തേജസാ ദുര്ന്നിരീക്ഷ്യോ ഹി രാജാ ഭാസ്കരവത്തതഃ। ലോകപ്രസാദം ഗച്ഛേത ദര്ശനാച്ചന്ദ്രവത്തതഃ ।। ൨൨൬.
തേജസ്സുകൊണ്ട് രാജാവിനെ സൂര്യനെപ്പോലെ നേരിട്ട് നോക്കാൻ കഴിയില്ല; ദർശനത്തിൽ, ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ലോകത്ത് സന്തോഷം പകരുന്നു.
ജഗദ്വ്യാപ്നോതി വൈ ചാരൈരതോ രാജാ സമീരണഃ । ദോഷനിഗ്രഹകാരിത്വാദ്രാജാ വൈവസ്വതഃ പ്രഭുഃ ।। ൨൨൬.
തന്റെ ചാരന്മാർകൊണ്ട് രാജാവ് ലോകമാകെ വ്യാപിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ട് അവൻ കാറ്റുപോലെയാണ്; ദോഷങ്ങൾ തടയുന്നതിൽ, രാജാവ് വൈവസ്വതൻപോലെയാണ്.
യദാ ദഹതി ദുര്ബുദ്ധിം തദാ ഭവതി പാവകഃ । യദാ ദാനം ദ്വിജാതിഭ്യാ ദദ്യാത് തസ്മാദ്ധനേശ്വരഃ ।। ൨൨൬.
ദുഷ്ടബുദ്ധിക്കാർക്ക് ദഹനം നൽകുമ്പോൾ അവൻ അഗ്നിപോലെയാണ്; ദ്വിജന്മാർക്ക് ദാനം നൽകുമ്പോൾ അവൻ ധനത്തിന്റെ അധിപനാണ്.
ധനധാരാപ്രവര്ഷിത്വാദ്ദേവാദൌ വരുണഃ സ്മൃതഃ । ക്ഷമയാ ധാരയംല്ലോകാന് പാര്യിവഃ പാര്ഥിവോ ഭവേത് ।। ൨൨൬.
ധനസ്രോതസ്സുകൾ ഒഴുക്കുന്നതുകൊണ്ട് ദേവന്മാരിൽ വരുൺ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ക്ഷമയാൽ ലോകങ്ങളെ താങ്ങുന്നതിൽ രാജാവ് പാർജന്യനായി മാറുന്നു.
പുഷ്കര ഉവാച ദണ്ഡപ്രണയനം വക്ഷ്യേ യേന രാജ്ഞഃ പരാ ഗതിഃ । ത്രിയവം കൃഷ്ണലം വിദ്ധി മാഷസ്തത്പഞ്ചകം ഭവേത് ।। ൨൨൭.
പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന് പരമഗതി നേടാൻ സഹായിക്കുന്ന ശിക്ഷാനിർണ്ണയം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. മൂന്ന് യവം ഒരുകൃഷ്ണലയും, അത്തരം അഞ്ചു കൃഷ്ണലങ്ങൾ ഒരു മാഷവുമാണ്.
കൃഷ്ണലാനാം തഥാ ഷഷ്ട്യാ൧ കര്ഷാര്ദ്ധം രാമ കീര്ത്തിതം । സുവര്ണശ്ച വിനിര്ദ്ദിഷ്ടോ രാമ ഷോഡശമാഷകഃ ।। ൨൨൭.
അറുപത് കൃഷ്ണലങ്ങൾ അര കർഷം ആകുന്നു, രാമാ; പതിനാറു മാഷകൾ ചേർന്നതാണ് ഒരു സ്വർണം എന്നും നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു, രാമാ.
നിഷ്കഃ സുവര്ണാശ്ചത്വാരോ ധരണം ദശഭിസ്തു തൈഃ । താമ്രരൂപ്യസുവര്ണാനാം മാനമേതത് പ്രകീര്ത്തിംതം ।। ൨൨൭.
നാലു സ്വർണം ചേർന്നതാണ് ഒരു നിഷ്കം, അതിൽ പത്ത് ചേർത്താൽ ഒരു ധരണവും; താമ്രം, വെള്ളി, സ്വർണം എന്നിവയ്ക്ക് ഇതാണ് നിർണയിച്ച അളവ്.
മധ്യമഃ പഞ്ച വിജ്ഞേയഃ സഹസ്രമപി ചോത്തമ । ചൌരൈരമൂഷിതോ യസ്തു മൂഷിതോഽസ്മീതി ഭാഷതേ ।। ൨൨൭.
