അഗ്നിപുരാണമ്

പ്രദക്ഷിണാവര്ത്തശിഖസ്തപ്തജാമ്ബൂനദപ്രഭഃ । രഥൌഘമേഘനിര്ഘോഷോ വിധൂമശ്ച ഹുതാശനഃ ।। ൨൧൮.

അഗ്നിയുടെ ജ്വാല വലതുവശത്തേക്ക് വളഞ്ഞിരിക്കണം, ഉരുക്കിയ പൊന്നുപോലെ തിളങ്ങണം, രഥം അല്ലെങ്കിൽ മേഘം പോലെ ഗർജ്ജിക്കണം, പുക ഇല്ലാതിരിക്കണം.

അനുലോമഃ സുഗന്ധശ്ച സ്വസ്തികാകാരസന്നിഭഃ । പ്രസന്നാചിര്മ്മഹാജ്വാലഃ സ്ഫുലിങ്ഗരഹിതോ ഹിതഃ ।। ൨൧൮.

അഗ്നി നേരെ കത്തുകയും, സുഗന്ധവുമുണ്ടാവുകയും, സ്വസ്തികയുടെ ആകൃതിയിൽപോലെയും, തെളിഞ്ഞ ജ്വാലയും വലിയ താപവും, ചിതറുന്ന ചിന്മിണികളില്ലാതെയും, മംഗളകരമായിരിക്കുകയും വേണം.

ന വ്രജേയുശ്ച മധ്യേന മാര്ജാരമൃഗപക്ഷിണഃ । പര്വതാഗ്രമൃദാ താവന്മൂര്ദ്ധാനം ശോധയേന്നൃപഃ ।। ൨൧൮.

പൂച്ചകളും മാൻമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നടുവിലൂടെ കടക്കരുത്. അതിനുശേഷം, രാജാവ് പർവ്വതശിഖരത്തിലെ മണ്ണ് കൊണ്ട് തല ശുദ്ധീകരിക്കണം.

വല്മീകാഗ്രമൃദാ കര്ണൌ വദനം കേശവാലയാത് । ഇന്ദ്രാലയമൃദാ൪ ഗ്രീവാം ഹൃദയന്തു നൃപാജിരാത് ।। ൨൧൯.

വെള്ളരുവിന്റെ മുകളിൽ നിന്നുള്ള മണ്ണ് കൊണ്ടു ചെവിയും വായും ശുദ്ധീകരിക്കണം; ഇന്ദ്രന്റെ ആലയത്തിലെ മണ്ണ് കൊണ്ടു കഴുത്തും, രാജമന്ദപത്തിലെ മണ്ണ് കൊണ്ടു ഹൃദയവും ശുദ്ധീകരിക്കണം.

കരിദന്തോദ്‌ധൃതമൃദാ ദക്ഷിണന്തു തഥാ ഭുജം । വൃഷശ്രൃങ്ഗോദ്‌ധൃതമൃദാ വാമശ്ചൈവ തഥാ ഭുജം ।। ൨൨൦.

ആനയുടെ പല്ലിൽ നിന്നുള്ള മണ്ണ് കൊണ്ട് വലതുകൈയും, കാളയുടെ കൊമ്പിൽ നിന്നുള്ള മണ്ണ് കൊണ്ടു ഇടതുകൈയും ശുദ്ധീകരിക്കണം.

വേശ്യാദ്വാരമൃദാ രാജ്ഞഃ കടിശൌചം വിധീയതേ । യജ്ഞസ്ഥാനാഥൈവോരൂ ഗോസ്ഥാനാജ്ജാനുനീ തഥാ ।। ൨൧൮.

വേശ്യാഗൃഹത്തിന്റെ വാതിൽക്കൽ നിന്നുള്ള മണ്ണ് കൊണ്ട് രാജാവിന്റെ കമരും, യാഗശാലയിലെ മണ്ണ് കൊണ്ട് തോളുകളും, പശുശാലയിലെ മണ്ണ് കൊണ്ട് മുട്ടുകളും ശുദ്ധീകരിക്കണം.

അശ്വസ്ഥാനാത്തഥാ ജങ്ഘേ രഥചക്രമൃദാങ്‌ഘ്രികേ । മൂര്ദ്ധാനം പഞ്ചഗവ്യേന ഭദ്രാസനഗതം നൃപം ।। ൨൧൮.

