അഗ്നിപുരാണമ്

ഏവം കുര്യ്യാത് സദാ സ്ത്രീണം രക്ഷണം പൃഥിവീപതിഃ । ന ചാസാം വിശ്വസേജ്ജാതു പുത്രമാതുര്വിശേഷതഃ ।। ൨൨൪.

ഇങ്ങനെ രാജാവ് സ്ത്രീകളെ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കണം; പ്രത്യേകിച്ച് അവരുടെ മക്കളെയും അമ്മമാരെയും സംബന്ധിച്ച് ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായി വിശ്വസിക്കരുത്.

പുഷ്കര ഉവാച രാജപുത്രസ്യ രക്ഷാ ച കര്ത്തവ്യാ പൃഥിവീക്ഷിതാ । ധര്മാര്ഥ്കാമശാസ്ത്രാണി ധനുര്വേദഞ്ച ശിക്ഷയേത് ।। ൨൨൫.

പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു: രാജകുമാരനെ സംരക്ഷിക്കുകയും, ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിങ്ങനെയുള്ള ശാസ്ത്രങ്ങളും, ധനുര്‍വേദവും പഠിപ്പിക്കുകയും വേണം.

ശില്പാനി ശിക്ഷയേച്ചൈവമാപ്തൈര്മിഥ്യാപ്രിയംവദൈഃ । ശരീരരക്ഷാവ്യാജേന രക്ഷിണോഽസ്യ നിയോജയേത് ।। ൨൨൫.

വിശ്വാസമുള്ള ഗുരുക്കന്മാരിൽ നിന്ന് കലകൾ പഠിപ്പിക്കണം; കപടവും പുകഴ്ചയും പറയുന്നവരിൽ നിന്ന് അല്ല. ശരീരസംരക്ഷണത്തിന്റെ പേരിൽ വിശ്വസ്തരായ രക്ഷകരെ നിയോഗിക്കണം.

ന ചാസ്യ സങ്ഗോ ദാതവ്യഃ ക്രുദ്ധലുബ്ധവിമാനിതൈഃ । അശക്യന്തു ഗുണാധാനം കര്ത്തു തം ബന്ധയേത് സുഖൈഃ ।। ൨൨൫.

കോപമുള്ളവരും, ലാലസയുള്ളവരും, അഹങ്കാരമുള്ളവരുമായവരുമായി കൂട്ടുകൂടാൻ അനുവദിക്കരുത്; ഗുണങ്ങൾ ഉള്ളവൻ എങ്കിലും നിയന്ത്രിക്കാൻ പ്രയാസമെങ്കിൽ സുഖങ്ങൾ നൽകി ബന്ധിപ്പിക്കണം.

അധികാരേഷു സര്വേഷു വിനീതം വിനിയോജയേത് । മൃഗയാം പാനമക്ഷാംശ്ച രാജ്യനാശം സ്ത്യജേന്നൃപഃ ।। ൨൨൫.

എല്ലാ അധികാരങ്ങളിലും വിനീതനായ രാജകുമാരനെ നിയോഗിക്കണം; രാജാവ് വേട്ട, മദ്യപാനം, ചതുരശ്ശേരി കളി, രാജ്യം നശിപ്പിക്കുന്ന പ്രവൃത്തികൾ എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം.

ദിവാസ്വപ്നം വൃഥാട്യാഞ്ച വാക്പാരുഷ്യം വിവര്ജയേത് । നിന്ദാഞ്ച ദണ്ഡപാരുഷ്യമര്ഥദൂഷണമുത്സൃജേത് ।। ൨൨൫.

പകൽ ഉറക്കം, വ്യർത്ഥമായ സഞ്ചാരം, കഠിനമായ വാക്കുകൾ, അപവാദം, ക്രൂരമായ ശിക്ഷ, ധനം ദുർവിനിയോഗം എന്നിവ ഒഴിവാക്കണം.

ആകാരാണാം സമുച്ഛേദോ ദുര്ഗാദീനാമസത്ക്രിയാ । അര്ഥാനാം ദൂഷണം പ്രോക്തം വിപ്രകീര്ണത്വമേവ ച ।। ൨൨൫.

കോട്ടകളും കോട്ടകളുടെ സംരക്ഷണവും നശിപ്പിക്കൽ, ധനം ദുർവിനിയോഗം, കാര്യങ്ങളിലെ അക്രമം — ഇതെല്ലാം സമൃദ്ധിയുടെ നാശം ആണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

അദേശകാലേ യദ്ദാനമപാത്രേ ദാനമേവ ച । അര്ഥേഷു ദൂഷണം പ്രോക്തമസത്കര്മപ്രവര്ത്തനം ।। ൨൨൫.