ഇടത്തരം ശിക്ഷ അഞ്ച് ആണ്, ഏറ്റവും വലിയത് ആയിരം. കള്ളന്മാർ കവർന്നാൽ, 'എനിക്ക് നഷ്ടമായി' എന്ന് പറയുന്നവൻ,
തത്പ്രദാതരി ഭൂപാലേ സ ദണ്ഡ്യസ്താവദേവ തു । യോ യാവദ്വിപരീതാര്ഥം മിഥ്യാ വാ യോ വദേത്തു തം ।। ൨൨൭.
രാജാവ് അത് തിരികെ നൽകിയാൽ, അവനു അതനുസരിച്ചാണ് ശിക്ഷ. പക്ഷേ, ആരെങ്കിലും വ്യത്യസ്തമായ അർത്ഥത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ കള്ളമായി പറഞ്ഞാൽ,
കൂടസാക്ഷ്യന്തു കുര്വാണാംസ്ത്രീന് വര്ണാംശ്ച പ്രദാപയേത് ।। ൨൨൭.
കള്ളസാക്ഷ്യം പറയുന്നവരെയും, മൂന്നു ഗുണം പിരിച്ചുകടക്കണം.
വിവാസയേദ് ബ്രാഹ്മണന്തു ഭോജ്യോ വിധിര്ന്ന ഹീരിതഃ । നിക്ഷേപസ്യ സമം മൂല്യം ദണ്ഡ്യോ നിക്ഷേപഭുക് തഥാ ।। ൨൨൭.
ബ്രാഹ്മണനെ നാടു വിട്ടു പോകാൻ നിർദ്ദേശിക്കാം, പക്ഷേ ഭക്ഷണം നിഷേധിക്കരുത്; ഇതാണ് നിയമം. നിക്ഷേപം ദുരുപയോഗം ചെയ്താൽ, അതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ മൂല്യം ശിക്ഷയായി നൽകണം.
വസ്ത്രാദികസ്യ ധര്മ്മജ്ഞ തഥാ ധര്മോ ന ഹീയതേ । യോ നിക്ഷേപം ഘാതയതി യശ്ചാനിക്ഷിപ്യ യാചതേ ।। ൨൨൭.
വസ്ത്രം മുതലായവയ്ക്കും ഇതേ നിയമം ബാധകമാണ്, ധർമ്മം കുറയുന്നില്ല. ആരെങ്കിലും നിക്ഷേപം നശിപ്പിച്ചാൽ, അല്ലെങ്കിൽ നിക്ഷേപിച്ചിട്ടില്ലാത്തത് ആവശ്യപ്പെട്ടാൽ—
താവുഭൌ ചൌരവച്ഛാസ്യൌ ദണ്ഡ്യൌ വാ ദ്വിഗുണം ദമം । അജ്ഞാനാദ്യഃ പുമാന് കുര്യ്യാത് പരദ്രവ്യസ്യ വിക്രയം ।। ൨൨൭.
അറിയാതെ മറ്റൊരാളുടെ വസ്തു വിൽക്കുന്നവനും, അത്തരം കാര്യത്തിൽ പങ്കാളിയായ മറ്റൊരാളും, കള്ളന്മാരെപ്പോലെ ശിക്ഷിക്കപ്പെടണം; ഇരുവരും ഇരട്ടിയടക്കമുള്ള പിഴ നൽകേണ്ടതുണ്ട്.
നിര്ദ്ദോഷോ ജ്ഞാനപൂര്വന്തു ചൌരവദ്ദണ്ഡമര്ഹതി
ആളിന് കുറ്റമൊന്നുമില്ലെങ്കിലും, അവൻ അറിയാവുന്ന വിധം ചെയ്താൽ, കള്ളനെപ്പോലെ ശിക്ഷിക്കപ്പെടണം.
മൂല്യമാദായ യഃ ശില്പം ന ദദ്യാദ് ദണ്ഡ്യ ഏവ സഃ ।। ൨൨൭.൧൧ പ്രതിശ്രുത്യാപ്രദാതാരം സുവര്ണം ദണ്ഡയേന്നൃപഃ । ഭൃതി ഗൃഹ്യ ന കുര്യ്യാദ്യഃ കര്മാഷ്ടൌ കൃഷ്ണലാ ദമഃ ।। ൨൨൮.
വില വാങ്ങി, നിർമിച്ച വസ്തു നൽകാത്തവൻ ശിക്ഷയ്ക്ക് അർഹനാണ്.
അകാലേ തു ത്യജന് ഭൃത്യം ദണ്ഡ്യഃ സ്യാത്താവദേവ തു । ക്രീത്വാ വിക്രീയ വാ കിഞ്ചിദ്യസ്യേഹാനുശയോ ഭവേത് ।। ൨൨൮.
