അഗ്നിപുരാണമ്

ഗോജാചവിഗൃഹദാനാദ്യൈഃ സാംവത്സരപുരോഹിതൌ । പൂജയിത്വാ ദ്വിജാന് പ്രാര്ച്യ ഹ്യന്യഭൂഗോന്നമുഖ്യകൈഃ ।। ൨൧൮.

ഒരു വർഷത്തേക്ക് പശു, ആട്, വീട് തുടങ്ങിയവ നൽകി പുരോഹിതന്മാരെ ആദരിച്ച്, ദ്വിജന്മാരെ ഭൂമി, അന്നം തുടങ്ങിയ ഉത്തമമായ ദാനങ്ങൾ നൽകി പൂജിക്കണം.

വഹ്നിം പ്രദക്ഷിണീകൃത്യ ഗുരും നത്വാഥ പൃഷ്ഠതഃ । വൃഷമാലഭ്യ ഗാം വത്സാം പൂജയിത്വാശ്ച മന്ത്രിതം ।। ൨൧൮.

അഗ്നിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, ഗുരുവിനെ വന്ദിച്ച്, പിന്നിൽ കാളയും കിടാവുള്ള പശുവും സ്പർശിച്ച്, മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കുന്നവനെ ആദരിക്കണം.

അശ്വമാരുഹ്യ നാഗശ്ച പൂജയേത്തം സമാരുഹേത് । പരിഭ്രമേദ്രാജമാര്ഗേ ബലയുക്തഃ പ്രദക്ഷിണം ।। ൨൧൮.

കുതിരയിലും ആനയിലും കയറി, അവരെ ആദരിച്ചു, പിന്നെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം രാജപഥം ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം.

സഹായസമ്പത്തിഃ । പുഷ്കര ഉവാച സോഽഭിഷിക്തഃ സഹാമാത്യോ ജയേച്ഛത്രൂന്നൃപോത്തമഃ । രാജ്ഞാ സേനാപതിഃ കാര്യോ ബ്രാഹ്മണഃ ക്ഷത്രിയോഽഥ വാ ।। ൨൨൦.

പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അഭിഷേകം നേടിയ രാജാവ് മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ശത്രുക്കളെ ജയിക്കണം; സേനാധിപതിയായി രാജാവിന് ബ്രാഹ്മണനെയോ ക്ഷത്രിയനെയോ നിയമിക്കാം.

കുലീനോ നീതിശാസ്ത്രജ്ഞഃ പ്രതീഹാരശ്ച നീതിവിത് । ദൂതശ്ച പ്രിയവാദീ സ്യാദക്ഷീണോഽതിംബലാന്വിതഃ ।। ൨൨൦.

ഉയർന്ന കുടുംബത്തിൽ പിറന്ന, നയശാസ്ത്രത്തിൽ പരിചയമുള്ളവൻ പ്രതിഹാരനാകണം; ദൂതൻ സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവനും, കുറവില്ലാത്തവനും, വലിയ ശക്തിയുള്ളവനും ആകണം.

താമ്ബൂലധാരീ നാ സ്ത്രീ വാ ഭക്തഃ ക്ലേശസഹപ്രിയഃ । സാന്ധിവിഗ്രഹികഃ കാര്യ്യഃ ഷാഡ്‌ഗുണ്യാദിവിശാരദഃ ।। ൨൨൦.

താമ്പൂൽം കൈവശം വയ്ക്കുന്നവനും, സ്ത്രീയല്ലാത്തവനും, ഭക്തിയുള്ളവനും, കഷ്ടം സഹിക്കാൻ ഇഷ്ടമുള്ളവനും ആകണം; സന്ധി-വിഗ്രഹ കാര്യങ്ങൾക്കുള്ള മന്ത്രിക്ക് ആറുവിധ നയങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം വേണം.

ഖഡ്‌ഗധാരീ രക്ഷകഃ സ്യാത്സാരഥിഃ സ്യാദ്‌ബലാദിവിത് । സൂദാധ്യക്ഷോ ഹിതോ വിജ്ഞോ മഹാനസഗദതോ ഹി സഃ ।। ൨൨൦.

വാൾ കൈവശം വയ്ക്കുന്നവൻ രക്ഷകനാകണം; സാരഥി സൈന്യത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാകണം; പാചകശാലയുടെ മേൽനോട്ടക്കാരൻ ഉപകാരപ്രദനും, വിവേകമുള്ളവനും, വലിയ പാചകശാലയിൽ പരിചയമുള്ളവനും ആകണം.

സഭാസദസ്തു ധര്മജ്ഞാഃ ലേഖകോഽക്ഷരവിദ്ധിതഃ । ആഹ്വാനകാലവിജ്ഞാഃ സ്യുര്ഹിതാ ദൌവാരികാ ജനാഃ ।। ൨൨൦.

