അഗ്നിപുരാണമ്

കൃഷ്ണോക്തോഥാര്ജുനോഽയുധ്യദ്രഥസ്ഥോ വാദ്യശബ്ദവാന്। ഭീഷ്മഃ സേനാപതിരഭൂദാദൌ ദൌര്യോധനേ ബലേ

കൃഷ്ണൻ സംസാരിച്ചപ്പോൾ അർജ്ജുനൻ തന്റെ രഥത്തിൽ നിന്ന് യുദ്ധം ചെയ്തു, ശംഖം മുഴക്കി. ദുര്യോധനന്റെ സൈന്യത്തിന് തുടക്കത്തിൽ ഭീഷ്മൻ സേനാനായകനായി.

പാണ്ഡവാനാം ശിഖണ്ഡീ ച തയോര്യുദ്ധം ബഭൂവ ഹ। ധാര്ത്തരാഷ്ട്രാഃ പാണ്ഡവാംശ്ച ജഘ്നുര്യുദ്ധേ സഭീഷ്മകാഃ

പാണ്ഡവരിൽ ശിഖണ്ഡിയും യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തു; ഇരുവശത്തും കനത്ത യുദ്ധം നടന്നു. ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും പാണ്ഡവരും ഭീഷ്മനോടൊപ്പം പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു.

ധാര്ത്തരാഷ്ട്രാന് ശിഖണ്ഡ്യാദ്യാഃ പാണ്ഡവാ ജഘ്നുരാഹേവേ। ദേവാസുരസമം യുദ്ധം കുരുപാണ്ഡവസേനയോഃ

ശിഖണ്ഡിയെ മുൻനിർത്തി പാണ്ഡവർ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ തോൽപ്പിച്ചു; കുറുവും പാണ്ഡവരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിലുള്ള പോരായ്മ പോലെയായിരുന്നു.

ബഭൂവ സ്വഃ സ്ഥദേവാനാം പശ്യതാം പ്രീതിബര്ദ്ധനമ്। ഭീഷ്മോസ്ത്രൈഃ പാണ്ഡവം സൈന്യം ദശാഹോഭിര്ന്യപാതയത്

സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവന്മാർക്ക് കാണാൻ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന കാഴ്ചയായി അത് മാറി; ഭീഷ്മൻ തന്റെ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് പാണ്ഡവസൈന്യത്തെ പത്ത് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ തകർത്തു.

ദശമേ ഹ്യര്ജുനൌ ബാണൈര്ഭിഷ്മം വീരം വവര്ഷ ഹ। ശിഖണ്ഡീ ദ്രുപദോത്തോഽസ്ത്രൈര്വവര്ഷ ജലദോ യഥാ

പത്താം ദിവസം അർജ്ജുനൻ വീരനായ ഭീഷ്മനിലേക്ക് അമ്പുകൾ മഴപെയ്യ듯 വാരിവിട്ടു; ദ്രുപദപുതനായ ശിഖണ്ഡിയും മേഘം പോലെ ആയുധങ്ങൾ വാരിവിട്ടു.

ഹസ്ത്യശ്വരഥപാദാതമന്യോന്യാസ്ത്രനിപാതിതമ് । ഭീഷ്മഃ സ്വച്ഛന്ദമൃത്യുശ്ച യുദ്ധമാര്ഗം പ്രദര്ശ്യ ച

ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, പടയാളികൾ—ഇവരെല്ലാം പരസ്പരം ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ടു വീണു; സ്വമേധയാ മരണം തിരഞ്ഞെടുത്ത ഭീഷ്മൻ യുദ്ധത്തിന്റെ വഴി കാണിച്ചു.