അനുചിതമായ സ്ഥലത്തോ സമയത്തോ ദാനം ചെയ്യുന്നതും, അയോഗ്യരായവർക്കു ദാനം നൽകുന്നതും, സ്വാർത്ഥതക്കായി ദാനം ചെയ്യുന്നതും, ദോഷകരമായ പ്രവൃത്തികളാണ് എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ പാതിവഴിയിൽ തെറ്റുപറ്റും.

കാമം ക്രോധം മദം മാനം ലോഭം ദര്പഞ്ച വര്ജയേത് । തതോ ഭൃത്യജയങ്‌കൃത്വാ പൌരജാനപദം ജയേത് ।। ൨൨൫.

ആസക്തിയും കോപവും മദവും അഹങ്കാരവും ലാഭവും അഭിമാനവും എല്ലാം ഒഴിവാക്കണം. അതിനുശേഷം ഭൃത്യന്മാരെ കീഴടക്കി, നഗരവാസികളെയും ഗ്രാമവാസികളെയും ജയിക്കണം.

ജയേദ്‌ബാഹ്യാനരീന് പശ്ചാദ്വാഹ്യാശ്ച ത്രിവിധാരയഃ । ഗുരവസ്തേ യഥാ പൂര്വം കുല്യാനന്തരകൃത്രിമാഃ ।। ൨൨൬.

ആദ്യം പുറത്തുള്ള ശത്രുക്കളെ ജയിക്കണം, പിന്നെ ഉള്ളിലെ ശത്രുക്കളെയും മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള എതിരാളികളെയും കീഴടക്കണം. മൂപ്പന്മാരെയും ബന്ധുക്കളെയും കൃത്രിമബന്ധുക്കളെയും മുമ്പുപോലെ ആദരിക്കണം.

പിതൃപൈതാമദ്ദം മിത്രം സാമന്തഞ്ച തഥാ രിപോഃ । കൃത്രിമഞ്ച മഹാഭാഗാ മിത്രന്ത്രിവിധമുച്യതേ ।। ൨൨൬.

തന്റെ അച്ഛനോ അപ്പൂപ്പനോ ആയവരുടെ സുഹൃത്ത്, സഖാവ്, അതിരുഭാഗം നോക്കുന്നവൻ, ശത്രുവും കൃത്രിമസുഹൃത്തും—ഇവരാണ് മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള സുഹൃത്തുക്കൾ എന്ന് മഹാഭാഗനേ, പറയപ്പെടുന്നു.

സ്വാമ്യമാത്യഞ്ജനപദാ ദുര്ഗം ദണ്ഡസ്തഥൈവ ച। കോപോ മിത്രഞ്ച ധര്മജ്ഞ സപ്താങ്ഗം രാജ്യമുച്യതേ ।। ൨൨൫.

രാജാവും മന്ത്രിമാരും ദേശവും കോട്ടയും ധനശേഖരവും സൈന്യവും കൂട്ടുകാരും—ഇവയാണ് രാജ്യം എന്നതിന്റെ ഏഴു അവയവങ്ങൾ, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ.

മൂലം സ്വാമീ സ വൈ രക്ഷ്യസ്തസ്മാദ്രാജ്യം൧ ബിശേഷതഃ । രാജ്യാങ്ഗദ്രോഹിണം ഹന്യാത്കാലേ തീക്ഷ്ണോ മൃദുര്ഭവേത് ।। ൨൨൫.

രാജാവാണ് അടിസ്ഥാനം, അവനെ പ്രത്യേകമായി സംരക്ഷിക്കണം. അതുകൊണ്ട് രാജ്യം അവനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. രാജാവിന്റെ അവയവങ്ങൾക്കെതിരെ ദ്രോഹം ചെയ്യുന്നവനെ സമയോചിതമായി, ആവശ്യമെങ്കിൽ കടുപ്പത്തോടോ, അല്ലെങ്കിൽ സൗമ്യതയോടോ, ശിക്ഷിക്കണം.

ഏവം ലോകദ്വയം രാജ്ഞോ ഭൃത്യൈര്ഹാസം വിവര്ജയേത് । ഭൃത്യാഃ പരിഭവന്തീഹ നൃപം ഹര്ഷണസത്കഥം ।। ൨൨൫.

