അഗ്നിപുരാണമ്

സത്ത്വേന സത്യശൌചാഭ്യാം തഥാ ശീലാദിഭിര്ഗുണൈഃ । ത്യജ്യന്തേ തേ നരാ സദ്യഃ സന്ത്യക്താ യേ ത്വയാമലേ ।। ൨൩൭.

നിർമ്മലയായ ഭഗവതി, നിന്നാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട പുരുഷന്മാരിൽ സത്വം, സത്യം, ശുദ്ധി, നല്ല സ്വഭാവം തുടങ്ങിയ ഗുണങ്ങൾ ഉടൻ വിട്ടുപോകുന്നു.

ത്വയാവലോകിതാഃ സദ്യഃ ശീലാദ്യൈരഖിലൈര്ഗുണേഃ । കുലൈശ്വര്യ്യൈശ്ച യുജ്യന്തേ പുരുഷാ നിര്ഗണാ അപി ।। ൨൩൭.

ഭഗവതി, നിന്റെ കാഴ്ച ലഭിച്ചവർക്കു നല്ല സ്വഭാവം തുടങ്ങിയ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും, കുടുംബ ഐശ്വര്യവും, ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവർക്കും പോലും ഉടൻ ലഭിക്കുന്നു.

സശ്ലാഘ്യഃ സ ഗുണീ ധന്യഃ സ കുലീനഃ സ ബുദ്ധിമാന് । സ ശൂരഃ സ ച വിക്രാന്തോ യസ്ത്വയാ ദേവി വീക്ഷിതഃ ।। ൨൩൭.

ഭഗവതി, നിന്റെ കാഴ്ച ലഭിച്ചവൻ പ്രശംസനീയനും ഗുണവാനും ഭാഗ്യവാനും ഉന്നതവംശജനും ബുദ്ധിമാനും വീരനും ധൈര്യശാലിയും ആകുന്നു.

സദ്യോ വൈഗുണ്യമായാന്തി ശീലാദ്യാഃ സകലാ ഗുണാഃ । പരാമുങ്‌മുഖീ ജഗദ്ധാത്രീ യസ്യ ത്വം വിഷ്ണുവല്ലഭേ ।। ൨൩൭.

വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രിയയായ ലോകപാലകി, നീ മുഖം തിരിക്കുന്നവനിൽ നല്ല സ്വഭാവം തുടങ്ങിയ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉടൻ അകന്നു പോകുന്നു.

ന തേ വര്ണയിതും ശക്താ ഗുണാന് ജിഹ്വാപി വേധസഃ । പ്രസീദ ദേവി പദ്മാക്ഷി നാസ്മാംസ്ത്യാക്ഷഈഃ കദാചന ।। ൨൩൭.

ഭഗവതി, പദ്മാക്ഷി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാവിനും നിന്റെ ഗുണങ്ങൾ വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല; ദയചെയ്യേണം, ഞങ്ങളെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്.

പുഷ്കര ഉവാച । ഏവം സ്തുതാ ദദൌ ശ്രീശ്ച വരമിന്ദ്രായ ചേപ്സിതം । സുസ്ഥിരത്വം ചരാജ്യസ്യ സങ്‌ഗ്രാമവിജയാദികം ।। ൨൩൭.

പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടശേഷം ശ്രീദേവി ഇന്ദ്രന് അവൻ ആഗ്രഹിച്ച വരം നൽകി — രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥിരതയും, യുദ്ധവിജയവും മറ്റും.

സ്വസ്തോത്രപാഠശ്രവണകര്തൄണാം ഭുക്തിമുക്തിദം । ശ്രീസ്തോത്രം തസ്മാത് പഠേച്ച ശ്രൃണുയാന്നരഃ ।। ൨൩൭.

അതിനാൽ, ഈ ശ്രീസ്തോത്രം പാരായണം ചെയ്യുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഭോഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കും; അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ ഇതു പാരായണം ചെയ്യുകയും കേൾക്കുകയും വേണം.

അഗ്നിരുവാച നീതിസ്തേ പുഷ്കരോക്താ തു രാമോക്താ ലക്ഷ്മണായ യാ । ജയായ താം പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രൃണു ധര്മ്മാദിവര്ദ്ധനീം ।। ൨൩൮.