കുതിരശാലയിലെ മണ്ണ് കൊണ്ട് കാൽമുട്ടിന് താഴെ ഭാഗവും, രഥചക്രത്തിലെ മണ്ണ് കൊണ്ട് കാലുകളും ശുദ്ധീകരിക്കണം; ഭദ്രാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന രാജാവിന്റെ തല പഞ്ചഗവ്യത്തോടെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം.

അഭിഷിഞ്ചേദമാത്യാനാം ചതുഷ്ടയമഥോ ഘടൈഃ । പൂര്വതോ ഹേമകുമ്ഭേന ഘൃതപൂര്ണേന ബ്രഹ്മണഃ ।। ൨൧൮.

നാലു മന്ത്രിമാരെയും കലശങ്ങളാൽ അഭിഷേകം ചെയ്യണം: കിഴക്കോട്ട് ബ്രാഹ്മണനെ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള, നെയ്യ് നിറച്ച കലശത്തിൽ നിന്ന് അഭിഷേകം ചെയ്യണം.

രൂപ്യകുമ്ഭേന യാമ്യേ ച ക്ഷീരപൂര്ണേന ക്ഷത്രിയഃ । ദധ്നാ ച താമ്രകുമ്ഭേന വൈശ്യഃ പശ്ചിമഗേന ച ।। ൨൧൯.

തെക്കോട്ട് ക്ഷത്രിയനെ വെള്ളി കലശത്തിൽ പാൽ നിറച്ച് അഭിഷേകം ചെയ്യണം; പടിഞ്ഞാറോട്ട് വൈശ്യനെ താമ്രകലശത്തിൽ തൈര് നിറച്ച് അഭിഷേകം ചെയ്യണം.

മൃണ്മയേന ജലേനോദക് ശൂദ്രാമാത്യോഽഭിഷേചയേത് । തതോഽഭിഷേകം നൃപതേര്ബഹ്വൃ ചപ്രവരോ ദ്വിജഃ ।। ൨൧൮.

മണ്ണുകൊണ്ടുള്ള കലശത്തിൽ വെള്ളം നിറച്ച് ശൂദ്രമന്ത്രിയെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം; അതിനുശേഷം, ഭഹ്വൃച് വേദത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ദ്വിജൻ രാജാവിന്റെ അഭിഷേകം നടത്തണം.

കുര്വീത മധുനാ വിപ്രശ്ഛന്ദോഗദ്യ കുശോദകൈഃ । സമ്പാതവന്തം കലശം തഥാ ഗത്വാ പുരോഹിതഃ ।। ൨൧൮.

മധു ഉപയോഗിച്ച് ചടങ്ങ് നടത്തണം; ചാന്ദോഗവേദി കുശജലത്തിൽ ചടങ്ങ് നടത്തണം; പുരോഹിതൻ നിർദ്ദേശപ്രകാരം നിറച്ച കലശം കൊണ്ടുവരണം.

വിധായ വഹ്നിരക്ഷാന്തു സദസ്യേഷു യഥാവിധി । രാജശ്രിയാഭിഷേകേ ച യേ മന്ത്രാഃ പരികീര്ത്തിതാഃ ।। ൨൧൮.

അഗ്നിരക്ഷാ ചടങ്ങ് അംഗങ്ങൾക്ക് വിധിപ്രകാരം നടത്തണം; രാജാവിന്റെ അഭിഷേകത്തിൽ ഉച്ചരിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കണം.

ശതച്ഛിദ്രേണ പാത്രേണ സൌവര്ണേനാഭിഷേചയേത്। യാ ഓഷധീത്യോഷധീഭീരഥേത്യുക്തേതി ഗന്ധകൈഃ ।। ൨൧൮.

നൂറ് തുളയുള്ള പൊൻപാത്രത്തിൽ നിന്ന് അഭിഷേകം ചെയ്യണം; 'യാ ഔഷധീഃ', 'ഔഷധീഭ്യഃ', 'രഥേത്യുക്ത' എന്നീ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ ചേർത്തു നടത്തണം.

പുഷ്പൈഃ പുഷ്പവതീത്യേവ ബ്രാഹ്മണേതി ച വീജകൈഃ

പൂക്കളാൽ പൂവിട്ടവരെപ്പോലെ, വിത്തുകളാൽ ബ്രാഹ്മണനെപ്പോലെ ആദരിക്കണം.

രത്നൈരാശഃ ശിശാനശ്ച യേ ദേവാശ്ച കുശോദകൈഃ ।। ൨൧൮.

രത്നങ്ങൾകൊണ്ടും, പ്രതീക്ഷയോടെയും, വെള്ളിയിനിയും, ദേവന്മാർക്കായി കുശജലവും അർപ്പിക്കണം.

