അഗ്നിപുരാണമ്

ദൂരാപസരണം യാനം സുഹതസ്യ തഥോച്യതേ । ത്രാസനം രിപുസൈന്യാനാം രഥകര്മ്മ തഥോച്യതേ ।। ൨൩൬.

ദൂരത്ത് നിന്ന് പിൻവാങ്ങുന്നത് വാഹനങ്ങളുടെ ജോലി എന്നാണ് പറയുന്നത്; ശത്രുസൈന്യത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നത് രഥങ്ങളുടെ ജോലി എന്നാണ് പറയുന്നു.

ഭേദനം സംഹതാനാഞച ഭേദാനാമപി സംഹതിഃ । പ്രാകാരതോരണാട്ടാലദ്രുമഭങ്ഗശ്ച സദ്‌ഗജേ ।। ൨൩൬.

അടുക്കിയ കൂട്ടങ്ങളെ തകർക്കലും തകർന്നവയെ വീണ്ടും ഒന്നിപ്പിക്കലും, മതിൽ, കവാടം, ഗോപുരം, മരങ്ങൾ എന്നിവ തകർക്കലും ആനയുടെ ജോലിയാണ്.

പത്തിഭൂര്വിഷമാ ജ്ഞേയാ രഥാശ്വസ്യ തഥാ സഭാ । സകര്ദ്ദമാ ച നാഗാനാം യുദ്ധഭൂമിരുദാഹൃതാ ।। ൨൩൬.

കാലാളുകൾക്ക് യുദ്ധഭൂമി ഒറ്റപ്പാടായിരിക്കണം; രഥങ്ങൾക്കും കുതിരകൾക്കും സമതലമായിരിക്കണം; ആനകൾക്ക് ചളിയുള്ള സ്ഥലം യുദ്ധത്തിനായി ഉദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഏവം വിരചിതവ്യൂഹഃ കൃതപൃഷ്ഠദിവാകരഃ । തഥാനുലോപശുക്രാര്കിദിക്പാലമൃദുമാരുതാഃ ।। ൨൩൬.

ഇങ്ങനെ സൈന്യത്തെ ക്രമീകരിക്കണം; സൂര്യൻ പിന്നിൽ ഇരിക്കണം. അതുപോലെ, ശുക്രനും സൂര്യനും സൂചിപ്പിക്കുന്ന ദിക്കുകളിൽ ദിക്കുപാലകരെയും, മൃദുലമായ കാറ്റുകളും ക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

യോധാനുത്തേജയേത്സര്വ്വാന്നാമഗോത്രാവദാനതഃ । ഭോഗപ്രാപ്ത്യാ ച വിജയേ സ്വര്ഗപ്രാപ്ത്യാ മൃതസ്യ ച ।। ൨൩൬.

യോദ്ധാക്കളെ അവരവരുടെ പേരും വംശവും വിളിച്ചുപറഞ്ഞ് ഉത്സാഹിപ്പിക്കണം; ജയിച്ചാൽ ഭോഗം ലഭിക്കും, മരിച്ചാൽ സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കും എന്ന പ്രത്യാശയും നൽകണം.

ജിത്വാരീന് ഭോഗസമ്പ്രാപ്തിഃ മൃതസ്യ ച പരാ ഗതിഃ । നിഷ്കൃതിഃ സ്വാമിപിണ്ഡസ്യ നാസ്തി യുദ്ധസമാ ഗതിഃ ।। ൨൩൬.

ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചാൽ ഭോഗം ലഭിക്കും; മരിച്ചവർക്കു പരമഗതി ലഭിക്കും. യുദ്ധത്തിൽ വീരമൃത്യുവിന് സമമായ മറ്റൊരു പ്രായശ്ചിത്തം ഇല്ല.

ശൂരാണാം രക്തമായാതി തേന പാപന്ത്യജന്തി തേ । ഘാതാദിദുഃഖസഹനം രണേ തത് പരമന്തപഃ ।। ൨൩൬.

വീരന്മാരുടെ രക്തം ഒഴുകുമ്പോൾ അവർ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാവുന്നു; യുദ്ധത്തിൽ വേദനയും മരണവും സഹിക്കുന്നത് അവരുടെ ഉത്തമമായ തപസ്സാണ്.