അഗ്നി പറഞ്ഞു: പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞ നയവും, ജയത്തിനായി രാമൻ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞതും, ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കുന്നു; അത് ധർമ്മം മുതലായവ വർദ്ധിപ്പിക്കും; കേൾക്കൂ.

രാമ ഉവാച ന്യായേനാര്ജ്ജനമര്ഥസ്യ വര്ദ്ധനം രക്ഷണം ചരേത് । സത്പാത്രപ്രതിപത്തിശ്ച രാജവൃത്തം ചതുര്വിധം ।। ൨൩൮.

രാമൻ പറഞ്ഞു: ധർമ്മപാതത്തിൽ സമ്പത്ത് സമ്പാദിക്കുകയും, അതിനെ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, സംരക്ഷിക്കുകയും, യോഗ്യരായവർക്കു നൽകുകയും ചെയ്യണം — ഇതാണ് രാജാവിന്റെ നാലു പ്രധാന കടമകൾ.

നയസ്യ വിനയോ മൂലം വിനയഃ ശാസ്ത്രനിശ്ചയാത് । വിനയോ ഹീന്ദ്രിയജയസ്തൈര്യുക്തഃ പാലയേന്മഹീം ।। ൨൩൮.

നയത്തിന് അടിസ്ഥാനം ശാസ്ത്രവിശ്വാസത്തിൽ നിന്നുള്ള വിനയമാണ്. വിനയം എന്നത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതും ആണു. ഇതൊക്കെയും ഉള്ളവൻ ഭൂമി ഭരിക്കണം.

ഗ്രഭാവഃ ശുചിതാ മൈത്രീ ത്യാഗഃ സത്യം കൃതജ്ഞതാ । കുലം ശീലം ദമശ്ചേതി ഗുണാഃ സമ്പത്തിഹേതവഃ ।। ൨൩൮.

ഉയർന്ന ജന്മം, ശുദ്ധി, സൗഹൃദം, ത്യാഗം, സത്യവാക്യം, കൃതജ്ഞത, കുടുംബം, നല്ല സ്വഭാവം, ആത്മനിയന്ത്രണം — ഈ ഗുണങ്ങൾ സമ്പത്തിന് കാരണമാകുന്നു.

പ്രകീര്ണവിഷയാരണ്യേ ധാവന്തം വിപ്രമാഥിനം । ജ്ഞാനാങ്കുശേന കുര്വ്വീത വശ്യമിന്ദ്രിയദന്തിനം ।। ൨൩൮.

വിവിധ വിഷയങ്ങളുടെ കാടിൽ മനസ്സ് അക്രമിയായി ഓടുന്നു; ജ്ഞാനത്തിന്റെ അങ്കുശം ഉപയോഗിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെന്ന ആനയെ നിയന്ത്രിക്കണം.

കാമഃ ക്രോധസ്തഥാ ലോഭോ ഹര്ഷോ മാനോ മദസ്തഥാ । ഷഡ്‌വര്ഗമുതസൃജേദേനമസ്മിംസ്ത്യക്തേ സുഖീ നൃപഃ ।। ൨൩൮.

കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, ആനന്ദം, അഹങ്കാരം, മദം — ഈ ആറും ഉപേക്ഷിക്കണം; ഇവ വിട്ട രാജാവിന് സന്തോഷം ലഭിക്കും.

ആന്വീക്ഷികീം ത്രയീം വാര്ത്താം ദണ്ഡനീതിം ച പാര്ഥിവഃ । തദ്വിദ്യൈസ്തത്‌ക്രിയോപൈതൈശ്ചിന്തയേദ്വിനയാന്വിതഃ ।। ൨൩൮.

രാജാവ് അന്വേഷണം, വേദങ്ങൾ, വ്യാപാരം, ശാസനശാസ്ത്രം എന്നിവയുടെ അറിവും ആചാരങ്ങളും വിനയത്തോടെ ആലോചിക്കണം.

ആന്വീക്ഷിക്യാര്ഥവിജ്ഞാനം ധര്മ്മാധര്മൌ ത്രയീസ്ഥിതൌ । അര്ഥാനര്ഥൌ തു വാര്ത്തായാം ദണ്ഡനീത്യാം നയാനയൌ ।। ൨൩൮.