യജുര്വേദ്യയര്വ്വവേദീ൮ ഗന്ധദ്വാരേതി സംസ്പൃശേത് । ശിരഃ കണ്ഠം രോചനയാ സര്വതീര്ഥോദകൈര്ദ്വിജാഃ ।। ൨൧൮.

യജുര്‍വേദം, അഥർവ്വവേദം, സുഗന്ധവസ്തുക്കൾ എന്നിവയാൽ സ്പർശിക്കണം; തലയും കഴുത്തും രോചനയാൽ, എല്ലാ തീർത്ഥജലങ്ങളാലും ദ്വിജന്മാർ ശുദ്ധീകരിക്കണം.

ഗീതവാദ്യാദിനീര്ഘോഷൈശ്ചാമരവ്യജനാദിഭിഃ । സര്വൌഷധിമയം കുമ്ഭം ധാരയേയുര്നൃപാഗ്രതഃ ।। ൨൧൮.

പാട്ടും വാദ്യങ്ങളും മറ്റും മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ചാമരം, വീശൽ എന്നിവയോടൊപ്പം, എല്ലാ ഔഷധികളാലും നിർമ്മിച്ച കുമ്പം രാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ കൊണ്ടുവരണം.

വ്യാഘ്രചര്മ്മോത്തരാം ശയ്യാമുപവിഷ്ഠഃ പുരോഹിതഃ । മധുപര്ക്കാദികം ദത്ത്വാ പട്ടബന്ധം പ്രകാരയേത് ।। ൨൧൮.

പുലിവെള്ളിയുള്ള കിടക്കയിൽ ഇരുന്ന പുരോഹിതൻ, മധുപർക്കാദി അർപ്പിച്ച ശേഷം, പട്ടം കെട്ടുന്ന ചടങ്ങ് നടത്തണം.

രാജ്ഞോമുകുടബന്ധഞ്ച പഞ്ചക്ഷന്മാത്തരം ദദേത് । ധ്രുവാദ്യൈരിതി ച വിശേദ വൃഷജം വൃഷദംശജം ।। ൨൧൮.

രാജാവിന്റെ മുടി അഞ്ചോ ആറോ മടികളോടെ കെട്ടണം; പിന്നെ സ്ഥിരമായവയുമായി കാളയോ വൃഷദംശു എന്ന മൃഗത്തിന്റെ ചർമ്മം ഉപയോഗിച്ച് അകത്തു കടക്കണം.

ദ്വീപിജം സിംഹജം വ്യാഘ്രജാതഞ്ചര്മ്മ തദാസനേ । അമാത്യസചിവാദീംശ്ച പ്രതീഹാരഃ പ്രദര്ശയേത് ।। ൨൧൮.

ദ്വീപിൽനിന്നുള്ള മൃഗം, സിംഹം, പുലി എന്നിവയുടെ ചർമ്മം ആസനത്തിൽ വിരിക്കണം; മന്ത്രിമാരെയും ഉപദേശകരെയും മറ്റുള്ളവരെയും പ്രദർശിപ്പിക്കാൻ പ്രതിഹാരൻ മുന്നോട്ട് വരണം.

ഗോജാചവിഗൃഹദാനാദ്യൈഃ സാംവത്സരപുരോഹിതൌ । പൂജയിത്വാ ദ്വിജാന് പ്രാര്ച്യ ഹ്യന്യഭൂഗോന്നമുഖ്യകൈഃ ।। ൨൧൮.

ഒരു വർഷത്തേക്ക് പശു, ആട്, വീട് തുടങ്ങിയവ നൽകി പുരോഹിതന്മാരെ ആദരിച്ച്, ദ്വിജന്മാരെ ഭൂമി, അന്നം തുടങ്ങിയ ഉത്തമമായ ദാനങ്ങൾ നൽകി പൂജിക്കണം.

വഹ്നിം പ്രദക്ഷിണീകൃത്യ ഗുരും നത്വാഥ പൃഷ്ഠതഃ । വൃഷമാലഭ്യ ഗാം വത്സാം പൂജയിത്വാശ്ച മന്ത്രിതം ।। ൨൧൮.

അഗ്നിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, ഗുരുവിനെ വന്ദിച്ച്, പിന്നിൽ കാളയും കിടാവുള്ള പശുവും സ്പർശിച്ച്, മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കുന്നവനെ ആദരിക്കണം.

അശ്വമാരുഹ്യ നാഗശ്ച പൂജയേത്തം സമാരുഹേത് । പരിഭ്രമേദ്രാജമാര്ഗേ ബലയുക്തഃ പ്രദക്ഷിണം ।। ൨൧൮.