സഭാസദ്സ്യർ ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരായിരിക്കണം; എഴുത്തുകാരൻ അക്ഷരങ്ങളിൽ നിപുണനാകണം; വിളിച്ചുവരവിന്റെ സമയമറിയുന്നവർ ഉപകാരപ്രദരായിരിക്കണം; കവാടരക്ഷകർ വിശ്വസനീയരായിരിക്കണം.

രത്നാദിജ്ഞോ ധനാധ്യജ്ഞഃ അനുദ്വാരേ ഹിതോ നരഃ । സ്യാദായുര്വേദവിദ്വൈദ്യോ ഗജാധ്യക്ഷോഽഥ ഹസ്തിവിത് ।। ൨൨൦.

രത്നങ്ങളിലും ധനത്തിലും നിപുണനായവൻ അകത്തുള്ള കവാടത്തിൽ ഉപകാരപ്രദനായി ഇരിക്കണം; ആയുര്‍വേദത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വൈദ്യനും, ആനകളുടെ മേൽനോട്ടക്കാരനും, ആനകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും വേണം.

ജിതശ്രമോ ഗജാരോഹീ ഹയാധ്യക്ഷോ ഹയാദിബിത് । ദുര്ഗാധ്യക്ഷോ ഹിതോ ധീമാന് സ്ഥപതിര്വാസ്തുവേദവിത് ।। ൨൨൦.

ശ്രമം ജയിച്ചവനും, ആനയോടു സവാരി ചെയ്യുന്നതിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, കുതിരകളുടെ മേൽനോട്ടക്കാരനും, കുതിരകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ആകണം; കോട്ടകളുടെ മേൽനോട്ടക്കാരൻ ഉപകാരപ്രദനും, വിവേകമുള്ളവനും, പ്രധാന ശില്പി നിർമ്മാണകലയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ആകണം.

യന്ത്രമുക്തേ പാണിമുക്തേ അമുക്തേ മുക്തധാരിതേ । അസ്ത്രാചാര്യ്യോ നിയുദ്ധേ ച കുശലോ നൃപതേര്ഹിതഃ ।। ൨൨൦.

യന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിലും, കൈയേറ്റത്തിലും, ആയുധങ്ങളോടും ആയുധമില്ലാതെയും പോരാട്ടത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, ആയുധോപാധ്യായൻ യുദ്ധത്തിൽ നിപുണനും രാജാവിന് ഉപകാരപ്രദനുമാകണം.

വൃദ്ധശ്ചാന്തഃപുരാധ്യക്ഷഃ പഞ്ചാശദ്വാര്ഷികാഃ സ്ത്രിയഃ । സപ്തത്യവ്ദാസ്തു പുരുഷാശ്ചരേയുഃ സര്വകര്മസു ।। ൨൨൦.

അന്തരപുരം നോക്കുന്നവൻ വയസ്സായവൻ ആകണം; സ്ത്രീകൾക്ക് അമ്പത് വയസ്സായിരിക്കണം. പുരുഷന്മാർ എഴുപത് വയസ്സുവരെ എല്ലാ ജോലികളും ചെയ്യാം.

ജാഗ്രത്സ്യാദായുധാഗാരേ ജ്ഞാത്വാ വൃത്തിര്വിധീയതേ । ഉത്തമാധമമധ്യാനി ബുദ്‌ധ്വാ കര്മാണി പാര്ഥിവഃ ।। ൨൨൦.

ആയുധശാലയിൽ ഒരാൾ ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കണം. അവരവരുടെ പെരുമാറ്റം മനസ്സിലാക്കി, അവർക്കു യോഗ്യമായ ജോലികൾ രാജാവ് നിശ്ചയിക്കണം. നല്ലതും മോശവും ഇടത്തരം ജോലികളും തിരിച്ചറിയണം.

ഉത്തമാധമമധ്യാനി പുരുഷാണി നിയോജയേത് । ജയേച്ഛുഃ പൃഥിവീം രാകജാ സഹായാനാനയേദ്ധിതാന് ।। ൨൨൦.

നല്ലതും മോശവും ഇടത്തരം ജോലികൾക്കായി പുരുഷന്മാരെ നിയോഗിക്കണം. ഭൂമി ജയിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാവ് വിശ്വസ്തരായ കൂട്ടുകാരെ ചേർക്കണം.

ധര്മിഷ്ഠാന് ധര്മകാര്യേഷു ശൂരാന് സങ്‌ഗ്രാമകര്മസു । നിപുണാനര്ഥകൃത്യേഷു൧ സര്വത്ര ച തഥാ ശുചീന് ।। ൨൨൦.

