അഗ്നിപുരാണമ്

ദേശാന്തരാഗതാന് പാര്ശ്വേ ചാരൈര്ജ്ഞാത്വാ ഹി പൂജയേത് । ശത്രവോഽഗ്നിര്വിഷം സര്പോ നിസ്ത്രിംശമപി ചൈകതഃ ।। ൨൨൦.

മറ്റു ദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് വന്നവരെ ചാരന്മാർ വഴി പരിശോധിച്ചശേഷം ആദരിക്കണം. ശത്രുക്കൾ, അഗ്‌നി, വിഷം, പാമ്പ്, വാൾ — ഇവയൊന്നും അവഗണിക്കരുത്.

ഭൃത്യാവശിഷ്ടം വിജ്ഞേയാഃ കുഭൃത്യാശ്ച തഥൈകതഃ। ചാരചക്ഷുര്ഭവേദ്രാജാ നിയുഞ്ജീത സദാചരാന് ।। ൨൨൦.

വിശ്വസ്തരല്ലാത്ത സേവകരെയും ദുഷ്ട സേവകരെയും തിരിച്ചറിയണം. രാജാവ് എപ്പോഴും ചാരന്മാരെ തന്റെ കണ്ണായി ഉപയോഗിക്കണം.

ജനസ്യാവിഹിതാന് സോമ്യാംസ്തഥാജ്ഞാതാന് പരസ്പരം । വണിജോ മന്ത്രകുശലാന് സാംവത്സരചികിത്സകാന് ।। ൨൨൦.

ജനങ്ങളിൽ അന്യായമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവരെയും പരസ്പരം അറിയാത്തവരെയും, ഉപദേശത്തിൽ നിപുണരായ വ്യാപാരികളെയും, ഒരു വർഷം ചികിത്സ ചെയ്യുന്ന വൈദ്യരെയും ശ്രദ്ധിക്കണം.

തഥാ പ്രവ്രജിതാകാരാന് ബലാബലവിവേകിനഃ । നൈകസ്യ രാജാ ശ്രദ്ദധ്യാച്ഛ്രദ്ദധ്യാദ് ബഹുവാക്യതഃ ।। ൨൨൦.

സന്ന്യാസിയായി നടിക്കുന്നവരെയും ശക്തിയും ദൗർബല്യവും തിരിച്ചറിയുന്നവരെയും — രാജാവ് ഒരാളിൽ മാത്രം വിശ്വാസം വയ്ക്കരുത്; പലരും സംസാരിക്കുന്നവരിൽ വിശ്വാസം വയ്ക്കണം.

രാഗാപരാഗൌ ഭൃത്യാനാം ജനസ്യ ച ഗുണാഗുണാന് । ശുഭാനാമശുഭാനാഞ്ച ജ്ഞാനങ്കുര്യ്യാദ്വസായ ച ।। ൨൨൦.

സേവകരുടെ സ്നേഹവും വിരോധവും, ജനങ്ങളുടെ ഗുണവും ദോഷവും തിരിച്ചറിയണം; നല്ലതും ചീത്തയും മനസ്സിലാക്കി അവരെ യോഗ്യമായ സ്ഥാനങ്ങളിൽ വെക്കണം.

അനുരാഗകരം കര്മ ചരേജ്ജഹ്യാദ്വിരാഗജം । ജനാനുരാഗയാ ലക്ഷ്മ്യാം രാജാ സ്യാജ്ജനരഞ്ജനാത് ।। ൨൨൦.

ജനങ്ങൾക്ക് സ്നേഹം ഉണ്ടാകുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യണം; വിരോധം ഉണ്ടാക്കുന്നവ വിട്ടുകളയണം. ജനങ്ങളുടെ സ്നേഹത്തിലൂടെ രാജാവിന് ഐശ്വര്യം ലഭിക്കും.

ഏകവിംശത്യധികദ്വിശതതമോഽധ്യായഃ പുഷ്കര ഉവാച ഭൃത്യഃ കുര്യാത്തു രാജാജ്ഞാം ശിഷ്യവത്സച്ഛ്രിയഃ പതേഃ । ന ക്ഷിപേദ്വചനം രാജ്ഞോ അനുകൂലം പ്രിയം വദേത് ।। ൨൨൧.

പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു: ഭൃത്യൻ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ ശിഷ്യൻ പോലെ ആദരവോടെ പാലിക്കണം. രാജാവിന്റെ വാക്ക് അവഗണിക്കരുത്; അനുകൂലവും ഇഷ്ടമുള്ളതുമായത് സംസാരിക്കണം.

