അഗ്നിപുരാണമ്

വ്യൂഹം ഭേദാവഹം കുര്യ്യാത് പരവ്യൂഹേഷു ചേച്ഛയാ । ഗജസ്യ പാദരക്ഷാര്ഥാശ്ചത്വാരസ്തു തഥാ ദ്വിജ ।। ൨൩൬.

ശത്രുസൈന്യത്തിന്റെ ക്രമം തകർക്കാൻ കഴിയുന്ന ക്രമീകരണം ചെയ്യണം; ഒരു ആനയുടെ കാലുകൾ സംരക്ഷിക്കാൻ നാലു കാവൽക്കാരെ നിയോഗിക്കണം.

രഥസ്യ ചാശ്വാശ്ചത്വാരഃ സമാസ്തസ്യ ച ചര്മ്മിണഃ । ധന്വിനശ്ചര്മിഭിസ്തുല്യാഃ പുരസ്താച്ചര്മ്മിണോ രണേ ।। ൨൩൬.

ഒരു രഥത്തിന് നാലു കുതിരകളെ ചേർക്കണം, കൂടാതെ അതിലെ ചർമ്മം ധരിച്ച യോദ്ധാക്കളെയും; വില്ലാളികളെ ചർമ്മവസ്ത്രം ധരിച്ചവരോടൊപ്പം ചേർക്കണം, യുദ്ധത്തിൽ ചർമ്മവസ്ത്രം ധരിച്ചവരെ മുന്നിൽ നിർത്തണം.

വൃഷ്ഠതോ ധന്വിനഃ പശ്ചാദ്ധന്വിനാന്തുരഗാ രഥാഃ । രഥാനാം കുഞ്ജരാഃ പശ്ചാദ്ധാതവ്യാഃ പൃഥിവീക്ഷിതാ ।। ൨൩൬.

വില്ലാളികളുടെ പിന്നിൽ കൂടുതൽ വില്ലാളികൾ, പിന്നെ കുതിരകളും രഥങ്ങളും; രഥങ്ങളുടെ പിന്നിൽ ആനകളെ രാജാവ് നിർത്തണം.

പദാതികുഞ്ജരാശ്വനാം ധര്മ്മകാര്യ്യം പ്രയത്നതഃ । ശൂരാഃ പ്രമുഖതോ ദേയാഃ സ്കന്ധമാത്രപ്രദര്ശനം ।। ൨൩൬.

കാലാളുകൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ എന്നിവയെ സൂക്ഷ്മമായി ക്രമീകരിക്കണം; ധൈര്യശാലികൾ മുന്നിൽ നിൽക്കണം, അവരുടെ തോളുകൾ മാത്രം കാണുന്ന വിധത്തിൽ.

കര്ത്തവ്യം ഭീരുസങ്ഘേന ശത്രുവിദ്രാവകാരകം । ദാരയന്തി പുരസ്താത്തു ന ദേയാ ഭീരവഃ പുരഃ ।। ൨൩൬.

ശത്രുവിനെ ഓടിക്കാൻ ഭീരുക്കളുടെ കൂട്ടത്തോടെ ഒരു ക്രമീകരണം ചെയ്യണം; ഭീരുക്കളെ മുന്നിൽ നിർത്തരുത്.

പ്രോത്സാഹയന്ത്യേവ രണേ ഭീരൂന് ശൂഗഃ പുരസ്ഥിതാഃ । പ്രാംശവഃ ശുകനാശാശ്ച യേ ചാജിഹ്മേക്ഷണാ൨ നരാഃ ।। ൨൩൬.

യുദ്ധത്തിൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ധൈര്യശാലികൾ ഭീരുക്കളെ ഉത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു; ഉയരം കൂടിയവരും വിശാലമായ തോളുകളുള്ളവരും നേരെ നോക്കുന്നവരുമാണ് മുന്നിൽ നിർത്തേണ്ടത്.

സംഹതഭ്രയുഗാശ്ചൈവ ക്രോധനാഃ കലഹപ്രിയാഃ । നിത്യഹൃഷ്ടാഃ പ്രഹൃഷ്ടാശ്ച ശൂരാ ജ്ഞേയാശ്യ കാമിനഃ ।। ൨൩൬.