വരാപ്സരഃ സഹസ്രാണി യാന്തി ശൂരം രണേ മൃതം । സ്വാമീ സുകൃതമാദത്തേ ഭഗ്നാനാം വിനിവര്ത്തിനാം ।। ൨൩൬.

അയിരക്കണക്കിന് അപ്‌സരസുകൾ യുദ്ധത്തിൽ വീരമൃത്യു വരിച്ചവരെ വരവേൽക്കുന്നു; തോറ്റു മടങ്ങുന്നവരുടെ പുണ്യം രാജാവിന് ലഭിക്കും.

ബ്രഹ്മഹത്യാഫലം തേഷാം തഥാ പ്രോക്തം പദേ പദേ । ത്യക്ത്വാ സഹായാന് യോ ഗച്ഛേദ്ദേവാസ്തസ്യ വിനഷ്ടയേ ।। ൨൩൬.

സഹയാത്രക്കാരെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവർക്ക് ഓരോ ചുവടിലും ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ ഫലം ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു; ദേവന്മാർ അത്തരം ആളുകളുടെ നാശം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

അശ്വമേധഫലം പ്രോക്തം ശൂരാണാമനിവര്ത്തിനാം । ധര്മ്മനിഷ്ഠേ ജയോ രാജ്ഞി യോദ്ധവ്യാശ്ച സമാഃ സമൈഃ ।। ൨൩൬.

പിന്നോട്ട് പോകാത്ത വീരന്മാർക്ക് അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു; ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച രാജാവിന് ജയവും, തുല്യർ തമ്മിൽ യുദ്ധം നടത്തണമെന്നും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

ഗജാദ്യൈശ്ച ഗജാദ്യാശ്ച ന ഹന്തവ്യാഃ പലായിനഃ । ന പ്രേക്ഷകാഃ പ്രവിഷ്ടാശ്ച അശസ്ത്രാഃ പതിതാദയഃ ।। ൨൩൬.

ആനകളും അതുപോലുള്ളവരും, ഓടിപ്പോകുന്നവരും, കാണികൾ, അകത്തു കയറിയവർ, ആയുധമില്ലാത്തവർ, വീണുപോയവർ ഇവരെ കൊല്ലരുത്.

ശാന്തേ നിദ്രാഭിഭൂതേ ച അര്ദ്ധോത്തീര്ണേ നദീവനേ । ദുര്ദ്ദിനേ കൂടയുദ്ധാനി ശത്രുനാശാര്ഥമാചരേത് ।। ൨൩൬.

ശത്രു ശാന്തരായിരിക്കുമ്പോഴും ഉറക്കത്തിൽ ആകുമ്പോഴും, നദി അകത്തോ കാടിനകത്തോ പകുതി കടന്നിരിക്കുമ്പോഴും, ദുഷ്കാലത്തോ, ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കാൻ കപടയുദ്ധം നടത്താം.

ബാഹൂ പ്രഗൃഹ്യ വിക്രോശേദ്ഭഗ്നാ ഭഗ്നാഃ പരേ ഇതി। പ്രാപ്തം മിത്രം ബലം ഭൂരി നായകോഽത്ര നിപാതിതഃ ।। ൨൩൬.

കൈകൾ പിടിച്ച്, 'നാം തോറ്റു, നമുക്ക് തോൽവി സംഭവിച്ചു' എന്ന് ഉച്ചത്തിൽ വിളിക്കണം; ഒരു സുഹൃത്ത് അല്ലെങ്കിൽ വലിയ സൈന്യം എത്തുമ്പോൾ, നേതാവിനെ ഇവിടെ വീഴ്ത്തും.

സേനാനീര്നിഹതശ്ചായം ഭൂപതിശ്ചാപി വിപ്ലുതഃ । വിദ്രുതാനാന്തു യോധാനാം സുഖം ധാതോ വിധീയതേ ।। ൨൩൬.

സേനാനായകൻ കൊല്ലപ്പെടുകയും രാജാവ് പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; ഓടിപ്പോയ യോദ്ധാക്കൾക്ക് സുരക്ഷിതമായ പിന്മാറ്റം ഒരുക്കപ്പെടുന്നു.

ധൂപശ്ച ദേയാ ധര്മ്മജ്ഞ തഥാ ച പരമോഹനാഃ । പതാകാശ്ചൈവ സമ്ഭാരോ വാദിത്രാണാം ഭയാവഹഃ ।। ൨൩൬.

ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ, ധൂപവും ശക്തമായ മന്ത്രങ്ങളും അർപ്പിക്കണം; പതാകകളും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന വാദ്യോപകരണങ്ങളും ഒരുക്കണം.

സമ്പ്രാപ്യ വിജയം യുദ്ധേ ദേവാന്വിപ്രാംശ്ച സംയജേത് । രത്നാനി രാജഗാമീനി അമാത്യേന കൃതേ രണേ ।। ൨൩൬.

യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച ശേഷം ദേവന്മാർക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ഹോമം നടത്തണം; യുദ്ധത്തിൽ ലഭിച്ച രത്നങ്ങളും രാജധാനിയിലെ ധനവും മന്ത്രിമാർ വിതരണം ചെയ്യണം.

തസ്യ സ്ത്രിയോ ന കസ്യാപി രക്ഷ്യാസ്താശ്ച പരസ്യ ച । ശത്രും പ്രാപ്യ രണേ മുക്തം പുത്രവത് പരിപാലയേത് ।। ൨൩൬.

പരാജിതരുടെ സ്ത്രീകളെയും വിജയിയുടെ സ്ത്രീകളെയും ആരും ഉപദ്രവിക്കരുത്; യുദ്ധത്തിൽ പിടിച്ചെടുത്ത ശത്രുവിനെ മകനെപ്പോലെ സംരക്ഷിക്കണം.

പുനസ്തേന ന യോദ്ധവ്യം ദേശാചാരാദി പാലയേത് । തതശ്ച സ്വപുരം പ്രാപ്യ ധ്രുവേ ഭേ പ്രവിശേദ് ഗൃഹം ।। ൨൩൬.

അവനുമായി വീണ്ടും യുദ്ധം നടത്തരുത്; ദേശത്തിന്റെ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കണം. പിന്നെ സ്വന്തം നഗരത്തിലെത്തിയാൽ ഉറപ്പായി വീട്ടിൽ പ്രവേശിക്കണം.

പുഷ്കര ഉവാച രാജ്യലക്ഷ്മീസ്ഥിരത്വായ യഥേന്ദ്രേണ പുരാ ശ്രിയഃ । സ്തുതിഃ കൃതാ തഥാ രാജാ ജയാര്ഥം സ്തുതിമാചരേത് ।। ൨൩൭.

പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു: രാജസൗഭാഗ്യം സ്ഥിരമാക്കാൻ, ഇന്ദ്രൻ മുമ്പ് ശ്രീയെ സ്തുതിച്ചപോലെ, രാജാവും ജയത്തിനായി സ്തുതി നടത്തണം.

ഇന്ദ്ര ഉവാച । നമസ്യേ സര്വലോകാനാം ജനനീമബ്ധിസമ്ഭവാം । ശ്രിയമുന്നിദ്രപദ്മാക്ഷീം വിഷ്ണുവക്ഷഃസ്ഥലസ്ഥിതാം ।। ൨൩൭.

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും മാതാവായ, സമുദ്രത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച, പുഷ്പിച്ച താമരപ്പൂക്കണ്ണുള്ള, വിഷ്ണുവിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ശ്രീയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

ത്വം സിദ്ധിസ്ത്വം സ്വധാ സ്വാഹാ സുധാ ത്വം ലോകപാവനി । സന്ധ്യാ രാത്രിഃ പ്രഭാ ഭൂതിര്മ്മേധാ ശ്രദ്ധാ സരസ്വതീ ।। ൨൩൭.

നീ വിജയമാണ്, നീ ഹോമവിളികളും, സ്വാഹയും, അമൃതവും, ലോകങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവളും ആണു; നീ സന്ധ്യ, രാത്രി, പ്രകാശം, ഐശ്വര്യം, ബുദ്ധി, വിശ്വാസം, സരസ്വതിയും ആണു.

യജ്ഞവിദ്യാ മഹാവിദ്യാ ഗുഹ്യവിദ്യാ ച ശോഭനേ । ആത്മവിദ്യാ ച ദേവി ത്വം വിമുക്തിഫലദായിനീ ।। ൨൩൭.

യജ്ഞവിദ്യ, മഹാവിദ്യ, രഹസ്യവിദ്യ, ആത്മവിദ്യ — ഈ എല്ലാം ഭഗവതി, മോക്ഷഫലം നൽകുന്നവളായി നീ തന്നെയാണ്.

