അഗ്നിപുരാണമ്

ശകുനാദൌ ശുഭേ യായാജ്ജയായ ഹരിമാസ്മരന് । വക്ഷ്യേ മണ്ഡലചിന്താന്തേ കര്ത്തവ്യം രാജരക്ഷണം ।। ൨൩൩.

ശുഭമായ ശകുനങ്ങൾ തുടങ്ങുമ്പോൾ വിജയത്തിനായി ഹരിയെ ഓർത്ത് പുറപ്പെടണം. മണ്ഡലചിന്തയുടെ അവസാനം രാജാവിന്റെ സംരക്ഷണം എങ്ങനെ ചെയ്യണം എന്നത് ഞാൻ വിശദീകരിക്കും.

സ്വാമ്യമാത്യം തഥാ ദുര്ഗം കോഷോ ദണ്ഡസ്തഥൈവ ച । മിത്രഞ്ജനപദശ്ചൈവ രാജ്യം സപ്താങ്ഗമുച്യതേ ।। ൨൩൩.

സ്വാമി, മന്ത്രിമാർ, കോട്ട, ധനശേഖരം, ശിക്ഷ, സുഹൃത്ത്, ദേശം — ഇതാണ് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഏഴു അവയവങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നു.

സപ്താങ്ഗസ്യ തു രാജ്യസ്യ വിഘ്നകര്തൄന് വിനാശയേത്। ൩മണ്ഡലേഷു ച സര്വേഷു വൃദ്ധിഃ കാര്യ്യാ മഹീക്ഷിതാ ।। ൨൩൩.

ഏഴു ഭാഗങ്ങളുള്ള രാജ്യത്തിന് തടസ്സങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കണം. എല്ലാ മണ്ഡലങ്ങളിലും രാജാവ് വളർച്ചയ്ക്കായി ശ്രമിക്കണം.

ആത്മമണ്ഡലമേവാത്ര പ്രഥമം മണ്ഡലം ഭവേത് । സാമന്താസ്തസ്യ വിജ്ഞേയാ രിപവോ മണ്ഡലസ്യ തു ।। ൨൩൩.

ഇവിടെയ്ക്ക് സ്വന്തം മണ്ഡലമാണ് ആദ്യം പരിഗണിക്കേണ്ടത്. അതിന്റെ സമീപരാജാക്കന്മാരാണ് ശത്രുക്കളും, അവരുടെ ശത്രുക്കളും അറിയണം.

ഉപേതസ്തു സുഹൃജ്‌ ജ്ഞേയഃ ശത്രുമിത്രമതഃ പരം । മിത്രമിത്രം തതോ ജ്ഞേയം മിത്രമിത്രരിപുസ്തതഃ ।। ൨൩൩.

ചേർന്ന സുഹൃത്ത് സുഹൃത്തായാണ് അറിയേണ്ടത്. അതിന് ശേഷം ശത്രുവിന്റെ സുഹൃത്ത്, പിന്നെ സുഹൃത്തിന്റെ സുഹൃത്ത്, പിന്നെ അവന്റെ ശത്രു.

ഏതത്പുരസ്താത് കഥിതം പശ്ചാദപി നിബോധ മേ । പാര്ഷ്ണിഗ്രാഹസ്തതഃ പശ്ചാത്തതസ്ത്വാക്രന്ദ ഉച്യതേ ।। ൨൩൩.

ഇവയെല്ലാം മുമ്പ് പറഞ്ഞതാണ്. ഇനി കേൾക്കൂ: അതിന് ശേഷം പിന്‍വശം പിടിക്കുന്നവൻ, പിന്നെ ആക്രന്ദം എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ വരുന്നു.

ആസാരസ്തു തതോഽന്യഃ സ്യാദാ ക്രന്ദാസാര ഉച്യതേ । ജിഗീഷോഃ ശത്രുയുക്തസ്യ വിമുക്തസ്യ തഥാ ദ്വിജ ।। ൨൩൩.

അതിനുശേഷം മറ്റൊരു ആക്രന്ദാസാരൻ വരുന്നു. ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും, ശത്രുവുമായി ചേർന്നവനും, ശത്രുവിൽ നിന്ന് മോചിതനായവനും ഇതെല്ലാം ബാധകമാണ്.