രഹോഗതസ്യ വക്തവ്യമപ്രിയം യദ്ധിതം ഭവേത് । ന നിയുക്തോ ഹരേദ്വിത്തം നോപേക്ഷേത്തസ്യ മാനകം ।। ൨൨൧.

അനുഭവിക്കാൻ കഠിനമായെങ്കിലും ഉപകാരപ്രദമായത് രാജാവിനോട് ഒറ്റയ്ക്ക് പറയണം. ഉത്തരവില്ലാതെ രാജാവിന്റെ സമ്പത്ത് എടുക്കരുത്; അവന്റെ മാനത്തെ അവഗണിക്കരുത്.

രാജ്ഞശ്ച ന തഥാകാര്യ്യം വേശഭാഷാവിചേഷ്ടിതം । അന്തഃപുരചരാധ്യക്ഷോ വൈരഭൂതൈര്ന്നിരാകൃതൈഃ ।। ൨൨൧.

രാജാവിന് യോജിക്കാത്ത രീതിയിൽ പെരുമാറരുത്; നിന്ദ്യമായ ഭാഷയും ചലനങ്ങളും ഒഴിവാക്കണം. അന്തർപുരം നോക്കുന്നവൻ ശത്രുതയുള്ളവരുമായി ചേർന്നിരിക്കരുത്.

സംസര്ഗ ന വ്രജേദ്‌ഭൃത്യോ രാജ്ഞോ ഗുഹ്യഞ്ച ഗോപയേത് । പ്രദര്ശ്യ കൌശലം കിഞ്ചിദ്രാജാനന്തു വിശേഷയേത് ।। ൨൨൧.

ഭൃത്യന്‍ രാജാവിനോടു വളരെ അടുത്ത് ഇടപഴകരുത്; രാജാവിന്റെ രഹസ്യങ്ങള്‍ സൂക്ഷിക്കണം. കുറച്ച് കഴിവ് കാണിച്ച്, രാജാവിന്റെ മുമ്പില്‍ തനിക്കു പ്രത്യേകതയുണ്ടെന്ന് തെളിയിക്കണം.

രാജ്ഞാ യച്ഛ്രാവിതം ഗുഹ്യം ന തല്ലോകേ പ്രകാശയേത് । ആജ്ഞാപ്യമാനേ ബാന്യസ്മിന് കിങ്കരോമീതി വാ വദേത് ।। ൨൨൧.

രാജാവു പറഞ്ഞ രഹസ്യങ്ങള്‍ ലോകത്തൊന്നും വെളിപ്പെടുത്തരുത്. മറ്റേതെങ്കിലും കാര്യത്തില്‍ രാജാവ് ചോദിച്ചാല്‍, "എന്ത് ചെയ്യണം?" എന്നുപോലെയാണ് പറയേണ്ടത്.

നാനിര്ദ്ദിഷ്ടേ൨ ദ്വാരി വിശേന്നായോഗ്യേ ഭുവി രാജദൃക ।। ൨൨൧.

അനുവദനമില്ലാതെ വാതിലിലൂടെ കടക്കരുത്; രാജാവിന് അനുയോജ്യമല്ലാത്ത സ്ഥലത്തേക്കു പോകരുത്.

ശാഠ്യം ലൌല്യം സപൈശൂന്യം നാസ്തിക്യം ക്ഷുദ്രതാതഥാ ।। ൨൨൧.

വഞ്ചന, അത്യാഗ്രഹം, അപവാദം, ദൈവവിശ്വാസമില്ലായ്മ, ചീത്ത സ്വഭാവം — ഇവയെല്ലാം ഒഴിവാക്കണം.

ചാപല്യഞ്ച പരിത്യാജ്യം നിത്യം രാകജാനുജീവിനാ । ശ്രുതേന വിദ്യാശില്പൈശ്ച സംയോജ്യാത്മാനമാത്മനാ ।। ൨൨൧.

രാജാവിന്റെ സേവനത്തിലൂടെ ജീവിക്കുന്നവന്‍ എല്ലായ്പ്പോഴും ചഞ്ചലതയെ വിട്ടുകളയണം; പഠനവും അറിവും കഴിവും കൊണ്ടു മനസ്സിനെ സമ്പന്നമാക്കണം.

നമസ്കാര്യാഃ സദാ ചാസ്യ പുത്രവല്ലഭമന്ത്രിണഃ ।। ൨൨൧.

രാജാവിന് പ്രിയപ്പെട്ട മന്ത്രിമാരെ എപ്പോഴും സ്വന്തം മകനെയപ്പോലെ ആദരിക്കണം.