നന്മയുള്ളവരെ ധർമ്മകാര്യങ്ങളിൽ, ധൈര്യമുള്ളവരെ യുദ്ധജോലികളിൽ, കഴിവുള്ളവരെ സമ്പത്ത് സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങളിൽ, ശുദ്ധരായവരെ എല്ലാ ജോലികളിലും നിയോഗിക്കണം.

സ്ത്രീഷു ഷണ്ഡാന്നിയുഞ്ജീത തീക്ഷ്ണാന് ദാരുണകര്മസു । യോ യത്ര വിദിതോ രാജ്ഞാ ശുചിത്വേന തു തന്നരം ।। ൨൨൦.

സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ ഷണ്ഡന്മാരെ നിയോഗിക്കണം; കഠിനഹൃദയരായവരെ കഠിന ജോലികൾക്കായി ഉപയോഗിക്കണം. ആരെങ്കിലും രാജാവിന് ശുദ്ധനായവനായി അറിയപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, അവനെ അതിനനുസരിച്ച് നിയോഗിക്കണം.

ധര്മേ ചാര്ഥേ ച കാമേ ച നിയുഞ്ജീതാധമേഽധമാന് । രാജാ യഥാര്ഹം കുര്യ്യാച്ച ഉപധാഭിഃ പരീക്ഷിതാന് ।। ൨൨൦.

ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം എന്നിവയിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരെ താഴ്ന്ന ജോലികൾക്കായി നിയോഗിക്കണം. രാജാവ് അവരെ പരീക്ഷിച്ച്, യോജ്യമായതുപോലെ പ്രവർത്തിക്കണം.

സമന്ത്ര ച യഥാന്യായാത് കുര്യ്യാദ്ധസ്തിവനേചരാന് । തത്പദാന്വേഷണേ യത്താനധ്യക്ഷാംസ്തത്ര കാരയേത് ।। ൨൨൦.

മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം നീതിപ്രകാരം കാട്ടിലും ആനകളോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നവരെ നിയോഗിക്കണം. അവരുടെ പ്രവർത്തനം ശ്രദ്ധിക്കാനായി കൃത്യമായ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ അവിടെ നിയമിക്കണം.

യസ്മിന് കര്മണി കൌശല്യം യസ്യ തസ്മിന് നിയോജയേത് । പിതൃപൈതാമ്ഹാന് ഭൃത്യാന് സര്വകര്മസു യോജയേത് ।। ൨൨൦.

ആർക്കു ഏത് ജോലിയിലാണ് കഴിവ്, അവരെ അതിലേയ്ക്ക് നിയോഗിക്കണം. പാരമ്പര്യമായി സേവകരായവരെ എല്ലാ ജോലികളിലും ഉപയോഗിക്കണം.

ദുഷ്ടാനപ്യഥ വാഽദുഷ്ടാന് സംശ്രയേത പ്രയത്നതഃ । ദുഷ്ടം ജ്ഞാത്വാ വിശ്വസേന്ന തദ്‌വൃത്തിം വര്ത്തയേദ്വശേ ।। ൨൨൦.

ദുഷ്ടരായാലും അല്ലാതിരുന്നാലും, ഒരാൾ ശ്രദ്ധയോടെ അവരിൽ ആശ്രയം തേടണം. ദുഷ്ടനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ, അവനിൽ വിശ്വാസം വയ്ക്കരുത്; അവന്റെ പ്രവർത്തനം നിയന്ത്രണത്തിൽ വയ്ക്കണം.

ദേശാന്തരാഗതാന് പാര്ശ്വേ ചാരൈര്ജ്ഞാത്വാ ഹി പൂജയേത് । ശത്രവോഽഗ്നിര്വിഷം സര്പോ നിസ്ത്രിംശമപി ചൈകതഃ ।। ൨൨൦.

മറ്റു ദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് വന്നവരെ ചാരന്മാർ വഴി പരിശോധിച്ചശേഷം ആദരിക്കണം. ശത്രുക്കൾ, അഗ്‌നി, വിഷം, പാമ്പ്, വാൾ — ഇവയൊന്നും അവഗണിക്കരുത്.

ഭൃത്യാവശിഷ്ടം വിജ്ഞേയാഃ കുഭൃത്യാശ്ച തഥൈകതഃ। ചാരചക്ഷുര്ഭവേദ്രാജാ നിയുഞ്ജീത സദാചരാന് ।। ൨൨൦.

വിശ്വസ്തരല്ലാത്ത സേവകരെയും ദുഷ്ട സേവകരെയും തിരിച്ചറിയണം. രാജാവ് എപ്പോഴും ചാരന്മാരെ തന്റെ കണ്ണായി ഉപയോഗിക്കണം.

