അഗ്നിപുരാണമ്

ഛിന്നാനി രിപൂശീര്ഷാണി പ്രാസാദാഗ്രേഷു ദര്ശയേത് । ഷാഡ്‌ഗുണ്യംസമ്പ്രവക്ഷ്യാമി തദ്വരൌ സന്ധിവിഗ്രഹൌ ।। ൨൩൪.

ശത്രുക്കളുടെ മുറിച്ച തലകൾ കൊട്ടാരത്തിന്റെ മുന്നിൽ കാണിക്കണം; ഇനി ഞാൻ ആറുവിധ നയങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് കൂട്ടുകെട്ടും സംഘർഷവും, വിശദീകരിക്കാം.

സന്ധിശ്ച വിഗ്രഹശ്ചൈവ യാനമാസനമേവ ച । ദ്വൈധീഭാവഃ സംശയശ്ച ഷഡ്‌ഗുണാഃ പരികീര്ത്തിതാഃ ।। ൨൩൪.

സഖ്യത, വൈരം, മുന്നേറല്‍, കാത്തിരിക്കല്‍, വിഭജിക്കല്‍, സംശയം — ഇവയാണ് ആറു തന്ത്രങ്ങള്‍ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.

പണബന്ധഃ സ്മൃതഃ സന്ധിരപകാരസ്തു വിഗ്രഹഃ। ജിഗീഷോഃ ശത്രുവിഷയേ യാനം യാത്രാഽഭിവീയതേ ।। ൨൩൪.

ഒരുമിച്ചിരിയ്ക്കാനുള്ള ഉടമ്പടി സഖ്യമാണ്; വൈരാഗ്യം വൈരമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; ശത്രുവിനെ ജയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം മുന്നേറലായാണ് പറയുന്നത്.

വിഗ്ര്ഹേണ സ്വകേ ദേശേ സ്ഥിതിരാസനമുച്യംതേ । ബലാര്ദ്ധേന പ്രയാണന്തു ദ്വൈധീഭാവഃ സ ഉച്യതേ ।। ൨൩൪.

വൈരത്തിനിടയില്‍ സ്വന്തം ദേശത്ത് നിലകൊള്ളുന്നത് കാത്തിരിക്കല്‍ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; പകുതി സൈന്യവുമായി മുന്നേറുന്നത് വിഭജിക്കല്‍ എന്നാണ് പറയുന്നത്.

ഉദാസീനോ മധ്യമോ വാ സംശ്രയാത്സംശ്രയഃ സ്മൃതഃ । സമേന സന്ധിരന്വേഷ്യോഽഹീനേന ച ബലീയസാ ।। ൨൩൪.

നിസ്പക്ഷനോ ഇടനിലക്കാരനോ ആയ ഒരാളില്‍ ആശ്രയം തേടുന്നത് ആശ്രയമാണ്; തുല്യശക്തിയുള്ളവരോടോ കൂടുതല്‍ ശക്തിയുള്ളവരോടോ സഖ്യം വേണം.

ഹീനേന വിഗ്രഹഃ കാര്യഃ സ്വയം രാജ്ഞാ ബലീയസാ । തത്രാപി ശുദ്ധപാര്ഷ്ണിസ്തു ബലീയാംസം സമാശ്രയേത് ।। ൨൩൪.

ദുർബലനായ രാജാവ് സ്വയം ശക്തനായവനോടു വൈരം ചെയ്യണം; അപ്പോഴും വിശുദ്ധമായ കൂട്ടുകാരനുള്ളവന് ശക്തനായവനിൽ ആശ്രയം തേടണം.

ആസീനഃ കര്മവിച്ഛേദം ശക്തഃ കര്ത്തു രിപോര്യദാ । അശുദ്ധപാര്ഷ്ണിശ്ചാസീത വിഗൃഹ്യ വസുധാധിപഃ ।। ൨൩൪.

കാത്തിരിയ്ക്കുമ്പോള്‍ ശത്രുവിന്റെ പ്രവൃത്തികള്‍ തടയാന്‍ കഴിയുമ്പോള്‍ രാജാവ് അങ്ങനെ ചെയ്യണം; അശുദ്ധ കൂട്ടുകാരനുണ്ടെങ്കില്‍ രാജാവ് വൈരത്തിലേര്‍പ്പെടണം.

അശുദ്ധപാര്ഷ്ണിര്ബലവാന് ദ്വൈധീഭാവം സമാശ്രയേത് । വലിനാ വിഗൃഹീതസ്തു൨ യോഽസന്ദേഹേന പാര്ഥിവഃ ।। ൨൩൪.

