അഗ്നിപുരാണമ്

ഉത്തിഷ്ഠേതി സമുത്ഥാപ്യ ശയ്യായാ മണ്ഡികാം തഥാ। ശ്രീസൂക്തേന ചശയ്യായാം വിഷ്ണോസ്തു ശകലീകൃതിഃ

'എണീറ്റു' എന്നു പറഞ്ഞ് ദൈവത്തെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച ശേഷം, കിടക്കയുടെ മറയും മാറ്റണം. കിടക്കയിൽ ശ്രീസൂക്തം ഉച്ചരിച്ച് വിഷ്ണുവിന് വേണ്ടി വിഭജനം നടത്തണം.

അതോ ദേവേതി സൂക്തേന പ്രനിമാം പിണ്ഡികാം തഥാ। ശ്രീസൂക്തേന ച ശയ്യായാം വിഷ്ണോസ്തു ശകലീകൃതിഃ

'അതോ ദേവ' എന്ന സൂക്തം ഉച്ചരിച്ച് പിണ്ഡികയിൽ നമസ്കാരം ചെയ്യണം; കിടക്കയിൽ ശ്രീസൂക്തം ഉപയോഗിച്ച് വിഷ്ണുവിന് വേണ്ടി വിഭജനം നടത്തണം.

മൃഗരാജം വൃഷം നാഗം വ്യജനം കലശം തഥാ। വൈജയന്തതീം തഥാ ഭേരീം ദീപമിത്യഷ്ടമങ്ഗലമ്

സിംഹം, കാള, പാമ്പ്, വീശാൻ പങ്ക, കലശം, വൈജയന്ത പതാക, ഭേരി, ദീപം — ഇവയാണ് അഷ്ടമംഗലങ്ങൾ.

ദര്ശയേദശ്വസൂക്തേന പാദദേശേ ത്രിപാദിതി। ഉഖാം പിധാനകം പാത്രമമ്ബികാം ദര്വ്വികാം ദദേത്

കാൽ ഭാഗത്ത് അശ്വസൂക്തം ഉച്ചരിച്ച് കുതിരയെ കാണിക്കണം, 'തൃപാദ്' എന്നു പറയണം; ഉഖ, മൂട്, പാത്രം, അംബിക, ദർവി എന്നിവ നൽകണം.

മുഷലോലൂഖലം ദദ്യാച്ഛിലാം കമ്മാര്ജനീം തഥാ। തഥാ ബോജനഭാണ്ഡാനി ഗൃഹോപകരണാനി ച

മുഷലം, ഉലൂഖലം, കല്ല്, കമ്മാർജനി, ഭക്ഷണപാത്രങ്ങൾ, വീട്ടുപകരണങ്ങൾ എന്നിവയും നൽകണം.

ശിരോദേശേ ച നിദ്രാഖ്യം വസ്ത്രരത്നയുതം ഘടമ്। ഖണഡഖാദ്യൈഃ പൂരയിത്വാ സ്നപനസ്യ വിധിഃ സ്മൃതഃ

തല ഭാഗത്ത് 'നിദ്ര' എന്നു വിളിക്കുന്ന വസ്ത്രവും രത്നവും അലങ്കരിച്ച ഒരു കലശം, തുണ്ട്ടു ഭക്ഷണങ്ങൾ നിറച്ച് വയ്ക്കണം; ഇതാണ് സ്നാനവിധി എന്നു ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്.