സചിവൈര്ന്നാസ്യ വിശ്വാസോ രാജചിത്തപ്രിയഞ്ചരേത് । ത്യജേദ്വിരക്തം രക്താത്തു വൃത്തിമീഹേത രാജവിത് ।। ൨൨൧.

രാജാവിന്റെ ഉപദേശകരെ പൂര്‍ണമായി വിശ്വസിക്കരുത്; രാജാവിന് ഇഷ്ടമുള്ളവിധം പെരുമാറണം. രാജാവിന് അനിഷ്ടരായവരെ വിട്ട്, ഇഷ്ടപ്പെട്ടവരില്‍ നിന്നു ജീവിക്കാനുള്ള മാര്‍ഗം അന്വേഷിക്കണം.

അപൃഷ്ടശ്ചാസ്യ ന ബ്രൂയാത് കാമം കുര്യ്യാത്തഥാപദി । പ്രസന്നോ വാക്യസങ്‌ഗ്രാഹീ രഹസ്യേ ന ച ശങ്കതേ ।। ൨൨൧.

ചോദിക്കാതെ സംസാരിക്കരുത്; അത്യാവശ്യത്തില്‍ ഇഷ്ടംപോലെ ചെയ്യാം. രാജാവ് സന്തോഷം കാണിച്ചാല്‍ വാക്കുകള്‍ ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടു മനസ്സിലാക്കണം; രഹസ്യത്തില്‍ സംശയം കാണിക്കരുത്.

കുശലാദിപരിപ്രശ്നം സമ്പ്രയച്ഛതി ചാസനം । തത്കഥാശ്രവണാദ്‌ധൃഷ്ടോ അപ്രിയാണ്യപി നന്ദതേ ।। ൨൨൧.

രാജാവ് അവന്റെ ക്ഷേമം ചോദിച്ച് ഇരിപ്പിടം നല്‍കിയാല്‍, രാജാവിന്റെ വാക്കുകള്‍ കേട്ടു ധൈര്യവും സന്തോഷവും ലഭിക്കും, ദു:ഖകരമായ കാര്യങ്ങളിലും ആനന്ദം കാണും.

അല്പം ദത്തം പ്രഗൃഹ്ണാതി സ്മരേത് കഥാന്തരേഷ്വപി । ഇതി രക്തസ്യ കര്ത്തവ്യം സേവാമന്യസ്യ വര്ജയേത് ।। ൨൨൧.

ചെറിയൊരു സമ്മാനം പോലും സ്വീകരിച്ച്, പിന്നീട് സംസാരിക്കുമ്പോഴും അതു ഓര്‍മ്മവെക്കും. രാജാവിന് ഇഷ്ടമായവന്റെ പെരുമാറ്റം ഇതാണ്; മറ്റൊരാളുടെ സേവനം ഒഴിവാക്കണം.

പുഷ്കര ഉവാച ദുര്ഗസമ്പത്തിമാഖ്യാസ്യേ ദുര്ഗദേശേ വസേന്നൃപഃ । വൈശ്യശൂദ്രജനപ്രായോഽഹ്യനാഹാര്യ്യസ്തഥാപരൈഃ ।। ൨൨൨.

പുഷ്കരന്‍ പറഞ്ഞു: കോട്ടകളുടെ സമ്പാദ്യത്തെ കുറിച്ച് ഞാന്‍ പറയാം. രാജാവ് കോട്ടയുള്ള പ്രദേശത്ത് താമസിക്കണം; അവിടം പ്രധാനമായും വൈശ്യരും ശൂദ്രരും താമസിക്കുന്നതും, പുറത്തെവര്ക്ക് എളുപ്പത്തില്‍ എത്താനാവാത്തതുമാകണം.

കിഞ്ചിദ്‌ബ്രാഹ്മണസംയുക്തോ ബഹുകര്മ്മകരസ്തഥാ । അദേവമാതൃകോ ഭക്തജലോ ദേശഃ പ്രശസ്യനേ ।। ൨൨൨.

അല്‍പം ബ്രാഹ്മണന്മാരും, കൂടുതല്‍ തൊഴിലാളികളും, ശുദ്ധവംശക്കാരും, സേവനത്തിന് ഭക്തരായവരും, വെള്ളം സമൃദ്ധമായവുമാണ് പ്രശംസനീയമായ ദേശം.

അഗമ്യഃ പരചക്രാണാം വ്യാലതസ്കരവര്ജിതഃ ।। ൨൨൨.