അന്വേഷണം വസ്തുതയുടെ അറിവിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; ധർമ്മവും അധർമ്മവും വേദങ്ങളിൽ കാണാം; ലാഭവും നഷ്ടവും വ്യാപാരത്തിൽ; നയവും അനയവും ശാസനശാസ്ത്രത്തിൽ.

അഹിംസാ സൂനൃതാ വാണീ സത്യം ശൌചം ദയാ ക്ഷമാ । വണിനാം ലിങ്ഗിനാം ചൈവ സാമാന്യോ ധര്മ്മ ഉച്യതേ ।। ൨൩൮.

അഹിംസ, മൃദുവായ വാക്കുകൾ, സത്യം, ശുദ്ധി, കരുണ, ക്ഷമ — ഇവ ഗൃഹസ്ഥർക്കും സന്ന്യാസികൾക്കും പൊതുവായ ധർമ്മങ്ങളാണ്.

പ്രജാഃ സമനുഗൃഹ്ണീയാത് കുര്യ്യാദാചാരസംസ്ഥിതിം । വാക്‌ സൂനൃതാ ദയാ ദാനം ഹിനോപഗതരക്ഷണം ।। ൨൩൮.

അവൻ ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം, നല്ല ആചാരം സ്ഥാപിക്കണം, മൃദുവായി സംസാരിക്കണം, കരുണ കാണിക്കണം, ദാനം ചെയ്യണം, പീഡിതരെ രക്ഷിക്കണം.

ഇതി വൃത്തം സതാം സാധുഹിതം സത്പുരുഷവ്രതം । ആധിവ്യാധിപരീതായ അദ്യ ശ്വോ വാ വിനാശിനേ ।। ൨൩൮.

ഇത്തരം പെരുമാറ്റം സന്മാർഗ്ഗികളുടെ വ്രതം കൂടിയാണ്; ഇത് ദു:ഖവും രോഗവും അനുഭവിക്കുന്നവർക്കു ഇന്നോ നാളെയോ ആശ്രയമാണ്.

കോ ഹി രാജാ ശരീരായ ധര്മ്മാപേതം സമാചരേത് । ന ഹി സ്വസുഖമന്വിച്ഛന് പീഡയേത് കൃപണം ജനം ।। ൨൩൮.

തന്റെ ശരീരത്തിനായി അധർമ്മം ചെയ്യുന്ന രാജാവുണ്ടോ? സ്വന്തം സുഖം തേടി ദു:ഖിതരെ പീഡിക്കരുത്.

കൃപണഃ പീഡ്യമാനോ ഹി മന്യുനാ ഇന്തി പാര്ഥിവം । ക്രിയതേഽഭ്യര്ഹണീയായ സ്വജനായ യഥാഞ്ജലിഃ ।। ൨൩൮.

ദു:ഖിതരെ പീഡിപ്പിച്ചാൽ അവർ രാജാവിനോട് ക്രോധം കാണിക്കും, സ്വന്തം ജനങ്ങളിൽ അർഹരെ ആദരിക്കുന്നതുപോലെ.

തതഃ സാധുതരഃ കാര്യോ ദുര്ജനായ ശിവാഥിംനാ । പ്രിയമേവാഭിഘാതവ്യം സത്സു നിത്യം ദ്വിഷത്സു ച ।। ൨൩൮.

അതിനാൽ ദുഷ്ടരോടും നല്ല മനസ്സോടെ പെരുമാറണം; സന്മാർഗ്ഗികളോടും ശത്രുക്കളോടും സദാ സൗഹൃദം കാണിക്കണം.

ദേവാസ്തേ പ്രിയവക്താരഃ പശവഃ ക്രൂരവാദിനഃ । ശുചിരാസ്തിക്യപൂതാത്മാ പൂജയേദ്ദേവതാഃ സദാ ।। ൨൩൮.

മൃദുവായി സംസാരിക്കുന്നവർ ദേവന്മാരുപോലെയാണ്; കഠിനമായി സംസാരിക്കുന്നവർ മൃഗങ്ങൾപോലെയാണ്. ശുദ്ധവും വിശ്വാസമുള്ള മനസ്സുള്ളവർ ദേവതകളെ എപ്പോഴും ആരാധിക്കണം.

