അഗ്നിപുരാണമ്

ക്വാപി കസ്യാപി൩ വിശ്വാസോ ബവതീഹസദാ നൃണാം । നിശ്ചയശ്ച തഥാ മന്ത്രേ കാര്യ്യ ഏകേന സൂരിണാ ।। ൨൨൫.

മനുഷ്യരിൽ ആരൊരുവനിൽ എവിടെയോ വിശ്വാസം എപ്പോഴും കാണാം. എന്നാൽ ആലോചനയുടെ അന്തിമ തീരുമാനമൊന്ന് മാത്രം ജ്ഞാനിയാൽ നിശ്ചയിക്കണം.

നശ്യേദവിനയാദ്രാജാരാജ്യഞ്ച വിനയാല്ലഭേത് । ത്രൈവിദ്യേഭ്യസ്ത്രയീം വിദ്യാം ദണ്ഡനീതിഞ്ച ശാശ്വതീം ।। ൨൨൫.

അനുശാസനം ഇല്ലാത്ത രാജാവ് നശിക്കും; അനുശാസനം ഉള്ളവൻ രാജ്യം നേടും. മൂന്നു വേദങ്ങളിൽ നിന്ന് ത്രയീവിദ്യയും ശാശ്വതമായ ശിക്ഷാനീതിയും പഠിക്കണം.

ആന്വീക്ഷികീഞ്ചാര്ഥവിദ്യാം വാര്ത്താരമ്ഭാംശ്ച ലോകതഃ । ജിതേന്ദ്രിയോ ഹിശക്രോതി വശേ സ്ഥാപയിതും പ്രജാഃ ।। ൨൨൫.

അന്വേഷണശാസ്ത്രവും സമ്പത്തിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിജ്ഞാനവും ഉപജീവനോപായങ്ങളും ലോകത്തിൽ നിന്ന് പഠിക്കണം. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവൻ ജനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയും.

പൂജ്യാ ദേവാ ദ്വിജാഃ സര്വേ ദദ്യാദ്ദാനാനി തേഷു ച । ദ്വിജേ ദാനഞ്ചക്ഷയോഽയം നിധിഃ കൈശ്ചിന്നി നാശ്യതേ ।। ൨൨൫.

ദേവന്മാരെയും എല്ലാ ദ്വിജന്മാരെയും ആദരിക്കണം; അവർക്കു ദാനം ചെയ്യണം. ദ്വിജന്മാർക്ക് നൽകിയ ദാനം ഒരിക്കലും നശിക്കാത്ത നിധിയാണ്, ചിലർ പറയുന്നത് പോലെ.

സങ്‌ഗ്രാമേഷ്വനിവര്ത്തിത്വം പ്രജാനാം പരിപാലനം । ദാനാനി ബ്രാഹ്മണാനാഞ്ച രാജ്ഞോ നിഃ ശ്രേയസമ്പരം ।। ൨൨൫.

യുദ്ധത്തിൽ പിൻവാങ്ങാതിരിക്കുക, ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുക, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകുക—ഇവയാണ് രാജാവിന് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാർഗം.

കൃപണാനാഥവൃദ്ധാനാം വിധവാനാഞ്ച യോഷിതാം । യോഗക്ഷേമഞ്ച വൃത്തിഞ്ച തഥൈവ പരികല്പയേത് ।। ൨൨൫.

ദരിദ്രരും, ആശ്രയമില്ലാത്തവരും, വയോധികരും, വിധവയായ സ്ത്രീകളും—allവരുടെ ക്ഷേമത്തിനും ഉപജീവനത്തിനും വേണ്ട സഹായം നൽകണം.

വര്ണാശ്രമവ്യവസ്ഥാനാം കാര്യന്താപസപൂജനം । ന വിശ്വസേച്ച സര്വത്ര താപസേഷു ച വിശ്വസേത് ।। ൨൨൫.

വർണ്ണാശ്രമക്രമം കാത്തു, തപസ്സുകാരെ ആദരിക്കുകയും വേണം. എന്നാൽ എല്ലാവരെയും വിശ്വസിക്കരുത്; തപസ്സുകാരെ മാത്രം വിശ്വസിക്കാം.