സമയത്തിന് മുമ്പ് ദാസനെ പുറത്താക്കുന്നവൻ അത്രത്തോളം ശിക്ഷിക്കപ്പെടണം; എന്തെങ്കിലും വാങ്ങിയോ വിൽക്കയോ ചെയ്ത് പിന്നീട് അതിൽ ഖേദം തോന്നിയാൽ—
സോഽന്തര്ദശാഹാത്തത്സ്വാമീ ദദ്യാച്ചൈവാദദീത ച । പരേണ തു ദശാഹസ്യ നാദദ്യാന്നൈവ ദാപയേത് ।। ൨൨൮.
പത്ത് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ഉടമക്ക് അത് തിരികെ നൽകാനും തിരികെ വാങ്ങാനും അവകാശമുണ്ട്; പക്ഷേ പത്ത് ദിവസത്തിന് ശേഷം, തിരികെ വാങ്ങാനോ നൽകാനോ പാടില്ല.
ദത്താപ്യദത്താ സാ സസ്യ രാജ്ഞാ ദണ്ഡ്യഃ ശതദ്വയം । പ്രദായ കന്യാം യോഽന്യസ്മൈ പുനസ്താം സമ്പ്രയച്ഛതി ।। ൨൨൭.
കന്യയെ നൽകിയിട്ടും കൈമാറാത്തപക്ഷം, അവളെ മറ്റൊരാള്ക്ക് വീണ്ടും നൽകുന്നവനോട് രാജാവ് ഇരുനൂറ് പിഴ ഈടാക്കണം.
ദണ്ഡഃ കാര്യ്യോ നരേന്ദ്രേണ തസ്യാപ്യുത്തമസാഹസഃ । സത്യങ്കാരേണ വാചാ ച യുക്തം പുണ്യമസംശയം ।। ൨൨൭.
അത്തരം കാര്യത്തിൽ രാജാവ് ഏറ്റവും വലിയ പിഴ ഈടാക്കണം; സത്യസന്ധമായ മനസ്സും വാക്കും പുലർത്തുമ്പോൾ, അതിൽ നിർബന്ധമായും പുണ്യം ഉണ്ടാകും.
ലുബ്ധോഽന്യത്ര ച വിക്രേതാ ഷട്ശതം ദണ്ഡമര്ഹതി । ദദ്യാര്ദ്ധനും ന യഃ പാലോ ഗൃഹീത്വാ ഭക്തവേതനം ।। ൨൨൭.
പലിടത്തും അകമഴിഞ്ഞ് വിൽക്കുന്നവനോട് ആറുനൂറ് പിഴ ഈടാക്കണം; ഭക്ഷണവും വേതനവും വാങ്ങി, കന്നുകാലികളെ കാത്തുപോലും അർദ്ധം നൽകാത്തവനും കുറ്റക്കാരനാണ്.
സ തു ദണ്ഡ്യഃ ശതം രാജ്ഞാ സുവര്ണം വാപ്യരക്ഷിതാ । ധനുഃശതം പരീണാ്ഹോ ഗ്രാമസ്യ തു സമന്തതഃ ।। ൨൨൮.
അവൻ കന്നുകാലികളെ കാക്കാതിരുന്നാൽ, രാജാവ് നൂറ് പിഴയോ സ്വർണ്ണം ഒന്നോ ഈടാക്കണം; ഗ്രാമത്തിന്റെ ചുറ്റും നൂറ്റി ഒരു വില്ലിന്റെ അളവാണ് അതിന്റെ അതിരുകൾ.
ദ്വിഗുണം ത്രിഗുണം വാപി നഗരസ്യ ച കല്പയേത് । വൃതി തത്ര പ്രകുര്വീത യാമുഷ്ട്രോ നാവലോകയേത് ।। ൨൨൭.
നഗരത്തിന് ഇരട്ടയോ മൂന്നിരട്ടയോ അളവ് നിശ്ചയിക്കണം; അത്തരം സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒട്ടകക്കാരൻ വിളവു പരിശോധിക്കേണ്ടതില്ല.
തത്രാപരിവൃതേ ധാന്യേ ഹിംസിതേ നൈവ ദണ്ഡനം । ഗൃഹന്തഡാഗമാരാമം ക്ഷേത്രം വാ ഭീഷയാ ഹരന് ।। ൨൨൭.