നാത്രാപി നിശ്ചയഃ ശക്യോ വക്തും മനുജപുങ്ഗവ । നിഗ്രഹാനുഗ്രഹേ ശക്തോ മധ്യസ്ഥഃ പരികീര്ത്ത്തിഃ ।। ൨൩൩.

ഇവിടെയും ഉറപ്പുള്ളത് പറയാൻ കഴിയില്ല, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠ. നിയന്ത്രിക്കാനും അനുഗ്രഹിക്കാനും കഴിയുന്നവനാണ് മധ്യസ്ഥൻ എന്ന് പറയുന്നു.

നിഗ്രഹാനുഗ്രഹേ ശക്തഃ സര്വേഷാമപി യോ ഭവേത് । ഉദാസീനഃ സ കഥിതോ ബലവാന് പൃഥിവീപതിഃ ।। ൨൩൩.

എല്ലാവരെയും നിയന്ത്രിക്കാനും അനുഗ്രഹിക്കാനും കഴിയുന്നവനാണ് ഉദാസീനൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. അവനാണ് ശക്തനായ ഭൂപതി.

ന കസ്യചിദ്രിപുര്മ്മിത്രങ്കാരണാച്ഛത്രുമിത്രകേ । മണ്ഡലം തവ സമ്പ്രോക്തമേതദ് ദ്വാദശരാജകം ।। ൨൩൩.

വൈരത്തിനോ സൗഹൃദത്തിനോ വേണ്ടി ആരും ശത്രുവോ സുഹൃത്തോ അല്ല. നിന്റെ മണ്ഡലത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു രാജാക്കന്മാർ ഉൾപ്പെടുന്നതാണ് ഇവിടെ വിശദീകരിച്ചത്.

ത്രിവിധാ രിപവോ ജ്ഞേയാഃ കുല്യാനന്തരകൃത്രിമാഃ । പൂര്വപൂര്വോ ഗുരുസ്തേഷാം ദുശ്ചികിത്സ്യതമോ മതഃ ।। ൨൩൩.

മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ശത്രുക്കളാണ് അറിയേണ്ടത്: കുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ളവർ, അടുത്തവർ, കൃത്രിമമായി ഉണ്ടാകുന്നവർ. ഇവരിൽ ആദ്യം ഉള്ളവരാണ് ഏറ്റവും കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളത്.

അനന്തരോഽപി യഃ ശത്രുഃ സോഽപി മേ കൃത്രിമോ മതഃ । പാര്ഷ്ണിഗ്രാഹോ ഭവേച്ഛത്രോമിത്രാണി രിപവസ്തഥാ ।। ൨൩൩.

അടുത്തുള്ള ശത്രുവും എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ കൃത്രിമമായവനാണ്. പിന്‍വശം പിടിക്കുന്നവനും, ശത്രുവിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളും ശത്രുക്കളാണ്.

പാര്ഷ്ണിഗ്രാഹമുപായൈശ്ച ശാമയേച്ച തഥാ സ്വകം । മിത്രേണ ശത്രോരുച്ഛേദം പ്രശംസന്തി പുരാതനാഃ ।। ൨൩൩.

പിന്‍വശം പിടിക്കുന്നവനെയും സ്വന്തം ആളെയും ഉപായങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ശമിപ്പിക്കണം. സുഹൃത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കുന്നതിനെ പുരാതനർ പ്രശംസിക്കുന്നു.

മിത്രഞ്ച ശത്രുതാമേതി സാമന്തത്വാദനന്തരം । ശത്രും ജിഗീഷുരുച്ഛിന്ദ്യാത്൪ സ്വയം ശക്നോതി ചേദ്യദി ।। ൨൩൩.

സുഹൃത്ത് അടുത്ത് വന്ന് ഇരിക്കുമ്പോൾ ശത്രുവായി മാറും; അതുകൊണ്ട്, ആരെങ്കിലും ശത്രുവിനെ ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, കഴിവുണ്ടെങ്കിൽ സ്വയം ബന്ധം വിച്ഛേദിക്കണം.

പ്രതാപവൃദ്ധൌ തേനാപി നാമിത്രാജ്ജായതേ ഭയം । യഥാസ്യ നോദ്വിജേല്ലോകോ വിശ്വാസശ്ച യഥാ ഭവേത് ।। ൨൩൩.