അടുത്തടുത്ത് ചേർന്നിരിക്കുന്നവരും എളുപ്പത്തിൽ കോപിക്കുന്നവരും കലഹം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവരും എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെയും ഉല്ലാസത്തോടെയും ഉള്ളവരും ധൈര്യശാലികളും യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരായി അറിയപ്പെടണം.

പ്രപ്തിയുദ്ധം ഗജാനാഞ്ച തോയദാനാദികശ്ച യത് ।। ൨൩൬.

ആനകളുടെ യുദ്ധരീതി, വെള്ളം നൽകൽ തുടങ്ങിയ ആവശ്യങ്ങൾ എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു.

ആയുധാനയനം ചൈവ പത്തികര്മ്മം വിധീയതേ । രിപൂണാം ഭേത്തുകാമാനാം സ്വസൈന്യസ്യ തു രക്ഷണം ।। ൨൩൬.

ആയുധങ്ങളുടെ നീക്കം, കാലാളുകളുടെ ജോലി എന്നിവ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; ശത്രുവിനെ തകർക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കും സ്വന്തം സൈന്യത്തെ സംരക്ഷിക്കാനും വേണ്ടിയാണ് ഇത്.

ഭേദനം സംഹതാനാഞ്ച ചര്മിണാം കര്മ്മ കീര്ത്തിംതം । വിമുഖീകരണം യുദ്ധേ ധന്വിനാം ച തഥോച്യതേ ।। ൨൩൬.

ചർമ്മവസ്ത്രം ധരിച്ചവരുടെ അടുക്കിയ കൂട്ടങ്ങളെ തകർക്കുന്ന ജോലി വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു; യുദ്ധത്തിൽ വില്ലാളികളെ പിൻവലിപ്പിക്കുന്നതും പറയുന്നു.

ദൂരാപസരണം യാനം സുഹതസ്യ തഥോച്യതേ । ത്രാസനം രിപുസൈന്യാനാം രഥകര്മ്മ തഥോച്യതേ ।। ൨൩൬.

ദൂരത്ത് നിന്ന് പിൻവാങ്ങുന്നത് വാഹനങ്ങളുടെ ജോലി എന്നാണ് പറയുന്നത്; ശത്രുസൈന്യത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നത് രഥങ്ങളുടെ ജോലി എന്നാണ് പറയുന്നു.

ഭേദനം സംഹതാനാഞച ഭേദാനാമപി സംഹതിഃ । പ്രാകാരതോരണാട്ടാലദ്രുമഭങ്ഗശ്ച സദ്‌ഗജേ ।। ൨൩൬.

അടുക്കിയ കൂട്ടങ്ങളെ തകർക്കലും തകർന്നവയെ വീണ്ടും ഒന്നിപ്പിക്കലും, മതിൽ, കവാടം, ഗോപുരം, മരങ്ങൾ എന്നിവ തകർക്കലും ആനയുടെ ജോലിയാണ്.

പത്തിഭൂര്വിഷമാ ജ്ഞേയാ രഥാശ്വസ്യ തഥാ സഭാ । സകര്ദ്ദമാ ച നാഗാനാം യുദ്ധഭൂമിരുദാഹൃതാ ।। ൨൩൬.

കാലാളുകൾക്ക് യുദ്ധഭൂമി ഒറ്റപ്പാടായിരിക്കണം; രഥങ്ങൾക്കും കുതിരകൾക്കും സമതലമായിരിക്കണം; ആനകൾക്ക് ചളിയുള്ള സ്ഥലം യുദ്ധത്തിനായി ഉദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഏവം വിരചിതവ്യൂഹഃ കൃതപൃഷ്ഠദിവാകരഃ । തഥാനുലോപശുക്രാര്കിദിക്പാലമൃദുമാരുതാഃ ।। ൨൩൬.

ഇങ്ങനെ സൈന്യത്തെ ക്രമീകരിക്കണം; സൂര്യൻ പിന്നിൽ ഇരിക്കണം. അതുപോലെ, ശുക്രനും സൂര്യനും സൂചിപ്പിക്കുന്ന ദിക്കുകളിൽ ദിക്കുപാലകരെയും, മൃദുലമായ കാറ്റുകളും ക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

യോധാനുത്തേജയേത്സര്വ്വാന്നാമഗോത്രാവദാനതഃ । ഭോഗപ്രാപ്ത്യാ ച വിജയേ സ്വര്ഗപ്രാപ്ത്യാ മൃതസ്യ ച ।। ൨൩൬.