ദേവതാവദ് ഗുരുജനമാത്മവച്ച സുഹൃജ്ജനം । പ്രണിപാതേന ഹി ഗുരും സതോഽമൃഷാനുചേഷ്ടിതൈഃ ।। ൨൩൮.

ദേവതകളെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും സ്വയംപോലെ ആദരിക്കണം; ഗുരുവിനെ വിനയത്തോടെ സമീപിക്കണം, കപടതയില്ലാതെ.

കുര്വ്വീതാഭിമുഖാന് ഭൃത്യൈര്ദ്ദവാന് സുകൃതകര്മ്മണാ । മദ്‌ഭാവേന ഹരേന്മിത്രം സമ്ഭ്രമേണ ച ബാന്ധവാന് ।। ൨൩൮.

ഭൃത്യന്മാരുടെ നല്ല പ്രവൃത്തിക്ക് ദയയോടെ പ്രതികരിക്കണം, സുഹൃത്തുക്കളോട് സ്നേഹത്തോടെ പെരുമാറണം, ബന്ധുക്കളോട് ആദരവോടെ പെരുമാറണം.

സ്ത്രീഭൃത്യാന് പ്രേമ്ദാനാഭ്യാം ദാക്ഷിണ്യേനേതരം ജനം । അനിന്ദാ പരകൃത്യേഷു സ്വധര്മ്മപരിപാലനം ।। ൨൩൮.

സ്ത്രീകളും ഭൃത്യന്മാരും സ്നേഹവും ദാനവും ലഭിക്കണം; മറ്റുള്ളവരോട് സൗജന്യമായി പെരുമാറണം; മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ കുറ്റപ്പെടുത്തരുത്; സ്വന്തം ധർമ്മം എപ്പോഴും പാലിക്കണം.

കൃപണേഷു ദയാലുത്വം സര്വത്ര മധുരാ ഗിരഃ । പ്രാണൈരപ്യപകാരിത്വം മിത്രായാവ്യഭിചാരിണേ ।। ൨൩൮.

ദു:ഖിതരോടു കരുണ കാണിക്കണം, എല്ലാവരോടും മധുരമായി സംസാരിക്കണം, സുഹൃത്തിനോടുള്ള വിശ്വാസം ജീവൻകൊടുത്താലും വിട്ടു പോകരുത്.

ഗൃഹാഗതേ പരിഷ്വങ്ഗഃ സക്ത്യാ ദാനം സഹിഷ്ണുതാ । സ്വസമൃദ്ധിഷ്വനുത്സേകഃ പരരവൃദ്ധിഷ്വമത്സരഃ ।। ൨൩൮.

അതിഥി വീട്ടിൽ വന്നാൽ ചേർത്ത് പിടിക്കണം, കഴിവനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യണം, ക്ഷമ കാണിക്കണം; സ്വന്തം സമൃദ്ധിയിൽ അഹങ്കരിക്കരുത്, മറ്റുള്ളവരുടെ വിജയത്തിൽ അസൂയിക്കരുത്.

അപരോപതാപി വചനം മൌനവ്രതചരിഷ്ണുതാ । ബന്ധുഭിര്ബദ്ധസംയോഗഃ സ്വജനേ ചതുരശ്രതാ ।। ൨൩൮.

വിരോധം നേരിട്ട് കാണിക്കാതിരുന്നാലും, വാക്ക്, മൗനവ്രതം പാലിക്കൽ, ബന്ധുക്കളുമായി ചേർന്ന് ഇരിക്കൽ, സ്വന്തം ആളുകളിൽ ചതുരത്വം — ഇവയും അതുപോലെ തന്നെ.

രാമ ഉവാച സ്വാമ്യമാത്യഞ്ച രാഷ്ട്രഞ്ച ദുര്ഗം കോഷോ ബലം സുഹൃതം । പരസ്പരോപകാരീദം സപ്താങ്ഗം രാകജ്യമുച്യ്തേ ।। ൨൩൯.

രാമൻ പറഞ്ഞു: രാജാവും മന്ത്രിയും രാജ്യവും കോട്ടയും ധനശേഖരവും സൈന്യവും സുഹൃത്തും — പരസ്പരം സഹായിക്കുന്ന ഈ ഏഴു ഘടകങ്ങളാണ് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ അവയവങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നു.