന്യാസികൾക്കും പൊതുവായ ധർമ്മങ്ങളാണ്.

പ്രജാഃ സമനുഗൃഹ്ണീയാത് കുര്യ്യാദാചാരസംസ്ഥിതിം । വാക്‌ സൂനൃതാ ദയാ ദാനം ഹിനോപഗതരക്ഷണം ।। ൨൩൮.

അവൻ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം, നല്ല ആചാരം സ്ഥാപിക്കണം, മൃദുവായി സംസാരിക്കണം, കരുണ കാണിക്കണം, ദാനം ചെയ്യണം, പീഡിതരെ രക്ഷിക്കണം.

ഇതി വൃത്തം സതാം സാധുഹിതം സത്പുരുഷവ്രതം । ആധിവ്യാധിപരീതായ അദ്യ ശ്വോ വാ വിനാശിനേ ।। ൨൩൮.

ഇത്തരം പെരുമാറ്റം സന്മാർഗ്ഗികളുടെ വ്രതം കൂടിയാണ്; ഇത് ദു:ഖവും രോഗവും അനുഭവിക്കുന്നവർക്കു ഇന്നോ നാളെയോ ആശ്രയമാണ്.

കോ ഹി രാജാ ശരീരായ ധര്മ്മാപേതം സമാചരേത് । ന ഹി സ്വസുഖമന്വിച്ഛന് പീഡയേത് കൃപണം ജനം ।। ൨൩൮.

തന്റെ ശരീരത്തിനായി അധർമ്മം ചെയ്യുന്ന രാജാവുണ്ടോ? സ്വന്തം സുഖം തേടി ദു:ഖിതരെ പീഡിക്കരുത്.

കൃപണഃ പീഡ്യമാനോ ഹി മന്യുനാ ഇന്തി പാര്ഥിവം । ക്രിയതേഽഭ്യര്ഹണീയായ സ്വജനായ യഥാഞ്ജലിഃ ।। ൨൩൮.

ദു:ഖിതരെ പീഡിപ്പിച്ചാൽ അവർ രാജാവിനോട് ക്രോധം കാണിക്കും, സ്വന്തം ജനങ്ങളിൽ അർഹരെ ആദരിക്കുന്നതുപോലെ.

തതഃ സാധുതരഃ കാര്യോ ദുര്ജനായ ശിവാഥിംനാ । പ്രിയമേവാഭിഘാതവ്യം സത്സു നിത്യം ദ്വിഷത്സു ച ।। ൨൩൮.

അതിനാൽ ദുഷ്ടരോടും നല്ല മനസ്സോടെ പെരുമാറണം; സന്മാർഗ്ഗികളോടും ശത്രുക്കളോടും സദാ സൗഹൃദം കാണിക്കണം.

ദേവാസ്തേ പ്രിയവക്താരഃ പശവഃ ക്രൂരവാദിനഃ । ശുചിരാസ്തിക്യപൂതാത്മാ പൂജയേദ്ദേവതാഃ സദാ ।। ൨൩൮.

മൃദുവായി സംസാരിക്കുന്നവർ ദേവന്മാരുപോലെയാണ്; കഠിനമായി സംസാരിക്കുന്നവർ മൃഗങ്ങൾപോലെയാണ്. ശുദ്ധവും വിശ്വാസമുള്ള മനസ്സുള്ളവർ ദേവതകളെ എപ്പോഴും ആരാധിക്കണം.

ദേവതാവദ് ഗുരുജനമാത്മവച്ച സുഹൃജ്ജനം । പ്രണിപാതേന ഹി ഗുരും സതോഽമൃഷാനുചേഷ്ടിതൈഃ ।। ൨൩൮.

ദേവതകളെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും സ്വയംപോലെ ആദരിക്കണം; ഗുരുവിനെ വിനയത്തോടെ സമീപിക്കണം, കപടതയില്ലാതെ.

കുര്വ്വീതാഭിമുഖാന് ഭൃത്യൈര്ദ്ദവാന് സുകൃതകര്മ്മണാ । മദ്‌ഭാവേന ഹരേന്മിത്രം സമ്ഭ്രമേണ ച ബാന്ധവാന് ।। ൨൩൮.

ഭൃത്യന്മാരുടെ നല്ല പ്രവൃത്തിക്ക് ദയയോടെ പ്രതികരിക്കണം, സുഹൃത്തുക്കളോട് സ്നേഹത്തോടെ പെരുമാറണം, ബന്ധുക്കളോട് ആദരവോടെ പെരുമാറണം.

സ്ത്രീഭൃത്യാന് പ്രേമ്ദാനാഭ്യാം ദാക്ഷിണ്യേനേതരം ജനം । അനിന്ദാ പരകൃത്യേഷു സ്വധര്മ്മപരിപാലനം ।। ൨൩൮.

സ്ത്രീകളും ഭൃത്യന്മാരും സ്നേഹവും ദാനവും ലഭിക്കണം; മറ്റുള്ളവരോട് സൗജന്യമായി പെരുമാറണം; മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ കുറ്റപ്പെടുത്തരുത്; സ്വന്തം ധർമ്മം എപ്പോഴും പാലിക്കണം.

കൃപണേഷു ദയാലുത്വം സര്വത്ര മധുരാ ഗിരഃ । പ്രാണൈരപ്യപകാരിത്വം മിത്രായാവ്യഭിചാരിണേ ।। ൨൩൮.

ദു:ഖിതരോടു കരുണ കാണിക്കണം, എല്ലാവരോടും മധുരമായി സംസാരിക്കണം, സുഹൃത്തിനോടുള്ള വിശ്വാസം ജീവൻകൊടുത്താലും വിട്ടു പോകരുത്.

ഗൃഹാഗതേ പരിഷ്വങ്ഗഃ സക്ത്യാ ദാനം സഹിഷ്ണുതാ । സ്വസമൃദ്ധിഷ്വനുത്സേകഃ പരരവൃദ്ധിഷ്വമത്സരഃ ।। ൨൩൮.

അതിഥി വീട്ടിൽ വന്നാൽ ചേർത്ത് പിടിക്കണം, കഴിവനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യണം, ക്ഷമ കാണിക്കണം; സ്വന്തം സമൃദ്ധിയിൽ അഹങ്കരിക്കരുത്, മറ്റുള്ളവരുടെ വിജയത്തിൽ അസൂയിക്കരുത്.

അപരോപതാപി വചനം മൌനവ്രതചരിഷ്ണുതാ । ബന്ധുഭിര്ബദ്ധസംയോഗഃ സ്വജനേ ചതുരശ്രതാ ।। ൨൩൮.

വിരോധം നേരിട്ട് കാണിക്കാതിരുന്നാലും, വാക്ക്, മൗനവ്രതം പാലിക്കൽ, ബന്ധുക്കളുമായി ചേർന്ന് ഇരിക്കൽ, സ്വന്തം ആളുകളിൽ ചതുരത്വം — ഇവയും അതുപോലെ തന്നെ.

രാമ ഉവാച സ്വാമ്യമാത്യഞ്ച രാഷ്ട്രഞ്ച ദുര്ഗം കോഷോ ബലം സുഹൃതം । പരസ്പരോപകാരീദം സപ്താങ്ഗം രാകജ്യമുച്യ്തേ ।। ൨൩൯.

രാമൻ പറഞ്ഞു: രാജാവും മന്ത്രിയും രാജ്യവും കോട്ടയും ധനശേഖരവും സൈന്യവും സുഹൃത്തും — പരസ്പരം സഹായിക്കുന്ന ഈ ഏഴു ഘടകങ്ങളാണ് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ അവയവങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നു.

രാജ്യാങ്ഗാനാം വരം രാഷ്ട്രം സാധനം പാലയേത് സദാ । കുലം ശീലം വയഃ സത്ത്വം ദാക്ഷിണ്യം ക്ഷിപ്രകാരിതാ ।। ൨൩൯.

രാജ്യത്തിന്റെ അവയവങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനമാണ് ദേശം; അതിനെ സദാ ആവശ്യമായ ഉപകരണങ്ങളോടെ സംരക്ഷിക്കണം. കുടുംബം, സ്വഭാവം, പ്രായം, ശക്തി, ദാനശീലം, വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കൽ —

അവിസംവാദിതാ സത്യം വൃദ്ധസേവാ കൃതജ്ഞതാ । ദൈവസമ്പന്നതാ ബുദ്ധിരക്ഷുദ്രപരിവാരതാ ।। ൨൩൯.

സത്യനിഷ്ഠ, വിശ്വാസ്യത, മുതിർന്നവരെ സേവിക്കൽ, കൃതജ്ഞത, ദൈവാനുഗ്രഹം, ബുദ്ധി, ചീത്തസുഹൃത്തുക്കളിൽ നിന്ന് അകലം —

ദീര്ഘദര്ശിത്വമുത്സാഹഃ ശുചിതാ സ്ഥൂലലക്ഷിതാ ।। ൨൩൯.