യോദ്ധാക്കളെ അവരവരുടെ പേരും വംശവും വിളിച്ചുപറഞ്ഞ് ഉത്സാഹിപ്പിക്കണം; ജയിച്ചാൽ ഭോഗം ലഭിക്കും, മരിച്ചാൽ സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കും എന്ന പ്രത്യാശയും നൽകണം.

ജിത്വാരീന് ഭോഗസമ്പ്രാപ്തിഃ മൃതസ്യ ച പരാ ഗതിഃ । നിഷ്കൃതിഃ സ്വാമിപിണ്ഡസ്യ നാസ്തി യുദ്ധസമാ ഗതിഃ ।। ൨൩൬.

ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചാൽ ഭോഗം ലഭിക്കും; മരിച്ചവർക്കു പരമഗതി ലഭിക്കും. യുദ്ധത്തിൽ വീരമൃത്യുവിന് സമമായ മറ്റൊരു പ്രായശ്ചിത്തം ഇല്ല.

ശൂരാണാം രക്തമായാതി തേന പാപന്ത്യജന്തി തേ । ഘാതാദിദുഃഖസഹനം രണേ തത് പരമന്തപഃ ।। ൨൩൬.

വീരന്മാരുടെ രക്തം ഒഴുകുമ്പോൾ അവർ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതരാവുന്നു; യുദ്ധത്തിൽ വേദനയും മരണവും സഹിക്കുന്നത് അവരുടെ ഉത്തമമായ തപസ്സാണ്.

വരാപ്സരഃ സഹസ്രാണി യാന്തി ശൂരം രണേ മൃതം । സ്വാമീ സുകൃതമാദത്തേ ഭഗ്നാനാം വിനിവര്ത്തിനാം ।। ൨൩൬.

അയിരക്കണക്കിന് അപ്‌സരസുകൾ യുദ്ധത്തിൽ വീരമൃത്യു വരിച്ചവരെ വരവേൽക്കുന്നു; തോറ്റു മടങ്ങുന്നവരുടെ പുണ്യം രാജാവിന് ലഭിക്കും.

ബ്രഹ്മഹത്യാഫലം തേഷാം തഥാ പ്രോക്തം പദേ പദേ । ത്യക്ത്വാ സഹായാന് യോ ഗച്ഛേദ്ദേവാസ്തസ്യ വിനഷ്ടയേ ।। ൨൩൬.

സഹയാത്രക്കാരെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവർക്ക് ഓരോ ചുവടിലും ബ്രാഹ്മണഹത്യയുടെ ഫലം ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു; ദേവന്മാർ അത്തരം ആളുകളുടെ നാശം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

അശ്വമേധഫലം പ്രോക്തം ശൂരാണാമനിവര്ത്തിനാം । ധര്മ്മനിഷ്ഠേ ജയോ രാജ്ഞി യോദ്ധവ്യാശ്ച സമാഃ സമൈഃ ।। ൨൩൬.

പിന്നോട്ട് പോകാത്ത വീരന്മാർക്ക് അശ്വമേധയാഗഫലം ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു; ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച രാജാവിന് ജയവും, തുല്യർ തമ്മിൽ യുദ്ധം നടത്തണമെന്നും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

ഗജാദ്യൈശ്ച ഗജാദ്യാശ്ച ന ഹന്തവ്യാഃ പലായിനഃ । ന പ്രേക്ഷകാഃ പ്രവിഷ്ടാശ്ച അശസ്ത്രാഃ പതിതാദയഃ ।। ൨൩൬.

ആനകളും അതുപോലുള്ളവരും, ഓടിപ്പോകുന്നവരും, കാണികൾ, അകത്തു കയറിയവർ, ആയുധമില്ലാത്തവർ, വീണുപോയവർ ഇവരെ കൊല്ലരുത്.

ശാന്തേ നിദ്രാഭിഭൂതേ ച അര്ദ്ധോത്തീര്ണേ നദീവനേ । ദുര്ദ്ദിനേ കൂടയുദ്ധാനി ശത്രുനാശാര്ഥമാചരേത് ।। ൨൩൬.

ശത്രു ശാന്തരായിരിക്കുമ്പോഴും ഉറക്കത്തിൽ ആകുമ്പോഴും, നദി അകത്തോ കാടിനകത്തോ പകുതി കടന്നിരിക്കുമ്പോഴും, ദുഷ്കാലത്തോ, ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കാൻ കപടയുദ്ധം നടത്താം.