അശുദ്ധ കൂട്ടുകാരനുള്ള ശക്തനായവന് വിഭജിക്കല്‍ സ്വീകരിക്കണം; ശക്തനായവന്‍ ആക്രമിച്ചാല്‍ സംശയിക്കേണ്ടതില്ല.

സംശ്രയസ്തേന വക്തവ്യോ ഗുണാനാമഘമോ ഗുണഃ । ബഹുക്ഷയവ്യയായാസം൩ തേഷാം യാനം പ്രകീര്ത്തിതം ।। ൨൩൪.

അപ്പോള്‍ ആശ്രയം തേടുന്നതാണ് ഉത്തമം; എല്ലാ തന്ത്രങ്ങളിലുമിത് ഏറ്റവും നല്ലതാണെന്ന് പറയുന്നു. മുന്നേറല്‍ വലിയ നഷ്ടവും ചെലവും കഷ്ടവും വരുത്തും.

ബഹുലാഭകരം പശ്ചാത്തദാ രാജാ സമാശ്രയേത് । സര്വശക്തിവിഹീനസ്തു തദാ കുര്യ്യാത്തു സംശ്രയം ।। ൨൩൪.

വലിയ ലാഭം ഉണ്ടെങ്കില്‍ രാജാവ് അതാണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്; എന്നാല്‍ എല്ലാ ശക്തിയും നഷ്ടപ്പെട്ടാല്‍ ആശ്രയം തേടണം.

പുഷ്കര ഉവാച അജസ്രം കര്മ വക്ഷ്യാമി ദിനം പ്രതി യദാചരേത് । ദ്വിമുഹൂര്ത്താവശേഷായാം രാത്രൌ നിദ്രാന്ത്യജേന്നൃപഃ ।। ൨൩൫.

പുഷ്കരന് പറഞ്ഞു: രാജാവ് ദിവസേന ചെയ്യേണ്ട കര്‍മങ്ങള്‍ ഞാന്‍ വിശദീകരിക്കാം. രാത്രി രണ്ട് മുഹൂര്‍ത്തം മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോള്‍ രാജാവ് ഉറക്കം ഉപേക്ഷിക്കണം.

വാദ്യവന്ദിസ്വനൈര്ഗീതൈഃ പശ്യേദ് ഗൂഢാസ്തതോ നരാന് । വിജ്ഞായതേ ന യേ ലോകാസ്തദീയാ ഇതി കേനചിത് ।। ൨൩൫.

വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തിലും ഗായകരുടെയും ഭടന്മാരുടെയും ഗാനങ്ങളിലൂടെയും, ആരും തിരിച്ചറിയാത്ത രഹസ്യരായ ആളുകളെ രാജാവ് നിരീക്ഷിക്കണം.

ആയവ്യയസ്യ ശ്രവണം തതഃ കാര്യ്യം യഥാവിധി । വേഗോത്സര്ഗം തതഃ കൃത്വാ രാജാ സ്നാനഗൃഹം വ്രജേത് ।। ൨൩൫.

അതിനുശേഷം, വരവും ചെലവും സംബന്ധിച്ച വിവരങ്ങള്‍ കേട്ടു, വേണ്ട കാര്യങ്ങള്‍ ചെയ്തു, ശരീരശുദ്ധി നടത്തി, രാജാവ് കുളിക്കാനായി പോകണം.

സ്നാനം കുര്യ്യാന്നൃപഃ ശ്ചാദ്ദന്തധാവനപൂര്വകം । കൃത്വാ സന്ധ്യാന്തതോ ജപ്യം വാസുദേവം പ്രപൂജയേത് ।। ൨൩൫.

രാജാവ് ആദ്യം പല്ലുതേയ്ക്കി കുളിക്കണം; ശേഷം സന്ധ്യാവന്ദനം നടത്തി, വാസുദേവനെ ജപത്തോടെ ആരാധിക്കണം.

വഹ്നൌ പവിത്രാന് ജുഹുയാത് തര്പയേദു ദകൈഃ പിതൃന് । ദദ്യാത്സകാഞ്ചനീം ധേനും ദ്വിജാശീര്വാദസംയുതഃ ।। ൨൩൫.

അഗ്നിയില്‍ വിശുദ്ധമായ ഹോമം നടത്തി, പിതൃഭൂതന്മാരെ വെള്ളംകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, സ്വർണ്ണം ചേർത്ത പശുവു ദാനമായി നല്‍കണം, ദ്വിജന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ.