അവന്റെ ശക്തി വർദ്ധിച്ചാലും ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല; ജനങ്ങൾ അവനെക്കുറിച്ച് ഭയപ്പെടാതിരിക്കാനും വിശ്വാസം ഉണ്ടാകാനും ഇങ്ങനെ ചെയ്യണം.

പുഷ്കര ഉവാച സാമഭേദൌ മയാ പ്രോക്തൌ ദാനദണ്ഡൌ തഥൈവ ച । ദണ്ഡഃ സ്വദേശേ കഥിതഃ പരദേശേ വ്രവീമി തേ ।। ൨൩൪.

പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു: സമം, ഭേദം, ദാനം, ശിക്ഷ — ഇതെല്ലാം ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു. സ്വന്തം ദേശത്ത് ശിക്ഷ എങ്ങനെ വേണമെന്ന് പറഞ്ഞു; ഇനി അന്യദേശത്ത് ശിക്ഷ എങ്ങനെ വേണമെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു.

പ്രകാശശ്ചാപ്രകാശശ്ച ദ്വിവിധോ ദണ്ഡ ഉച്യതേ । ലുണ്ഠനം ഗ്രാമഘാതശ്ച ശസ്യഘാതോഽഗ്നിദീപനം ।। ൨൩൪.

ശിക്ഷക്ക് വെളിപ്പെടുത്തിയതും രഹസ്യവുമെന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വിധിയുണ്ട്; ഗ്രാമം കവർച്ച, നാശം, വിളകൾ നശിപ്പിക്കൽ, തീ വെക്കൽ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

പ്രകാശോഽഥ വിഷം വഹ്നിര്വിവിധൈഃ പുരുഷൈര്വധഃ । ദൂഷണഞ്ചൈവ സാധൂനാമുദകാനാഞ്ച ച ദൂഷണം ।। ൨൩൪.

വെളിപ്പെടുത്തിയ ശിക്ഷയിൽ വിഷം, തീ, പലവിധ ആളുകൾ കൊണ്ട് കൊല്ലൽ, നല്ലവരെയും വെള്ളവും മലിനമാക്കലും ഉൾപ്പെടുന്നു.

ദണ്ഡപ്രണയണം പ്രോക്തമുപേക്ഷാം ശ്രൃണു ഭാര്ഗവ । യദാ മന്യേത നൃപതീ രണേ ന മമ വിഗ്രഹഃ ।। ൨൩൪.

ശിക്ഷ എങ്ങനെ നൽകണം എന്നത് ഞാൻ പറഞ്ഞു. ഭാർഗവ, ഇനി അവഗണനയെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ: യുദ്ധത്തിൽ രാജാവ് 'എനിക്ക് യാതൊരു പ്രശ്നവും ഇല്ല' എന്ന് കരുതുമ്പോൾ.

അനര്ഥായാനുബന്ധഃ സ്യാത് സന്ധിനാ ച തഥാ ഭവേത് । സാമലബ്ധാസ്പദഞ്ചാത്ര ദാനഞ്ചാര്ഥക്ഷയങ്കരം ।। ൨൩൪.

നഷ്ടം സംഭവിച്ചാൽ അതു കൂട്ടുകെട്ടിലൂടെ സംഭവിക്കാം; സമം കൊണ്ട് ലഭിച്ച സ്ഥാനം, ദാനം കൊണ്ട് സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെടൽ — ഇതെല്ലാം ഇവിടെ കാണാം.

ഭേദദണ്ഡാനുബന്ധഃ സ്യാത്തദോപേക്ഷാം സമാശ്രയേത് । ന ചായം മമ ശക്നോതി കിഞ്ചിത് കര്ത്തുമുപദ്രവം ।। ൨൩൪.

ഭേദം അല്ലെങ്കിൽ ശിക്ഷ കൊണ്ട് ദോഷം സംഭവിച്ചാൽ, അവഗണന സ്വീകരിക്കണം; 'അവൻ എനിക്ക് യാതൊരു ഉപദ്രവവും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല' എന്ന് കരുതുക.

ന ചാഹമസ്യ ശക്നോമി തത്രോപേക്ഷാം സമാശ്രയേത് । അവജ്ഞോപഹതസ്തത്ര രാജ്ഞാ കാര്യ്യോ രിപുര്ഭുവേത് ।। ൨൩൪.