ഇരുവിധ ലോകങ്ങളിലും ഭൃത്യന്മാർ രാജാവിനെ പരിഹസിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കണം. ഇവിടെ ഭൃത്യന്മാർ രാജാവിനെ അവഹേളിച്ചാൽ, അവന്റെ സന്തോഷവും നല്ല പേരും നഷ്ടമാകും.

ലോകസങ്‌ഗ്രഹണാര്ഥായ കൃതകവ്യസനോ ഭവേത് । സ്മിതപൂര്വാഭിഭാഷീ സ്യാത് ലോകാനാം രഞ്ജനം ചരേത് ।। ൨൨൫.

ജനങ്ങളെ ആകർഷിക്കാൻ സമ്മാനങ്ങൾ നൽകുന്ന ശീലമുണ്ടാക്കണം. സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിയോടെ സംസാരിക്കുകയും, ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ പ്രവർത്തിക്കുകയും വേണം.

ദീര്ഘസൂത്രസ്യ നൃപതേഃ കര്മഹാനിര്ധ്രുവം ഭവേത് । രാഗേ ദര്പേ ച മാനേ ച ദ്രോഹേ പാപേ ച കര്മണി ।। ൨൨൫.

നീണ്ടാലോചനയുള്ള രാജാവിന്റെ പ്രവർത്തികൾ നിർഭാഗ്യവശാൽ നശിക്കും. ആസക്തി, അഹങ്കാരം, അഭിമാനം, വൈരം, ദുഷ്പ്രവൃത്തികൾ—ഇവയാൽ പ്രവർത്തികൾ നശിക്കും.

അപ്രിയേ ചൈവ ബക്തവ്യേ ദീര്ഘ്സൂത്രഃ പ്രശസ്യതേ। ഗുപ്തമന്ത്രോ ഭവേദ്രാജാ നാപദോ ഗുപ്തമന്ത്രതഃ ।। ൨൨൫.

അനിഷ്ടമായ കാര്യങ്ങൾ പറയേണ്ടിവന്നാൽ, ആലോചനയിൽ നീണ്ടുനിൽക്കുന്നത് പ്രശംസനീയമാണ്. രാജാവ് രഹസ്യമായി ആലോചന നടത്തണം, രഹസ്യങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുന്ന രാജാവിന് ദോഷം സംഭവിക്കില്ല.

ആകാരൈരിങ്ഗിതൈര്ഗത്യാ ചൈഷ്ടയാ ഭാഷിതേന ച ।। ൨൨൫.

രൂപം, ചലനം, നടപ്പ്, പ്രവർത്തനം, സംസാരങ്ങൾ—ഇവയിലൂടെ

നേത്രവക്ത്രവികാരാഭ്യാം ഗൃഹ്യതേഽന്തര്ഗതം പുനഃ । നൈകസ്തു മന്ത്രയേനുമന്ത്രം ന രാജാ ബഹുഭിഃ സഹ ।। ൨൨൫.

കണ്ണിന്റെയും മുഖത്തിന്റെയും മാറ്റങ്ങൾകൊണ്ടും ഉള്ളിലെ രഹസ്യം മനസ്സിലാക്കാം. ഒരാൾ ഒറ്റയ്ക്ക് ആലോചിക്കരുത്, രാജാവ് അനേകരോടൊപ്പം ആലോചിക്കേണ്ടതുമില്ല.

ബഹുഭിര്മന്ത്രയേത് കാമം രാജാ മന്ത്രാന് പൃഥക് പൃഥക്। മന്ത്രിണാമപിനോ കുര്യാന്മന്ത്രീ മന്ത്രപ്രകാശനം ।। ൨൨൫.

രാജാവ് ആഗ്രഹിച്ചാൽ പലരോടും ആലോചിക്കാം, പക്ഷേ ഓരോ ആലോചനയും വേറേ വേറേ പരിഗണിക്കണം. മന്ത്രിമാരിൽ പോലും, ഒരാൾ മറ്റൊരാളുടെ ആലോചന വെളിപ്പെടുത്തരുത്.

ക്വാപി കസ്യാപി൩ വിശ്വാസോ ബവതീഹസദാ നൃണാം । നിശ്ചയശ്ച തഥാ മന്ത്രേ കാര്യ്യ ഏകേന സൂരിണാ ।। ൨൨൫.

മനുഷ്യരിൽ ആരൊരുവനിൽ എവിടെയോ വിശ്വാസം എപ്പോഴും കാണാം. എന്നാൽ ആലോചനയുടെ അന്തിമ തീരുമാനമൊന്ന് മാത്രം ജ്ഞാനിയാൽ നിശ്ചയിക്കണം.