അനുലിപ്തോഽലങ്കൃതശ്ച മുഖം പശ്യേച്ച ദര്പണേ । സസുവര്ണേ ധൃതേ രാജാ ശ്രൃണുയാദ്ദിവസാദികം ।। ൨൩൫.

അലങ്കരിച്ച് സുഗന്ധതൈലം പുരട്ടി, സ്വർണ്ണക്കണ്ണാടിയില്‍ മുഖം നോക്കി, രാജാവ് ആ ദിവസത്തെ ശുഭസൂചനകള്‍ കേള്‍ക്കണം.

ഔഷധം ഭിഷജോക്തം ച മങ്ഗലാലമ്ഭനഞ്ചരേത് । പശ്യേദ് ഗുരും തേന ദത്താശീര്വാദോഽഥ വ്രജേത്സഭാം ।। ൨൩൬.

വൈദ്യന്‍ നിര്‍ദേശിച്ച ഔഷധം കഴിച്ച്, ശുഭഫലങ്ങള്‍ക്കായി കര്‍മങ്ങള്‍ ചെയ്തു, ഗുരുവിനെ കണ്ടു അനുഗ്രഹം വാങ്ങി, രാജാവ് സഭയിലേക്ക് പോകണം.

തത്രസ്ഥോ ബ്രാഹ്മണാന് പശ്യേദമാത്യാന്മന്ത്രിണസ്തഥാ । പ്രകൃതീശ്ച മഹാഭാഗ പ്രതീഹാരനിവേദിതാഃ ।। ൨൩൫.

അവിടെ രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും മന്ത്രിമാരെയും ഉപദേശകരെയും, വാതില്‍ക്കാവലാളുടെ അറിയിപ്പോടെ പ്രധാന ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും കാണണം.

ശ്രുത്വേതിഹാസം കാര്യ്യാണി കാര്യാണാം കാര്യ്യനിര്ണയമ് । വ്യവഹാരന്തതഃ പശ്യേന്മന്ത്രം കുര്യ്യാത്തു മന്ത്രിഭിഃ ।। ൨൩൫.

ഇതിഹാസങ്ങളും പ്രധാന കാര്യങ്ങളും, അവയുടെ തീരുമാനങ്ങളും കേട്ട ശേഷം, നിയമകാര്യങ്ങള്‍ പരിശോധിച്ച്, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആലോചനം നടത്തണം.

ആകാരൈരിങ്ഗിതൈഃ പ്രാജ്ഞാ മന്ത്രം ഗൃഹ്ണന്തി പണ്ഡിതാഃ । സാംവത്സരാണാം വൈദ്യാനാം മന്ത്രിണാം വചനേരതഃ ।। ൨൩൫.

ചതുരന്മാരും പണ്ഡിതന്മാരും മുഖഭാവം കൊണ്ടും ചലനങ്ങൾ കൊണ്ടും ഉപദേശത്തിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നു. വർഷങ്ങളായി പരിചയമുള്ള മന്ത്രിമാരും വൈദ്യന്മാരും പറയുന്ന വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം ഇങ്ങനെ ഗ്രഹിക്കുന്നു.

രാജാ വിഭൂതിമാപ്നോതി൩ ധാരയന്തി നൃപം ഹി തേ । മന്ത്രം കൃത്വാഥ വ്യായാമഞ്ചക്രേ യാനേ ച ശസ്ത്രകേ ।। ൨൩൫.

രാജാവിന് സമൃദ്ധി ലഭിക്കുന്നു; കാരണം, അവരാണ് രാജാവിനെ നിലനിറുത്തുന്നത്. ഉപദേശം ഉറപ്പാക്കിയ ശേഷം, രാജാവ് വ്യായാമത്തിലും വാഹനങ്ങളിലും ആയുധങ്ങളിലും ശ്രദ്ധിക്കണം.

നിഃസത്ത്വാദൌ നൃപഃ സ്നാതഃ പശ്യേദ്വിഷ്ണും സുപൂജിതമ് । ഹുതഞ്ച പാവകം പശ്യേദ്വിപ്രാന് പശ്യേത്സുപൂജിതാന് ।। ൨൩൫.

രാവിലെ സ്നാനം കഴിച്ച ശേഷം, രാജാവ് വിശേഷമായി പൂജിക്കപ്പെട്ട വിഷ്ണുവിനെ കാണണം; അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്തതും, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ മനോഹരമായി ആദരിച്ചതും കാണണം.