വിശ്വാസയേച്ചാപി പരന്തത്ത്വഭൂതേന ഹേതുനാ । വകകവച്ചിന്തയേദര്ഥം സിംഹവച്ച പരാക്രമേത് ।। ൨൨൫.

പരമസത്യം അടിസ്ഥാനമാക്കി മാത്രം വിശ്വാസം നൽകണം; കാര്യങ്ങൾ കുറുക്കനെപോലെ ആലോചിച്ച്, സിംഹത്തെപോലെ ധൈര്യത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കണം.

വൃകവച്ചാവലുമ്പേത് ശശവച്ച വിനിഷ്പതേത് । ദൃഢപ്രഹാരീ ച ഭവേത് തഥാ ശൂകരവന്നൃപഃ ।। ൨൨൫.

കുരങ്ങിനെപോലെ പിടിച്ചെടുക്കണം, മുയലിനെപോലെ പിൻവാങ്ങണം, പന്നിയെപോലെ ഉറപ്പോടെ പ്രഹരിക്കണം, രാജാവേ.

ചിത്രാകാരശ്ച ശിഖിവദ്‌ ദൃഢഭക്തിസ്തഥാ ശ്വവത് । ഭവേച്ച മധുരാഭാഷീ തഥാ കോകിലവന്നൃപഃ ।। ൨൨൬.

മയിൽപോലെ ചാരുതയുള്ളവനും, നായയെപോലെ ഭക്തിയുള്ളവനും, കുയിലിനെപോലെ മധുരഭാഷയുള്ളവനും ആകണം, രാജാവേ.

കാകശങ്കീ ഭവേന്നിത്യമജ്ഞാതാം വസതിം വസേത്। നാപരീക്ഷിതപൂര്വഞ്ച ഭോജനം ശയനം സ്പൃശേത് ।। ൨൨൫.

കാക്കയെപോലെ എപ്പോഴും സൂക്ഷ്മതയോടെ ഇരിക്കണം; അറിയാത്ത സ്ഥലങ്ങളിൽ താമസിക്കണം; പരിശോധിക്കാത്ത ഭക്ഷ്യവും കിടക്കയും സ്പർശിക്കരുത്.

നാവിജ്ഞാതാം സ്ത്രിയം ഗച്ഛേന്നാജ്ഞാതാം നാവമാരുഹേത് । രാഷ്ട്രകര്ഷീ ഭ്രസ്യതേ ചരാജ്യാര്ഥാച്ചൈവ ജീവിതാത് ।। ൨൨൫.

അറിയാത്ത സ്ത്രീയോടോ, പരിചയമില്ലാത്ത കപ്പലിലോ പോകരുത്; ജാഗ്രതയില്ലാത്ത രാജാവിന് രാജ്യവും ജീവനും നഷ്ടമാകും.

ഭൃതോ വത്സോ ജാതബലഃ കര്മയോഗ്യോ യഥാ ഭവേത് । തഥാ രാഷ്ട്രം മഹാഭാഗ ഭൃതം കര്മസഹം ഭവേത് ।। ൨൨൫.

കുഞ്ഞുകാളയെ വളർത്തിയാൽ ജോലി ചെയ്യാൻ യോഗ്യനാകുന്നതുപോലെ, മഹാനേ, നല്ല പിന്തുണയുള്ള രാജ്യം കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളതാകും.

സര്വം കര്മേദമായത്തം വിധാനേ ദൈവപൌരുഷേ । തയോര്ദൈവചചിന്ത്യം ഹി പൌരുഷേ വിദ്യതേ ക്രിയാ ।। ൨൨൫.

എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ദൈവവിഭവവും മനുഷ്യശ്രമവും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിൽ ദൈവം ചിന്തിക്കേണ്ടതാണ്, പ്രവർത്തനം മനുഷ്യശ്രമത്തിലാണ്.

പുഷ്കര ഉവാച സ്വമേവ കര്മ ദൈവാഖ്യം വിദ്ധി ദേഹാന്തരാജിതം । തസ്മാത് പൌരുഷമേവേഹ ശ്രേഷ്ഠമാഹുര്മനീഷിണഃ ।। ൨൨൬.

പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു: ദൈവം എന്നറിയപ്പെടുന്നത് മുൻജന്മത്തിലെ സ്വന്തം കര്‍മ്മഫലമാണ്; അതുകൊണ്ട് ഈ ലോകത്ത് മനുഷ്യശ്രമം തന്നെയാണ് ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.

പ്രതികൂലം തഥാ ദൈവം പൌരുഷേണ വിഹന്യതേ । സാത്ത്വികാത് കര്മ്മണഃ പൂര്വാത് സിദ്ധിഃ സ്യാത്പൌരുഷം വിനാ ।। ൨൨൬.

പ്രതികൂലമായ ദൈവഫലവും മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ട് ജയിക്കാം; എന്നാൽ മുൻജന്മത്തിലെ സത്കർമ്മം കൊണ്ടു ശ്രമമില്ലാതെയും വിജയമുണ്ടാവാം.

പൌരുഷം ദൈവസമ്പത്ത്യാ കാലേ ഫലതി ഭാര്ഗവ । ദൈവം പുരുഷകാരശ്ച ദ്വയം പുംസഃ ഫലാവഹം ।। ൨൨൬.

മനുഷ്യശ്രമം ദൈവസമ്പത്തുമായി ചേർന്നാൽ ഫലം ലഭിക്കും, ഭാർഗവ; ദൈവവും ശ്രമവും രണ്ടും ഒരാളുടെ ഫലത്തിന് കാരണമാകുന്നു.

കൃഷേര്വൃഷ്ടിസമായോഗാത് കാലേ സ്യുഃ ഫലസിദ്ധയഃ । സധര്മ്മം പൌരുഷം കുര്യാന്നാലസോ ന ച ദൈവവാന് ।। ൨൨൬.

വിത്ത് വിതച്ചാൽ മഴയുമായി ചേർന്നാൽ വിളവു കിട്ടുന്നതുപോലെ, ധർമ്മം അനുസരിച്ച് ശ്രമിക്കണം; ആൾ മന്ദനായോ ദൈവത്തിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ചോ ഇരിക്കരുത്.

സാമാദിഭിരുപായൈസ്തു സര്വേ സിദ്ധ്യന്ത്യുപക്രമാഃ । സാമ ചോപപ്രദാനഞ്ച ചഭേദദണ്ഡൌ തഥാപരൌ ।। ൨൨൬.

സാമം തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചാൽ എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും വിജയിക്കും; സാമം, സമ്മാനം, ഭേദം, ശിക്ഷ—ഇവയാണ് പ്രധാന മാർഗ്ഗങ്ങൾ.

മായോപേക്ഷേന്ദ്രജാലഞ്ച ഉപായാഃ സപ്ത താഞ്ച്ഛൃണു । ദ്വിവിധം കാഥിതം സാമ തഥ്യഞ്ചാതത്യമേവ ച ।। ൨൨൬.

കപടം, അവഗണന, മായാജാലം—ഇവയുമടങ്ങി ഏഴു മാർഗ്ഗങ്ങളുണ്ട്; സാമം സത്യവും നിരന്തരവുമായ രണ്ട് വിധം.

തത്രാപ്യതഥ്യം സാധൂനാമാക്രോശായൈവ ജായതേ । മഹാകുലീനാ ഹ്യൃജവോ ധര്മനിത്യാ ജിതേന്ദ്രിയാഃ ।। ൨൨൬.

ഇവയിൽ, അസത്യമായ സാമം ദുഷ്ടരെ ശാസിക്കാൻ മാത്രം ഉപയോഗിക്കാം; ഉന്നത വംശക്കാരും നേരായവരും ധർമ്മനിഷ്ഠരും ഇന്ദ്രിയജയമുള്ളവരും—

സാമസാധ്യാ അതഥ്യൈശ്ച ഗൃഹ്യന്തേ രാക്ഷസാ അപി । തഥാ തദുപകാരാണാം കൃതാനാഞ്ചൈവ വര്ണനം ।। ൨൨൬.

സത്യസാമം കൊണ്ടു പോലും രാക്ഷസന്മാരെ ജയിക്കാം; അങ്ങനെ ഈ മാർഗ്ഗങ്ങളുടെ ഗുണം വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.