വസൂക്തോ വസുലോകായ ശരശയ്യാഗതഃ സ്ഥിതഃ। ഉത്തരായണമീക്ഷംശ്ച ധ്യായന് വിഷ്ണുംസ്തുവന് സ്ഥിതഃ

വസുക്കൾ ഭീഷ്മനെ പുകഴ്ത്തി; വസുലോകത്തിനായി അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ കിടന്നു, ഉത്തരായണത്തെ കാത്ത് വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിച്ച് സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

ദുര്യോധനേ തു ശോകാര്ത്തേ ദ്രോണഃ സേനാപതിസ്ത്വഭൂത്। പാണ്ഡവേ ഹര്ഷിതേ സൈന്യേ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ചമൂപതിഃ

ദുര്യോധനൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയപ്പോൾ ദ്രോണൻ സേനാനായകനായി; പാണ്ഡവസൈന്യം സന്തോഷത്തോടെ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ തങ്ങളുടെ നായകനാക്കി.

തയോര്യുദ്ധം ബഭൂവോഗ്രം യമരാഷ്ട്രവിവര്ധനമ്। വിരാടദ്രുപദാദ്യാശ്ച നിമഗ്നാ ദ്രോണസാഗരേ

അവരിൽ കനത്ത യുദ്ധം നടന്നു, യമന്റെ ലോകം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ; വിരാടനും ദ്രുപദനും മറ്റുള്ളവരും ദ്രോണന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയി.

ദൌര്യോധനീ മഹാസേനാ ഹസ്ത്യശ്വരഥപത്തിനീ। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നാധിപതിതാ ദ്രോണഃ കാല ഇവാബഭൌ

ദുര്യോധനന്റെ വലിയ സൈന്യം—ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും പടയാളികളും—ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ നയിച്ചു; ദ്രോണൻ കാലംപോലെ ഭയങ്കരനായി.

ഹതോശ്വത്ഥാമാ ചേത്യുക്തേ ദ്രോണഃ ശസ്ത്രാണി ചാത്യജത്। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശരാക്രാന്തഃ പതിതഃ സ മഹീതലേ

അശ്വത്താമൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ ദ്രോണൻ ആയുധങ്ങൾ വച്ചുവെച്ചു; ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവൻ നിലത്തു വീണു.

പഞ്ചമേഹനി ദുര്ദ്ധര്ഷഃ സര്വക്ഷത്രം പ്രമഥ്യ ച। ദുര്യോധനേ തു ശോകാര്തേ കര്ണഃ സേനാപതിസ്ത്വഭൂത്

അഞ്ചാം ദിവസം ജയിക്കാനാവാത്ത കർണ്ണൻ എല്ലാ ക്ഷത്രിയന്മാരെയും തോൽപ്പിച്ച്, ദുര്യോധനൻ ദുഃഖത്തിൽ ആയപ്പോൾ സേനാനായകനായി.

അര്ജുനഃ പാണ്ഡവാനാഞ്ച തയോര്യുദ്ധം ബഭൂവ ഹ। ശസ്ത്രശസ്ത്രി മഹാരൌദ്രം ദേവാസുരരണോപമമ്

അർജ്ജുനനും പാണ്ഡവരും അവനോട് യുദ്ധം ചെയ്തു; ആയുധങ്ങളുടെ പോരാട്ടം അത്യന്തം ഭയങ്കരമായിരുന്നു, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധംപോലെ.

കര്ണാര്ജുനാഖ്യേ സങ്‌പ്രാമേ കര്ണോരീനവധീച്ഛരൈഃ। ദ്വിതീയേഹനി കര്ണസ്തു അര്ജുനേന നിപാതിതഃ

കർണ്ണനും അർജ്ജുനനും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ കർണ്ണൻ അർജ്ജുനനെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വേദനിപ്പിച്ചു; രണ്ടാമത്തെ ദിവസം അർജ്ജുനൻ കർണ്ണനെ വീഴ്ത്തി.

ശല്യോ ദിനാര്ദ്ധം യുയുധേ ഹ്യബധീത്തം യുധിഷ്ഠിരഃ। യുയുധേ ഭീമസേനേന ഹതസൈന്യഃ സയോധനഃ

ശല്യൻ പകുതി ദിവസം യുദ്ധം ചെയ്തു, യുദ്ധത്തിൽ യുദിഷ്ഠിരൻ അവനെ കൊല്ലി; സൈന്യം നശിച്ചശേഷം ഭീമസേനനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു, ദുര്യോധനനോടൊപ്പം കൊല്ലപ്പെട്ടു.

ബഹൂന് ഹത്വാ നരാദീംശ്ച ഭീമസേനമഥാബ്രബീത്। ഗദയാ പ്രഹരന്തം തു ഭീമസ്തന്തു ന്യപാതയത്

അനേകം മനുഷ്യരെയും മറ്റുള്ളവരെയും കൊല്ലിച്ച ശേഷം ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞു; ഗദയാൽ അടി കൊടുത്തപ്പോൾ ഭീമൻ അവനെ നിലത്തു വീഴ്ത്തി.

ഗദയാന്യാനുജാംസ്തസ്യ തസ്മിന്നഷ്ടാദശേഹനി। രാത്രൌ സഷുപ്തഞ്ച ബലം പാണ്ഡവാനാം ന്യപാതയത്

പതിനെട്ടാം ദിവസം ഗദയാൽ അവന്റെ ശേഷിച്ച സഹോദരന്മാരെയും ആക്രമിച്ചു; രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന പാണ്ഡവസൈന്യത്തെ അവൻ തകർത്തു.

അക്ഷൌഹിണീപ്രമാണന്തു അശ്വത്ഥാമാ മഹാബലഃ। ദ്രൌപദേയാന് സാപഞ്ചാലാന് ധൃഷ്ടദ്യുന്നഞ്ച സോഽവധീത്

അശ്വത്താമൻ എന്ന മഹാബലവാൻ, അക്ഷൗഹിണി എന്നത്ര വലിയൊരു സൈന്യത്തിന് തുല്യമായ ദ്രൗപദിയുടെ മക്കളെയും പാഞ്ചാലന്മാരെയും ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെയും കൊല്ലുകയുണ്ടായി.

പുത്രഹീനാം ദ്രൌപദീം താം രുദന്തീമര്ജുനസ്തതഃ। ശിരോമണിം തു ജഗ്രാഹ ഐഷികാസ്ത്രേണ തസ്യ ച

മക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദ്രൗപദി കരയുമ്പോൾ, അർജുനൻ അശ്വത്താമനിൽ നിന്നുള്ള പ്രകാശമുള്ള മുത്ത് ഇഷികാസ്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് എടുത്തു.

അശ്വത്ഥാമാസ്ത്രനിര്ദ്ദഗ്ധം ജീവയാമാസ വൈ ഹരിഃ। ഉത്തരായാസ്തതോ ഗര്ഭം സ പരീക്ഷിദഭൂന്നൃപഃ

അശ്വത്താമന്റെ ആയുധം കൊണ്ട് ദഹിച്ച ഉത്തരയുടെ ഗർഭസ്ഥ ശിശുവിനെ ഹരി ജീവിപ്പിച്ചു; അങ്ങനെ പരീക്ഷിത് രാജാവായി.

കൃതവര്മ്മാ കൃപോ ദ്രൌണിസ്ത്രയോ മുക്താസ്തതോ രണാത് । പാണ്ഡവാഃ സാത്യകിഃ കൃഷ്ണഃ സപ്ത മുക്താ ന ചാപരേ

കൃതവർമ്മൻ, കൃപാചാര്യൻ, ദ്രോണപുത്രൻ ഇവർ മൂന്നുപേരും യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടു; പാണ്ഡവർ, സാത്യകി, കൃഷ്ണൻ ഇവർ ഏഴുപേരും മാത്രം രക്ഷപ്പെട്ടു, മറ്റാരും ഇല്ല.