ജനസ്യാവിഹിതാന് സോമ്യാംസ്തഥാജ്ഞാതാന് പരസ്പരം । വണിജോ മന്ത്രകുശലാന് സാംവത്സരചികിത്സകാന് ।। ൨൨൦.

ജനങ്ങളിൽ അന്യായമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവരെയും പരസ്പരം അറിയാത്തവരെയും, ഉപദേശത്തിൽ നിപുണരായ വ്യാപാരികളെയും, ഒരു വർഷം ചികിത്സ ചെയ്യുന്ന വൈദ്യരെയും ശ്രദ്ധിക്കണം.

തഥാ പ്രവ്രജിതാകാരാന് ബലാബലവിവേകിനഃ । നൈകസ്യ രാജാ ശ്രദ്ദധ്യാച്ഛ്രദ്ദധ്യാദ് ബഹുവാക്യതഃ ।। ൨൨൦.

സന്ന്യാസിയായി നടിക്കുന്നവരെയും ശക്തിയും ദൗർബല്യവും തിരിച്ചറിയുന്നവരെയും — രാജാവ് ഒരാളിൽ മാത്രം വിശ്വാസം വയ്ക്കരുത്; പലരും സംസാരിക്കുന്നവരിൽ വിശ്വാസം വയ്ക്കണം.

രാഗാപരാഗൌ ഭൃത്യാനാം ജനസ്യ ച ഗുണാഗുണാന് । ശുഭാനാമശുഭാനാഞ്ച ജ്ഞാനങ്കുര്യ്യാദ്വസായ ച ।। ൨൨൦.

സേവകരുടെ സ്നേഹവും വിരോധവും, ജനങ്ങളുടെ ഗുണവും ദോഷവും തിരിച്ചറിയണം; നല്ലതും ചീത്തയും മനസ്സിലാക്കി അവരെ യോഗ്യമായ സ്ഥാനങ്ങളിൽ വെക്കണം.

അനുരാഗകരം കര്മ ചരേജ്ജഹ്യാദ്വിരാഗജം । ജനാനുരാഗയാ ലക്ഷ്മ്യാം രാജാ സ്യാജ്ജനരഞ്ജനാത് ।। ൨൨൦.

ജനങ്ങൾക്ക് സ്നേഹം ഉണ്ടാകുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യണം; വിരോധം ഉണ്ടാക്കുന്നവ വിട്ടുകളയണം. ജനങ്ങളുടെ സ്നേഹത്തിലൂടെ രാജാവിന് ഐശ്വര്യം ലഭിക്കും.

ഏകവിംശത്യധികദ്വിശതതമോഽധ്യായഃ പുഷ്കര ഉവാച ഭൃത്യഃ കുര്യാത്തു രാജാജ്ഞാം ശിഷ്യവത്സച്ഛ്രിയഃ പതേഃ । ന ക്ഷിപേദ്വചനം രാജ്ഞോ അനുകൂലം പ്രിയം വദേത് ।। ൨൨൧.

പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു: ഭൃത്യൻ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ ശിഷ്യൻ പോലെ ആദരവോടെ പാലിക്കണം. രാജാവിന്റെ വാക്ക് അവഗണിക്കരുത്; അനുകൂലവും ഇഷ്ടമുള്ളതുമായത് സംസാരിക്കണം.

രഹോഗതസ്യ വക്തവ്യമപ്രിയം യദ്ധിതം ഭവേത് । ന നിയുക്തോ ഹരേദ്വിത്തം നോപേക്ഷേത്തസ്യ മാനകം ।। ൨൨൧.

അനുഭവിക്കാൻ കഠിനമായെങ്കിലും ഉപകാരപ്രദമായത് രാജാവിനോട് ഒറ്റയ്ക്ക് പറയണം. ഉത്തരവില്ലാതെ രാജാവിന്റെ സമ്പത്ത് എടുക്കരുത്; അവന്റെ മാനത്തെ അവഗണിക്കരുത്.

രാജ്ഞശ്ച ന തഥാകാര്യ്യം വേശഭാഷാവിചേഷ്ടിതം । അന്തഃപുരചരാധ്യക്ഷോ വൈരഭൂതൈര്ന്നിരാകൃതൈഃ ।। ൨൨൧.

രാജാവിന് യോജിക്കാത്ത രീതിയിൽ പെരുമാറരുത്; നിന്ദ്യമായ ഭാഷയും ചലനങ്ങളും ഒഴിവാക്കണം. അന്തർപുരം നോക്കുന്നവൻ ശത്രുതയുള്ളവരുമായി ചേർന്നിരിക്കരുത്.