ആത്മീയാന് ദര്ശയേദാശാം യേന ദോഷേണ ബിഭ്യതി । പരാസ്തേനൈവ തേ ഭേദ്യാ രക്ഷ്യോ വൈ ജ്ഞാതിഭേദകഃ ।। ൨൨൬.

സ്വന്തം ആളുകൾ ഭയപ്പെടുന്ന ദോഷം കാണിച്ച് അവർക്കു പ്രതീക്ഷ നൽകണം; അതേ ദോഷം ഉപയോഗിച്ച് പുറംവൃത്തുക്കളെ വിഭജിക്കാം; എന്നാൽ ബന്ധുക്കളിൽ ഭേദം വരുത്തുന്നവരെ സൂക്ഷിക്കണം.

അന്തഃകോഷഞ്ചോപശാമ്യം കുര്വന് ശത്രോശ്ച തം ജയേത് ।। ൨൨൬.

അന്തരംഗത്തെ ശമിപ്പിച്ച്, അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ശത്രുവിനെ ജയിക്കാം.

ഉപായശ്രേഷ്ഠം ദാനം സ്യാദ്ദാനാദുഭയലോകഭാക് । ന സോഽസ്തി നാമ ദാനേന വശഗോ യോ ന ജായതേ ।। ൨൨൬.

ഊറ്റംകൊള്ളുന്ന മാർഗങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം ദാനം തന്നെയാണ്; ദാനംകൊണ്ട് ഇരുവശവും അനുഭവിക്കാം. ദാനത്താൽ കീഴടക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ ആരുമില്ല.

ദാനവാനേവ ശക്നോതി സംഹതാന് ഭേദിതും പരാന് । ത്രയാസാധ്യം സാധയേത്തം ദണ്ഡേന ച കൃതേന ച ।। ൨൨൬.

ദാനം ചെയ്യുന്നവന് മാത്രമേ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളെ വിഭജിക്കാൻ കഴിയൂ; മൂന്ന് മാർഗ്ഗങ്ങൾ കൊണ്ടും സാധിക്കാത്തത്, ശിക്ഷയിലും പ്രവർത്തിയിലും അവൻ നേടും.

ദണ്ഡേ സര്വം സ്ഥിതം ദണ്ഡോ നാശയേദ് ദുഷ്പ്രണീകൃതഃ । അദണ്ഡ്യാന് ദണ്ഡയന്നസ്യേദ്ദണ്ഡ്യാന് രാജാപ്യദണ്ഡയന് ।। ൨൨൬.

എല്ലാം ശിക്ഷയിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; ശിക്ഷ തെറ്റായി ഉപയോഗിച്ചാൽ എല്ലാം നശിക്കും. അഹിതർക്കും ശിക്ഷ നൽകുന്നോ, ശിക്ഷാർഹരെ ശിക്ഷിക്കാത്തോ രാജാവിന് നാശം വരും.

ദേവദൈത്യോരഗനരാഃ സിദ്ധാ ഭൂതാഃ പതത്രിണഃ । ഉത്ക്രമേയുഃ സ്വമര്യാദാം യദി ദണ്ഡാന് ന പാലയേത് ।। ൨൨൬.

ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, പാമ്പുകൾ, മനുഷ്യർ, സിദ്ധന്മാർ, ഭൂതങ്ങൾ, പക്ഷികൾ എന്നിവർക്കും ശിക്ഷ പാലിക്കാതെ പോയാൽ തങ്ങളുടെ പരിധി ലംഘിച്ചുപോകും.

യസ്മാദദാന്താന് ദമയത്യദണ്ഡ്യാന്ദണ്ഡയത്യപി । ദമനാദ്ദമ്ഡനാച്ചൈവ തസ്മാദ്ദണ്ഡം വിദുര്ബുധാഃ ।। ൨൨൬.

അവൻ അടക്കമില്ലാത്തവരെ അടക്കുന്നു, ശിക്ഷിക്കരുതാത്തവരെയും ശിക്ഷിക്കുന്നു; ഈ അടക്കത്തിലും ശിക്ഷയിലും നിന്നാണ് ജ്ഞാനികൾ അവനെ ശിക്ഷ എന്നറിയുന്നത്.