അവനെ ഞാൻ ദോഷപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, അവഗണന സ്വീകരിക്കണം. ശത്രുവിനെ അവജ്ഞയോടെ ബാധിച്ചാൽ, രാജാവ് നടപടി സ്വീകരിക്കണം.

മായോപായം പ്രവക്ഷ്യാമി ഉത്പാതൈരനൃതൈശ്ചരത് । ശത്രോരുദ്വേജനം ശത്രോഃ ശിവിരസ്ഥസ്യ പക്ഷിണഃ ।। ൨൩൪.

കപടതയുടെ മാർഗം ഞാൻ പറയുന്നു: അശുഭസൂചനകളും കള്ളവാക്കുകളും ഉപയോഗിച്ച് ശത്രുവിനെ, പ്രത്യേകിച്ച് ക്യാമ്പിൽ ഇരിക്കുന്നവനെ, ഭയപ്പെടുത്തണം.

സ്ഥൂലസ്യ തസ്യ പുച്ഛസ്ഥാം കൃത്വോല്കാം വിപുലാം ദ്വിജ । വിസൃജേച്ച തതശ്ചൈവമുല്കാപാതം പ്രദര്ശയേത് ।। ൨൩൪.

വലിയ പക്ഷിയുടെ വാലിൽ വലിയ ഒരു തീക്കൊളുത്തി കെട്ടി, അതിനെ വിട്ടയക്കണം; അങ്ങനെ തീ വീഴുന്നതു പോലെ കാണിക്കാം.

ഏവമന്യേ ദര്ശനീയാ ഉത്പാതാ ബഹവോഽപി ച । ഉദ്വേജനം തഥാ കുര്യ്യാത് കുഹകൈര്വിവിധൈര്ദ്വിഷാം ।। ൨൩൪.

ഇങ്ങനെ, മറ്റു പലതരം ദൃശ്യ സൂചനകളും കാണിക്കാം; വൈവിധ്യമാർന്ന കപടതകളാൽ ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്താം.

സാംവത്സരാസ്താപസാശ്ച നാശം ബ്രൂയുഃ പരസ്യ ച । ജിഗീഷുഃ പൃഥിവീം രാജാ തേന ചോദ്വേജയേത് പരാന് ।। ൨൩൪.

ഒരു വർഷം തപസ്സ് ചെയ്ത സന്ന്യാസികൾ ശത്രുവിന്റെ നാശം പ്രവചിക്കണം; ഭൂമി ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാവ് ഇതിലൂടെ ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തണം.

ദേവതാനാം പ്രസാദശ്ച കീര്ത്തനീയഃ പരസ്യ തു । ആഗതന്നോഽമിത്രബലം പ്രഹരധ്വമഭീതവത് ।। ൨൩൪.

ദേവതകളുടെ അനുഗ്രഹം സ്വത്തിനായി പ്രഖ്യാപിക്കണം; ശത്രുവിനായി 'അവരുടെ സൈന്യം എത്തിയിട്ടുണ്ട്, ഭയമില്ലാതെ ആക്രമിക്കൂ' എന്ന് പറയണം.

ഏവം ബ്രൂയാദ്രണേ പ്രാപ്തേ ഭഗ്നാഃ സര്വേ പരേ ഇതി । ക്ഷ്വേഡാഃ കിലകിലാഃ കാര്യ്യാ വാച്യഃ ശത്രുര്ഹതസ്തഥാ ।। ൨൩൪.

യുദ്ധം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ 'മറ്റു എല്ലാവരും തോറ്റു' എന്ന് പറയണം; ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചോതി, ശത്രു കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്നും പ്രഖ്യാപിക്കണം.

ദേവാജ്ഞാവൃംഹിതോ രാജാ സന്നദ്ധഃ സമരം പ്രതി । ഇന്ദ്രജാലം പ്രവക്ഷ്യാമി ഇന്ദ്രം കാലേന ദര്ശയേത് ।। ൨൩൪.

ദൈവാദേശം ലഭിച്ച്, ആയുധധാരി രാജാവ് യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാകുമ്പോൾ, മായാജാലം എങ്ങനെ ചെയ്യാമെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു; സമയത്ത് ഇന്ദ്രനെ കാണിക്കണം.