സ്ത്രിയശ്ചാര്ത്താഃ സമാശ്വാസ്യ ഭീമാദ്യൈഃ സ യുധിഷ്ഠിരഃ । സംസ്കൃത്യ പ്രഹതാന് വീരാന് ദത്തോദകധനാദികഃ

ഭീമനും മറ്റ് സഹോദരന്മാരും കൂടെ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ദുഃഖിതരായ സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു, വീരന്മാരുടെ സംസ്‌കാരവും ജലധാനം, ധനധാനം എന്നിവയും നിർവഹിച്ചു.

ഭീഷ്മാച്ഛാന്തനവാച്ഛ്രുത്വാ ധര്മ്മാന് സര്വാംശ്ച ശാന്തിദാന് । രാജധര്മ്മാന്മോക്ഷധര്ന്മാന്ദാനധര്മ്മാന് നൃപോഽഭവത്

ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മനിൽ നിന്ന് എല്ലാ ധർമ്മോപദേശങ്ങളും ശാന്തിയും കേട്ട രാജാവ്, രാജധർമ്മം, മോക്ഷധർമ്മം, ദാനധർമ്മം എന്നിവ പഠിച്ചു.

അശ്വമേധേ ദദൌ ദാനം ബ്രാഹ്മണേഭ്യോരിമര്ദ്ദനഃ। ശ്രുത്വാര്ജുനാന്മൌഷലേയം യാദവാനാഞ്ച സങ്‌ക്ഷയമ്

ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ അശ്വമേധയാഗം നടത്തി, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധനം നൽകി; അർജുനനിൽ നിന്ന് യാദവരുടെ മൗസലവിനാശം കേട്ടു.

അഗ്നിരുവാച യുധിഷ്ഠിരേ തു രാജ്യസ്ഥേ ആശ്രമാദാശ്രമാന്തരമ്। ധൃതരാഷ്ട്രോ വനമഗാദ് ഗാന്ധാരീ ച പൃഥാ ദ്വിച

അഗ്നി പറഞ്ഞു: യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രനും ഗാന്താരിയും പൃഥയും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിൽ നിന്ന് കാടിലേക്ക് പോയി.

വിദുരസ്ത്വഗ്നിനാ ദഗ്ധോ വനജേന ദിവങ്ഗതഃ। ഏവം വിഷ്ണുര്ഭുവോ ഭാരമഹരദ്ദാനവാദികമ്

വിദുരൻ കാട്ടുതീയിൽ ദഹിച്ച് സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി; അങ്ങനെ വിഷ്ണു ഭൂഭാരവും ദാനവാദികളും നീക്കി.

ധര്മ്മായാധര്മ്മനാശായ നിമിത്തീകൃത്യ പാണ്ഡവാന്। സ വിപ്രശാപവ്യാജേന മുഷലേനാഹരത് കുലമ്

ധർമ്മത്തിനായി, അധർമ്മം നശിപ്പിക്കാനായി, പാണ്ഡവരെ ഉപകരണമാക്കി, ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ ശാപം എന്ന വ്യാജത്തിൽ, അവൻ മുസലായുധം കൊണ്ട് വംശം നശിപ്പിച്ചു.

യാദവാനാം ഭാരകരം വജ്രം രാജ്യേഭ്യഷേചയത്। ദേവാദേശാത് പ്രഭാസേ സ ദേഹം ത്യക്ത്വാ സ്വയം ഹരിഃ

യാദവരുടെ ഭാരവാഹിയായ വജ്രനെ രാജ്യങ്ങളിൽ സ്ഥാനമാനപ്പെടുത്തി; ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഹരി പ്രഭാസയിൽ തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.

ഇന്ദ്രലോകേ ബ്രഹ്മലോകേ പൂജ്യതേ സ്വര്ഗവാസിഭിഃ। ബലഭദ്രോനന്തമൂര്ത്തിഃ പാതാലസ്വര്ഗമീയിവാന്

ഇന്ദ്രലോകത്തും ബ്രഹ്മലോകത്തും സ്വർഗവാസികൾ അവനെ ആരാധിക്കുന്നു; അനന്തരൂപനായ ബാലഭദ്രൻ പാതാളത്തിലും സ്വർഗത്തിലും ചെന്നു.