രക്ഷയില്ലാത്ത നിലത്തിൽ ധാന്യം നശിച്ചാൽ ശിക്ഷയില്ല; പക്ഷേ ഭീഷണിയിലൂടെ വീട്, തോട്ടം, കൃഷിയിടം പിടിച്ചെടുക്കുന്നവൻ—
ശതാനി പഞ്ച ദണ്ഡ്യഃ സ്യാദജ്ഞാനാദ്ദ്വിശതോദമഃ । മര്യാദാഭേദകാഃ സര്വേ ദണ്ഡ്യാഃ പ്രഥമസാഹസം ।। ൨൨൭.
അവൻ അഞ്ചുനൂറ് പിഴയോ, അറിയാതെ ചെയ്താൽ ഇരുനൂറ് പിഴയോ നൽകണം; അതിരുകൾ തകർക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും ആദ്യപടിയിലുള്ള പിഴ ശിക്ഷയുണ്ട്.
ശതം ബ്രാഹ്മണമാക്രുശ്യ ക്ഷത്രിയോ ദണ്ഡമര്ഹതി । വൈശ്യശ്ച ദ്വിശതം രാമ ശൂദ്രശ്ച ബധമര്ഹതി ।। ൨൨൭.
ബ്രാഹ്മണനെ അപമാനിച്ചാൽ ക്ഷത്രിയന് നൂറ് പിഴയുണ്ട്; വൈശ്യന് ഇരുനൂറ്, രാമാ, ശൂദ്രന് ശാരീരിക ശിക്ഷയുണ്ട്.
പഞ്ചാശദ്ബ്രാഹ്മണോ ദണ്ഡ്യഃ ക്ഷത്രിയസ്യാഭിശംസനേ । വൈശ്യേ വാപ്യര്ദ്ധപഞ്ചാശച്ഛൂദ്രേ ദ്വാദശകോ ദമഃ ।। ൨൨൭.
ക്ഷത്രിയനെ അപമാനിച്ചാൽ ബ്രാഹ്മണന് അമ്പത് പിഴ; വൈശ്യനോട് അർദ്ധം അമ്പത്, ശൂദ്രനോട് പന്ത്രണ്ട് പിഴ.
ക്ഷത്രിയസ്യാപ്നുയാദ്വൈശ്യഃ സാഹസം പൂര്വമേവ തു । ശൂദ്രഃ ക്ഷത്രിയമാക്രുശ്യ ജിഹ്വാച്ഛേദനമാപ്നുയാത് ।। ൨൨൮.
ക്ഷത്രിയനെ അപമാനിച്ചാൽ വൈശ്യന് ആദ്യപടിയിലുള്ള പിഴ ലഭിക്കും; ശൂദ്രൻ ക്ഷത്രിയനെ അപമാനിച്ചാൽ അവന്റെ നാവു മുറിക്കപ്പെടണം.
ധര്മോപദേശം വിപ്രാണാം ശൂദ്രഃ കുര്വംശ്ച ദണ്ഡഭാക് । ശ്രുതദേശാദിവിതഥീ ദാപ്യോ ദ്വിഗുണസാഹസം ।। ൨൨൭.
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധർമ്മം പഠിപ്പിക്കുന്ന ശൂദ്രൻ ശിക്ഷയ്ക്ക് അർഹനാണ്; കേട്ടതോ കണ്ടതോ സംബന്ധിച്ച് കള്ളസാക്ഷ്യം പറയുന്നവൻ ഇരട്ടിയുള്ള വലിയ പിഴ നൽകണം.
ഉത്തമഃ സാഹസസ്തസ്യ യഃ പാപൈരുത്തമാന് ക്ഷിപേത് । പ്രമാദാദ്യൈര്മയാ പ്രോക്തം പ്രീത്യാ ദണ്ഡാര്ദ്ധമര്ഹതി ।। ൨൨൭.
നല്ലവരെ ദുഷ്ടവാക്കുകൾ കൊണ്ട് അപമാനിക്കുന്നവന് ഏറ്റവും വലിയ പിഴ ലഭിക്കും; എന്നാൽ അശ്രദ്ധയാലോ സ്നേഹത്താലോ ചെയ്താൽ, ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ പിഴയുടെ പാതി മാത്രം നൽകണം.
മാതരം പിതരം ജ്യേഷ്ഠം ഭ്രാതരം ശ്വശുരം ഗുരും । ആക്ഷാരയഞ്ഛതം ദണ്ഡ്യഃ പന്ഥാനം ചാദദദ്ഗുരോഃ ।। ൨൨൭.
തന്റെ അമ്മയെ, അച്ചനെ, മൂത്ത സഹോദരനെ, അളിയനെ, ഗുരുവിനെ അപമാനിക്കുന്നവനും, ഗുരുവിന്റെ വഴിയെ കൈവശം വയ്ക്കുന്നവനും നൂറ് പിഴ നൽകണം.