കുതിരയിലും ആനയിലും കയറി, അവരെ ആദരിച്ചു, പിന്നെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം രാജപഥം ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം.

സഹായസമ്പത്തിഃ । പുഷ്കര ഉവാച സോഽഭിഷിക്തഃ സഹാമാത്യോ ജയേച്ഛത്രൂന്നൃപോത്തമഃ । രാജ്ഞാ സേനാപതിഃ കാര്യോ ബ്രാഹ്മണഃ ക്ഷത്രിയോഽഥ വാ ।। ൨൨൦.

പുഷ്കരൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ അഭിഷേകം നേടിയ രാജാവ് മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ശത്രുക്കളെ ജയിക്കണം; സേനാധിപതിയായി രാജാവിന് ബ്രാഹ്മണനെയോ ക്ഷത്രിയനെയോ നിയമിക്കാം.

കുലീനോ നീതിശാസ്ത്രജ്ഞഃ പ്രതീഹാരശ്ച നീതിവിത് । ദൂതശ്ച പ്രിയവാദീ സ്യാദക്ഷീണോഽതിംബലാന്വിതഃ ।। ൨൨൦.

ഉയർന്ന കുടുംബത്തിൽ പിറന്ന, നയശാസ്ത്രത്തിൽ പരിചയമുള്ളവൻ പ്രതിഹാരനാകണം; ദൂതൻ സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുന്നവനും, കുറവില്ലാത്തവനും, വലിയ ശക്തിയുള്ളവനും ആകണം.

താമ്ബൂലധാരീ നാ സ്ത്രീ വാ ഭക്തഃ ക്ലേശസഹപ്രിയഃ । സാന്ധിവിഗ്രഹികഃ കാര്യ്യഃ ഷാഡ്‌ഗുണ്യാദിവിശാരദഃ ।। ൨൨൦.

താമ്പൂൽം കൈവശം വയ്ക്കുന്നവനും, സ്ത്രീയല്ലാത്തവനും, ഭക്തിയുള്ളവനും, കഷ്ടം സഹിക്കാൻ ഇഷ്ടമുള്ളവനും ആകണം; സന്ധി-വിഗ്രഹ കാര്യങ്ങൾക്കുള്ള മന്ത്രിക്ക് ആറുവിധ നയങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം വേണം.

ഖഡ്‌ഗധാരീ രക്ഷകഃ സ്യാത്സാരഥിഃ സ്യാദ്‌ബലാദിവിത് । സൂദാധ്യക്ഷോ ഹിതോ വിജ്ഞോ മഹാനസഗദതോ ഹി സഃ ।। ൨൨൦.

വാൾ കൈവശം വയ്ക്കുന്നവൻ രക്ഷകനാകണം; സാരഥി സൈന്യത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാകണം; പാചകശാലയുടെ മേൽനോട്ടക്കാരൻ ഉപകാരപ്രദനും, വിവേകമുള്ളവനും, വലിയ പാചകശാലയിൽ പരിചയമുള്ളവനും ആകണം.

സഭാസദസ്തു ധര്മജ്ഞാഃ ലേഖകോഽക്ഷരവിദ്ധിതഃ । ആഹ്വാനകാലവിജ്ഞാഃ സ്യുര്ഹിതാ ദൌവാരികാ ജനാഃ ।। ൨൨൦.

സഭാസദ്സ്യർ ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരായിരിക്കണം; എഴുത്തുകാരൻ അക്ഷരങ്ങളിൽ നിപുണനാകണം; വിളിച്ചുവരവിന്റെ സമയമറിയുന്നവർ ഉപകാരപ്രദരായിരിക്കണം; കവാടരക്ഷകർ വിശ്വസനീയരായിരിക്കണം.

രത്നാദിജ്ഞോ ധനാധ്യജ്ഞഃ അനുദ്വാരേ ഹിതോ നരഃ । സ്യാദായുര്വേദവിദ്വൈദ്യോ ഗജാധ്യക്ഷോഽഥ ഹസ്തിവിത് ।। ൨൨൦.

രത്നങ്ങളിലും ധനത്തിലും നിപുണനായവൻ അകത്തുള്ള കവാടത്തിൽ ഉപകാരപ്രദനായി ഇരിക്കണം; ആയുര്‍വേദത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള വൈദ്യനും, ആനകളുടെ മേൽനോട്ടക്കാരനും, ആനകളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും വേണം.