ആന്വീക്ഷികീ ത്രയീ വാര്ത്താ ദണ്ഡനീതിസ്ത്വമേവ ച । സൌമ്യാ സൌമ്യൈര്ജഗദ്രൂപൈസ്ത്വയൈതദ്ദേവി പൂരിതം ।। ൨൩൭.

അന്വീക്ഷികി, മൂന്ന് വേദങ്ങൾ, വ്യാപാരം, ഭരണവ്യവസ്ഥ — ഇവയും, സുമുഖിയായ ഭഗവതി, നിന്റെ സുമധുര രൂപങ്ങൾകൊണ്ട് ഈ ലോകം മുഴുവൻ നീ നിറക്കുന്നു.

കാ ത്വന്യാ ത്വാമൃതേ ദേവി സര്വയജ്ഞമയം വപുഃ । അധ്യാസ്തേ ദേവ ദേവസ്യ യോഗിചിന്ത്യം ഗദാഭൃതഃ ।। ൨൩൭.

ഭഗവതി, നീയല്ലാതെ മറ്റാരാണ് എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളാലും നിറഞ്ഞ രൂപം കൈവശമുള്ളത്? യോഗികൾ ധ്യാനിക്കുന്നതും, ദേവദേവനായ ഗദാധാരിയുടെ ശരീരവുമാണത്.

ത്വയാ ദേവി പരിത്യക്തം സകലം ഭുവനത്രയം । വിനഷ്ടപ്രായമഭവത് ത്വയേദാനീം സമേധിതം ।। ൨൩൭.

ഭഗവതി, നീ ഈ ലോകം ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ മൂന്നു ലോകവും നശിക്കാനിടയായിരിന്നു; ഇപ്പോൾ നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അവ വീണ്ടും ഉജ്ജീവനം നേടി.

ദാരാഃ പുത്രാസ്തഥാഗാരം സുഹൃദ്ധാന്യഘനാദികം । ഭവത്യേതന്മഹാഭാഗോ നിത്യം ത്വദ്വീക്ഷണാന് നൃണാം ।। ൨൩൭.

ഭാര്യ, മക്കൾ, വീട്, സുഹൃത്തുക്കൾ, ധാന്യം, സമ്പത്ത് — ഈ ഭാഗ്യങ്ങൾ എല്ലാം മഹാഭാഗ്യശാലികൾക്ക് നിന്റെ ദൃഷ്ടിയാൽ എപ്പോഴും ലഭിക്കുന്നു.

ശരീരാരോഗ്യമൈശ്വര്യമരിപക്ഷക്ഷയഃ സുഖം । ദേവി ത്വദ്‌ദൃഷ്ടിദൃഷ്ടാനാം പുരുഷാണാം ന ദുര്ല്ലഭം ।। ൨൩൭.

ശരീരാരോഗ്യം, ഐശ്വര്യം, ശത്രുക്കളുടെ നാശം, സുഖം — ഭഗവതി, നിന്റെ കാഴ്ച ലഭിച്ചവർക്കു ഇവ ഒന്നും പ്രാപിക്കാൻ പ്രയാസമില്ല.

ത്വമമ്ബാ സര്വഭൂതാനാം ദേവദേവോ ഹരിഃ പിതാ । ത്വയൈതദ്വിഷ്ണുനാ ചാമ്ബ ജഗദ്വ്യാപ്തം ചരാചരം ।। ൨൩൭.

നീ എല്ലാ ജീവികളുടെയും അമ്മയാണ്; ദേവദേവനായ ഹരി അവർക്കു പിതാവാണ്. അമ്മേ, വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം നീ ചലനശീലികളെയും അചലങ്ങളെയും ഉൾപ്പെടെ ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

മാനം കോഷം തഥാ കോഷ്ഠം മാ ഗൃഹം മാ പരിച്ഛദം । മാ ശരീരം കലത്രഞ്ച ത്യജേഥാഃ സര്വ്വപാവനി ।। ൨൩൭.

സർവ്വപാവനിയായ ഭഗവതി, മാനം, സമ്പത്ത്, സംഭാരങ്ങൾ, വീട്, ഉപകരണങ്ങൾ, ശരീരം, ഭാര്യ — ഇവ ഒന്നും ഉപേക്ഷിക്കരുത്.