നശ്യേദവിനയാദ്രാജാരാജ്യഞ്ച വിനയാല്ലഭേത് । ത്രൈവിദ്യേഭ്യസ്ത്രയീം വിദ്യാം ദണ്ഡനീതിഞ്ച ശാശ്വതീം ।। ൨൨൫.

അനുശാസനം ഇല്ലാത്ത രാജാവ് നശിക്കും; അനുശാസനം ഉള്ളവൻ രാജ്യം നേടും. മൂന്നു വേദങ്ങളിൽ നിന്ന് ത്രയീവിദ്യയും ശാശ്വതമായ ശിക്ഷാനീതിയും പഠിക്കണം.

ആന്വീക്ഷികീഞ്ചാര്ഥവിദ്യാം വാര്ത്താരമ്ഭാംശ്ച ലോകതഃ । ജിതേന്ദ്രിയോ ഹിശക്രോതി വശേ സ്ഥാപയിതും പ്രജാഃ ।। ൨൨൫.

അന്വേഷണശാസ്ത്രവും സമ്പത്തിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിജ്ഞാനവും ഉപജീവനോപായങ്ങളും ലോകത്തിൽ നിന്ന് പഠിക്കണം. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവൻ ജനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയും.

പൂജ്യാ ദേവാ ദ്വിജാഃ സര്വേ ദദ്യാദ്ദാനാനി തേഷു ച । ദ്വിജേ ദാനഞ്ചക്ഷയോഽയം നിധിഃ കൈശ്ചിന്നി നാശ്യതേ ।। ൨൨൫.

ദേവന്മാരെയും എല്ലാ ദ്വിജന്മാരെയും ആദരിക്കണം; അവർക്കു ദാനം ചെയ്യണം. ദ്വിജന്മാർക്ക് നൽകിയ ദാനം ഒരിക്കലും നശിക്കാത്ത നിധിയാണ്, ചിലർ പറയുന്നത് പോലെ.

സങ്‌ഗ്രാമേഷ്വനിവര്ത്തിത്വം പ്രജാനാം പരിപാലനം । ദാനാനി ബ്രാഹ്മണാനാഞ്ച രാജ്ഞോ നിഃ ശ്രേയസമ്പരം ।। ൨൨൫.

യുദ്ധത്തിൽ പിൻവാങ്ങാതിരിക്കുക, ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുക, ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകുക—ഇവയാണ് രാജാവിന് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാർഗം.

കൃപണാനാഥവൃദ്ധാനാം വിധവാനാഞ്ച യോഷിതാം । യോഗക്ഷേമഞ്ച വൃത്തിഞ്ച തഥൈവ പരികല്പയേത് ।। ൨൨൫.

ദരിദ്രരും, ആശ്രയമില്ലാത്തവരും, വയോധികരും, വിധവയായ സ്ത്രീകളും—allവരുടെ ക്ഷേമത്തിനും ഉപജീവനത്തിനും വേണ്ട സഹായം നൽകണം.

വര്ണാശ്രമവ്യവസ്ഥാനാം കാര്യന്താപസപൂജനം । ന വിശ്വസേച്ച സര്വത്ര താപസേഷു ച വിശ്വസേത് ।। ൨൨൫.

വർണ്ണാശ്രമക്രമം കാത്തു, തപസ്സുകാരെ ആദരിക്കുകയും വേണം. എന്നാൽ എല്ലാവരെയും വിശ്വസിക്കരുത്; തപസ്സുകാരെ മാത്രം വിശ്വസിക്കാം.

വിശ്വാസയേച്ചാപി പരന്തത്ത്വഭൂതേന ഹേതുനാ । വകകവച്ചിന്തയേദര്ഥം സിംഹവച്ച പരാക്രമേത് ।। ൨൨൫.

പരമസത്യം അടിസ്ഥാനമാക്കി മാത്രം വിശ്വാസം നൽകണം; കാര്യങ്ങൾ കുറുക്കനെപോലെ ആലോചിച്ച്, സിംഹത്തെപോലെ ധൈര്യത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കണം.

വൃകവച്ചാവലുമ്പേത് ശശവച്ച വിനിഷ്പതേത് । ദൃഢപ്രഹാരീ ച ഭവേത് തഥാ ശൂകരവന്നൃപഃ ।। ൨൨൫.

കുരങ്ങിനെപോലെ പിടിച്ചെടുക്കണം, മുയലിനെപോലെ പിൻവാങ്ങണം, പന്നിയെപോലെ ഉറപ്പോടെ പ്രഹരിക്കണം, രാജാവേ.