ദീർഘദർശനം, ഉത്സാഹം, ശുദ്ധത, പ്രധാന കാര്യങ്ങൾ തിരിച്ചറിയൽ —

വിനീതത്വം ധാര്മികതാ സാധോശ്ച നൃപതേര്ഗുണാഃ । പ്രഖ്യാതവംശമക്രൂരം ലോകസങ്‌ഗ്രാഹിണം ശുചിം ।। ൨൩൯.

വിളംബരഹീനത, ധാർമ്മികത, സദാചാരമുള്ള രാജാവിന്റെ ഗുണങ്ങൾ: പ്രസിദ്ധമായ വംശം, സൗമ്യത, ജനങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കാൻ കഴിവ്, ശുദ്ധത —

കുര്വ്വീതാത്മഹിതാകാങ്ക്ഷീ പരിചാരം മഹീപതിഃ । വാഗ്മീ പ്രഗല്ഭഃ സ്മൃതിമാനുദഗ്രോ ബലവാന് വശീ ।। ൨൩൯.

സ്വന്തം ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാവ് വാഗ്മി, ധൈര്യശാലി, ഓർമ്മശക്തിയുള്ള, അഹങ്കാരമില്ലാത്ത, ശക്തനായ, സ്വയം നിയന്ത്രണം പുലർത്തുന്ന ആളുകളെ സേവകരാക്കി നിയമിക്കണം.

നേതാ ദണ്ഡസ്യ നിപുണഃ കൃതശില്പപരിഗ്രഹഃ । പരാഭിയോഗപ്രസഹഃ സര്വദുഷ്ടപ്രതിക്രിയാ ।। ൨൩൯.

ശിക്ഷ നൽകുന്നതിൽ പ്രാവീണ്യം, കലകളിലും സമ്പാദ്യങ്ങളിലും നിപുണത, ശത്രുക്കളുടെ ആക്രമണം നേരിടാനുള്ള കഴിവ്, എല്ലാ ദുഷ്ടതയ്ക്കും പ്രതിരോധം നടത്താൻ കഴിവ് —

പരവൃത്താന്വവേക്ഷീ ച സന്ധിവിഗ്രഹതത്തവവിത് । ഗൂഢമന്ത്രപ്രചാരജ്ഞോ ദേശകാലവിഭാഗവിത് ।। ൨൩൯.

മറ്റുള്ളവരുടെ പെരുമാറ്റം നിരീക്ഷിക്കാൻ അറിയുന്ന, സന്ധി-വിഗ്രഹങ്ങളുടെ തത്വം മനസ്സിലാക്കുന്ന, രഹസ്യ ഉപദേശങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ള, ദേശവും കാലവും തിരിച്ചറിയുന്ന —

ആദാതാ സമ്യഗര്ഥാനാം വിനിയോക്താ ച പാത്രവിത് । ക്രോധലോഭഭയദ്രോഹദമ്ഭചാപലവര്ജ്ജിതഃ ।। ൨൩൯.

സമ്യകമായി ധനം ശേഖരിക്കുകയും, അർഹരായവർക്കു വിതരണം ചെയ്യുകയും, കോപം, ലോഭം, ഭയം, ദ്രോഹം, കപടം, ചഞ്ചലത — ഇതൊന്നും ഇല്ലാത്തവൻ —

പരോപതാപപൈശൂന്യമാത്സര്യേര്ഷാനൃതാതിഗഃ । വൃദ്ധോപദേശസമ്പന്നഃ ശക്തോ മധുരദര്ശനഃ ।। ൨൩൯.

മറ്റുള്ളവരെ ദുഃഖിപ്പിക്കാതെയും, ശൂന്യത, അസൂയ, ഇർഷ്യ, അസത്യവും അതിക്രമവും ഇല്ലാതെയും, മുതിർന്നവരുടെ ഉപദേശം ഉള്ളവൻ, കഴിവുള്ളവൻ, സുന്ദരമായ രൂപം ഉള്ളവൻ —

ഗുണാനുരാഗസ്ഥിതിമാനാത്മസമ്പദ്‌ഗുണാ സ്മൃതാഃ । സുലീനാഃ ശുചയഃ ശൂരാഃ ശ്രുതവന്തോഽനുരാഗിണഃ ।। ൨൩൯.

ഗുണങ്ങളിൽ ആസ്വാദനത്തിൽ ഉറച്ചവൻ, സ്വയം സമ്പാദിച്ച ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ, സുലഭസ്വഭാവം, ശുദ്ധി, ധൈര്യം, പഠിച്ചിരിക്കുക, സ്നേഹമുള്ളവൻ —