ബാഹൂ പ്രഗൃഹ്യ വിക്രോശേദ്ഭഗ്നാ ഭഗ്നാഃ പരേ ഇതി। പ്രാപ്തം മിത്രം ബലം ഭൂരി നായകോഽത്ര നിപാതിതഃ ।। ൨൩൬.

കൈകൾ പിടിച്ച്, 'നാം തോറ്റു, നമുക്ക് തോൽവി സംഭവിച്ചു' എന്ന് ഉച്ചത്തിൽ വിളിക്കണം; ഒരു സുഹൃത്ത് അല്ലെങ്കിൽ വലിയ സൈന്യം എത്തുമ്പോൾ, നേതാവിനെ ഇവിടെ വീഴ്ത്തും.

സേനാനീര്നിഹതശ്ചായം ഭൂപതിശ്ചാപി വിപ്ലുതഃ । വിദ്രുതാനാന്തു യോധാനാം സുഖം ധാതോ വിധീയതേ ।। ൨൩൬.

സേനാനായകൻ കൊല്ലപ്പെടുകയും രാജാവ് പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; ഓടിപ്പോയ യോദ്ധാക്കൾക്ക് സുരക്ഷിതമായ പിന്മാറ്റം ഒരുക്കപ്പെടുന്നു.

ധൂപശ്ച ദേയാ ധര്മ്മജ്ഞ തഥാ ച പരമോഹനാഃ । പതാകാശ്ചൈവ സമ്ഭാരോ വാദിത്രാണാം ഭയാവഹഃ ।। ൨൩൬.

ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ, ധൂപവും ശക്തമായ മന്ത്രങ്ങളും അർപ്പിക്കണം; പതാകകളും ഭയപ്പെടുത്തുന്ന വാദ്യോപകരണങ്ങളും ഒരുക്കണം.

സമ്പ്രാപ്യ വിജയം യുദ്ധേ ദേവാന്വിപ്രാംശ്ച സംയജേത് । രത്നാനി രാജഗാമീനി അമാത്യേന കൃതേ രണേ ।। ൨൩൬.

യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച ശേഷം ദേവന്മാർക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ഹോമം നടത്തണം; യുദ്ധത്തിൽ ലഭിച്ച രത്നങ്ങളും രാജധാനിയിലെ ധനവും മന്ത്രിമാർ വിതരണം ചെയ്യണം.

തസ്യ സ്ത്രിയോ ന കസ്യാപി രക്ഷ്യാസ്താശ്ച പരസ്യ ച । ശത്രും പ്രാപ്യ രണേ മുക്തം പുത്രവത് പരിപാലയേത് ।। ൨൩൬.

പരാജിതരുടെ സ്ത്രീകളെയും വിജയിയുടെ സ്ത്രീകളെയും ആരും ഉപദ്രവിക്കരുത്; യുദ്ധത്തിൽ പിടിച്ചെടുത്ത ശത്രുവിനെ മകനെപ്പോലെ സംരക്ഷിക്കണം.

പുനസ്തേന ന യോദ്ധവ്യം ദേശാചാരാദി പാലയേത് । തതശ്ച സ്വപുരം പ്രാപ്യ ധ്രുവേ ഭേ പ്രവിശേദ് ഗൃഹം ।। ൨൩൬.

അവനുമായി വീണ്ടും യുദ്ധം നടത്തരുത്; ദേശത്തിന്റെ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കണം. പിന്നെ സ്വന്തം നഗരത്തിലെത്തിയാൽ ഉറപ്പായി വീട്ടിൽ പ്രവേശിക്കണം.

പുഷ്കര ഉവാച രാജ്യലക്ഷ്മീസ്ഥിരത്വായ യഥേന്ദ്രേണ പുരാ ശ്രിയഃ । സ്തുതിഃ കൃതാ തഥാ രാജാ ജയാര്ഥം സ്തുതിമാചരേത് ।। ൨൩൭.

പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു: രാജസൗഭാഗ്യം സ്ഥിരമാക്കാൻ, ഇന്ദ്രൻ മുമ്പ് ശ്രീയെ സ്തുതിച്ചപോലെ, രാജാവും ജയത്തിനായി സ്തുതി നടത്തണം.