ശാസ്ത്രാണി ചിന്തയേദ് ദൃഷ്ട്വാ യോധാന് കോഷ്ഠായുധം ഗൃഹം । അന്വാസ്യ പശ്ചിമാം സന്ധ്യാം കാര്യ്യാണി ച വിചിന്ത്യ തു ।। ൨൩൫.

ശാസ്ത്രങ്ങൾ പരിശോധിച്ച്, യോദ്ധാക്കളെയും ആയുധശാലയെയും ഭണ്ഡാരത്തെയും വീട് എന്നിവയും കണ്ടു, പടിഞ്ഞാറ് സന്ധ്യാനമസ്കാരം കഴിഞ്ഞ്, രാജാവ് തന്റെ കടമകൾ ആലോചിക്കണം.

ചരാന് സമ്പ്രേഷ്യ ഭുക്താന്നമന്തഃപുരചരോ ഭവേത് । വാദ്യഗീതൈരക്ഷിതോഽന്യൈരേവന്നിത്യഞ്ചരേന്നൃപഃ ।। ൨൩൫.

ചാരന്മാരെ അയച്ച്, ഭക്ഷണം രുചിച്ചു നോക്കി, രാജാവ് അന്തഃപുരത്തിൽ തന്നെ ഇരിക്കണം; സംഗീതവും ഗാനം എന്നിവയാൽ, മറ്റു വിശ്വസ്തരാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട്, രാജാവ് എപ്പോഴും സൂക്ഷ്മമായി സഞ്ചരിക്കണം.

പുഷ്കര ഉവാച യാത്രാവിധാനപൂര്വന്തു വക്ഷ്യേ സാങ്‌ഗ്രാമികം വിധിം । സപ്താഹേന യദാ യാത്രാ ഭവിഷ്യതി മഹീപതേഃ ।। ൨൩൬.

പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന് ഏഴാം ദിവസം യുദ്ധയാത്ര തുടങ്ങുമ്പോൾ ചെയ്യേണ്ട ക്രമം ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കാം.

പൂജനീയോ ഹരിഃ ശമ്ഭുര്മോദകാദ്യൈര്വിനായകഃ । ദ്വിതീയേഽഹനി ദിംക്‌പാലാന് സമ്പൂജ്യ ശയനഞ്ചരേത് ।। ൨൩൬.

ഹരിയും ശംഭുവും വിനായകനും മധുരങ്ങൾ കൊണ്ടും മറ്റു ഭോജനങ്ങളാലും പൂജിക്കണം; രണ്ടാം ദിവസം ദിശാപാലന്മാരെ പൂജിച്ച് വിശ്രമിക്കണം.

ശയ്യായാം വാ തദഗ്രേഽഥ കദേവാന് പ്രാര്ച്യ മനും സ്മരേത് । നമഃ ശമ്ഭോ ത്രിനേത്രായ രുദ്രായ വരദായ ച ।। ൨൩൬.

പടുകയിലോ അതിനു മുമ്പോ ദേവന്മാരെ പൂജിച്ച്, മനുവിനെ ഓർക്കണം: 'ശംഭുവിന്, മൂന്നു കണ്ണുള്ളവനു, രുദ്രനു, അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവനു വന്ദനം.'

വാമനായ വിരൂപായ സ്വപ്നാധിപതയേ നമഃ । ഭഗവന്ദേവദേവേശ ശൂലഭൃദ്‌വൃഷവാഹന ।। ൨൩൬.

വാമനനു, വിചിത്രരൂപനു, സ്വപ്നങ്ങളുടെ അധിപനു വന്ദനം; ദേവന്മാരുടെ ദൈവമായ ഭഗവൻ, ശൂലധാരിയും കാളയിലിരിക്കുന്നവനും.

ഇഷ്ടാനിഷ്ടേ മമാചക്ഷ്വ സ്വപ്നേ സുപ്തസ്യ ശാശ്വത । യജ്ജാഗ്രതോ ദൂരമിതി പുരോധാ മന്ത്രമുച്ചരേത് ।। ൨൩൬.

എന്നെക്കുറിച്ച് നല്ലതോ മോശമോ ആയ കാര്യങ്ങൾ, ഞാനുറങ്ങുമ്പോൾ, ശാശ്വതനേ, നീ കാണിക്കണം; ജാഗരണത്തിൽ ദൂരെയുള്ളതും — ഇങ്ങനെ പുരോഹിതൻ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം.