അഗ്നിപുരാണമ്

ഗയായാത്രാവിധിഃ അഗ്നിരുവാച ഗായത്ര്യൈവ മഹാനദ്യാം സ്നാതഃ(൧) സന്ധ്യാം സമാചരേത് ।൧൧൬.൦൦൧ ഗായത്ര്യാ അഗ്രതഃ പ്രാതഃ ശ്രാദ്ധം പിണ്ഡമഥാക്ഷയം ॥൧൧൬.൦൦൧ മധ്യാഹ്നേ ചോദ്യതി(൨) സ്നാത്വാ ഗീതവാദ്യൈര്ഹ്യുപാസ്യ ച ।൧൧൬.൦൦൨ സാവിത്രീപുരതഃ സന്ധ്യാം പിണ്ഡദാനഞ്ച തത്പദേ ॥൧൧൬.൦൦൨ അഗസ്ത്യസ്യ പദേ കുര്യാദ്യോനിദ്വാരം പ്രവിശ്യ ച ।൧൧൬.൦൦൩ നിര്ഗതോ ന പുനര്യോനിം പ്രവിശേന്മുച്യതേ ഭവാത്(൩) ॥൧൧൬.൦൦൩ ടിപ്പണീ ൧ പ്രാത ഇതി ക.. ൨ മധ്യാഹ്നേ സരസീതി ഗ.. ൩ മുച്യതേ ഭയാദിതി ഛ.. , ഝ.. ച ബലിം കാകശിലായാഞ്ച കുമാരഞ്ച നമേത്തതഃ(൧) ।൧൧൬.൦൦൪ സ്വര്ഗദ്വാര്യാം സോമകുണ്ഡേ വായുതീര്ഥേഽഥ പിണ്ഡദഃ ॥൧൧൬.൦൦൪ ഭവേദാകശഗങ്ഗായാം കപിലായാഞ്ച പിണ്ഡദഃ ।൧൧൬.൦൦൫ കപിലേശം ശിവം നത്വാ രുക്മികുണ്ഡേ ച പിണ്ഡദഃ ॥൧൧൬.൦൦൫ കോടീതീര്ഥേ ച കോടീശം നത്വാമോഘപദേ നരഃ(൨) ।൧൧൬.൦൦൬ ഗദാലോലേ വാനരകേ ഗോപ്രചാരേ ച പിണ്ഡദഃ(൩) ॥൧൧൬.൦൦൬ നത്വാ ഗാവം വൈതരണ്യാമേകവിംശകുലോദ്ധൃതിഃ ।൧൧൬.൦൦൭ ശ്രാദ്ധപിണ്ഡപ്രദാതാ(൪) സ്യാത്ക്രൌഞ്ചപദേ ച പിണ്ഡദഃ(൫) ॥൧൧൬.൦൦൭ തൃതീയായാം വിശാലായാം നിശ്ചിരായാഞ്ച പിണ്ഡദഃ ।൧൧൬.൦൦൮ ഋണമോക്ഷേ പാപമോക്ഷേ ഭസ്മകുണ്ഡേഽഥ ഭസ്മനാ ॥൧൧൬.൦൦൮ സ്നാനകൃന്മുച്യതേ പാപാന്നമേദ്ദേവം ജനാര്ദനമ് ।൧൧൬.൦൦൯ ഏഷ പിണ്ഡോ മയാ ദത്തസ്തവ ഹസ്തേ ജനാര്ദന ॥൧൧൬.൦൦൯ പരലോകഗതേ മഹ്യമക്ഷ്യയ്യമുപതിഷ്ഠതാം ।൧൧൬.൦൧൦ ഗയായാം പിതൃരൂപേണ സ്വയമേവ ജനാര്ദനഃ ॥൧൧൬.൦൧൦ തം ദൃഷ്ട്വാ പുണ്ഡരീകാക്ഷം മുച്യതേ വൈ ഋണത്രയാത് ।൧൧൬.൦൧൧ മാര്കണ്ഡേയേശ്വരം നത്വാ നമേദ്ഗൃധ്രേശ്വരം നരഃ(൬) ॥൧൧൬.൦൧൧ മൂലക്ഷേത്രേ മഹേശസ്യ ധാരായാം പിണ്ഡദോ ഭവേത് ।൧൧൬.൦൧൨ ടിപ്പണീ ൧ നമേന്നര ഇതി ഖ.. , ഗ.. , ഘ.. , ങ.. , ഛ.. ച ൨ മാസപദേഽന്നദ ഇതി ഖ.. , ഘ.. ച ൩ കപിലേശമിത്യാദിഃ, ഗോപ്രചാരേ ച പിണ്ഡദ ഇത്യന്തഃ പാഠോ ഗ.. പുസ്തകേ നാസ്തി ൪ ശ്രാദ്ധേ പിണ്ഡപ്രദതേതി ഖ.. ൫ ഭവേദാകാശഗങ്ഗായാമൈത്യാദിഃ, ക്രൌഞ്ചപാദേ ച പിണ്ഡദ ഇത്യന്തഃ പാഠഃ ഛ.. പുസ്തകേ നാസ്തി ൬ നമേദ്ഭൂതേശ്വരം നര ഇതി ഘ.. (൧)ഗൃധ്രകൂടേ ഗൃധ്രവടേ ധൌതപാദേ ച പിണ്ഡദഃ ॥൧൧൬.൦൧൨ പുഷ്കരിണ്യാം കര്ദമാലേ രാമതീര്ഥേ ച പിണ്ഡദഃ ।൧൧൬.൦൧൩ പ്രഭാസേശന്നമേത്പ്രേതശിലായാം പിണ്ഡദോ ഭവേത് ॥൧൧൬.൦൧൩ ദിവ്യാന്തരീക്ഷഭൂമിഷ്ഠാഃ പിതരോ ബാന്ധവാദയഃ ।൧൧൬.൦൧൪ പ്രേതാദിരൂപാ മുക്താഃ(൨) സ്യുഃ പിണ്ഡൈര്ദത്തൈര്മയാഖിലാഃ ॥൧൧൬.൦൧൪ സ്ഥാനത്രയേ പ്രേതശിലാ ഗയാശിരസി പാവനീ ।൧൧൬.൦൧൫ പ്രഭാസേ പ്രേതകുണ്ഡേ ച പിണ്ഡദസ്താരയേത്കുലമ് ॥൧൧൬.൦൧൫ വസിഷ്ഠേശന്നമസ്കൃത്യ തദഗ്രേ പിണ്ഡദോ ഭവേത് ।൧൧൬.൦൧൬ ഗയാനാഭൌ സുഷുമ്ണായാം മഹാകോഷ്ട്യാഞ്ച പിണ്ഡദഃ ॥൧൧൬.൦൧൬ ഗദാധരാഗ്രതോ മുണ്ഡപൃഷ്ഠേ ദേവ്യാശ്ച സന്നിധൌ ।൧൧൬.൦൧൭ മുണ്ദപൃഷ്ഠം നമേദാദൌ ക്ഷേത്രപാലാദിസംയുതമ് ॥൧൧൬.൦൧൭ പൂജയിത്വാ ഭയം ന സ്യാദ്വിഷരോഗാദിനാശനമ് ।൧൧൬.൦൧൮ ബ്രഹ്മാണഞ്ച നമസ്കൃത്യ ബ്രഹ്മലോകം നയേത്കുലമ് ॥൧൧൬.൦൧൮ സുഭദ്രാം ബലഭദ്രഞ്ച പ്രപൂജ്യ പുരുഷോത്തമമ് ।൧൧൬.൦൧൯ സര്വകാമസമായുക്തഃ കുലമുദ്ധൃത്യ നാകഭാക്(൩) ॥൧൧൬.൦൧൯ ഹൃഷീകേശം നമസ്കൃത്യ തദഗ്രേ പിണ്ഡദോ ഭവേത് ।൧൧൬.൦൨൦ മാധവം പൂജയിത്വാ ച ദേവോ വൈമാനികോ(൪) ഭവേത് ॥൧൧൬.൦൨൦ മഹാലക്ഷ്മീം പ്രാര്ച്യ ഗൌരീം മങ്ഗലാഞ്ച സരസ്വതീമ് ।൧൧൬.൦൨൧ പിതൄനുദ്ധൃത്യ സ്വര്ഗസ്ഥോ ഭുക്തഭോഗോഽത്ര ശാസ്ത്രധീഃ ॥൧൧൬.൦൨൧ ടിപ്പണീ ൧ സര്വകാമസമായുക്തഃ കുലമുദ്ധൃത്യ ലോകഭാഗിതി പാഠോത്ര ഝ.. പുസ്തകേഽധികോഽസ്തി ൨ പ്രേതാദിരൂപമുക്താ ഇതി ഖ.. , ഗ.. , ഘ.. , ങ.. , ജ.. ച ൩ കുലമുദ്ധൃത്യ ലോകഭാഗിതി ഗ.. , ജ.. ച । വശിഷ്ഠേശമിത്യാദിഃ, കുലമുദ്ധൃത്യ നാകഭാഗിത്യന്തഃ പാഠോ ഝ.. പുസ്തകേ നാസ്തി ൪ ദേവൈര്വൈമാനിക ഇതി ഛ.. ദ്വാദശാദിത്യമഭ്യര്യ വഹ്നിം രേവന്തമിന്ദ്രകമ് ।൧൧൬.൦൨൨ രോഗാദിമുക്തഃ സ്വര്ഗീ സ്യാച്ഛ്രീകപര്ദിവിനായകമ് ॥൧൧൬.൦൨൨ പ്രപൂജ്യ കാര്ത്തികേയഞ്ച നിര്വിഘ്നഃ സിദ്ധിമാപ്നുയാത് ।൧൧൬.൦൨൩ സോമനാഥഞ്ച കാലേശങ്കേദാരം പ്രപിതാമഹമ് ॥൧൧൬.൦൨൩ സിദ്ധേശ്വരഞ്ച രുദ്രേശം രാമേശം ബ്രഹ്മകേശ്വരമ് ।൧൧൬.൦൨൪ അഷ്ടലിങ്ഗാനി ഗുഹ്യാനി പൂജയിത്വാ തു(൧) സര്വഭാക് ॥൧൧൬.൦൨൪ നാരായണം വരാഹഞ്ച നാരസിംഹം നമേച്ഛ്രിയേ ।൧൧൬.൦൨൫ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശാഖ്യം ത്രിപുരഘ്നമശേഷദമ് ॥൧൧൬.൦൨൫ സീതാം രാമഞ്ച ഗരുഡം വാമനം സമ്പ്രപൂജ്യ ച ।൧൧൬.൦൨൬ സര്വകാമാനവാപ്നോതി ബ്രഹ്മലോകം നയേത്പിതൄന് ॥൧൧൬.൦൨൬ ദേവൈഃ സാര്ധം സമ്പ്രപൂജ്യ ദേവമാദിഗദാധരമ് ।൧൧൬.൦൨൭ ഋണത്രയവിനിര്മുക്തസ്താരയേത്സകലം കുലമ് ॥൧൧൬.൦൨൭ ദേവരൂപാ ശിലാ പുണ്യാ തസ്മാദ്ദേവമയീ ശിലാ ।൧൧൬.൦൨൮ ഗയായാം നഹി തത്സ്ഥാനം യത്ര തീര്ഥം ന വിദ്യതേ ॥൧൧൬.൦൨൮ യന്നാമ്നാ പാതയേത്പിണ്ഡം തന്നയേദ്ബ്രഹ്മ ശാശ്വതമ് ।൧൧൬.൦൨൯ ഫല്ഗ്വീശം ഫല്ഗുചണ്ഡീം ച പ്രണമ്യാങ്ഗാരകേശ്വരമ് ॥൧൧൬.൦൨൯ മതങ്ഗസ്യ പദേ ശ്രാദ്ധീ ഭരതാശ്രമകേ ഭവേത് ।൧൧൬.൦൩൦ ഹംസതീര്ഥേ കോടിതീര്ഥേ യത്ര പാണ്ഡുശിലാന്നദഃ ॥൧൧൬.൦൩൦ തത്ര സ്യാദഗ്നിധാരായാം മധുസ്രവസി പിണ്ഡദഃ ।൧൧൬.൦൩൧ രുദ്രേശം കിലികിലേശം നമേദ്വൃദ്ധിവിനായകമ്(൨) ॥൧൧൬.൦൩൧ പിണ്ഡദോ ധേനുകാരണ്യേ പദേ ധേനോര്നമേച്ച ഗാമ് ।൧൧൬.൦൩൨ ടിപ്പണീ ൧ പൂജയിത്വാഥേതി ക.. , ഘ.. , ങ.. , ജ.. ച ൨ നമേദ്ബുദ്ധിവിനായകമിതി ഖ.. , ഗ.. , ഛ.. ച । നമേദ്വൃദ്ധവിനായകമിതി ഘ.. സര്വാന് പിതൄംസ്താരയേച്ച സരസ്വത്യാഞ്ച പിണ്ഡദഃ ॥൧൧൬.൦൩൨ സന്ധ്യാമുപാസ്യ സായാഹ്നേ നമേദ്ദേവീം സരസ്വതീമ് ।൧൧൬.൦൩൩ ത്രിസന്ധ്യാകൃദ്ഭവേദ്വിപ്രോ വേദവേദാങ്ഗപാരഗഃ ॥൧൧൬.൦൩൩ ഗയാം പ്രദക്ഷിണീകൃത്യ ഗയാവിപ്രാന് പ്രപൂജ്യ ച ।൧൧൬.൦൩൪ അന്നദാനാദികം സര്വം കൃതന്തത്രാക്ഷയം ഭവേത് ॥൧൧൬.൦൩൪ സ്തുത്വാ സമ്പ്രാര്ഥയേദേവമാദിദേവം ഗദാധരമ് ।൧൧൬.൦൩൫ ഗദാധരം ഗയാവാസം പിത്രാദീനാം ഗതിപ്രദമ് ॥൧൧൬.൦൩൫ ധര്മാര്ഥകാമമോക്ഷാര്ഥം യോഗദം പ്രണമാമ്യഹമ് ।൧൧൬.൦൩൬ ദേഹേന്ദ്രിയമനോബുദ്ധിപ്രാണാഹങ്കാരവര്ജിതമ് ॥൧൧൬.൦൩൬ നിത്യശുദ്ധം ബുദ്ധിയുക്തം(൧) സത്യം ബ്രഹ്മ നമാമ്യഹമ് ।൧൧൬.൦൩൭ ആനന്ദമദ്വയം ദേവം ദേവദാനവവന്ദിതമ് ॥൧൧൬.൦൩൭ ദേവദേവീവൃന്ദയുക്തം സര്വദാ പ്രണമാമ്യഹമ് ।൧൧൬.൦൩൮ കലികല്മഷകാലാര്തിദമനം(൨) വനമാലിനമ് ॥൧൧൬.൦൩൮ പാലിതാഖിലലോകേശം(൩) കുലോദ്ധരണമാനസമ് ।൧൧൬.൦൩൯ വ്യക്താവ്യക്തവിഭക്താത്മാവിഭക്താത്മാനമാത്മനി ॥൧൧൬.൦൩൯ സ്ഥിതം സ്ഥിരതരം(൪) സാരം വന്ദേ ഘോരാഘമര്ദനമ്(൫) ।൧൧൬.൦൪൦ ആഗതോഽസ്മി ഗയാം ദേവ പിതൃകാര്യേ ഗദാധരഃ ॥൧൧൬.൦൪൦ ത്വം മേ സാക്ഷീ ഭവാദ്യേഹ അനൃണോഽഹമൃണത്രയാത് ।൧൧൬.൦൪൧ ടിപ്പണീ ൧ നിത്യശുദ്ധബുദ്ധിയുക്തമിതി ഘ.. , ഛ.. ച ൨ കാലാര്തിനാശനമിതി ഘ.. । കാലാര്തിദലനമിതി ഗ.. , ങ.. , ഘ.. , ജ.. ച ൩ പാലിതാഖിലദേവേശമിതി ഘ.. ൪ സ്ഥിതതരമിതി ഗ.. , ഘ.. , ങ.. ച ൫ വന്ദേഹമരിമര്ദനമിതി ങ.. । വന്ദേ സംസാരമര്ദനമിതി ജ.. സാക്ഷിണഃ സന്തു മേ ദേവാ ബ്രഹ്മേശാനാദയസ്തഥാ ॥൧൧൬.൦൪൧ മയാ ഗയാം സമാസാദ്യ പിതൄണാം നിഷ്കൃതിഃ കൃതാ ।൧൧൬.൦൪൨ ഗയാമാഹാത്മ്യപഠനാച്ഛ്രാദ്ധാദൌ ബ്രഹ്മലോകഭാക് ॥൧൧൬.൦൪൨ പിതൄണാമക്ഷയം ശ്രാദ്ധമക്ഷയം ബ്രഹ്മലോകദമ്

ഗയായാത്രയുടെ വിധി: അഗ്നി പറഞ്ഞു: മഹാനദിയായ ഗയാത്രിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യണം. രാവിലെ ഗയാത്രിയുടെ മുന്നിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തി പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. ഉച്ചയ്ക്ക് വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്ത് ഗാനം, വാദ്യം എന്നിവയോടെ ഉപാസന നടത്തണം. സാവിത്രിയുടെ മുമ്പിൽ സന്ധ്യാവന്ദനവും അതേ സ്ഥലത്ത് പിണ്ഡദാനവും നടത്തണം. അഗസ്ത്യന്റെ പദത്തിൽ യോനിദ്വാരം കടന്ന് അകത്തുകയറി, പുറത്തുവരുമ്പോൾ വീണ്ടും യോനിദ്വാരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കേണ്ടതില്ല; അങ്ങനെ ഭവചക്രത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും. കാകശിലയിൽ ബലിയും കുമാരനു നമസ്കാരവും ചെയ്യണം. സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ, സോമകുണ്ഡത്തിൽ, വായു തീർത്തിൽ, ആകാശഗംഗയിൽ, കപിലതീർത്തിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. കപിലേശ്വരനായ ശിവനു നമസ്കരിച്ചു, രുക്മികുണ്ഡത്തിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. കോടിതീർത്തിൽ കോടീശ്വരനു നമസ്കരിച്ചു, അമോഘപദത്തിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. ഗദാലോലത്തിൽ, വാനരകത്തിൽ, ഗോപ്രചാരത്തിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. ഗാവു വെയ്തരണിയിൽ നമസ്കരിച്ചു, ഇരുപത്തൊന്ന് തലമുറയെ മോചിപ്പിക്കാം. ശ്രാദ്ധപിണ്ഡം നൽകുന്നവൻ ക്രൗഞ്ചപദത്തിലും പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. തൃതീയയിൽ, വിശാലയിൽ, നിശ്ചിരയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. ഋണമോക്ഷത്തിനും പാപമോക്ഷത്തിനും ഭസ്മകുണ്ഡത്തിൽ ഭസ്മം ഉപയോഗിച്ച് സ്നാനം ചെയ്ത് ദേവനായ ജനാർദ്ദനനെ നമസ്കരിക്കണം. 'ഈ പിണ്ഡം ഞാൻ നിന്നെ അർപ്പിക്കുന്നു; ഇത് പരലോകത്തുള്ള എന്റെ പിതാക്കന്മാർക്ക് അക്ഷയമായി ലഭിക്കട്ടെ' എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം. ഗയയിൽ പിതൃരൂപത്തിൽ സ്വയം ജനാർദ്ദനൻ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. അങ്ങിനെ പുണ്ഡരീകാക്ഷനെ കണ്ടാൽ, മൂന്നു ഋണങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും. മാർക്കണ്ടേയേശ്വരനു നമസ്കരിച്ചു, ഗൃധ്രേശ്വരനു നമസ്കരിക്കണം. മൂലക്ഷേത്രത്തിൽ മഹേശ്വരന്റെ ധാരയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. ഗൃധ്രകൂടത്തിൽ, ഗൃധ്രവട്ടിൽ, ധൗതപാദത്തിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. പുഷ്കരിണിയിൽ, കർദമാലയിൽ, രാമതീർത്തിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. പ്രഭാസേശ്വരനു നമസ്കരിച്ചു, പ്രേതശിലയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. ദിവ്യ, അന്തരീക്ഷ, ഭൂമിയിലെ പിതാക്കന്മാർ, ബന്ധുക്കൾ, പ്രേതരൂപത്തിൽ മോചിതരാകും; ഞാൻ നൽകിയ പിണ്ഡങ്ങൾകൊണ്ടു എല്ലാവരും മോചനം നേടും. മൂന്ന് പ്രധാന സ്ഥാനങ്ങളിൽ—പ്രേതശില, ഗയാശിരസ്, പ്രഭാസത്തിലെ പ്രേതകുണ്ഡം—പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാൽ കുടുംബം രക്ഷപ്പെടും. വസിഷ്ഠേശ്വരനു നമസ്കരിച്ചു, അവിടത്തെ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. ഗയാനാഭിയിൽ, സുഷുമ്ണയിൽ, മഹാകോഷ്ഠിയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. ഗദാധരന്റെ മുന്നിൽ, മുന്ഡപൃഷ്ഠത്തിൽ, ദേവിയുടെ സന്നിധിയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. ആദ്യം മുന്ഡപൃഷ്ഠത്തിൽ, ക്ഷേത്രപാലന്മാരോടൊപ്പം നമസ്കരിക്കണം. പൂജ ചെയ്താൽ ഭയമോ വിഷം, രോഗം എന്നിവ ഇല്ലാതാകും. ബ്രഹ്മാവിനെ നമസ്കരിച്ചു, ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് കുടുംബത്തെ നയിക്കാം. സുഭദ്രയും ബലഭദ്രനും പുരുഷോത്തമനെയും പൂജിച്ചാൽ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും. ഹൃഷീകേശനെ നമസ്കരിച്ചു, അവിടത്തെ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. മാധവനെ പൂജിച്ചാൽ ദേവന്മാരുടെ ലോകത്തിൽ എത്തും. മഹാലക്ഷ്മിയെ, ഗൗരിയെ, മംഗളദേവിയെ, സരസ്വതിയെ പൂജിച്ചാൽ, പിതാക്കന്മാരെ മോചിപ്പിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ സുഖമായി ജീവിക്കും. പന്ത്രണ്ടു ആദിത്യന്മാരെ, അഗ്നിയെ, രേവന്തനെ, ഇന്ദ്രനെ ആരാധിച്ചാൽ, രോഗങ്ങൾ ഇല്ലാതായി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും. ശ്രീകപർദിനായകനെ, കാർത്തികേയനെ പൂജിച്ചാൽ, എല്ലാ വിഘ്നങ്ങളും ഇല്ലാതായി സിദ്ധി നേടും. സോമനാഥനെ, കാലേശ്വരനെ, കെദാരേശ്വരനെ, പ്രപിതാമഹനെ, സിദ്ധേശ്വരനെ, രുദ്രേശ്വരനെ, രാമേശ്വരനെ, ബ്രഹ്മകേശ്വരനെ, എട്ടു രഹസ്യലിംഗങ്ങളെ പൂജിച്ചാൽ എല്ലാ ഫലങ്ങളും ലഭിക്കും. നാരായണനെ, വരാഹനെ, നരസിംഹനെ ശ്രീഭാഗ്യത്തിനായി നമസ്കരിക്കണം. ബ്രഹ്മ, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ, ത്രിപുരഘ്നൻ എന്നിവരെ നമസ്കരിക്കണം. സീതയെയും രാമനെയും, ഗരുഡനെയും, വാമനനെയും പൂജിച്ചാൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറി ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ പിതാക്കന്മാരെ നയിക്കാം. ദേവന്മാരോടൊപ്പം ആദിദേവനായ ഗദാധരനെ പൂജിച്ചാൽ, മൂന്നു ഋണങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി മുഴുവൻ കുടുംബത്തെയും രക്ഷിക്കാം. ദേവരൂപമുള്ള ശിലകൾ ഗയയിൽ പുണ്യവതികളാണ്, അതിനാൽ അവ ദേവസ്വരൂപമാണ്. ഗയയിൽ തീർത്ഥം ഇല്ലാത്ത സ്ഥലം ഒന്നുമില്ല. ഏത് സ്ഥലത്തും പിണ്ഡം അർപ്പിച്ചാലും, അതു ബ്രഹ്മതത്ത്വത്തിലേക്ക് നയിക്കും. ഫൽഗ്വീശ്വരനെയും ഫൽഗുചണ്ഡിയെയും നമസ്കരിച്ചു, അങ്കാരകേശ്വരനെ നമസ്കരിക്കണം. മതംഗന്റെ പദത്തിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം. ഭാരതാശ്രമത്തിൽ, ഹംസതീർത്തിൽ, കോടിതീർത്തിൽ, പാണ്ഡുശിലയിൽ അന്നം നൽകണം. അഗ്നിധാരയിൽ, മധുസ്രവത്തിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. രുദ്രേശ്വരനെയും കിലികിലേശ്വരനെയും, വൃദ്ധിവിനായകനെയും നമസ്കരിക്കണം. ധേനുകാരണ്യത്തിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിച്ച്, പശുവിന്റെ പദത്തിൽ പശുവിനെ നമസ്കരിക്കണം. എല്ലാ പിതാക്കന്മാരെയും രക്ഷിച്ച്, സരസ്വതീതീർത്തിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം. വൈകുന്നേരം സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്ത്, സരസ്വതീദേവിയെ നമസ്കരിക്കണം. മൂന്ന് സന്ധ്യകളും ആചരിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ, വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പഠിച്ചവനാകും. ഗയയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ഗയാവിപ്രന്മാരെ ആദരിക്കണം. അന്നദാനം തുടങ്ങിയ എല്ലാ ദാനങ്ങളും അവിടെ ചെയ്താൽ അക്ഷയഫലം ലഭിക്കും. അങ്ങനെ ആദിദേവനായ ഗദാധരനെ സ്തുതിച്ച് പ്രാർത്ഥിക്കണം: 'ഗയയിൽ വാസം ചെയ്യുന്ന ഗദാധരനേ, പിതാക്കന്മാർക്കും മറ്റും ഗതി നൽകുന്നവനേ, ധർമ്മത്തിനും അർത്ഥത്തിനും കാമത്തിനും മോക്ഷത്തിനും യോഗം നൽകുന്നവനേ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. ശരീരവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ബുദ്ധിയും പ്രാണനും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാത്ത, നിത്യശുദ്ധനും ബുദ്ധിയുള്ളവനും സത്യമായ ബ്രഹ്മവും ആയ ദൈവത്തെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. ആനന്ദസ്വരൂപനായ, ദേവതകളും അസുരന്മാരും വണങ്ങുന്ന ദൈവത്തെ, ദേവീദേവതകളുടെ കൂട്ടത്തോടെ എല്ലായ്പ്പോഴും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. കലികാലത്തിലെ പാപങ്ങളും കഷ്ടതകളും നീക്കുന്ന, വനമാലധാരിയായ, ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകനായ, കുടുംബങ്ങളെ മോചിപ്പിക്കുന്ന ദൈവത്തെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു. വ്യക്തവും അവ്യക്തവും ആയി നിലകൊള്ളുന്ന, ഭയങ്കര പാപങ്ങളെ തകർക്കുന്ന ദൈവത്തെ ഞാൻ വണങ്ങുന്നു.' 'ദേവാ, ഞാൻ ഗയയിൽ എത്തി പിതൃകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു. നീ എന്നെ സാക്ഷിയാകണം. ഇന്ന് ഞാൻ മൂന്നു ഋണങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി.' 'ബ്രഹ്മേശ്വരനും മറ്റു ദേവന്മാരും എന്നെ സാക്ഷീകരിക്കട്ടെ. ഞാൻ ഗയയിൽ എത്തി പിതാക്കന്മാരുടെ മോചനത്തിന് കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു. ഗയാമാഹാത്മ്യം വായിച്ചാൽ, ശ്രാദ്ധം തുടങ്ങിയാൽ ബ്രഹ്മലോകഫലം ലഭിക്കും. പിതാക്കന്മാർക്ക് അക്ഷയമായ ശ്രാദ്ധഫലവും, ബ്രഹ്മലോകവും ലഭിക്കും.'

ശ്രാദ്ധകല്പഃ thumb|പാര്വണശ്രാദ്ധ. [https://www.youtube.com/watch?v=Vmk_20EaOS8 പാര്വണ ശ്രാദ്ധ വിധി] അഗ്നിരുവാച കാത്യായനോ മുനീനാഹ യഥാ ശ്രാദ്ധം തഥാ വദേ ।൧൧൭.൦൦൧ ഗയാദൌ ശ്രാദ്ധം കുര്വീത സങ്ക്രാന്ത്യാദൌ വിശേഷതഃ ॥൧൧൭.൦൦൧ കാലേ വാപരപക്ഷേ ച ചതുര്ഥ്യാ ഊര്ധ്വമേവ വ ।൧൧൭.൦൦൨ സമ്യാദ്യ ച പദര്ക്ഷേ ച(൧) പൂര്വേദ്യുശ്ച നിമന്ത്രയേത് ॥൧൧൭.൦൦൨ യതീന് ഗൃഹസ്ഥസാധൂന് വാ സ്നാതകാഞ്ഛ്രോത്രിയാന് ദ്വിജാന് ।൧൧൭.൦൦൩ അനവദ്യാന് കര്മനിഷ്ഠാന് ശിഷ്ടാനാചാരസംയുതാന്(൨) ॥൧൧൭.൦൦൩ ടിപ്പണീ ൧ സമ്പാദ്യ പരമര്ക്ഷേ ചേതി ഛ.. ൨ ആചാരസംസ്കൃതാനിതി ഗ.. , ജ.. ച വര്ജയേച്ഛിത്രികുഷ്ഠ്യാദീന്ന ഗൃഹ്ണീയാന്നിമന്ത്രിതാന് ।൧൧൭.൦൦൪ സ്നാതാഞ്ഛുചീംസ്തഥാ ദാന്താന് പ്രാങ്മുഖാന് ദേവകര്മണി ॥൧൧൭.൦൦൪ ഉപവേശയേത്ത്രീന് പിത്ര്യാദീനേകൈകമുഭയത്ര വാ ।൧൧൭.൦൦൫ ഏവം മാതാമഹാദേശ്ച ശാകൈരപി ച കാരയേത് ॥൧൧൭.൦൦൫ തദഹ്നി ബ്രഹ്മചാരീ സ്യാദകോപോഽത്വരിതോ മൃദുഃ(൧) ।൧൧൭.൦൦൬ സത്യോഽപ്രമത്തോഽനധ്വന്യോ അസ്വാധ്യായശ്ച(൨) വാഗ്യതഃ ॥൧൧൭.൦൦൬ സര്വാംശ്ച പങ്ക്തിമൂര്ധന്യാന് പൃച്ഛേത്പ്രശ്നേ തഥാസനേ ।൧൧൭.൦൦൭ ദര്ഭാനാസ്തീര്യ ദ്വിഗുണാന് പിത്രേ ദേവാദികഞ്ചരേത് ॥൧൧൭.൦൦൭ വിശ്വാന്ദേവാനാവാഹയിഷ്യേ പൃച്ഛേദാവാഹയേതി ച ।൧൧൭.൦൦൮ വിശ്വേദേവാസ ആവാഹ്യ വികീര്യാഥ യവാന് ജപേത് ॥൧൧൭.൦൦൮ വിശ്വേ ദേവാഃ ശൃണുതേമം പിതൄനാവാഹയിഷ്യേ ച ।൧൧൭.൦൦൯ പൃച്ഛേദാവാഹയേത്യുക്തേ ഉശന്തസ്ത്വാ സമാഹ്വയേത് ॥൧൧൭.൦൦൯ തിലാന് വികീര്യാഥ ജപേദായാന്ത്വിത്യാദി പിത്രകേ ।൧൧൭.൦൧൦ സപിത്രിത്രേ നിഷിഞ്ചേദ്വാ ശന്നോ ദേവീരഭി തൃചാ ॥൧൧൭.൦൧൦ യവോഽസീതി യവാന് ദത്വാ പിത്രേ സര്വത്ര വൈ തിലാന് ।൧൧൭.൦൧൧ തിലോഽസി സോമദേവത്യോ ഗോസവോ ദേവനിര്മിതഃ ।൧൧൭.൦൧൧ പ്രത്നമദ്ഭിഃ പൃക്തഃ സ്വധയാ പിതൄന് ലോകാന് പ്രീണാഹി നഃ സ്വധാ । ഇതി ശ്രീശ്ച തേതി ദദേത്പുഷ്പം പാത്രേ ഹൈമേഽഥ രാജതേ ॥൧൧൭.൦൧൧ ഔദുമ്വരേ വാ ഖഡ്ഗേ വാ പര്ണപാത്രേ പ്രദക്ഷിണമ് ।൧൧൭.൦൧൨ ദേവാനാമപസവ്യം തു പിതൄണാം സവ്യമാചരേത് ॥൧൧൭.൦൧൨ ടിപ്പണീ ൧ അത്വരിതോഽത്യൃജുരിതി ങ.. ൨ സത്യേ പ്രപന്നോഽനധ്വന്യോ ഹ്യസ്വാധ്യായശ്ചേതി ഖ.. , ഘ.. ച ഏകൈകസ്യ ഏകൈകേന സപവിത്രകരേഷു ച ।൧൧൭.൦൧൩ യാ ദിവ്യാ ആപഃ പയസാ സമ്ബഭൂവുര്യാ അന്തരിക്ഷാ ഉതപാര്ഥിവീര്യാഃ ഹിരണ്യവര്ണാ യജ്ഞിയാസ്താ ന ആപഃ ശിവാഃ സംശ്യോനാഃ സുഹവാ ഭവന്തു ൧൧൭.൦൧൩ അവധൈവം പിതാമഹദേഃ സംസ്രവാത്പ്രഥമേ ചരേത്(൧) ।൧൧൭.൦൧൪ പിതൃഭ്യഃ സ്ഥാനമസീതി ന്യുബ്ജം പാത്രം കരോത്യധഃ ॥൧൧൭.൦൧൪ അത്ര ഗന്ധപുഷ്പധൂപദീപാച്ഛാദനദാനകം ।൧൧൭.൦൧൫ ഘൃതാക്തമന്നമുദ്ധൃത്യ പൃച്ഛത്യഗ്നൌ കരിഷ്യേ ച ॥൧൧൭.൦൧൫ കുരുഷ്വേത്യഭ്യനുജ്ഞാതോ ജുഹുയാത്സാഗ്നികോഽനലേ ।൧൧൭.൦൧൬ അനഗ്നികഃ പിതൃഹസ്തേ(൨) സപവിത്രേ തു മന്ത്രതഃ ॥൧൧൭.൦൧൬ അഗ്നയേ കവ്യവാഹനായ സ്വാഹേതി(൩) പ്രഥമാഹുതിഃ ।൧൧൭.൦൧൭ സോമായ പിതൃമതേഽഥ യമായാങ്ഗിരസേ പരേ ॥൧൧൭.൦൧൭ ഹുതശേഷം ചാന്നപാത്രേ ദത്വാ പാത്രം സമാലഭേത് ।൧൧൭.൦൧൮ പൃഥിവീ തേ പാത്രന്ദ്യൌഃ പിധാനം ബ്രാഹ്മണസ്യ മുഖേ അമൃതേ അമൃതം ജുഹോമി സ്വാഹേതി ജപ്ത്വേദം വിഷ്ണുരിത്യന്നേ ദ്വിജാങ്ഗുഷ്ഠന്നിവേശയേത് ॥൧൧൭.൦൧൮ അപഹതേതി ച തിലാന് വികീര്യാന്നം പ്രദായയേത് ।൧൧൭.൦൧൯ ജുഷധ്വമിതി ചോക്ത്വാഥ ഗായത്ര്യാദി തതോ ജപേത് ॥൧൧൭.൦൧൯ ടിപ്പണീ ൧ ഏകൈകസ്യേത്യാദിഃ, പ്രഥമേ ചരേദിത്യന്തഃ പാഠോ ഝ.. പുസ്തകേ നാസ്തി ൨ അനഗ്നികോ ജലേ ചൈവേതി ങ.. ൩ സ്വധേതി ക.. ദേവതാഭ്യഃ പിതൃഭ്യശ്ച മഹായോഗിഭ്യ ഏവ ച ।൧൧൭.൦൨൦ നമഃ സ്വധായൈ സ്വാഹയൈ നിത്യമേവ നമോ നമഃ(൧) ॥൧൧൭.൦൨൦ തൃപ്താന് ജ്ഞാത്വാന്നം വികിരേദപോ ദദ്യാത്സകൃത്സകൃത് ।൧൧൭.൦൨൧ ഗായത്രീം പൂര്വവജ്ജപ്ത്വാ മധു മധ്വിതി വൈ ജപേത് ॥൧൧൭.൦൨൧ തൃപ്താഃ സ്ഥ ഇതി സമ്പൃച്ഛേത്തൃപ്താഃ സ്മ ഇതി വൈ വദേത് ।൧൧൭.൦൨൨ ശേഷമന്നമനുജ്ഞാപ്യ സര്വമന്നമഥൈകതഃ ॥൧൧൭.൦൨൨ ഉദ്ധൃത്യോച്ഛിഷ്ടപാര്ശ്വേ തു കൃത്വാ ചൈവാവനേജനം ।൧൧൭.൦൨൩ ദദ്യാത്കുശേഷു ത്രീന് പിണ്ഡാനാചാന്തേഷു പരേ ജഗുഃ ॥൧൧൭.൦൨൩ ആചാന്തേഷൂദകം പുഷ്പാണ്യക്ഷതാനി പ്രദാപയേത് ।൧൧൭.൦൨൪ അക്ഷയ്യോദകമേവാഥ ആശിഷഃ പ്രാര്ഥയേന്നരഃ(൨) ॥൧൧൭.൦൨൪ അഘോരാഃ പിതരഃ സന്തു ഗോത്രന്നോ വര്ധതാം സദാ ।൧൧൭.൦൨൫ ദാതാരോ നോഽഭിവര്ധന്താം വേദാഃ സന്തതിരേവ ച ॥൧൧൭.൦൨൫ ശ്രദ്ധാ ച നോ മാവ്യഗമദ്ബഹുദേയം ച നോഽസ്ത്വിതി ।൧൧൭.൦൨൬ അന്നഞ്ച നോ ബഹു ഭവേദതിഥീംശ്ച ലഭേമഹി ॥൧൧൭.൦൨൬ യാചിതാരശ്ച നഃ സന്തു മാ ച യാചിസ്മ കഞ്ചന ।൧൧൭.൦൨൭ സ്വധാവാചനീയാന് കുശാനാസ്തീര്യ സപവിത്രകാന്(൩) ॥൧൧൭.൦൨൭ സ്വധാം വാചയിഷ്യേ പൃച്ഛേദനുജ്ഞാതശ്ച വാച്യതാം ।൧൧൭.൦൨൮ പിതൃഭ്യഃ പിതാമഹേഭ്യഃ പ്രപിതാമഹമുഖ്യകേ ॥൧൧൭.൦൨൮ സ്വധോച്യതാമസ്തു സ്വധാ ഉച്യമാനസ്തഥൈവ ച ।൧൧൭.൦൨൯ അപോ നിഷിഞ്ചേദുത്താനം പാത്രം കൃത്വാഥ ദക്ഷിണാം ॥൧൧൭.൦൨൯ ടിപ്പണീ ൧ സ്വാഹായൈ നിത്യമേവ ഭവന്ത്വിതി ഇതി ഖ.. , ഛ.. ച ൨ പ്രാര്ഥയേത്തത ഇതി ഘ.. , ജ.. , ഝ.. ച ൩ അഘോരാഃ പിതര ഇത്യാദിഃ, ആസ്തീര്യ സപവിത്രകാനിത്യന്തഃ പാഠഃ ഖ.. , ഛ.. പുസ്തകദ്വയേ നാസ്തി യഥാശക്തി പ്രദദ്യാച്ച ദൈവേ പൈത്രേഽഥ വാചയേത് ।൧൧൭.൦൩൦ വിശ്വേ ദേവാഃ പ്രീയന്താഞ്ച വാജേ വിസര്ജയേത് ॥൧൧൭.൦൩൦ ആമാവാജസ്യേത്യനുവ്രജ്യ കൃത്വാ വിപ്രാന് പ്രദക്ഷിണം ।൧൧൭.൦൩൧ ഗൃഹേ വിശേദമാവാസ്യാം മാസി മാസി ചരേത്തഥാ ॥൧൧൭.൦൩൧ ഏകോദ്ദിഷ്ടം പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രാദ്ധം പൂര്വവദാചരേത് ।൧൧൭.൦൩൨ ഏകം പവിത്രമേകാര്ധം ഏകം പിണ്ഡമ്പ്രദാപയേത് ॥൧൧൭.൦൩൨ നാവാഹനാഗ്നൌകരണം വിശ്വേ ദേവാ ന ചാത്ര ഹി ।൧൧൭.൦൩൩ തൃപ്തിപ്രശ്നേ സ്വദിതമിതി വദേത്സുഖദിതം ദ്വിജഃ ॥൧൧൭.൦൩൩ ഉപതിഷ്ഠതാമിത്യക്ഷയ്യേ വിസര്ഗേ ചാഭിരമ്യതാം ।൧൧൭.൦൩൪ അഭിരതാഃ സ്മ ഇത്യപരേ ശേഷം പൂര്വവദാചരേത് ॥൧൧൭.൦൩൪ സപിണ്ഡീകരണം വക്ഷ്യേ അബ്ദാന്തേ മധ്യതോഽപി വാ ।൧൧൭.൦൩൫ പിതൄണാം ത്രീണി പാത്രാണി ഏകമ്പ്രേതസ്യ പാത്രകം ॥൧൧൭.൦൩൫ സപവിത്രാണി ചത്വാരി തിലപുഷ്പയുതാനി ച ।൧൧൭.൦൩൬ ഗന്ധോദകേന യുക്താനി(൧) പൂരയിത്വാഭിഷിഞ്ചതി ॥൧൧൭.൦൩൬ പ്രേതപാത്രം പിതൃപാത്രേ യേ സമനാ ഇതി ദ്വയാത് ।൧൧൭.൦൩൭ പൂര്വവത്പിണ്ഡദാനാദി പ്രേതാനാം പിതൃതാ ഭവേത് ॥൧൧൭.൦൩൭ അഥാഭ്യുദയികം ശ്രാദ്ധം വക്ഷ്യേ സര്വം തു പൂര്വവത് ।൧൧൭.൦൩൮ ജപേത്പിതൃമന്ത്രവര്ജം പൂര്വാഹ്ണേ തത്പ്രദക്ഷിണം ॥൧൧൭.൦൩൮ ഉപചാരാ ഋജുകുശാസ്തിലാര്ഥൈശ്ച യവൈരിഹ(൨) ।൧൧൭.൦൩൯ തൃപ്തിപ്രശ്നസ്തു സമ്പന്നം സുസമ്പന്നം വദേദ്ദ്വിജഃ ॥൧൧൭.൦൩൯ ടിപ്പണീ ൧ ഗന്ധോദകേന സിക്താനി ഇതി ജ.. ൨ അഥാഭ്യുദയികമിത്യാദിഃ, യവൈരിഹ ഇത്യന്തഃ പാഠോ ഝ.. പുസ്തകേ നാസ്തി ദധ്യക്ഷതവദരാദ്യാഃ(൧) പിണ്ഡാ നാന്ദീമുഖാന് പിതൄന് ।൧൧൭.൦൪൦ ആവാഹയിഷ്യേ പൃച്ഛേച്ച പ്രീയന്താമിതി ചാക്ഷയേ ॥൧൧൭.൦൪൦ നാന്ദീമുഖാശ്ച പിതരോ വാചയിഷ്യേഽഥ പൃച്ഛതി ।൧൧൭.൦൪൧ നാന്ദീമുഖാന് പിതൃഗണാന് പ്രീയന്താമിത്യഥോ വദേത് ॥൧൧൭.൦൪൧ നാന്ദീമുഖാശ്ച പിതരസ്തത്പിതാ പ്രപിതാമഹഃ ।൧൧൭.൦൪൨ മാതാമഹഃ പ്രമാതാമഹോ വൃദ്ധപ്രമാതൃകാമഹഃ ॥൧൧൭.൦൪൨ സ്വധാകാരന്ന യുഞ്ജീത യുഗ്മാന് വിപ്രാംശ്ച ഭോജയേത് ।൧൧൭.൦൪൩ തൃപ്തിം വക്ഷ്യേ പിതൄണാം ച ഗ്രാമ്യൈരോഷധിഭിസ്തഥാ ॥൧൧൭.൦൪൩ മാസന്തൃപ്തിസ്തഥാരണ്യൈഃ(൨) കന്ദമൂലഫലാദിഭിഃ ।൧൧൭.൦൪൪ മത്സ്യൈര്മാസദ്വയം മാര്ഗൈസ്ത്രയം വൈ ശാകുനേന ച ॥൧൧൭.൦൪൪ ചതുരോ രൌരവേണാഥ(൩) പഞ്ച ഷട്ഛാഗലേന തു(൪) ।൧൧൭.൦൪൫ കൂര്മേണ സപ്ത ചാഷ്ടൌ ച വാരാഹേണ നവൈവ തു ॥൧൧൭.൦൪൫ മേഷമാംസേന ദശ ച മാഹിഷൈഃ പാര്ഷതൈഃ ശിവൈഃ ।൧൧൭.൦൪൬ സംവത്സരന്തു ഗവ്യേന പയസാ പായസേന വാ ॥൧൧൭.൦൪൬ വാര്ധീനസസ്യ മാംസേന തൃപ്തിര്ദ്വാദശവാര്ഷികീ ।൧൧൭.൦൪൭ ഖഡ്ഗമാംസം കാലശാകം ലോഹിതച്ഛാഗലോ(൫) മധു ॥൧൧൭.൦൪൭ മഹാശല്കാശ്ച വര്ഷാസു മഘാശ്രാദ്ധമഥാക്ഷയം(൬) ।൧൧൭.൦൪൮ മന്ത്രാധ്യായ്യഗ്നിഹോത്രീ ച ശാഖാധ്യായീ ഷഡങ്ഗവിത് ॥൧൧൭.൦൪൮ തൃണാചികേതഃ ത്രിമധുര്ധര്മദ്രോണസ്യ(൭) പാഠകഃ ।൧൧൭.൦൪൯ ത്രിഷുപര്ണജ്യേഷ്ഠസാമജ്ഞാനീ സ്യുഃ പങ്ക്തിപാവനാഃ ॥൧൧൭.൦൪൯ ടിപ്പണീ ൧ ദധ്യക്ഷതവദര്യാദ്യാ ഇതി ഗ.. , ഛ.. ച ൨ തഥാ വന്യൈരിതി ഖ.. , ങ.. ച ൩ വത്സരം രൌരവേണാഥേതി ഘ.. ൪ പഞ്ചകം ഛാഗസ്തേന തു ഇതി ങ.. ൫ ലോഹിതച്ഛാഗക ഇതി ഗ.. , ഘ.. , ങ.. ച ൬ മഘാശ്രാദ്ധമിഹാക്ഷയമിതി ഝ.. ൭ ജലദ്രോണസ്യേതി ഝ.. കമ്യാനാം കല്പമാഖ്യാസ്യേ(൧) പ്രതിപത്സു ധനം ബഹു ।൧൧൭.൦൫൦ സ്ത്രിയഃ പരാ ദ്വിതീയായാഞ്ചതുര്ഥ്യാം ധര്മകാമദഃ ॥൧൧൭.൦൫൦ പഞ്ചമ്യാം പുത്രകാമസ്തു ഷഷ്ഠ്യാഞ്ച ശ്രൈഷ്ഠ്യഭാഗപി(൨) ।൧൧൭.൦൫൧ കൃഷിഭാഗീ ച സപ്തമ്യാമഷ്ടമ്യാമര്ഥലാഭകഃ ॥൧൧൭.൦൫൧ നവമ്യാഞ്ച ഏകശഫാ(൩) ദശമ്യാങ്ഗോഗണോ ഭവേത് ।൧൧൭.൦൫൨ ഏകദശ്യാം പരീവാരോ ദ്വാദശ്യാന്ധനധാന്യകം ॥൧൧൭.൦൫൨ ജ്ഞാതിശ്രേഷ്ഠ്യം ത്രയോദശ്യാം ചതുര്ദശ്യാഞ്ച ശസ്ത്രതഃ(൪) ।൧൧൭.൦൫൩ മൃതാനാം ശ്രാദ്ധം സര്വാപ്തമമാവാസ്യാം സമീരിതം(൫) ॥൧൧൭.൦൫൩ സപ്ത വ്യാധാ ദശാരണ്യേ(൬) മൃഗാഃ കാലഞ്ജരേ ഗിരൌ ।൧൧൭.൦൫൪ ചക്രവാകാഃ ശരദ്വീപേ ഹംസാഃ സരസി മാന്സേ ॥൧൧൭.൦൫൪ തേഽപി ജാതാഃ(൭) കുരുക്ഷേത്രേ ബ്രാഹ്മണാ വേദപാരഗാഃ ।൧൧൭.൦൫൫ പ്രസ്ഥിതാ ദൂരമധ്വാനം യൂയന്തേഭ്യോഽവസീദത ॥൧൧൭.൦൫൫ ശ്രാദ്ധാദൌ പഠിതേ ശ്രാദ്ധം പൂര്ണം സ്യാദ്ബ്രഹ്മലോകദം ।൧൧൭.൦൫൬ ശ്രാദ്ധം കുര്യാച്ച പുത്രാദിഃ(൮) പിതുര്ജീവതി തത്പിതുഃ ॥൧൧൭.൦൫൬ തത്പിതുസ്തത്പിതുഃ കുര്യാജ്ജീവതി പ്രപിതാമഹേ ।൧൧൭.൦൫൭ പിതുഃ പിതാമസ്ഹസ്യാഥ പരസ്യ പ്രപിതാമാത്(൯) ॥൧൧൭.൦൫൭ ടിപ്പണീ ൧ കാലമാഖ്യാസ്യേ ഇതി ഝ.. ച ൨ ശ്രേഷ്ഠഭാഗ്യപി ഇതി ഖ.. , ഗ.. , ങ.. , ഛ.. ച । ജ്യേഷ്ഠഭാഗപി ഇതി ഘ.. ൩ നവമ്യാം വൈ ശഫപതിരിതി ജ.. ൪ ചതുര്ദശ്യാഞ്ച ശാസ്ത്രത ഇതി ഖ.. , ഘ.. ച ൫ മൃതാനാം ശ്രാദ്ധം സര്വാപ്തിരമാവാസ്യാ സമീരിതാ ഇതി ക.. ൬ ദശാര്ണേഷു ഇതി ഖ.. , ഗ.. , ങ.. , ഛ.. ച ൭ തേഽഭിജാതാ ഇതി ഖ.. , ഘ.. ച ൮ കുര്യാത്സുപുത്രോഽപി ഇതി ഛ.. ൯ തത്പിതുരിത്യാദിഃ, പ്രപിതാമഹാദിത്യന്തഃ പാഠോ ഝ.. പുസ്തകേ നാസ്തി ഏവം മാത്രാദികസ്യാപി തഥാ മാതാമഹാദികേ ।൧൧൭.൦൫൮ ശ്രാദ്ധകല്പം പഠേദ്യസ്തു സ ലഭേത്ശ്രാദ്ധകൃത്ഫലം(൧) ॥൧൧൭.൦൫൮ തീര്ഥേ യുഗാദൌ മന്വാദൌ ശ്രാദ്ധം ദത്തമഥാക്ഷയം ।൧൧൭.൦൫൯ അശ്വയുച്ഛുക്ലനവമീ ദ്വാദശീ കര്തികേ തഥാ ॥൧൧൭.൦൫൯ തൃതീയാ ചൈവ മാഘസ്യ തഥാ ഭാദ്രപദസ്യ ച ।൧൧൭.൦൬൦ ഫാല്ഗുനസ്യാപ്യമാവാസ്യാ പൌഷയൈകാദശീ തഥാ ॥൧൧൭.൦൬൦ ആഷാഢസ്യാപി ദശമീ മാഘമാസസ്യ സപ്തമീ ।൧൧൭.൦൬൧ ശ്രാവണേ ചാഷ്ടമീ കൃഷ്ണാ തഥാഷാഢേ ച പൂര്ണിമാ ॥൧൧൭.൦൬൧ കര്തികീ ഫാല്ഗുനീ തദ്വജ്ജ്യൈഷ്ഠേ പഞ്ചദശീ സിതാ ।൧൧൭.൦൬൨ സ്വായമ്ഭുവാദ്യാ മനവസ്തേഷാമാദ്യാഃ കിലാക്ഷയാഃ ॥൧൧൭.൦൬൨ ഗയാ പ്രയാഗോ ഗങ്ഗാ ച കുരുക്ഷേത്രം ച നര്മദാ ।൧൧൭.൦൬൩ ശ്രീപര്വതഃ പ്രഭാസശ്ച ശാലഗ്രാമോ വരാണസീ(൨) ॥൧൧൭.൦൬൩ ഗോദാവരീ തേഷു ശ്രാദ്ധം സ്ത്രീപുരുഷോത്തമാദിഷു

ശ്രാദ്ധവിധി: അഗ്നി പറഞ്ഞു: കാത്യായനമുനി പറഞ്ഞു പോലെ, ഞാൻ ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ വിധി വിശദീകരിക്കുന്നു. ഗയയിലും മറ്റും, പ്രത്യേകിച്ച് സംക്രാന്തി തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം നടത്തണം. അപ്പരപക്ഷത്തിൽ, നാലാം തീയതി കഴിഞ്ഞ്, സമാപ്തിയിലും പൂർവ്വദിവസത്തിലും ക്ഷണിക്കണം. യതിമാരെയും ഗൃഹസ്ഥസാധുക്കളെയും, സ്നാതകരെയും ശ്രോത്രിയന്മാരെയും ക്ഷണിക്കണം. അച്ചടക്കമുള്ള, കര്‍മ്മനിഷ്ഠരായ, നല്ല ആചാരമുള്ളവരെ മാത്രം സ്വീകരിക്കണം. ചിത്തിരം, കുഷ്ഠം തുടങ്ങിയ രോഗികളെയും ക്ഷണിക്കരുത്. സ്നാനം ചെയ്ത, ശുദ്ധരായ, ദമനമുള്ള, ദേവകർമ്മത്തിൽ മുഖം കിഴിച്ചിരിക്കുന്നവരെ ക്ഷണിക്കണം. മൂന്നു പേർക്ക് പിതൃകാർയ്യങ്ങൾക്കായി, ഓരോരുത്തരെയും ഇരുത്തണം. മാതാമഹാദികൾക്കും ഇങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യാം. അന്നേദിവസം ബ്രഹ്മചാരിയായിരിക്കണം, കോപം കാണിക്കരുത്, അത്യാവശ്യങ്ങൾക്കായി മാത്രം സംസാരിക്കണം, സത്യവാനായിരിക്കണം, ശ്രദ്ധയോടെ പ്രവർത്തിക്കണം, വഴിയാത്ര ഒഴിവാക്കണം, സ്വാധ്യായം ഒഴിവാക്കണം, വാക്കിൽ നിയന്ത്രണമുണ്ടാകണം. പങ്ക്തിയിലെ മുതിർന്നവരെ ചോദിച്ചറിയണം. ദർഭം ഇരുത്തി, രണ്ടിരട്ടി ദർഭം ഉപയോഗിച്ച് പിതാവിനും ദേവന്മാർക്കും അർപ്പണം നടത്തണം. വിശ്വദേവന്മാരെ ആഹ്വാനിക്കാമോ എന്ന് ചോദിച്ച്, അവരെ ആഹ്വാനിക്കണം. വിശ്വദേവന്മാരെ ആഹ്വാനിച്ച്, യവം വിതറി ജപിക്കണം. 'വിശ്വദേവന്മാരേ, ഈ ശ്രാദ്ധം കേൾക്കൂ; പിതാക്കന്മാരെ ആഹ്വാനിക്കാം' എന്ന് പറയണം. പിതാക്കന്മാരെ ആഹ്വാനിക്കാമോ എന്ന് ചോദിച്ചാൽ, അവർ സമ്മതിക്കും. തിലം വിതറി, 'വരിക' എന്നർത്ഥത്തിൽ പിതൃമന്ത്രം ജപിക്കണം. പിതാക്കന്മാരെ സ്നാനജലത്തിൽ ആഹ്വാനിക്കാം. യവം അർപ്പിച്ച്, എല്ലായിടത്തും തിലം ഉപയോഗിക്കണം. 'നീ തിലം ആണു; സോമദേവതയുടെ അനുഗ്രഹം ഉള്ളതാണു; പശുവിന്റെ യജ്ഞഫലമാണ്; പുരാതനർ അർപ്പിച്ചതു പോലെ, സ്വധയോടെ പിതൃലോകങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം' എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം. പൂവ് സ്വർണ്ണപാത്രത്തിലോ വെള്ളിപ്പാത്രത്തിലോ അർപ്പിക്കാം. ഉഡുംബരവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലയിൽ, വാൾപാത്രത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ഇലപാത്രത്തിൽ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് അർപ്പിക്കാം. ദേവന്മാർക്ക് അർപ്പിക്കുമ്പോൾ ഇടതുവശത്തും, പിതാക്കന്മാർക്ക് അർപ്പിക്കുമ്പോൾ വലതുവശത്തും ചെയ്യണം. ഓരോരുത്തർക്കും ഓരോ പവിത്രം കയ്യിൽ വെച്ച് അർപ്പിക്കണം. 'ദിവ്യജലം, പാൽ, അന്തരീക്ഷജലം, ഭൂമിയിലെ ജലം, സ്വർണ്ണംപോലുള്ള യജ്ഞജലം, അവയെല്ലാം ശുഭവും സൗഹൃദവുമാകട്ടെ' എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം. പിതാമഹാദികൾക്ക് ആദ്യം സംസ്രവം നടത്തണം. പിതാക്കന്മാർക്ക് സ്ഥാനം നൽകുമ്പോൾ, പാത്രം താഴെ വെക്കണം. ഇവിടെ ഗന്ധം, പൂവ്, ധൂപം, ദീപം, വസ്ത്രം, ദാനം എന്നിവ ചെയ്യണം. നെയ്യിട്ട അന്നം എടുത്ത്, 'അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കാമോ?' എന്ന് ചോദിക്കണം. 'ചെയ്യൂ' എന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചാൽ, അഗ്നിയുള്ളവൻ അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്യണം; അഗ്നിയില്ലാത്തവൻ പിതാക്കന്മാരുടെ കയ്യിൽ പവിത്രം വെച്ച് മന്ത്രത്തോടെ അർപ്പിക്കണം. 'അഗ്നിയെ കാവ്യവാഹനനായി സ്വാഹാ' എന്നത് ആദ്യ ഹോമം; പിന്നെ സോമനു, യമനു, അങ്കിരസിനു അർപ്പണം. ഹോമശേഷം അന്നം പാത്രത്തിൽ വെച്ച്, 'ഭൂമി നിന്റെ പാത്രം, ആകാശം മൂടൽ, ബ്രാഹ്മണന്റെ വായിൽ അമൃതം, അമൃതത്തിൽ അമൃതം അർപ്പിക്കുന്നു' എന്ന് ജപിച്ച്, അന്നം ദ്വിജന്റെ അങ്കുഷ്ഠത്തിൽ വെക്കണം. 'അപഹതേ' എന്ന് തിലം വിതറി, അന്നം നൽകണം. 'ജുഷധ്വം' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ഗായത്രി തുടങ്ങിയ മന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കണം. ദേവന്മാർക്കും പിതാക്കന്മാർക്കും മഹായോഗികൾക്കും, സ്വധയെയും സ്വാഹയെയും നിത്യമായി നമസ്കരിക്കണം. അവർ തൃപ്തരാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അന്നം വിതറി, വെള്ളം നൽകണം. ഗായത്രി ജപിച്ച്, 'മധു, മധു' എന്ന് ജപിക്കണം. 'നിങ്ങൾ തൃപ്തരാണോ?' എന്ന് ചോദിക്കണം; 'നാം തൃപ്തരായി' എന്ന് അവർ പറയും. ശേഷിച്ച അന്നം അനുമതി വാങ്ങി, എല്ലാം ഒന്നിച്ച് എടുത്ത്, ഉച്ചിഷ്ടം വലതുവശത്ത് വെച്ച്, അവനേജനം നടത്തണം. കുശയിൽ മൂന്നു പിണ്ഡം, ആചാന്ത്യർക്ക് വേർതിരിച്ച് നൽകണം. ആചാന്ത്യർക്കു വെള്ളം, പൂവ്, അക്ഷതം നൽകണം. അക്ഷയജലം മാത്രം നൽകണം; ആശീർവാദം പ്രാർത്ഥിക്കണം: 'അഘോരൻമാർ ആയിരിക്കുക, ഞങ്ങളുടെ ഗോത്രം വളരട്ടെ, ദാനകർ വളരട്ടെ, വേദങ്ങൾ തുടരട്ടെ, ശ്രദ്ധ കുറയരുത്, ധനം കൂടുതലാകട്ടെ, അന്നം കൂടുതലാകട്ടെ, അതിഥികൾ ലഭിക്കട്ടെ, യാചകർ കുറയട്ടെ.' സ്വധാവാചനം ചെയ്യാൻ കുശ വിരിച്ച് പവിത്രം വെക്കണം. 'സ്വധാവാചനം ചെയ്യാമോ?' എന്ന് ചോദിച്ച്, അനുമതി കിട്ടിയാൽ, പിതാക്കന്മാർക്കും പിതാമഹന്മാർക്കും പ്രപിതാമഹന്മാർക്കും സ്വധാ ഉച്ചരിക്കണം. പാത്രം കിടത്തിവെച്ച്, വലതുവശത്ത് വെള്ളം ഒഴിക്കണം. ശേഷം കഴിവനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യണം. ദേവതകൾക്കും പിതാക്കന്മാർക്കും വാചനം നടത്തണം. 'വിശ്വദേവന്മാർ പ്രീതരാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞ്, വിശർജനം നടത്തണം. 'ആമാവാസ്യ' എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, വീട്ടിൽ പ്രവേശിക്കണം. ആമാവാസ്യയിൽ ഓരോ മാസവും ഇങ്ങനെ ചെയ്യണം. 'ഏകോദിഷ്ട' ശ്രാദ്ധം പറയാം: മുമ്പുപോലെ തന്നെ ചെയ്യണം. ഒരു പവിത്രം, പാതി പവിത്രം, ഒരു പിണ്ഡം മാത്രം നൽകണം. ആഹ്വാനവും അഗ്നികർമ്മവും ഇല്ല. വിശ്വദേവന്മാർ ഇല്ല. തൃപ്തിപ്രശ്നത്തിന് 'സ്വദിതം' എന്ന് പറയണം. അക്ഷയജലത്തിൽ 'ഉപതിഷ്ഠതാം' എന്ന് പറയണം. 'അഭിരതാഃ സ്മ' എന്നുപോലും പറയാം. ശേഷം മുമ്പുപോലെ തന്നെ ചെയ്യണം. 'സപിണ്ഡീകരണം' വർഷാവസാനത്തോ ഇടയ്ക്കോ ചെയ്യാം. പിതാക്കന്മാർക്ക് മൂന്നു പാത്രം, പ്രേതനു ഒരു പാത്രം, നാല് പവിത്രം, തിലവും പൂവുമിടണം. ഗന്ധജലം ചേർത്ത് പാത്രങ്ങൾ നിറച്ച് അഭിഷേകം ചെയ്യണം. പ്രേതപാത്രം പിതൃപാത്രത്തിൽ ചേർക്കണം. മുമ്പുപോലെ പിണ്ഡദാനം നടത്തണം; അങ്ങനെ പ്രേതൻ പിതാവാകുന്നു. 'അഭ്യുദയിക' ശ്രാദ്ധം പറയാം: എല്ലാം മുമ്പുപോലെ തന്നെ ചെയ്യണം. പിതൃമന്ത്രം ഒഴിവാക്കി, പൂർവ്വാഹ്ണത്തിൽ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം. ഉപചാരങ്ങൾ കുശ, തിലം, യവം എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തണം. തൃപ്തിപ്രശ്നത്തിന് 'സമ്പന്നം, സുസമ്പന്നം' എന്ന് ദ്വിജൻ പറയണം. ദഹി, അക്ഷതം, വട, അരി തുടങ്ങിയവ കൊണ്ട് പിണ്ഡം ഒരുക്കി, നാന്ദീമുഖൻമാർക്ക് ആഹ്വാനം ചെയ്യണം. 'പ്രീതരാകട്ടെ' എന്ന് അക്ഷയത്തിൽ പറയണം. നാന്ദീമുഖൻമാരെ വാചനം ചെയ്ത്, പിതാവിനെയും പിതാമഹനെയും പ്രപിതാമഹനെയും, മാതാമഹനെയും പ്രമാതാമഹനെയും വൃദ്ധപ്രമാതാമഹനെയും ആഹ്വാനം ചെയ്യണം. സ്വധാകാര്യം ചെയ്യരുത്; ദ്വിജന്മാരെ ഇരട്ടികളായി ഭക്ഷിപ്പിക്കണം. പിതാക്കന്മാർക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കാൻ ഗ്രാമ്യ ഔഷധികൾ ഉപയോഗിക്കാം. വന്യകന്ദം, മൂലങ്ങൾ, പഴങ്ങൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ചാൽ മാസത്തേക്ക് തൃപ്തി. മീൻകൊണ്ട് രണ്ടു മാസം, പക്ഷികൾകൊണ്ട് മൂന്ന് മാസം, മൃഗമാംസംകൊണ്ട് നാലു മാസം, രൗരവംകൊണ്ട് അഞ്ചു മാസം, ആടുമാംസംകൊണ്ട് ആറ് മാസം, കുരുമാമസംകൊണ്ട് ഏഴ് മാസം, പന്നിമാംസംകൊണ്ട് എട്ട് മാസം, ആട്ടുമാംസംകൊണ്ട് ഒമ്പത് മാസം, മാഹിഷമാംസംകൊണ്ട് പത്ത് മാസം, പർഷതം, ശിവം എന്നിവകൊണ്ട് പന്ത്രണ്ട് മാസം, പശുവിന്റെ പാൽ അല്ലെങ്കിൽ പായസംകൊണ്ട് ഒരു സംവത്സരം, വന്യപശുവിന്റെ മാംസംകൊണ്ട് പന്ത്രണ്ട് സംവത്സരം തൃപ്തി. കഠിനമായ മാംസം, കാലശാകം, ചുവന്ന ആടുമാംസം, തേൻ, വലിയ മീനുകൾ എന്നിവ വർഷങ്ങളിൽ മഘാശ്രാദ്ധം അക്ഷയഫലമാണ്. മന്ത്രപാരായണക്കാരും അഗ്നിഹോത്രികളും ശാഖാപാരായണരും ഷഡംഗവിദ്യകളും, തൃണാചികേതസും, ത്രിമധു, ധർമ്മദ്രോണപാരായണനും, ത്രിഷുപർണജ്യേഷ്ഠസാമജ്ഞാനിയും പങ്ക്തിപാവനന്മാരാണ്. കാമ്യശ്രാദ്ധത്തിന്റെ വിധി പറയാം: പ്രതിപദയിൽ ധനം, സ്ത്രീകൾക്ക് ദ്വിതീയയിൽ, ചതുർത്ഥിയിൽ ധർമ്മകാമം, അഞ്ചാം തീയതിയിൽ പുത്രകാമം, ഷഷ്ഠിയിൽ ശ്രേഷ്ഠഭാഗം, കൃഷിഭാഗം സപ്തമിയിൽ, അഷ്ടമിയിൽ അർത്ഥലാഭം, നവമിയിൽ ഏകശഫം, ദശമിയിൽ പശുക്കൂട്ടം, ഏകാദശിയിൽ കൂട്ടം, ദ്വാദശിയിൽ ധാന്യവും ധനവും, ജ്ഞാതിശ്രേഷ്ഠ്യം ത്രയോദശിയിൽ, ചതുർദശിയിൽ ആയുധം. മരിച്ചവർക്കുള്ള ശ്രാദ്ധം ആമാവാസ്യയിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമം. ഏഴ് വ്യാഘ്രങ്ങൾ, പത്ത് വന്യമൃഗങ്ങൾ, കാളഞ്ചരങ്ങൾ മലയിൽ, ചക്രവാകങ്ങൾ ശരദ്കാലത്തിൽ, ഹംസങ്ങൾ തടാകത്തിൽ, ഇവയും കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാർ വേദപാരായണരായി ദൂരയാത്രയ്ക്ക് പോകുന്നു. ശ്രാദ്ധം ആരംഭത്തിൽ വായിച്ചാൽ, ശ്രാദ്ധം പൂർണ്ണമായി ബ്രഹ്മലോകഫലം നൽകും. പുത്രൻ പിതാവിന് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം. പിതാവിന്റെ പിതാവിന്, അവന്റെ പിതാവിന് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ചെയ്യണം. പിതാവിന്റെ പിതാമഹനു, മറ്റുള്ളവർക്കും അങ്ങനെ തന്നെ. അങ്ങനെ മാതാവിനും മാതാമഹനും മറ്റും ചെയ്യണം. ശ്രാദ്ധവിധി വായിക്കുന്നവന് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവനു ലഭിക്കുന്ന ഫലം ലഭിക്കും. തീർത്ഥങ്ങളിൽ, യുഗാദിയിൽ, മന്വന്തരാദിയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ അക്ഷയഫലം. അശ്വയുജം ശുക്ലനവമിയിൽ, ദ്വാദശിയിൽ, കാർത്തികയിൽ, മാഘത്തിൽ, ഭാദ്രപദത്തിൽ, ഫാൽഗുനത്തിൽ, പൗഷമാസത്തിലെ ഏകാദശിയിൽ, ആഷാഢത്തിൽ ദശമിയിൽ, മാഘത്തിലെ സപ്തമിയിൽ, ശ്രാവണത്തിൽ അഷ്ടമിയിൽ, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ, ആഷാഢത്തിൽ പൗർണമിയിൽ, കാർത്തികം, ഫാൽഗുനം, ജ്യേഷ്ഠം എന്നിവയിൽ പന്ത്രണ്ടാം തീയതിയിൽ, സ്വായംഭുവാദി മന്വന്തരങ്ങളിൽ ആദ്യം അക്ഷയഫലം. ഗയ, പ്രയാഗ, ഗംഗ, കുരുക്ഷേത്രം, നർമദ, ശ്രീപർവതം, പ്രഭാസം, ശാലഗ്രാമം, വാരാണസി, ഗോദാവരി എന്നിവിടങ്ങളിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം; സ്ത്രീപുരുഷോത്തമാദി തീർത്ഥങ്ങളിലും.

ഭാരതവര്ഷം അഗ്നിരുവാച ഉത്തരം യത്സമുദ്രസ്യ ഹിമാദ്രേശ്ചൈവ ദക്ഷിണം ।൧൧൮.൦൦൧ വര്ഷം തദ്ഭാരതം നാമ നവസാഹസ്രവിസ്തൃതം ॥൧൧൮.൦൦൧ കര്മഭൂമിരിയം സ്വര്ഗമപവര്ഗം ച ഗച്ഛതാം ।൧൧൮.൦൦൨ ടിപ്പണീ ൧ യസ്തു ലഭേച്ഛ്രാദ്ധകൃതം ഫലമിതി ഖ.. , ഛ.. , ജ.. ച ൨ വാരാണസീ ഇതി ഖ.. , ങ.. , ഛ.. , ജ.. ച മഹേന്ദ്രോ മലയഃ സഹ്യഃ ശുക്തിമാന് ഹേമപര്വതഃ(൧) ॥൧൧൮.൦൦൨ വിന്ധ്യശ്ച പാരിപാത്രശ്ച സപ്താത്ര കുലപര്വതാഃ ।൧൧൮.൦൦൩ ഇന്ദ്രദ്വീപഃ കസേരുശ്ച താമ്രവര്ണോ ഗഭസ്തിമാന് ॥൧൧൮.൦൦൩ നാഗദ്വീപസ്തഥാ സൌമ്യോ ഗാന്ധര്വസ്ത്വഥ വാരുണഃ ।൧൧൮.൦൦൪ അയം തു നവമസ്തേഷു ദ്വീപഃ സാഗരസംവൃതഃ ॥൧൧൮.൦൦൪ യോജനാനാം സഹസ്രാണി ദ്വീപോയം ദക്ഷിണോത്തരാത് ।൧൧൮.൦൦൫ നവ ഭേദാ ഭാരതസ്യ(൨) മധ്യഭേദേഽഥ പൂര്വതഃ ॥൧൧൮.൦൦൫ കിരാതാ യവനാശ്ചാപി ബ്രാഹ്മണാദ്യാശ്ച മധ്യതഃ ।൧൧൮.൦൦൬ വേദസ്മൃതിമുഖാ നദ്യഃ പാരിപാത്രോദ്ഭവാസ്തഥാ ॥൧൧൮.൦൦൬ വിന്ധ്യാച്ച നര്മദാദ്യാഃ സ്യുഃ സഹ്യാത്താപീ പയോഷ്ണികാ ।൧൧൮.൦൦൭ ഗോദാവരീഭീമരഥീകൃഷ്ണവേണാദികാസ്തഥാ ॥൧൧൮.൦൦൭ മലയാത്കൃതമാലാദ്യാസ്ത്രിസാമാദ്യാ മഹേന്ദ്രജാഃ ।൧൧൮.൦൦൮ കുമാരാദ്യാഃ ശുക്തിമതോ(൩) ഹിമാദ്രേശ്ചന്ദ്രഭാഗകാ ॥൧൧൮.൦൦൮ പശ്ചിമേ കുരുപാഞ്ചാലമധ്യദേശാദയഃസ്ഥിതാഃ

അഗ്നി പറഞ്ഞു: സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കുവശത്തും ഹിമാലയത്തിന്റെ തെക്കുവശത്തുമുള്ള ദേശം ഭാരതം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇത് ഒൻപതു ആയിരം യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ ഭൂമി കര്‍മ്മങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ സ്ഥലമാണ്; ഇവിടെ ജീവിച്ചവർ സ്വർഗ്ഗത്തിലും മോക്ഷത്തിലും എത്താൻ കഴിയും. മഹേന്ദ്രം, മലയം, സഹ്യപർവ്വതം, ശുക്തിമാൻ, ഹേമപർവ്വതം, വിന്ധ്യ, പാർിപാത്രം — ഇവയാണ് ഇവിടെ ഉള്ള ഏഴു പ്രധാന പർവ്വതങ്ങൾ. ഇന്ദ്രദ്വീപം, കാസേരു, താമ്രവർണ്ണം, ഗഭസ്തിമാൻ, നാഗദ്വീപം, സൗമ്യ, ഗന്ധർവ്വ, വാരുണം — ഇവയാണ് ഒൻപതു ദ്വീപുകൾ. ഇവയിൽ ഒൻപതാമത്തേതാണ് സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്ന ദ്വീപ്. ഈ ദ്വീപിന് ദക്ഷിണത്തുനിന്ന് വടക്കേയ്ക്ക് ആയിരക്കണക്കിന് യോജനങ്ങൾ നീളമുണ്ട്. ഭാരതം ഒൻപതു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിൽ മധ്യഭാഗം, കിഴക്കൻ ഭാഗം എന്നിവയും ഉണ്ട്. കിരാതർ, യവനർ, ബ്രാഹ്മണർ മുതലായവർ മധ്യഭാഗത്താണ്. വേദവും സ്മൃതിയും മുഖ്യമായ നദികൾ പാർിപാത്രത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. വിന്ധ്യയിൽ നിന്ന് നർമദ തുടങ്ങിയവയും സഹ്യത്തിൽ നിന്ന് താപി, പയോഷ്ണി, ഗോദാവരി, ഭീമ, രഥി, കൃഷ്ണ, വേണ, മുതലായ നദികളും ഉത്ഭവിക്കുന്നു. മലയിൽ നിന്ന് കൃതമാല തുടങ്ങിയവയും മഹേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് ത്രിസാമ തുടങ്ങിയവയും ഉണ്ട്. ശുക്തിമാനിൽ നിന്ന് കുമാര തുടങ്ങിയവയും ഹിമാലയത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രഭാഗയും ഉത്ഭവിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറ് കുരു, പാഞ്ചാലം, മധ്യദേശം തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

ഭുവനകോഷഃ അഗ്നിരുവാച വിസ്താരസ്തു സ്മൃതോ ഭൂമേഃ സഹസ്രാണി ച സപ്തതിഃ ।൧൨൦.൦൦൧ ഉച്ഛ്രായോ ദശസാഹസ്രം പാതാലഞ്ചൈകമേകകം ॥൧൨൦.൦൦൧ അതലം വിതലഞ്ചൈവ നിതലഞ്ച ഗഭസ്തിമത് ।൧൨൦.൦൦൨ മഹാഖ്യം സുതലഞ്ചാഗ്ര്യം പാതാലഞ്ചാപി സപ്തമം ॥൧൨൦.൦൦൨ കൃഷ്ണപീതാരുണാഃ ശുക്ലശര്കരാശൈലകാഞ്ചനാഃ ।൧൨൦.൦൦൩ ഭൂമയസ്തേഷു രമ്യേഷു സന്തി ദൈത്യാദയഃ സുഖം ॥൧൨൦.൦൦൩ പാതാലാനാമധശ്ചാസ്തേ ശേഷോ വിഷ്ണുശ്ച താമസഃ ।൧൨൦.൦൦൪ ഗുണാനന്ത്യാത്സ ചാനന്തതഃ ശിരസാ ധാരയന്മഹീം ॥൧൨൦.൦൦൪ ഭുവോഽധോ നരകാ നൈകേ ന പതേത്തത്ര വൈഷ്ണവഃ ।൧൨൦.൦൦൫ രവിണാ ഭാസിതാ പൃഥ്വീ യാവത്തായന്നഭോ മതം ॥൧൨൦.൦൦൫ ഭൂമേര്യോജനലക്ഷന്തു വിശിഷ്ഠരവിമണ്ഡലം ।൧൨൦.൦൦൬ രവേര്ലക്ഷേണ ചന്ദ്രശ്ച ലക്ഷാന്നാക്ഷത്രമിന്ദുതഃ ॥൧൨൦.൦൦൬ ദ്വിലക്ഷാദ്ഭാദ്ബുധശ്ചാസ്തേ ബുധാച്ഛുക്രോ ദ്വിലക്ഷതഃ ।൧൨൦.൦൦൭ ദ്വിലക്ഷേണ കുജഃ ശുക്രാദ്ഭൌമാദ്ദ്വിലക്ഷതോ ഗുരുഃ ॥൧൨൦.൦൦൭ ഗുരോര്ദ്വിലക്ഷതഃ സൌരിത്ല്ലക്ഷാത്സപ്തര്ഷയഃ ശനേഃ ।൧൨൦.൦൦൮ ലക്ഷാദ്ധ്രുവോ ഹ്യൃഷിഭ്യസ്തു ത്രൈലോക്യഞ്ചോച്ഛ്രയേണ ച ॥൧൨൦.൦൦൮ ധ്രുവാത്കോട്യാ മഹര്ലോകോ യത്ര തേ കല്പവാസിനഃ ।൧൨൦.൦൦൯ ജനോ ദ്വികോടിതസ്തസ്മാദ്യത്രാസന് സനകാദയഃ ॥൧൨൦.൦൦൯ ജനാത്തപശ്ചാഷ്തകോട്യാ വൈരാജാ യത്ര ദേവതാഃ ।൧൨൦.൦൧൦ ഷണവത്യാ തു കോടീനാന്തപസഃ സത്യലോകകഃ ॥൧൨൦.൦൧൦ അപുനര്മാരകാ യത്ര ബ്രഹ്മലോകോ ഹി സ സ്മൃതഃ ।൧൨൦.൦൧൧ പാദഗമ്യസ്തു ഭൂല്ലോകോ ഭുവഃ സൂര്യാന്തരഃ സ്മൃതഃ ॥൧൨൦.൦൧൧ സ്വര്ഗലോകോ ധ്രുവാന്തസ്തു നിയുതാനി ചതുര്ദശ ।൧൨൦.൦൧൨ ഏതദണ്ഡകടാഹേന വൃതോ ബ്രഹ്മാണ്ഡവിസ്തരഃ ॥൧൨൦.൦൧൨ വാരിവഹ്ന്യനിലാകാശൈസ്തതോ ഭൂതാദിനാ വഹിഃ ।൧൨൦.൦൧൩ വൃതം ദശഗുണൈരണ്ഡം ഭൂതാദിര്മഹതാ തഥാ ॥൧൨൦.൦൧൩ ദശോത്തരാണി ശേഷാണി ഏകൈകസ്മാന്മാമുനേ ।൧൨൦.൦൧൪ മഹാന്തഞ്ച സമാവൃത്യ പ്രധാനം സമവസ്ഥിതം ॥൧൨൦.൦൧൪ അനന്തസ്യ ന തസ്യാന്തഃ സങ്ഖ്യാനം നാപി വിദ്യതേ ।൧൨൦.൦൧൫ ഹേതുഭൂതമശേഷസ്യ പ്രകൃതിഃ സാ പരാ മുനേ ॥൧൨൦.൦൧൫ അസങ്ഖ്യാതാനി ശാണ്ഡാനി തത്ര ജാതാനി ചേദൃശാം ।൧൨൦.൦൧൬ ദാരുണ്യഗ്നിര്യഥാ തൈലം തിലേ തദ്വത്പുമാനിതി ॥൧൨൦.൦൧൬ പ്രധാനേ ച സ്ഥിതോ വ്യാപീ ചേതനാത്മാത്മവേദനഃ ।൧൨൦.൦൧൭ പ്രധാനഞ്ച പുമാംശ്ചൈവ സര്വഭൂതാത്മഭൃതയാ ॥൧൨൦.൦൧൭ വിഷ്ണുശക്ത്യാ മഹാപ്രാജ്ഞ വൃതൌ സംശ്രയധര്മിണൌ ।൧൨൦.൦൧൮ തയോഃ സൈവ പൃഥഗ്ഭാവേ കാരണം സംശ്രയസ്യ ച ॥൧൨൦.൦൧൮ ക്ഷോഭകാരണഭൂതശ്ച സര്ഗകാലേ മഹാമുനേ ।൧൨൦.൦൧൯ യഥാ ശൈത്യം ജലേ വാതോ വിഭര്തി കണികാഗതം ॥൧൨൦.൦൧൯ ജഗച്ഛക്തിസ്തഥാ വിഷ്ണോഃ പ്രധാനപ്രതിപാദികാം ।൧൨൦.൦൨൦ വിഷ്ണുശക്തിം സമാസാദ്യ ദേവാദ്യാഃ സമ്ഭവന്തി ഹി ॥൧൨൦.൦൨൦ സ ച വിഷ്ണുഃ സ്വയം ബ്രഹ്മ യതഃ സര്വമിദം ജഗത് ।൧൨൦.൦൨൧ യോജനാനാം സഹസ്രാണി ഭാസ്കരസ്യ രഥോ നവ ॥൧൨൦.൦൨൧ ഈശാദണ്ഡസ്തഥൈവാസ്യ ദ്വിഗുണോ മുനിസത്തമ ।൧൨൦.൦൨൨ സാര്ധകോടിസ്തഥാ സപ്തനിയുതാന്യധികാനി വൈ ॥൧൨൦.൦൨൨ യോജനാനാന്തു തസ്യാക്ഷസ്തത്ര ചക്രം പ്രതിഷ്ഠിതം ।൧൨൦.൦൨൩ ത്രിനാഭിമതിപഞ്ചാരം ഷണ്ണേമി ദ്വ്യയനാത്മകം ॥൧൨൦.൦൨൩ സംവത്സരമയം കൃത്സ്നം കാലചക്രം പ്രതിഷ്ഠിതം ।൧൨൦.൦൨൪ ചത്വാരിംശത്സഹസ്രാണി ദ്വിതീയാക്ഷോ വിവസ്വതഃ ॥൧൨൦.൦൨൪ പഞ്ചാന്യാനി തു സാര്ധാനി സ്യന്ദനസ്യ മഹാമതേ ।൧൨൦.൦൨൫ അക്ഷപ്രമാണമുഭയോഃ പ്രമാണന്തദദ്യുഗാര്ധയോഃ ॥൧൨൦.൦൨൫ ഹ്രസ്വോഽക്ഷസ്തദ്യുഗാര്ധഞ്ച ധ്രുവാധാരം രഥസ്യ വൈ ।൧൨൦.൦൨൬ ഹയാശ്ച സപ്ത ഛന്ദാംസി ഗായത്ര്യാദീനി സുവ്രത ॥൧൨൦.൦൨൬ ഉദയാസ്തമനം ജ്ഞേയം ദര്ശനാദര്ശനം രവേഃ ।൧൨൦.൦൨൭ യാവന്മാത്രപ്രദേശേ തു വശിഷ്ഠോഽവസ്ഥിതോ ധ്രുവഃ ॥൧൨൦.൦൨൭ സ്വയമായാതി താവത്തു ഭൂമേരാഭൂതസമ്പ്ലവേ ।൧൨൦.൦൨൮ ഊര്ധ്വോത്തരമൃഷിഭ്യസ്തു ധ്രുവോ യത്ര വ്യവസ്ഥിതഃ ॥൧൨൦.൦൨൮ ഏതദ്വിഷ്ണുപദം ദിവ്യം തൃതീയം വ്യോമ്നി ഭാസ്വരം ।൧൨൦.൦൨൯ നിര്ധൂതദോഷപങ്കാനാം യതീനാം സ്ഥാനമുത്തമം ॥൧൨൦.൦൨൯ തതോ ഗങ്ഗാ പ്രഭവതി സ്മരണാത്പാശനാശനീ ।൧൨൦.൦൩൦ ദിവി രൂപം ഹരേര്ജ്ഞേയം ശിശുമാരാകൃതി പ്രഭോ ॥൧൨൦.൦൩൦ സ്ഥിതഃ പുച്ഛേ ധ്രുവസ്തത്ര ഭ്രമന് ഭ്രാമയതി ഗ്രഹാന് ।൧൨൦.൦൩൧ സ രഥോഽധിഷ്ഠിതാ ദേവൈരാദിത്യൈര്ഋഷിഭിര്വരൈഃ ॥൧൨൦.൦൩൧ ഗന്ധര്വൈരപ്സരോഭിശ്ച ഗ്രാമണീസര്പരാക്ഷസൈഃ ।൧൨൦.൦൩൨ ഹിമോഷ്ണവാരിവര്ഷാണാം കാരണം ഭഗവാന് രവിഃ ॥൧൨൦.൦൩൨ ഋഗ്വേദാദിമയോ വിഷ്ണുഃ സ ശുഭാശുഭകാരണം ।൧൨൦.൦൩൩ രഥസ്ത്രിചക്രഃ സോമസ്യ കുന്ദാഭാസ്തസ്യ വാജിനഃ ॥൧൨൦.൦൩൩ വാമദക്ഷിണതോ യുക്താ ദശ തേന ചരത്യസൌ ।൧൨൦.൦൩൪ ത്രയസ്ത്രിംശത്സഹസ്രാണി ത്രയസ്ത്രിംശച്ഛതാനി ച ॥൧൨൦.൦൩൪ ത്രയസ്ത്രിംശത്തഥാ ദേവാഃ പിബന്തി ക്ഷണദാകരം ।൧൨൦.൦൩൫ ഏകാം കലാഞ്ച പിതര ഏകാമാരശ്മിസംസ്ഥിതാഃ ॥൧൨൦.൦൩൫ വായ്വഗ്നിദ്രവ്യസമ്ഭൂതോ രഥശ്ചന്ദ്രസുതസ്യ ച ।൧൨൦.൦൩൬ അഷ്ടാഭിസ്തുരഗൈര്യുക്തോ ബുധസ്തേന ചരത്യപി ॥൧൨൦.൦൩൬ ശുക്രസ്യാപി രഥോഽഷ്ടാശ്വോ ഭൌമസ്യാപി രഥസ്തഥാ ।൧൨൦.൦൩൭ ബൃഹസ്പതേ രഥോഽഷ്ടാശ്വഃ ശനേരഷ്ടാശ്വകോ രഥഃ ॥൧൨൦.൦൩൭ സ്വര്ഭാനോശ്ച രഥോഽഷ്ടാശ്വഃ കേതോശ്ചാഷ്ടാശ്വകോ രഥഃ ।൧൨൦.൦൩൮ യദദ്യ വൈഷ്ണവഃ കായസ്തതോ വിപ്ര വസുന്ധരാ ॥൧൨൦.൦൩൮ പദ്മാകരാ സമുദ്ഭൂതാ പര്വതാദ്യാദിസംയുതാ ।൧൨൦.൦൩൯ ജ്യോതിര്ഭുവനനദ്യദ്രിസമുദ്രവനകം ഹരിഃ ॥൧൨൦.൦൩൯ യദസ്തി നാസ്തി തദ്വിഷ്ണുര്വിഷ്ണുജ്ഞാനവിജൃമ്ഭിതം(൧) ।൧൨൦.൦൪൦ ന വിജ്ഞാനമൃതേ കിഞ്ചിജ്ജ്ഞാനം വിഷ്ണുഃ പരമ്പദം ॥൧൨൦.൦൪൦ തത്കുര്യാദ്യേന വിഷ്ണുഃ സ്യാത്സത്യം ജ്ഞാനമനന്തകം ।൧൨൦.൦൪൧ പഠേദ്ഭുവനകോഷം ഹി യഃ സോഽവാപ്തസുഖാത്മഭാക് ॥൧൨൦.൦൪൧ ജ്യോതിഃശാസ്ത്രാദിവിധ്യാശ്ച ശുഭാശുഭാധിപോ ഹരിഃ(൨)

അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഭൂമിയുടെ വ്യാപ്തി എഴുപതു ആയിരം യോജനമാണ് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ ഉയരം പത്ത് ആയിരം യോജനവും, പാതാളം ഓരോന്നായി ഏഴുമാണ്. അതല, വിതല, നിതല, ഗഭസ്തിമാൻ, മഹാഖ്യ, സുതല, പാതാളം — ഇവയാണ് ആഴത്തിലുള്ള ലോകങ്ങൾ. അവിടെയുള്ള ഭൂമികൾ കറുപ്പ്, മഞ്ഞ, ചുവപ്പ്, വെള്ള, പഞ്ചസാര, പാറ, പൊന്നു എന്നിവ കൊണ്ടുള്ളവയാണ്. അവിടെയുള്ള ദാനവർ മുതലായവർ സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കുന്നു. പാതാളത്തിന്റെ താഴെ ശേഷനും വിഷ്ണുവും താമസിക്കുന്നു. അവൻ അനന്തമായ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് ഭൂമിയെ തലയിൽ ചുമന്നിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയുടെ താഴെ വിവിധ നരകങ്ങൾ ഉണ്ട്; എന്നാൽ വൈഷ്ണവൻ അവിടേക്ക് വീഴില്ല. സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ഭൂമി വെളിച്ചം ലഭിക്കുന്നു; ആകാശം വരെ അതിന്റെ പരിധി. ഭൂമിയുടെ അളവ് സൂര്യന്റെ വളയത്തേക്കാൾ കൂടുതലാണ്. സൂര്യനിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രനും, ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് നക്ഷത്രങ്ങളും, ബുധനും, ശുക്രനും, മംഗളനും, ഗുരുവും, ശനിയും, സപ്തർഷിമാരും, ധ്രുവനും അങ്ങനെ ഓരോ ലക്ഷങ്ങൾ അകലം മാറി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ധ്രുവനിൽ നിന്ന് ഒരു കോടി അകലെ മഹർലോകം, അതിൽ കല്പകാലം താമസിക്കുന്നവർ ഉണ്ട്. അതിൽ നിന്ന് രണ്ടു കോടി അകലെ ജനലോകം, അവിടെ സനകാദിമുനികൾ ഉണ്ട്. അതിൽ നിന്ന് എട്ട് കോടി അകലെ തപോലോകം, അവിടെ വൈരാജ ദേവതകൾ ഉണ്ട്. അമ്പത്താറു കോടിക്ക് അകലെ സത്യലോകം, അതാണ് ബ്രഹ്മലോകം, അവിടേക്ക് മരണം വീണ്ടും വരില്ല. ഭൂലോകം കാലിൽ നടക്കാവുന്നതാണ്; ഭൂവിൽ സൂര്യൻ വരെ ഇടവേള. സ്വർഗ്ഗലോകം ധ്രുവം വരെ പതിനാലായിരം അളവാണ്. ഈ മുഴുവൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡം വെള്ളം, തീ, വായു, ആകാശം എന്നിവകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനപ്പുറം ഭൂതാദികൾ, മഹത്ത്വം, പ്രധാനം എന്നിവയും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അനന്തമായ ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന് അന്ത്യവും എണ്ണവും ഇല്ല. സകലത്തിന്റെയും കാരണം പരാപ്രകൃതിയാണ്. അനവധി ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങൾ അങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു. എണ്ണമില്ലാത്ത എണ്ണ പോലെ, അതിൽ ജീവൻ നിലകൊള്ളുന്നു. പ്രധാനം, പുരുഷൻ, സകലഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവ്, ഇവയെല്ലാം വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയാൽ നിലനിൽക്കുന്നു. അവയുടെ വ്യത്യാസം കാരണം സൃഷ്ടി നടക്കുന്നു. ജലത്തിൽ തണുപ്പ് നിലനിൽക്കുന്ന പോലെ, ലോകശക്തി വിഷ്ണുവിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയിൽ നിന്ന് ദേവതകൾ ഉണ്ട്. ആ വിഷ്ണുവാണ് ബ്രഹ്മാവായി ഈ ലോകം സൃഷ്ടിച്ചത്. സൂര്യന്റെ രഥം ഒൻപതു ആയിരം യോജനങ്ങൾ ദൂരം സഞ്ചരിക്കുന്നു. അതിന്റെ അളവ് ഇരട്ടിയാണെന്നും, അതിന്റെ ചക്രം അർദ്ധകോടി ഏഴു ലക്ഷത്തോളം അളവാണ്. ആ ചക്രം മുഴുവൻ ഒരു സംവത്സരം, അതായത് ഒരു വർഷം, ആയിരിക്കുന്നു. രണ്ടാം ചക്രം നാല്പതിനായിരം അളവാണ്. രഥത്തിന്റെ അക്ഷം, അതിന്റെ അർദ്ധം, ധ്രുവം എന്നിവയുടെ അളവുകളും അങ്ങനെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. ഏഴു കുതിരകളാണ് സൂര്യന്റെ രഥം വലിക്കുന്നത്; അവ ഗായത്രി മുതലായ ഛന്ദസ്സുകളാണ്. സൂര്യന്റെ ഉദയം, അസ്തമനം, ദർശനം, അദർശനം എന്നിവ അങ്ങനെ നടക്കുന്നു. ധ്രുവനിൽ വസിഷ്ഠൻ നിലകൊള്ളുന്നു; ഭൂമിയുടെ പ്രളയകാലം വരെയും അവിടെയാണ്. ധ്രുവനിൽ നിന്ന് മുകളിലായി വിഷ്ണുവിന്റെ ദിവ്യപദം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അവിടെയാണ് പാപരഹിതരായ യോഗികൾക്ക് ഉത്തമസ്ഥാനം. അവിടെ നിന്ന് ഗംഗാ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ഓർത്താൽ പാപങ്ങൾ അകറ്റുന്നു. ആകാശത്തിൽ ഹരിയുടെ രൂപം ശിശുമാരത്തിന്റെ ആകൃതിയിലാണ്; അവിടെയാണ് ധ്രുവൻ വാലിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്, ഗ്രഹങ്ങളെ ചുറ്റിച്ചുറ്റിക്കുന്നു. ആ രഥത്തിൽ ദേവതകളും, ആദിത്യന്മാരും, ഋഷിമാരും, ഗന്ധർവർ, അപ്പ്സരസുകൾ, ഗ്രാമണികൾ, സർപ്പങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാർ എന്നിവയും സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഹിമം, ചൂട്, മഴ, വെള്ളം എന്നിവയ്ക്ക് കാരണം ഭഗവാൻ സൂര്യനാണ്. ഋഗ്വേദം മുതലായവയാൽ വിഷ്ണു ശുഭവും അശുഭവും നൽകുന്നു. ചന്ദ്രന്റെ രഥം മൂന്നു ചക്രങ്ങളുള്ളതും, പത്തു കുതിരകളാൽ വലിക്കപ്പെടുന്നതുമാണ്. മൂന്നുതിരഞ്ഞായിരം ദേവതകൾ രാത്രിയുടെ അളവു കുടിക്കുന്നു. പിതാക്കളും, അഗ്നിരശ്മികളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവരും ഓരോ കല വീതം പങ്കിടുന്നു. ബുധന്റെ രഥം എട്ടു കുതിരകളാൽ വലിക്കപ്പെടുന്നു; ശുക്രന്റെയും, മംഗളന്റെയും, ഗുരുവിന്റെയും, ശനിയുടെയും രഥങ്ങൾക്കും എട്ടു കുതിരകളാണ്. സ്വർഭാനുവിന്റെയും, കെതുവിന്റെയും രഥങ്ങൾക്കും എട്ടു കുതിരകളാണ്. ഈ ഭൂമി വിഷ്ണുവിന്റെ ദേഹമാണ്; അതിൽ പുഷ്കരിണികൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, നദികൾ, വനങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്. പ്രകാശം, ലോകങ്ങൾ, നദികൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, വനങ്ങൾ, ഹരിയുടെ ഭാഗങ്ങളാണ്. ഉണ്ട് എന്നതും ഇല്ല എന്നതും എല്ലാം വിഷ്ണുവാണ്; വിഷ്ണുവിന്റെ ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം. ജ്ഞാനമില്ലാതെ ഒന്നും ഇല്ല; വിഷ്ണുവാണ് പരമപദം. വിഷ്ണുവായി സത്യം, ജ്ഞാനം, അനന്തത എന്നിവ നിലനിൽക്കട്ടെ. ഭൂവനകോശം വായിക്കുന്നവന് സുഖവും ആത്മസിദ്ധിയും ലഭിക്കും. പ്രകാശശാസ്ത്രം മുതലായ വിദ്യകളും, ശുഭവും അശുഭവും, ഹരിയാണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നത്.

കാലഗണനം അഗ്നിരുവാച കാലഃ സമാഗണോ വക്ഷ്യേ ഗണിതം കാലബുദ്ധയേ ।൧൨൨.൦൦൧ കാലഃ സമാഗണോഽര്കഘ്നോ(൧) മാസൈശ്ചൈത്രാദിഭിര്യുതഃ ॥൧൨൨.൦൦൧ ദ്വിഘ്നോ ദ്വിസ്ട്ഃഃ സവേദഃ സ്യാത്പഞ്ചാങ്ഗഷ്ടയുതോ ഗുണഃ(൨) ।൧൨൨.൦൦൨ ത്രിഷ്ഠോ മധ്യോ വസുഗുണഃ പുനര്വേദഗുണശ്ച സഃ ॥൧൨൨.൦൦൨ അഷ്ടരന്ധ്രാഗ്നിഹീനഃ(൩) സ്യാദധഃ സൈകരസാഷ്ടകൈഃ ।൧൨൨.൦൦൩ മധ്യോ ഹീനഃ ഷഷ്ടിഹതോ(൪) ലബ്ധയുക്തസ്തഥോപരി ॥൧൨൨.൦൦൩ ന്യൂനഃ സപ്തകൃതോ വാരസ്തദധസ്തിഥിനാഡയഃ ।൧൨൨.൦൦൪ സഗുണോ ദ്വിഗുണശ്ചോരോദ്ധ്വം ത്രിഭിരൂനോ ഗുണഃ പുനഃ ॥൧൨൨.൦൦൪ അധഃ സ്വരാമസംയുക്തോ രസാര്കാഷ്ടഫലൈര്യുതഃ ।൧൨൨.൦൦൫ അഷ്ടാവിംശച്ഛേഷപിണ്ഡസ്തിഥിനാഡ്യാ അധഃ സ്ഥിതഃ ॥൧൨൨.൦൦൫ ടിപ്പണീ ൧ സമാഗണോര്കാബ്ദ ഇതി ഖ.. , ഛ.. ച ൨ പഞ്ചദശയുതോ ഗണ ഇതി ജ.. ൩ അഷ്ടചന്ദ്രാഗ്നിഹീന ഇതി ജ.. ൪ ഷഷ്ടിഹത ഇതി ങ.. ഗുണസ്തിസൃഭിരൂനോര്ധം ദ്വാഭ്യാം ച ഗുണയേത്പുനഃ ।൧൨൨.൦൦൬ മധ്യേ രുദ്രഗുണഃ കാര്യോ ഹ്യധഃ സൈകോ നവാഗ്നിഭിഃ(൧) ॥൧൨൨.൦൦൬ ലബ്ധഹീനോ(൨) ഭവേന്മധ്യോ ദ്വാവിംശതിവിവര്ജിതഃ ।൧൨൨.൦൦൭ ഷഷ്ടിശേഷേ ഋണം ജ്ഞേയം ലബ്ധമൂര്ധ്വം വിനിക്ഷിപേത് ॥൧൨൨.൦൦൭ സപ്തവിംശതിശേഷസ്തു ധ്രുവോ നക്ഷത്രയോഗയോഃ ।൧൨൨.൦൦൮ മാസി മാസി ക്ഷിപേദ്വാരന്ദ്വാത്രിംശദ്ഘടികാസ്തിഥൌ ॥൧൨൨.൦൦൮ ദ്വേ പിണ്ഡേ ദ്വേ ച നക്ഷത്രേ നാഡ്യ ഏകാദശ ഹ്യൃണേ ।൧൨൨.൦൦൯ വാരസ്ഥാനേ തിഥിന്ദദ്യാത്സപ്തഭിര്ഭാര്ഗവമാഹരേത് ॥൧൨൨.൦൦൯ ശേഷവാരാശ്ച സൂര്യാദ്യാ ഘടികാസു ച പാതയേത് ।൧൨൨.൦൧൦ പിണ്ഡികേഷു തിഥിന്ദദ്യാദ്ധരേച്ചൈവ ചതുര്ദശ ॥൧൨൨.൦൧൦ ഋണം ധനം ധനമൃണം ക്രമാജ്ജ്ഞേയം ചതുര്ദശേ ।൧൨൨.൦൧൧ പ്രഥമേ ത്രയോദശേ പഞ്ച ദ്വിതീയദ്വാദശേ ദശ ॥൧൨൨.൦൧൧ പഞ്ചദശസ്തൃതീയേ ച തഥാചൈകാദശേ സ്മൃതാം ।൧൨൨.൦൧൨ ചതുര്ഥേ ദശമേ ചൈവ ഭവേദേകോനവിംശതിഃ ॥൧൨൨.൦൧൨ പഞ്ചമേ നവമേ ചൈവ ദ്വാവിംശതിരുദാഹൃതാഃ ।൧൨൨.൦൧൩ ഷഷ്ഠാഷ്ടമേ ത്വഖണ്ഡാഃ സ്യുശ്ചതുര്വിംശതിരേവ ച ॥൧൨൨.൦൧൩ സപ്തമേ പഞ്ചവിംശഃ സ്യാത്ഖണ്ഡശഃ പിണ്ഡികാദ്ഭവേത്(൩) ।൧൨൨.൦൧൪ കര്കടാദൌ ഹരേദ്രാശിമൃതുവേദത്രയൈഃ ക്രമാത് ॥൧൨൨.൦൧൪ തുലാദൌ പ്രാതിലോമ്യേന ത്രയോ വേദരസാഃ ക്രമാത് ।൧൨൨.൦൧൫ ടിപ്പണീ ൧ സൈകേന സപ്തകൈരിതി ഖ.. , ഗ.. ച ൨ ഋതുഹീന ഇതി ങ.. ൩ ഖണ്ഡകഃ പിണ്ഡകാദ്ഭവേദിതി ഖ.. , ഗ.. , ഘ.. , ങ.. , ഛ.. , ജ.. ച മകരാദൌ ദീയതേ ച രസവേദത്രയഃ ക്രമാത് ।൧൨൨.൦൧൫ മേഷാദൌ പ്രാതിലോമ്യേന ത്രയോ വേദരസാഃ ക്രമാത്(൧) ।൧൨൨.൦൧൬ ഖേഷവഃ ഖയുഗാ മൈത്രം മേഷാദൌ വികലാ ധനമ് ॥൧൨൨.൦൧൬ കര്കടേ പ്രാതിലോമ്യം സ്യാദൃണമേതത്തുലാദികേ ।൧൨൨.൦൧൭ ചതുര്ഗുണാ തിഥിര്ജ്ഞേയാ വികലാശ്ചേഹ സര്വദാ ॥൧൨൨.൦൧൭ ഹന്യാല്ലിപ്താഗതാഗാമിപിണ്ഡസങ്ഖ്യാഫലന്തരൈഃ ।൧൨൨.൦൧൮ ഷഷ്ട്യാപ്തം പ്രഥമോച്ചാര്യേ ഹാനൌ ദേയന്ധനേ ധനമ് ॥൧൨൨.൦൧൮ ദ്വിതീയോച്ചരിതേ വര്ഗേ വൈപരീത്യമിതി സ്ഥിതിഃ ।൧൨൨.൦൧൯ തിഥിര്ദ്വിഗുണിതാ കാര്യാ ഷഡ്ഭാഗപരിവര്ജിതാ ॥൧൨൨.൦൧൯ രവികര്മവിപരീതാ തിഥിനാഡീസമായുതാ ।൧൨൨.൦൨൦ ഋണേ ശുദ്ധേ തു നാഡ്യഃ സ്യുര്ഋണം ശുധ്യേത നോ യദാ ॥൧൨൨.൦൨൦ സഷഷ്ടികം പ്രദേയന്തത്ഷഷ്ട്യാധിക്യേ ച തത്ത്യജേത്(൨) ।൧൨൨.൦൨൧ നക്ഷത്രം തിഥിമിശ്രം സ്യാച്ചതുര്ഭിര്ഗുണിതാ തിഥിഃ ॥൧൨൨.൦൨൧ തിഥിസ്ത്രിഭാഗസംയുക്താ ഋണേന ച തഥാന്വിതാ ।൧൨൨.൦൨൨ തിഥിരത്ര ചിതാ കാര്യാ തദ്വേദാദ്യോഗശോധനം ॥൧൨൨.൦൨൨ രവിചന്ദ്രൌ സമൌ കൃത്വാ യോഗോ ഭവതി നിശ്ചലഃ ।൧൨൨.൦൨൩ ഏകോനാ തിഥിര്ദ്വിഗുണാ സപ്തഭിന്നാ കൃതിര്ദ്വിധാ(൩) ॥൧൨൨.൦൨൩ തിഥിശ്ച ദ്വിഗുണൈകോനാ കൃതാങ്ഗൈഃ കരണന്നിശി ।൧൨൨.൦൨൪ ടിപ്പണീ ൧ മകരാദൌ ഇത്യാദിഃ, വേദരസാഃ ക്രമാദിത്യന്തഃ പാഠഃ ഛ.. പുസ്തകേ നാസ്തി ൨ സന്ത്യജേദിതി ഘ.. ൩ സപ്തഭിന്നാ ഗതിര്ദ്വിധേതി ഖ.. । സപ്തച്ഛിന്നാ കൃതിര്ദ്വിധേതി ഘ.. , ജ.. ച കൃഷ്ണചതുര്ദശ്യന്തേ ശകുനിഃ പര്വണീഹ ചതുഷ്പദം ॥൧൨൨.൦൨൪ പ്രഥമേ തിഥ്യര്ധതോ ഹി കിന്തുഘ്നം പ്രതിപന്മുഖേ

അഗ്നി പറഞ്ഞു: കാലത്തിന്റെ ഗണന ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. കാലം, സംവത്സരങ്ങളുടെ കൂട്ടം, മാസങ്ങൾ ചേർത്ത് കണക്കാക്കുന്നു. രണ്ടുപട്ടം കൂട്ടിയാൽ, അതിൽ വേദം ചേർത്താൽ, അഞ്ചു അംശങ്ങൾ കൂടി ഗുണിച്ചാൽ ഗുണം ലഭിക്കും. മൂന്നു അംശം, മധ്യസ്ഥം, നല്ല ഗുണം, വീണ്ടും വേദഗുണം ചേർക്കാം. എട്ട് രന്ധ്രം ഇല്ലാത്തത് താഴെ, ഒന്നു രസം എട്ട് ചേർത്താൽ. മധ്യസ്ഥം കുറവാണെങ്കിൽ അറുപത് കൊണ്ട് ഗുണിച്ചാൽ ലഭ്യമായത് കൂടി ചേർക്കണം. കുറവാണെങ്കിൽ ഏഴു തവണ വാരവും, അതിന്റെ താഴെ തിഥിയും നാളും. ഗുണമുള്ളത് ഇരട്ടിയാക്കി, മുകളിൽ മൂന്നു കുറച്ച് വീണ്ടും ഗുണം. താഴെ സ്വരം ചേർത്ത്, രസവും സൂര്യനും എട്ടു ഫലവും ചേർത്താൽ. എൺപത്തിയെട്ട് ശേഷമുള്ള പിണ്ഡം തിഥി-നാളിൽ താഴെ ഇരിക്കും. ഗുണം മൂന്നു കുറച്ച് മുകളിൽ, രണ്ടുപട്ടം കൂടി വീണ്ടും ഗുണിക്കണം. മധ്യത്തിൽ രുദ്രഗുണം വേണം, താഴെ ഒന്നു ഒപ്പം ഒമ്പത് അഗ്നി ചേർക്കണം. ലഭ്യമായത് കുറവാണെങ്കിൽ മധ്യത്തിൽ ഇരുപത്തിരണ്ട് കുറവ്. അറുപത് ശേഷമെങ്കിൽ, കുറവ് തിരിച്ചറിയണം; ലഭ്യമായത് മുകളിൽ ചേർക്കണം. ഇരുപത്തിയേഴു ശേഷമെങ്കിൽ, നക്ഷത്രയോഗം സ്ഥിരം. ഓരോ മാസവും വാരത്തിൽ ഇരുപത്തിരണ്ട് ഘടികകൾ തിഥിയിൽ ചേർക്കണം. രണ്ട് പിണ്ഡം, രണ്ട് നക്ഷത്രം, നാളിൽ പതിനൊന്ന് കുറവ്. വാരത്തിൽ തിഥി ചേർക്കണം; ഏഴു കൊണ്ട് ഭൃഗുവിന്റെ അംശം എടുക്കണം. ശേഷമുള്ള വാരം സൂര്യൻ മുതലായവയിൽ ഘടികകളിൽ ഇടണം. പിണ്ഡങ്ങളിൽ തിഥി ചേർക്കണം; നാലിൽ പന്ത്രണ്ടു കുറവ്. കുറവ്, ധനം, ധനം, കുറവ് എന്നിങ്ങനെ നാലിൽ തിരിച്ചറിയണം. ഒന്നാമത്തിലും പതിമൂന്നിലും അഞ്ച്; രണ്ടാമത്തിലും പന്ത്രണ്ടിലും പത്ത്; പതിനഞ്ചിലും മൂന്നാമത്തിലും, അങ്ങനെ പതിനൊന്നിലും. നാലാമത്തിലും പത്തിലും പതിനൊന്ന് കുറവ്. അഞ്ചിലും ഒൻപതിലും ഇരുപത്തിരണ്ട്. ആറിലും എട്ടിലും, ഇരുപത്തിരണ്ട്. ഏഴാമത്തിലും ഇരുപത്തിയഞ്ച്; പിണ്ഡത്തിൽ ഭാഗം വേണം. കർക്കടകത്തിൽ തുടങ്ങുമ്പോൾ രാശി, ഋതു, വേദം മൂന്നു അംശം ക്രമത്തിൽ. തുലയിൽ തുടങ്ങുമ്പോൾ വിപരീതം മൂന്നു വേദരസം ക്രമത്തിൽ. മകരത്തിൽ തുടങ്ങുമ്പോൾ രസം, വേദം, മൂന്നു അംശം ക്രമത്തിൽ. മേഷത്തിൽ തുടങ്ങുമ്പോൾ വിപരീതം മൂന്നു വേദരസം ക്രമത്തിൽ. ഖേഷവം, ഖയുഗം, മൈത്രം, മേഷത്തിൽ തുടങ്ങുമ്പോൾ വ്യത്യാസം ധനം. കർക്കടകത്തിൽ വിപരീതം കുറവ്; തുലയിൽ തുടങ്ങിയതും. തിഥി നാല്പട്ടം കൂട്ടണം; വ്യത്യാസം എല്ലായ്പ്പോഴും. ലിപ്തയിൽ പിണ്ഡസംഖ്യാ ഫലത്തിൽ ഗുണിക്കണം. അറുപത് ചേർത്തു ആദ്യം ഉച്ചരിക്കണം; കുറവിൽ ധനം ചേർക്കണം. രണ്ടാമത്തെ ഉച്ചാരണം വിപരീതം. തിഥി ഇരട്ടിയാക്കി, ആറിൽ പങ്കിട്ടാൽ ശേഷം ഒഴിവാക്കണം. സൂര്യന്റെ പ്രവർത്തി വിപരീതം, തിഥി-നാളും ചേർക്കണം. കുറവ് ശുദ്ധമായാൽ നാളുകൾ; കുറവ് ശുദ്ധമല്ലെങ്കിൽ ഇല്ല. അറുപത് ചേർത്താൽ നൽകണം; അറുപത് കൂടുതലായാൽ ഉപേക്ഷിക്കണം. നക്ഷത്രം, തിഥി ചേർന്നാൽ, നാലു ഗുണിച്ച തിഥി. തിഥി മൂന്നിൽ പങ്കിട്ടാൽ, കുറവ് ചേർത്താൽ. തിഥി ഇവിടെ ചിതയായി വേണം; അതിന്റെ യോഗം പരിശോധിക്കണം. സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ചേർത്ത് യോഗം നിർണയിക്കാം. ഒന്നുകുറഞ്ഞ തിഥി ഇരട്ടിയാക്കി, ഏഴിൽ പങ്കിട്ടാൽ, ഫലം രണ്ടായി. തിഥി ഇരട്ടിയാക്കി, ഒന്നുകുറച്ച്, അങ്ങയുടെ കരണങ്ങൾ രാത്രിയിൽ. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ പതിനാലാം തിഥി അവസാനിക്കുമ്പോൾ കാക്കയുടെ അടയാളം കാണും; ഉത്സവദിനങ്ങളിൽ നാലുകാലി അടയാളം കാണും. ഒന്നാം തിഥിയുടെ പകുതിയിൽ, പ്രതിപതിയുടെ ആരംഭത്തിൽ, കാക്കയുടെ അടയാളം കാണാം.

അഥ ചതുര്വിംശത്യധികശതതമോഽധ്യായഃ യുദ്ധജയാര്ണവീയജ്യോതിഃശാസ്ത്രസാരഃ അഗ്നിരുവാച ജ്യോതിഃശാസ്ത്രാദിസാരഞ്ച വക്ഷ്യേ യുദ്ധജയാര്ണവേ । വിനാ മന്ത്രോഷധാദ്യഞ്ച യഥ്യോമാമീശ്വരോഽബ്രവീത്(൧) ॥൧ ദേവ്യുവാച ദേവൈര്ജിതാ ദാനവാശ്ച(൨) യേനോപായേന തദ്വദ । ശുഭാശുഭവിവേകാദ്യം ജ്ഞാനം യുദ്ധജയാര്ണവം ॥൨ ഈശ്വര ഉവാച മൂലദേവേച്ചയാ ജാതാ ശക്തിഃ പഞ്ചാദശാക്ഷരാ । ചരാചരം തതോ ജാതം യാമാരാധ്യാഖിലാര്ഥവിത്(൩) ॥൩ മന്ത്രപീഠം പ്രവക്ഷ്യാമി പഞ്ചമന്ത്രസമുദ്ഭവം । തേ മന്ത്രാഃ സര്വമന്ത്രാണാം ജീവിതേ മരണേ സ്ഥിതാഃ ॥൪ ഋഗ്യജുഃസാമാഥര്വാഖ്യദേവമന്ത്രാഃ ക്രമേണ തേ । സദ്യോജാതാദയോ മന്ത്രാ ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ്ച രുദ്രകഃ ॥൫ ഈശഃ സപ്തശിഖാ ദേവാഃ ശക്രാദ്യാഃ പഞ്ച ച സ്വരാഃ । അ+ഇ+ഉ+ഏ+ഓ കലാശ്ച മൂലം ബ്രഹ്മേതി കീര്തിതം ॥൬ കാഷ്ഠമധ്യേ തഥാ വഹ്നിരപ്രവൃദ്ധോ ന ദൃശ്യതേ । വിദ്യമാനാ തഥാ ദേഹേ ശിവശക്തിര്ന ദൃശ്യതേ ॥൭ ആദൌ ശക്തിഃ സമുത്പന്നാ ഓങ്കാരസ്വരഭൂഷിതാ । തതോ ബിന്ദുര്മഹാദേവി ഏകാരേണ വ്യവസ്ഥിതഃ ॥൮ - - - - - - -- - -- - - - - - - - -- ടിപ്പണീ ൧ ഈശ്വരോഽവദതിതി ഘ.. ൨ ദാനവാദ്യാ ഇതി ജ.. ൩ യാമാരാധ്യാഖിലാത്മവിദിതി ഖ.. , ഗ.. ച - - - - - - -- - -- - - - - - - - -- ജാതോ നാദ ഉകാരസ്തു നദതേ ഹൃദി സംസ്ഥിതഃ । അര്ധചന്ദ്ര ഇകാരസ്തു മോക്ഷമാര്ഗസ്യ ബോധകഃ ॥൯ അകാരോ വ്യക്ത ഉത്പന്നോ ഭോഗമോക്ഷപ്രദഃ പരഃ(൧) । അകാര ഐശ്വരേ ഭൂമിര്നിവൃത്തിശ്ച കലാ സ്മൃതാ ॥൧൦ ഗന്ധോ നബീജഃ പ്രാണാഖ്യ ഇഡാശക്തിഃ സ്ഥിരാ സ്മൃതാ । ഇകാരശ്ച പ്രതിഷ്ഠാഖ്യോ രസോ പാലശ്ച പിങ്ഗലാ ॥൧൧ ക്രൂരാ ശക്തിരീബീജഃ സ്യാദ്ധരബീജോഽഗ്നിരൂപവാന് । വിദ്യാ സമാനാ ഗാന്ധാരീ ശക്തിശ്ച ദഹനീ സ്മൃതാ ॥൧൨ പ്രശാന്തിര്വാര്യുപസ്പൃശോ യശ്ചോദാനശ്ചലാ ക്രിയാ । ഓങ്കാരഃ ശാന്ത്യതീതാഖ്യഃ ഖശബ്ദയൂഥപാണിനഃ ॥൧൩ {| class="wikitable" |- ! അ !! ഇ!! ഉ!! ഏ !! ഓ |- | മംഗല|| ബുധ || ഗുരു || ശുക്ര|| ശനി |- | ക|| ച|| ട|| ത || പ |- | ഖ|| ഛ|| ഠ|| ഥ || ഫ |- | ഗ|| ജ || ഡ || ദ|| ബ |- | ഘ || ഝ|| ഢ || ധ || ഭ |- | ങ|| ഞ || ണ|| ന|| മ |- |} പഞ്ച വര്ഗാഃ സ്വരാ ജാതാഃ കുജജ്ഞഗുരുഭാര്ഗവാഃ । ശനിഃ ക്രമാദകാരാദ്യാഃ കകാരാദ്യാസ്ത്വധഃ സ്ഥിതാഃ ॥൧൪ ഏതന്മൂലമതഃ സര്വം ജ്ഞായതേ സചരാചരം । വിദ്യാപീഠം പ്രവക്ഷ്യാമി പ്രണവഃ ശിവ ഈരിതഃ ॥൧൫ ഉമാ സോമഃ സ്വയം ശക്തിര്വാമാ ജ്യേഷ്ഠാ ച രൌദ്ര്യപി । ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുഃ ക്രമാദ്രുദ്രോ ഗുണാഃ സര്ഗാദയസ്ത്രയഃ ॥൧൬ രത്നനാഡീത്രയഞ്ചൈവ(൨) സ്ഥൂലഃ സൂക്ഷ്മഃ പരോഽപരഃ । ചിന്തയേച്ഛ്വേതവര്ണന്തം മുഞ്ചമാനം പരാമൃതം ॥൧൭ പ്ലവ്യമാനം യഥാത്മാനം ചിന്തയേത്തം ദിവാനിശം । അജരത്വം ഭവേദ്ദേവി ശിവത്വമുപഗച്ഛതി(൩) ॥൧൮ - - - - -- - - -- - -- - -- - - -- - - ടിപ്പണീ ൧ ഭോഗമോക്ഷപ്രദഃ ശുഭ ഇതി ജ.. ൨ ബഹുനാഡീത്രയഞ്ചൈവേതി ക.. , ങ.. ച ൩ ശിവത്വമധിഗച്ഛതീതി ജ.. - - - - - - -- - -- - - - - - - - -- അങ്ഗുഷ്ഠാദൌ ന്യസേദങ്ഗാന്നേത്രം മധ്യേഽഥ ദേഹകേ । മൃത്യുഞയം തതഃ പ്രാര്ച്യ രണാദൌ വിജയീ ഭവേത് ॥൧൯ ശൂന്യോ നിരാലയഃ ശബ്ദഃ സ്പര്ശം തിര്യങ്നതം സ്പൃശേത് । രൂപസ്യോര്ധ്വഗതിഃ പ്രോക്താ ജലസ്യാധഃ സമാശ്രിതാ ॥൨൦ സര്വസ്ഥാനവിനിര്മുക്തോ ഗന്ധോ മധ്യേ ച മൂലകം । നാഭിമൂലേ(൧) സ്ഥിതം കന്ദം ശിവരൂപന്തു മണ്ഡിതം ॥൨൧ ശക്തിവ്യൂഹേന സോമോഽര്കോ ഹരിസ്തത്ര വ്യവസ്ഥിതഃ । ദശവായുസമോപേതം പഞ്ചതന്മാത്രമണ്ഡിതം ॥൨൨ കാലാനലസമാകാരം പ്രസ്ഫുരന്തം ശിവാത്മകം । തജ്ജീവം ജീവലോകസ്യ(൨) സ്ഥാവരസ്യ ചരസ്യ ച ॥൨൩ തസ്മിന്നഷ്ടേ(൩) മൃതം മന്യേ മന്ത്രപീഠേഽനിലാത്മകമ്

അഗ്നിദേവൻ പറഞ്ഞു: യുദ്ധവിജയത്തിനായുള്ള ജ്യോതിഷശാസ്ത്രത്തിന്റെ സാരാംശം ഞാൻ പറയാം. മന്ത്രങ്ങളോ ഔഷധങ്ങളോ ഇല്ലാതെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ പരമേശ്വരൻ എന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ രഹസ്യം. ദേവി ചോദിച്ചു: ദേവന്മാർ ദാനവന്മാരെ ജയിച്ചത് എങ്ങനെയാണ്? അതിന്റെ മാർഗം പറയൂ. നല്ലതും ചീത്തയുമെന്തെന്നു തിരിച്ചറിയുന്ന ജ്ഞാനമാണ് യുദ്ധവിജയത്തിനുള്ള മാർഗം. ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: മൂലദേവിയിൽ നിന്നാണ് പതിനഞ്ചാക്ഷരങ്ങളുള്ള ശക്തി ഉദിച്ചുവന്നത്. അതിൽ നിന്നാണ് ചലനശീലങ്ങളായും അചലമായും എല്ലാം ഉണ്ടായത്. ആ ശക്തിയെ ആരാധിച്ചാൽ എല്ലാം അറിയാൻ കഴിയും. ഇപ്പോൾ ഞാൻ മന്ത്രപീഠം വിശദമായി പറയുന്നു. അഞ്ചു മന്ത്രങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഇതിന്റെ ഉത്ഭവം. ആ മന്ത്രങ്ങൾ എല്ലാ മന്ത്രങ്ങൾക്കും ജീവൻപോലെയാണ്; അവ ജീവനും മരണവും നിലനിൽപ്പും നൽകുന്നു. ഋക്, യജുർ, സാമ, അതർവണമെന്നിങ്ങനെ ദേവമന്ത്രങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ ഉണ്ട്. സദ്യോജാതം മുതലായ മന്ത്രങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, രുദ്രൻ എന്നിവരാണ്. ഈശൻ, സപ്തശിഖാദേവന്മാർ, ഇന്ദ്രൻ മുതലായവരും അഞ്ചു സ്വരങ്ങളും ഉണ്ട്. അ, ഇ, ഉ, എ, ഒ എന്നിങ്ങനെയുള്ള സ്വരങ്ങൾ, കലകൾ, ഇവയെല്ലാം ബ്രഹ്മം എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. കട്ടകശ്ശിൽ അഗ്നി തെളിയാതെ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ശിവശക്തിയും കാണപ്പെടുന്നില്ല. ആദ്യത്തിൽ ശക്തി ഉത്ഭവിച്ചു, ഓംകാരത്തിന്റെ സ്വരഭൂഷിതയായി. അതിനുശേഷം ബിന്ദു മഹാദേവിയായി, 'അ' എന്നതിൽ നിലകൊണ്ടു. പിന്നീട് 'ഉ' എന്ന നാദം ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊണ്ട് മുഴങ്ങുന്നു. 'ഇ' എന്ന അർദ്ധചന്ദ്രം മോക്ഷമാർഗ്ഗം അറിയിക്കുന്നു. 'അ' എന്നത് വ്യക്തമായി ഉദിച്ചപ്പോൾ, അതു ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന പരമമായതായിത്തീർന്നു. 'അ' എന്നത് ഐശ്വര്യവും ഭൂമിയും, നിരോധനവും കലയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഗന്ധം, ബീജമില്ലാത്ത പ്രാണശക്തി, ഇടാനാഡി — ഇവ സ്ഥിരമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. 'ഇ' എന്നത് പ്രതിഷ്ഠയും, രസം, പാലനവും പിംഗലാനാഡിയും. ക്രൂരമായ ശക്തി 'ഈ' ബീജം, ഹരബീജം അഗ്നിരൂപം. വിദ്യ, സമാന, ഗന്ധാരി, ദഹനശക്തി എന്നിവയും. പ്രശാന്തി, വെള്ളം, ഉദാനവായു, ചലനശക്തി — ഇവയും. ഓംകാരമാണ് ശാന്ത്യതീതം, ആകാശശബ്ദത്തിന്റെ കൂട്ടം. അ, ഇ, ഉ, എ, ഒ എന്നിങ്ങനെയുള്ള സ്വരങ്ങൾ, മംഗളം, ബുധൻ, ഗുരു, ശുക്രൻ, ശനി എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഗ്രഹങ്ങൾക്കും, ക, ച, ട, ത, പ മുതലായ അക്ഷരങ്ങൾക്കും, അവയുടെ പഞ്ചവർഗ്ഗങ്ങൾക്കും ഉത്ഭവം. ഇതെല്ലാം ഈ മൂലത്തിൽ നിന്നാണ് സചരാചരമായ എല്ലാം അറിയപ്പെടുന്നത്. വിദ്യാപീഠം ഞാൻ പറയുന്നു; പ്രണവം ശിവൻ തന്നെ പറഞ്ഞു. ഉമ, സോമൻ, സ്വയം ശക്തി, വാമ, ജ്യേഷ്ഠ, രൗദ്രി — ഇവയും ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, രുദ്രൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഗുണങ്ങൾ, സൃഷ്ടി മുതലായ മൂന്നു കാര്യങ്ങൾ. രത്നനാഡി മൂന്നു, സ്ഥൂലം, സൂക്ഷ്മം, പരം, അപരം — ഇവയും. വെള്ളയണിഞ്ഞവനെ, പരമാമൃതം ഒഴുകുന്നവനെ, പകലും രാത്രിയും ചിന്തിക്കണം. സ്വയം ഒഴുകുന്ന ആത്മാവിനെ പകലും രാത്രിയും ചിന്തിച്ചാൽ, ദേവി, ജരാ വരില്ല, ശിവത്വം ലഭിക്കും. അംഗുഷ്ഠം മുതലായ അംഗങ്ങൾ ശരീരത്തിൽ, കണ്ണ് മധ്യത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, മരണത്തെ ജയിച്ചശേഷം യുദ്ധത്തിൽ വിജയിക്കാം. ശൂന്യമായ ശബ്ദം, ആസ്വാദ്യമായ സ്പർശം, രൂപം ഉയരത്തിലേക്ക്, ജലം താഴേക്ക് പോകുന്നു. എല്ലാ സ്ഥിതികളിൽ നിന്നും മോചിതമായ ഗന്ധം മധ്യത്തിൽ, മൂലത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. നാഭിമൂലത്തിൽ കന്ദം, ശിവരൂപം അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. ശക്തിയുടെ വ്യൂഹത്തിൽ സോമൻ, അർക്കൻ, ഹരിയും അവിടെ ഉണ്ട്. പത്ത് വായു, അഞ്ചു തന്മാത്രകൾ അണിനിരക്കുന്നു. കാലാഗ്നിയുടെ രൂപം, തിളങ്ങുന്ന ശിവാത്മാവ്. അതാണ് ജീവികൾക്കുള്ള ജീവൻ, ചലനശീലികൾക്കും അചലങ്ങൾക്കും. അത് നശിച്ചാൽ, മന്ത്രപീഠത്തിൽ ജീവൻ ഇല്ലാതാകും.

യുദ്ധജയാര്ണവീയനാനാചക്രാണി ഈശ്വര ഉവാച ഓം ഹ്രീം കര്ണമോടാനി ബഹുരൂപേ ബഹുദംഷ്ട്രേ ഹ്രൂം ഫട്ഓം ഹഃ ഓം ഗ്രസ ഗ്രസ കൃന്ത കൃന്ത ഛക ഛക ഛക ഹ്രൂം ഫട് നമഃ പഠ്യമാനോ ഹ്യയം മന്ത്രഃ ക്രുദ്ധഃ സംരക്തലോചനഃ ।൧൨൫.൦൦൧ മാരണേ പാതനേ വാപി മോഹനോച്ചാടനേ ഭവേത് ॥൧൨൫.൦൦൧ കര്ണമോടീ മഹാവിദ്യാ സര്വവര്ണേഷു രക്ഷികാ ।൧൨൫.൦൦൨ നാനാവിദ്യാ പഞ്ചോദയം പ്രവക്ഷ്യാമി സ്വരോദയസമശ്രിതം ॥൧൨൫.൦൦൨ നാഭിഹൃദ്യന്തരം യാവത്താവച്ചരതി മാരുതഃ ।൧൨൫.൦൦൩ ഉച്ചാടയേദ്രണാദൌ തു കര്ണാക്ഷീണി പ്രഭേദയേത് ॥൧൨൫.൦൦൩ കരോതി സാധകഃ ക്രുദ്ധോ ജപഹോമപരായണഃ ।൧൨൫.൦൦൪ ഹൃദയാത്പായുകം കണ്ഠം ജ്വരദാഹാരിമാരണേ ॥൧൨൫.൦൦൪ കണ്ഠോദ്ഭവോ രസോ വായുഃ ശാന്തികം പൌഷ്ടികം രസം ।൧൨൫.൦൦൫ ദിവ്യം സ്തമ്ഭം സമാകര്ഷം ഗന്ധോ നാസാന്തികോ ഭ്രുവഃ ॥൧൨൫.൦൦൫ ഗന്ധലീനം മനഃ കൃത്വാ സ്തമ്ഭയേന്നാത്ര സംശയഃ ।൧൨൫.൦൦൬ സ്തമ്ഭനം കീലനാദ്യഞ്ച കരോത്യേവ ഹി സാധകഃ ॥൧൨൫.൦൦൬ ചണ്ഡഘണ്ടാ കരാലീ ച സുമുഖീ ദുര്മുഖീ തഥാ ।൧൨൫.൦൦൭ രേവതീ പ്രഥമാ ഘോരാ വായുചക്രേഷു താ യജേത് ॥൧൨൫.൦൦൭ ഉച്ചാടകാരികാ ദേവ്യഃ സ്ഥിതാസ്തേജസി സംസ്ഥിതാഃ ।൧൨൫.൦൦൮ സൌമ്യാ ച ഭീഷണീ ദേവീ ജയാ ച വിജയാ തഥാ ॥൧൨൫.൦൦൮ അജിതാ ചാപരാജിതാ മഹാകോടീ ച രൌദ്രയാ ।൧൨൫.൦൦൯ ശുഷ്കകായാ പ്രാണഹരാ രസചക്രേ സ്ഥിതാ അമൂഃ ॥൧൨൫.൦൦൯ വിരൂപാക്ഷീ പരാ ദിവ്യാസ്തഥാ ചാകാശമാതരഃ ।൧൨൫.൦൧൦ സംഹാരീ ജാതഹാരീ ച ദംഷ്ട്രാലാ ശുഷ്കരേവതീ ॥൧൨൫.൦൧൦ പിപീലികാ പുഷ്ടിഹരാ മഹാപുഷ്ടിപ്രവര്ധനാ ।൧൨൫.൦൧൧ ഭദ്രകാലീ സുഭദ്രാ ച ഹദ്രഭീമാ സുഭദ്രികാ ॥൧൨൫.൦൧൧ സ്ഥിരാ ച നിഷ്ഠുരാ ദിവ്യാ നിഷ്കമ്പാ ഗദിനീ തഥാ ।൧൨൫.൦൧൨ ദ്വാത്രിംശന്മാതരശ്ചക്രേ അഷ്ടാഷ്ടക്രമശഃ സ്ഥിതാഃ ॥൧൨൫.൦൧൨ ഏക ഏവ രവിശ്ചന്ദ്ര ഏകശ്ചൈകൈകശക്തികാ ।൧൨൫.൦൧൩ ഭൂതഭേദേന തീര്ഥാനി യഥാ തോയം മഹീതലേ ॥൧൨൫.൦൧൩ പ്രാണ ഏകോ മണ്ഡലൈശ്ച ഭിദ്യതേ ഭൂതപഞ്ജരേ ।൧൨൫.൦൧൪ വാമദക്ഷിണയോഗേന ദശധാ സമ്പ്രവര്തതേ ॥൧൨൫.൦൧൪ ബിന്ദുമുണ്ഡവിചിത്രഞ്ച തത്ത്വവസ്ത്രേണ വേഷ്ടിതം ।൧൨൫.൦൧൫ ബ്രഹ്മാണ്ഡേന കപാലേന പിവേത പരമാമൃതം ॥൧൨൫.൦൧൫ പഞ്ചവര്ഗബലാദ്യുദ്ധേ ജയോ ഭവതി തച്ഛൃണു ।൧൨൫.൦൧൬ അ+ആകചടതപയാഃ ശ ആസ്യോ വര്ഗ ഈരിതഃ ॥൧൨൫.൦൧൬ ഇ+ഈഖഛഠഥഫരാഃ ഷോ വര്ഗശ്ച ദ്വിതീയകഃ ।൧൨൫.൦൧൭ ഉ+ഊഗജഡദബലാഃ സോ വര്ഗശ്ച തൃതീയകഃ ॥൧൨൫.൦൧൭ ഏ+ഐഘഝഢധഭവാഃ സോ വര്ഗശ്ച ചതുര്ഥകഃ ।൧൨൫.൦൧൮ ഓ ഔ അം അഃ ങഞണനാ മോ വര്ഗഃ പഞ്ചമോ ഭവേത് ॥൧൨൫.൦൧൮ വര്ണാശ്ചാഭ്യുദയേ നൄണാം ചത്വാരിംശച്ച പഞ്ച ച ।൧൨൫.൦൧൯ ബാലഃ കുമാരോ യുവാ സ്യാദ്വൃദ്ധോ മൃത്യുശ്ച നാമതഃ ॥൧൨൫.൦൧൯ ആത്മപീഡാ ശോഷകഃ സ്യാദുദാസീനശ്ച കാലകഃ ।൧൨൫.൦൨൦ കൃത്തികാ പ്രതിപദ്ഭൌമ ആത്മനോ ലാഭദഃ സ്മൃതഃ ॥൧൨൫.൦൨൦ ഷഷ്ഠീ ഭൌമോ മഘാ പീഡാ ആര്ദ്രാ ചൈകാദശീ കുജഃ ।൧൨൫.൦൨൧ മൃത്യുര്മഘാ ദ്വിതീയാ ജ്ഞോ ലാഭശ്ചാര്ദ്രാ ച സപ്തമീ ॥൧൨൫.൦൨൧ ബുധേ ഹാനിര്ഭരണീ ജ്ഞഃ ശ്രവണം കാല ഈദൃശഃ ।൧൨൫.൦൨൨ ജീവോ ലാഭായ ച ഭവേത്തൃതീയാ പൂര്വഫല്ഗുനീ ॥൧൨൫.൦൨൨ ജീവോഽഷ്ടമീ ധനിഷ്ഠാര്ദ്രാ ജീവോഽശ്ലേഷാ ത്രയോദശീ ।൧൨൫.൦൨൩ മൃത്യൌ ശുക്രശ്ചതുര്ഥീ സ്യാത്പൂര്വഭാദ്രപദാ ശ്രിയേ ॥൧൨൫.൦൨൩ പൂര്വാഷാഢാ ച നവമീ ശുക്രഃ പീഡാകരോ ഭവേത് ।൧൨൫.൦൨൪ ഭരണീ ഭൂതജാ ശുക്രോ യമദണ്ഡോ ഹി ഹാനികൃത് ॥൧൨൫.൦൨൪ കൃത്തികാം പഞ്ചമീ മന്ദോ ലാഭായ തിഥിരീരിതാ ।൧൨൫.൦൨൫ അശ്ലേഷാ ദശമീ മന്ദോ യോഗഃ പീഡാകരോ ഭവേത് ॥൧൨൫.൦൨൫ മഘാ ശനിഃ പൂര്ണിമാ ച യോഗോ ഭൃത്യുകരഃ സ്മൃതഃ ।൧൨൫.൦൨൬ തിഥിയോഗഃ പൂര്വോത്തരാഗ്നിനൈര്ഋത്യദക്ഷിണാനിലചന്ദ്രമാഃ ॥൧൨൫.൦൨൬ ബ്രഹ്മാദ്യാഃ സ്യുര്ദൃഷ്ടയഃ സ്യുഃ പ്രതിപന്നവമീമുഖാഃ ।൧൨൫.൦൨൭ രാശിഭിഃ സഹിതാ ദൃഷ്ടാ ഗ്രഹാദ്യാഃ സിദ്ധയേ സ്മൃതാഃ ॥൧൨൫.൦൨൭ മേഷാദ്യാശ്ചതുരഃ കുമ്ഭാ ജയഃ പൂര്ണേഽന്യഥാ മൃതിഃ ।൧൨൫.൦൨൮ സൂര്യാദിരിക്താ പൂര്ണാ ച ക്രമാദേവമ്പ്രദാപയേത് ॥൧൨൫.൦൨൮ രണേ സൂര്യേ ഫലം നാസ്തി സോമേ ഭങ്ഗഃ പ്രശാമ്യതി ।൧൨൫.൦൨൯ കുജേന കലഹം വിദ്യാദ്ബുധഃ കാമായ വൈ ഗുരുഃ ॥൧൨൫.൦൨൯ ജയായ മനസേ ശുക്രോ മന്ദേ ഭങ്ഗോ രണേ ഭവേത് ।൧൨൫.൦൩൦ ദേയാനി പിങ്ഗലാചക്രേ സൂര്യഗാനി ച ഭാനി ഹി ॥൧൨൫.൦൩൦ മുഖേ നേത്രേ ലലാടേഽഥ ശിരോഹസ്തോരുപാദകേ ।൧൨൫.൦൩൧ പാദേ മൃതിസ്ത്രിഋക്ഷേ സ്യാന്ത്രീണി പക്ഷേഽര്ഥനാശനമ് ॥൧൨൫.൦൩൧ മുഖസ്ഥേ ച ഭവേത്യൌഡാ ശിരസ്ഥേ കാര്യനാശനമ് ।൧൨൫.൦൩൨ കുക്ഷിസ്ഥിതേ ഫലം സ്യാച്ച രാഹുചക്രം വദാമ്യഹമ് ॥൧൨൫.൦൩൨ ഇന്ദ്രാച്ച നൈര്ഋതങ്ഗച്ഛേന്നൈര്ഋതാത്സോമമേവ ച ।൧൨൫.൦൩൩ സോമാദ്ധുതാശനം വഹ്നേരാപ്യമാപ്യാച്ഛിവാലയം ॥൧൨൫.൦൩൩ രുദ്രാദ്യമം യമാദ്വായും വായോശ്ചന്ദ്രം വ്രജേത്പുനഃ ।൧൨൫.൦൩൪ ഭുങ്ക്തേ ചതസ്രോ നാഡ്യസ്തു രാഹുപൃഷ്ഠേ ജയോ രണേ ॥൧൨൫.൦൩൪ അഗ്രതോ മൃത്യുമാപ്നോതി തിഥിരാഹും വദാമി തേ ।