ശത്രുസൈന്യങ്ങള്‍ക്ക് എത്താനാവാത്തതും, കാട്ടുമൃഗങ്ങളോ കള്ളന്മാരോ ഇല്ലാത്തതുമായ പ്രദേശമായിരിക്കണം.

ഷണ്ണാമേകതമം ദുര്ഗം തച്ച കൃത്വാ വസേദ്‌ ബലീ । ധനുര്ദുംര്ഗം മഹീദുര്ഗം നരദുര്ഗം തഥൈവ ച ।। ൨൨൨.

ആറ് തരത്തിലുള്ള കോട്ടകളില്‍ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് നിര്‍മ്മിച്ച്, ശക്തനായ രാജാവ് അവിടെ താമസിക്കണം: വില്ലുകളുടെ കോട്ട, മണ്ണിന്റെ കോട്ട, മനുഷ്യരുടെ കോട്ട, മരങ്ങളുടെ കോട്ട, വെള്ളത്തിന്റെ കോട്ട, പര്‍വ്വതത്തിന്റെ കോട്ട.

വാര്ക്ഷഞ്ചൈവാമ്ബുദുര്ഗഞ്ച ഗിരിദുര്ഗഞ്ച ഭാര്ഗവ । സര്വോത്തമം ശൈലദുര്ഗമഭേദ്യം ചാന്യഭേദനം ।। ൨൨൨.

ഇവയില്‍ ഏറ്റവും ഉത്തമം പര്‍വ്വതക്കോട്ടയാണ്, ഭാര്‍ഗവാ; അതു തകര്‍ക്കാനാവാത്തതും, മറ്റുള്ളവയെ തകര്‍ക്കാന്‍ കഴിയുന്നതുമാണ്.

പൂരന്തത്ര ച ഹട്ടാദ്യദേവതായതനാദികം । അനുയന്ത്രായുധോപേതം സോദകം ദുര്ഗമുത്തമം ।। ൨൨൨.

അവിടെ, പട്ടണം, ചന്ത, ദേവാലയങ്ങള്‍ തുടങ്ങിയവയുള്ളതും, യന്ത്രായുധങ്ങളോടും വെള്ളവുമായി സജ്ജമായതുമായ കോട്ടയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.

രാജരക്ഷാം പ്രവക്ഷ്യാമി രക്ഷ്യോ ഭൂപോ വിഷാദിതഃ । പഞ്ചാങ്ഗസ്തു ശിരീഷഃ സ്യാന്മൂത്രപിഷ്ടോ വിപാര്ദ്ദനഃ ।। ൨൨൨.

രാജാവിന്റെ രക്ഷയെ കുറിച്ച് പറയാം. വിഷം കൊണ്ടുള്ള അപകടത്തില്‍ രാജാവിനെ സൂക്ഷിക്കണം. അഞ്ചു ഘടകങ്ങളുള്ള പ്രതിവിഷം — ശിരീഷം, മൂത്രപിഷ്ടം, വിപാര്‍ദ്ദനം — ഉപയോഗിക്കണം.

ശതാവരീ ഛിന്നരുഹാ വിഷഘ്നീ തണ്ഡുലീയകം । കോഷാതകീ ച കല്ഹാരീ ബ്രാഹ്മീ ചിത്രപടോലികാ ।। ൨൨൨.

ശതാവരി, ചിന്നരുഹ, വിഷഘ്നി, തണ്ടുലീയകം, കോശാതകി, കല്ഹാരി, ബ്രാഹ്മി, ചിത്രപടോളിക — ഇവയും ചേര്‍ത്ത് ഉപയോഗിക്കണം.

മണ്ഡൂകപര്ണീ വാരാഹീ ധാത്ര്യാനന്ദകമേവ ച । ഉന്മാദിനീ സോമരാജീ വിഷഘ്നം രത്നമേവ ച ।। ൨൨൨.

മണ്ടൂകപർണി, വാർാഹി, ധാത്രി, ആനന്ദ, ഉന്മാദിനി, സോമരാജി, വിഷഘ്ന, രത്നം ഇവയും.

വാസ്തുലക്ഷണസംയുക്തേ വസന് ദുര്ഗേ സുരാന്യജേത് । പ്രജാശ്ച പാലയേദ്‌ദുഷ്ടാഞ്ജയേദ്ദാനാനി ദാപയേത് ।। ൨൨൨.

ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള കോട്ടയിൽ വസിച്ചുകൊണ്ട്, ദേവന്മാരെ ആരാധിക്കണം; ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കണം, ദുഷ്ടരെ കീഴടക്കണം, ദാനം നടത്തിക്കൊടുക്കണം.