൧൨൫.൦൩൫ ആഗ്നേയാദിശിവാന്തം ച പൂര്ണിമാമാദിതഃ പ്രിയേ ॥൧൨൫.൦൩൫ പൂര്വേ കൃഷ്ണാഷ്ടമീം യാവദ്രാഹുദൃഷ്ടൌ ഭയോ ഭവേത് ।൧൨൫.൦൩൬ ഐശാന്യാഗ്നേയനൈര്ഋത്യവായവ്യേ ഫണിരാഹുകഃ ॥൧൨൫.൦൩൬ മേഷാദ്യാ ദിശി പൂര്വാദൌ യത്രാദിത്യോഽഗ്രതോ മൃതിഃ ।൧൨൫.൦൩൭ തൃതീയാ കൃഷ്ണപക്ഷേ തു സപ്തമീ ദശമീ തഥാ ॥൧൨൫.൦൩൭ ചതുര്ദശീ തഥാ ശുക്ലേ ചതുര്ഥ്യേകാദശീ തിഥിഃ ।൧൨൫.൦൩൮ പഞ്ചദശീ വിഷ്ടയഃ സ്യുഃ പൂര്ണിമാഗ്നേയവായവേ ॥൧൨൫.൦൩൮ അകചടതപയശാ വര്ഗാഃ സൂര്യാദയോ ഗ്രഹാഃ ।൧൨൫.൦൩൯ ഗൃധ്രോലൂകശ്യേനകാശ്ച പിങ്ഗലഃ കൌശികഃ ക്രമാത് ॥൧൨൫.൦൩൯ സാരസശ്ച മയൂരശ്ച ഗോരങ്കുഃ പക്ഷിണഃ സ്മൃതാഃ ।൧൨൫.൦൪൦ ആദൌ സാധ്യോ ഹുതോ മന്ത്ര ഉച്ചാടേ പല്ലവഃ സ്മൃതഃ ॥൧൨൫.൦൪൦ വശ്യേ ജ്വരേ തഥാകര്ഷേ പ്രയോഗഃ സിദ്ധികാരകഃ ।൧൨൫.൦൪൧ ശാന്തോ പ്രീതോ നമസ്കാരോ വൌഷട്പുഷ്ടൌ വശാദിഷു ॥൧൨൫.൦൪൧ ഹും മൃത്യൌ പ്രീതിസന്നാശേ വിദ്വേഷോച്ചാടനേ ച ഫട് ।൧൨൫.൦൪൨ വഷട് സുതേ ച ദീപ്ത്യാദൌമന്ത്രാണാം ജാതയശ്ച ഷട് ॥൧൨൫.൦൪൨ ഓഷധീഃ സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി മഹാരക്ഷാവിധായിനീഃ ।൧൨൫.൦൪൩ മഹാകാലീ തഥാ ചണ്ഡീ വാരാഹീ ചേശ്വരീ തഥാ ॥൧൨൫.൦൪൩ സുദര്ശനാ തഥേന്ദ്രാണീ ഗാത്രസ്ഥാ രക്ഷയന്തി തമ് ।൧൨൫.൦൪൪ ബലാ ചാതിബലാ ഭീരുര്മുസലീ സഹദേവ്യപി ॥൧൨൫.൦൪൪ ജാതീ ച മല്ലികാ യൂഥൌ ഗാരുഡീ ഭൃങ്ഗരാജകഃ ।൧൨൫.൦൪൫ ചക്രരൂപാ മഹോഷധ്യോ ധാരിതാ വിജയാദിദാഃ ॥൧൨൫.൦൪൫ ഗ്രഹണേ ച മഹാദേവി ഉദ്ധൃതാഃ ശുഭദായികാഃ ।൧൨൫.൦൪൬ മൃദാ തു കുഞ്ജരങ്കൃത്വാ സര്വലക്ഷണലക്ഷിതമ് ॥൧൨൫.൦൪൬ തസ്യ പാദതലേ കൃത്വാ സ്തമ്ഭയേച്ഛത്രുമാത്മനഃ ।൧൨൫.൦൪൭ നഗാഗ്രേ ചൈകവൃക്ഷേ ച വജ്രാഹതപ്രദേശകേ ॥൧൨൫.൦൪൭ വല്മീകമൃദാമാഹൃത്യ മാതരൌ യോജയേത്തതഃ ।൧൨൫.൦൪൮ ഓം നമോ മഹാഭൈരവായ വികൃതദംഷ്ട്രോഗ്രരൂപായ പിങ്ഗലാക്ഷായ ത്രിശൂലഖഡ്ഗധരായ വൌഷട് പൂജയേത്കര്ദമം ദേവി സ്തമ്ഭയേച്ഛസ്ത്രജാലകമ് ॥൧൨൫.൦൪൮ അഗ്നികാര്യം പ്രവക്ഷ്യാമി രണാദൌ ജയവര്ധനമ് ।൧൨൫.൦൪൯ ശ്മശാനേ നിശി കാഷ്ഠാഗ്നൌ നഗ്നീ മുക്തശിഖോ നരഃ ॥൧൨൫.൦൪൯ ദക്ഷിണാസ്യസ്തു ജുഹുയാന്നൃമാംസം രുന്ധിരം വിഷം ।൧൨൫.൦൫൦ തുഷാസ്ഥിഖണ്ഡമിശ്രന്തു ശത്രുനാമ്നാ ശതാഷ്ടകമ് ॥൧൨൫.൦൫൦ ഓം നമോ ഭഗവതി കൌമാരി ലല ലല ലാലയ ലാലയ ഘണ്ടാദേവി അമുകം മാരയ സഹസാ നമോഽസ്തു തേ ഭഗവതി വിദ്യേ സ്വാഹാ അനയാ വിദ്യയാ ഹോമാദ്ബന്ധത്വഞ്ജായതേ രിപോഃ ।൧൨൫.൦൫൧ ഓം വജ്രകായ വജ്രതുണ്ഡ കപിലപിങ്ഗല കരാലവദന ഊര്ധ്വകേശ മഹാബല രക്തമുഖ തഡിജ്ജിഹ്വ മഹാരൌദ്ര ദംഷ്ട്രോത്കട കഹ കരാലിന മഹാദൃഢപ്രഹാര ലങ്ഗേശ്വരസേതുബന്ധ ശൈലപ്രവാഹ ഗഗനചര ഏഹ്യേഹി ഭവഗന്മഹാബലപരാക്രമ ഭൈരവോ ജ്ഞാപയതി ഏഹ്യേഹി മഹാരൌദ്ര ദീര്ഘലാങ്ഗൂലേന അമുകം വേഷ്ടയ വേഷ്ടയ ജമ്ഭയ ജമ്ഭയ ഖന ഖന വൈതേ ഹ്രൂം ഫട് അഷ്ടത്രിംശച്ഛതന്ദേവി ഹനുമാന് സര്വകുമ്ഭകൃത് ॥൧൨൫.൦൫൧ പടേ ഹനൂമത്സന്ദര്ശനാദ്ഭങ്ഗമായാന്തി ശത്രവഃ

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു: 'ഹ്രീം' എന്ന ബീജമന്ത്രം ചേർത്ത്, കർണമോട്ട എന്ന മഹാവിദ്യയെ പല രൂപത്തിലും, വലിയ പല്ലുകളോടെ, ഉച്ചരിക്കണം. 'ഗ്രസ ഗ്രസ, കൃന്ത കൃന്ത, ചക ചക' എന്നിങ്ങനെ ഉച്ചരിച്ചാൽ, ഈ മന്ത്രം ക്രുദ്ധനായവന്റെ ചുവന്ന കണ്ണുകളിൽ തെളിയുന്നു. ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കാനും, വീഴ്ത്താനും, മോഹിപ്പിക്കാനും, അകറ്റാനും ഉപയോഗിക്കാം. കർണമോട്ടി മഹാവിദ്യ എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളിലും രക്ഷ നൽകുന്നു. പഞ്ചോദയം എന്ന വിദ്യയെ ഞാൻ പറയുന്നു; ഇത് സ്വരോദയത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ളതാണ്. നാഭിമുതൽ ഹൃദയത്തിനുള്ളിൽ വരെ വായു സഞ്ചരിക്കുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവിന്റെ ചെവിയും കണ്ണും തകർക്കാൻ കഴിയും. സിദ്ധനായവൻ, ജപവും ഹോമവും ചെയ്താൽ, ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് പായുകം, കഴുത്ത്, ജ്വരം, ദാഹം, മരണം എന്നിവ വരുത്താം. കഴുത്തിൽ നിന്നു വരുന്ന രസം വായുവാണ്; അത് ശാന്തിക്കും പോഷണത്തിനും ഉത്തമം. ദിവ്യമായ സ്തംഭനം, ആകർഷണം, ഗന്ധം, കണികകൾ എന്നിവയൊക്കെ ഭ്രൂമദ്ധ്യത്തിൽ. മനസ്സിനെ ഗന്ധത്തിൽ ലയിപ്പിച്ചാൽ, സ്തംഭനം ഉറപ്പാണ്. സ്തംഭനം, കീലനം മുതലായവ സിദ്ധൻ നിർവഹിക്കും. ചണ്ഡഘണ്ട, കരാളി, സുമുഖി, ദുര്‍മുഖി, രേവതി, ഘോര, വൈുചക്രങ്ങളിൽ ഇവരെ ആരാധിക്കണം. ഉച്ചാടനത്തിനുള്ള ദേവികൾ, ദീപത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. സൗമ്യയും ഭീഷണി ദേവിയും ജയയും വിജയയും, അജിത, അപരാജിത, മഹാകോടി, രൗദ്രയും ഉണ്ട്. ശുഷ്കകായ, പ്രാണഹര, രസചക്രത്തിൽ ഇവർ. വിരൂപാക്ഷി, പര, ദിവ്യ, ആകാശമാതാക്കളും ഉണ്ട്. സംഹാരി, ജാതഹാരി, ദംഷ്ട്രാല, ശുഷ്കരേവതി, പിപീലിക, പുഷ്ടിഹര, മഹാപുഷ്ടി, ഭദ്രകാളി, സുഭദ്ര, ഭദ്രഭീമ, സുഭദ്രിക, സ്ഥിര, നിഷ്ഠുര, ദിവ്യ, നിഷ്കമ്പ, ഗദിനി — ഇവർ ഇരുപത്തിരണ്ടു മാതാക്കൾ ചക്രത്തിൽ, എട്ട് എട്ടായി ക്രമത്തിൽ. രവി, ചന്ദ്രൻ, ഓരോ ശക്തിയും, ഭൂതങ്ങളുടെ വ്യത്യാസം പോലെ തീർത്ഥങ്ങൾ, ഭൂമിയിലെ ജലങ്ങൾ പോലെ. പ്രാണൻ ഒരാളാണ്, എന്നാൽ മണ്ഡലങ്ങളിൽ വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു. വാമ-ദക്ഷിണയോജനത്തിൽ പത്ത് വിധം സഞ്ചരിക്കുന്നു. ബിന്ദു, മുന്ഡ, വിചിത്രം എന്നിങ്ങനെ തത്ത്വവസ്ത്രത്തിൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്ന കപാലത്തിൽ പരമാമൃതം കുടിക്കാം. പഞ്ചവർഗ്ഗങ്ങളുടെ ശക്തിയിൽ യുദ്ധത്തിൽ വിജയം നേടാം. അ, ആ, ക, ച, ട, ത, പ, ശ എന്നിങ്ങനെയുള്ള അക്ഷരങ്ങൾ ആദ്യവർഗ്ഗം; ഇ, ഈ, ഖ, ഛ, ഠ, ഥ, ഫ, റ, ഷോ എന്നിങ്ങനെയുള്ളത് രണ്ടാമത്; ഉ, ഊ, ഗ, ജ, ഡ, ദ, ബ, സോ മൂന്നാമത്; എ, ഐ, ഘ, ഝ, ഢ, ധ, ഭ, വോ നാലാമത്; ഒ, ഔ, അം, അഃ, ങ, ഞ, ണ, ന, മോ അഞ്ചാമത്. വർണ്ണങ്ങൾ ഉയരുമ്പോൾ മനുഷ്യർക്ക് നാല്പത്തഞ്ച്. ബാലൻ, കുമാരൻ, യുവാവ്, വൃദ്ധൻ, മരണം — ഇവയാണ് പേരുകൾ. ആത്മപീഡ, ക്ഷയിപ്പിക്കൽ, ഉദാസീനൻ, കാലൻ. കൃതിക, പ്രതിപത്, ചൊവ്വ — ആത്മാവിന് ലാഭം. ഷഷ്ഠി, ചൊവ്വ, മഘ, പീഡ, ആർദ്ര, ഏകാദശി, കുജൻ. മരണം മഘ, രണ്ടാം, ജ്ഞാനി, ലാഭം, ആർദ്ര, ഏഴാം. ബുധനിൽ ഹാനി, ഭരണി, ജ്ഞാനി, ശ്രവണ, കാലം. ജീവൻ ലാഭത്തിന്, മൂന്നാം, പൂർവഫല്ഗുനി. ജീവൻ അഷ്ടമി, ധനിഷ്ഠ, ആർദ്ര, ജീവൻ ആശ്ലേഷ,Trayodashi. മരണം ശുക്രൻ, നാലാം, പൂർവഭാദ്രപദ, ശ്രീ. പൂർവാഷാഢ, നവമി, ശുക്രൻ, പീഡ. ഭരണി, ഭൂതജ, ശുക്രൻ, യമദണ്ഡൻ, ഹാനി. കൃതിക, അഞ്ചാം, മന്ദൻ, ലാഭത്തിന്. ആശ്ലേഷ, പത്താം, മന്ദൻ, യോഗം, പീഡ. മഘ, ശനി, പൂർണിമ, യോഗം, ഭൃത്യു. പൂർവോത്തര, അഗ്നി, നായൃതി, ദക്ഷിണ, അനില, ചന്ദ്രൻ — ഇവ ദൃഷ്ടികൾ. രാശികളോടൊപ്പം ഗ്രഹങ്ങൾ വിജയത്തിന്. മേഷം മുതലായ നാലു, കുംഭം, വിജയത്തിന് പൂർണിമയിൽ; അല്ലെങ്കിൽ മരണം. സൂര്യൻ ഒഴികെ പൂർണിമയിൽ ക്രമത്തിൽ ഫലം. യുദ്ധത്തിൽ സൂര്യനിൽ ഫലം ഇല്ല; ചന്ദ്രനിൽ തകരാർ ശമിക്കും. കുജൻ കലഹം, ബുധൻ കാമം, ഗുരു വിജയം, മനസ്സിന് ശുക്രൻ, മന്ദൻ യുദ്ധത്തിൽ തകരാർ. പിംഗലചക്രത്തിൽ സൂര്യന്റെ ഭാനങ്ങൾ മുഖം, കണ്ണ്, ലലാടം, തല, കൈ, ഉരു, പാദം. പാദത്തിൽ മരണം, ത്രിക്ഷേത്രത്തിൽ മൂന്നു, പക്ഷത്തിൽ ധനനാശം. മുഖത്തിൽ ഔഡ, തലയിൽ കാര്യനാശം. കുടലിൽ ഫലം, രാഹുചക്രം പറയുന്നു. ഇന്ദ്രനിൽ നിന്ന് നായൃതി, നായൃതിയിൽ നിന്ന് സോമൻ, സോമനിൽ നിന്ന് ഹുതാശൻ, അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ജലം, ജലത്തിൽ നിന്ന് ശിവാലയം. രുദ്രൻ മുതൽ യമൻ, യമനിൽ നിന്ന് വായു, വായുവിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ. നാലു നാഡികൾ രാഹുവിന്റെ പുറത്ത് വിജയത്തിന്; മുന്നിൽ മരണം. തിഥി രാഹു പറയുന്നു. അഗ്നിദിക്കിൽ നിന്ന് ശിവാന്തം വരെ പൂർണിമ തുടങ്ങുന്നു. കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ അഷ്ടമി മുതൽ രാഹു ദൃഷ്ടിയിൽ ഭയം. ഐശാന്യ, അഗ്നി, നായൃതി, വായു ദിക്കിൽ ഫണിരാഹു. മേഷം മുതലായ ദിശയിൽ സൂര്യൻ മുന്നിൽ മരണം. മൂന്നാം കൃഷ്ണപക്ഷം, ഏഴാം, പത്താം, ചതുര്ദശി, ശുക്ലപക്ഷം, നാലാം, ഏകാദശി, പന്ത്രണ്ടാം, പൂർണിമ അഗ്നി, വായു ദിക്കിൽ. അക്ഷരവർഗ്ഗങ്ങൾ സൂര്യൻ മുതലായ ഗ്രഹങ്ങൾ. ഗൃധ്ര, ഊലൂക്ക, ശ്യേന, പിംഗലൻ, കൗശികൻ, സാരസ, മയൂരം, ഗോറങ്കു — ഇവ പക്ഷികൾ. ആദ്യത്തിൽ സിദ്ധമായ മന്ത്രം ഉച്ചാടനത്തിൽ പല്ലവം. വശീകരണത്തിൽ, ജ്വരത്തിൽ, ആകർഷണത്തിൽ പ്രയോഗം വിജയകരം. ശാന്തി, പ്രീതി, നമസ്കാരം, വൗഷട്ട്, പുഷ്ടി, വശം — ഇവയിൽ. ഹും മരണത്തിൽ, പ്രീതി നഷ്ടത്തിൽ, വിദ്വേഷം, ഉച്ചാടനം ഫട്ട്. വഷട്ട്, സുതേ, ദീപ്തി, ഔം മന്ത്രങ്ങൾ ആറ് ജാതികൾ. ഔഷധികൾ പറയുന്നു; മഹാരക്ഷാ നൽകുന്നവ. മഹാകാളി, ചണ്ടി, വാർാഹി, ഈശ്വരി, സുധർശന, ഇന്ദ്രാണി — ഇവ ശരീരത്തിൽ സംരക്ഷിക്കും. ബല, അതിബല, ഭീരു, മുസലി, സഹദേവി, ജാതി, മല്ലിക, ഗാരുഡി, ഭൃംഗരാജ് — ഇവയും. ചക്രരൂപം മഹൗഷധികൾ ധരിച്ചാൽ വിജയം. ഗ്രഹണത്തിൽ മഹാദേവി, ഉദ്‌ധൃതം, ശുഭം നൽകുന്നവ. മണ്ണിൽ കുന്ജരത്തിന്റെ രൂപം വരച്ച്, അതിന്റെ പാദത്തലത്തിൽ വെച്ച് ശത്രുവിനെ സ്തംഭിപ്പിക്കാം. മലയുടെ മുകളിൽ, ഒരുവൃക്ഷത്തിൽ, വജ്രം വീണ സ്ഥലത്ത്, വള്മീകത്തിലെ മണ്ണ് എടുത്ത് മാതാവിൽ ചേർക്കണം. മഹാഭൈരവനെ പുണ്യമായി പൂജിച്ചാൽ, ശത്രുസൈന്യത്തെ സ്തംഭിപ്പിക്കാം. അഗ്നികാര്യവും, യുദ്ധത്തിൽ വിജയവും പറയുന്നു. ശ്മശാനത്തിൽ രാത്രിയിൽ, കട്ടികത്തിയിൽ, നഗ്നൻ, ചുടിയരിഞ്ഞ്, ദക്ഷിണദിശയിൽ ഇരുന്നു, മനുഷ്യമാംസം, രക്തം, വിഷം, തൂഷ്, അസ്ഥി, ശത്രുവിന്റെ പേരിൽ അർപ്പണം ചെയ്യണം. കുമാരി ദേവിയെ വിളിച്ച്, ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കാൻ ഹോമം ചെയ്താൽ, ശത്രുവിന്റെ ബന്ധനം ഉറപ്പാണ്. വജ്രകായൻ, വജ്രതുണ്ടൻ, കപിലപിംഗലൻ, കരാളവദനം, ഊർദ്ധ്വകേശൻ, മഹാബലൻ, രക്തമുഖൻ, തടിൾജിഹ്വൻ, മഹാരൗദ്രൻ, ദംഷ്ട്രോത്കടൻ, കരാളൻ, മഹാദൃഢപ്രഹാരൻ, ലങ്കേശ്വരൻ, സെതുബന്ധൻ, ശൈലപ്രവാഹൻ, ഗഗനചാരൻ — ഇവരെ വിളിച്ചാൽ, മഹാബലപരാക്രമനായ ഭൈരവൻ അറിയിക്കും. ദീർഘവാലൻ, അമുകനെ ചുറ്റി, ജംഭനം, ഖനം, ഹ്രൂം, ഫട്ട്. എൺപത്തിമൂന്നു ശതം ദേവി, ഹനുമാൻ, സർവകുംബകർ. പടത്തിൽ ഹനുമാന്റെ ചിത്രം കാണിച്ചാൽ, ശത്രുക്കൾ നശിക്കും.