ഭഗവാനുവാച ഹരേഃ സാന്നിധ്യകരണമധിവാസനമുച്യതേ ।൫൯.൦൦൧ സര്വജ്ഞം സര്വഗം ധ്യാത്വാ ആത്മാനം പുരുഷോത്തമം ॥൫൯.൦൦൧ ഓംകാരേണ സമായോജ്യ ചിച്ഛക്തിമഭിമാനിനീം(൧) ।൫൯.൦൦൨ നിഃസാര്യാത്മൈകതാം കൃത്വാ സ്വസ്മിന്(൨) സര്വഗതേ വിഭൌ ॥൫൯.൦൦൨ യോജയേന്മരുതാം പൃഥ്വീം വഹ്നിബീജേന ദീപയേത് ।൫൯.൦൦൩ സംഹരേദ്വായുനാ ചാഗ്നിം വായുമാകാശതോ നയേത് ॥൫൯.൦൦൩ അധിഭൂതാദിദേവൈസ്തു സാധ്യാഖ്യൈര്വിഭവൈഃ(൧) സഹ ।൫൯.൦൦൪ തന്മാത്രപാത്രകാന് കൃത്വാ സംഹരേത്തത്ക്രമാദ്ബുധഃ ॥൫൯.൦൦൪ ആകാശം മനസാഹത്യ മനോഹങ്കരണേ കുരു(൨) ।൫൯.൦൦൫ അഹങ്കാരഞ്ച മഹതി തഞ്ചാപ്യവ്യാകൃതേ നയേത് ॥൫൯.൦൦൫ അവ്യാകൃതം ജ്ഞാനരൂപേ വാസുദേവഃ സ ഈരിതഃ(൩) ।൫൯.൦൦൬ സ താമവ്യാകൃതിം മായാമഭ്യഷ്ട സിസൃക്ഷയാ ॥൫൯.൦൦൬ സങ്കര്ഷണം സം ശബ്ദാത്മാ സ്പര്ശാഖ്യമസൃജത്പ്രഭുഃ ।൫൯.൦൦൭ ക്ഷോഭ്യ മായാം സ പ്രദ്യുമ്നം തേജോരൂപം സ ചാസൃജത് ॥൫൯.൦൦൭ അനിരുദ്ധം രസമാത്രം ബ്രഹ്മാണം ഗന്ധരൂപകം ।൫൯.൦൦൮ അനിരുദ്ധഃ സ ച ബ്രഹ്മാ അപ ആദൌ സസര്ജ ഹ ॥൫൯.൦൦൮ തസ്മിന് ഹിരണ്മയഞ്ചാണ്ഡം സോഽസൃജത്പഞ്ചഭൂതവത് ।൫൯.൦൦൯ തസ്മിന് സങ്ക്രാമിതേ ജീവേ(൪) ശക്തിരാത്മോപസംഹൃതാ ॥൫൯.൦൦൯ പ്രാണോ ജീവേന സംയുക്തോ വൃത്തിമാനിതി ശബ്ദ്യതേ ।൫൯.൦൧൦ ജീവോവ്യാഹൃതിസഞ്ജ്ഞസ്തു പ്രാണേഷ്വാധ്യാത്മികഃ സ്മൃതഃ ॥൫൯.൦൧൦ പ്രാണൈര്യുക്താ തതോ ബുദ്ധിഃ സഞ്ജാതാ ചാഷ്ടമൂര്തികീ(൫) ।൫൯.൦൧൧ അഹങ്കാരസ്തതോ ജജ്ഞേ മനസ്തസ്മാദജായത ॥൫൯.൦൧൧ അര്ഥാഃ പ്രജജ്ഞിരേ പഞ്ച സങ്കല്പാദിയുതാസ്തതഃ ।൫൯.൦൧൨ ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രൂപഞ്ച രസോ ഗന്ധ ഇതി സ്മൃതാ ॥൫൯.൦൧൨ ജ്ഞാനശക്തിയുതാന്യേതൈരാരബ്ധാനീന്ദ്രിയാണി തു ।൫൯.൦൧൩ ത്വക്ശ്രോത്രഘ്രാണചക്ഷൂംഷി ജിഹ്വാബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി തു ॥൫൯.൦൧൩ പാദൌ പായുഃസ്തഥാ പാണീ വാഗുപസ്ഥശ്ച പഞ്ചമഃ ।൫൯.൦൧൪ കര്മേന്ദ്രിയാണി ചൈതാനി പഞ്ചഭൂതാന്യതഃ ശൃണു ॥൫൯.൦൧൪ ആകാശവായുതേജാംസി സലിലം പൃഥിവീ തഥാ ।൫൯.൦൧൫ സ്ഥൂലമേഭിഃ ശരീരന്തു സര്വാധാരം പ്രജായതേ ॥൫൯.൦൧൫ ഏതേഷാം വാചകാ മന്ത്രാ ന്യാസായോച്യന്ത ഉത്തമാഃ ।൫൯.൦൧൬ ജീവഭൂതം മകാരന്തു ദേവസ്യ(൧) വ്യാപകം ന്യസേത് ॥൫൯.൦൧൬ പ്രാണതത്ത്വം ഭകാരന്തു ജീവോപാധിഗതം ന്യസേത് ।൫൯.൦൧൭ ഹൃദയസ്ഥം ബകാരന്തു ബുദ്ധിതത്ത്വം ന്യസേദ്ബുധഃ ॥൫൯.൦൧൭ ഫകാരമപി തത്രൈവ അഹങ്കാരമയം ന്യസേത് ।൫൯.൦൧൮ മനസ്തത്ത്വം പകാരന്തു ന്യസേത്സങ്കല്പസമ്ഭവം ॥൫൯.൦൧൮ ശബ്ദതന്മാത്രതത്ത്വന്തു നകാരം മസ്തകേ ന്യസേത് ।൫൯.൦൧൯ സ്പര്ശാത്മകം ധകാരന്തു വക്ത്രദേശേ തു വിന്യസേത് ॥൫൯.൦൧൯ ദകാരം രൂപതത്ത്വന്തു ഹൃദ്ദേശേ വിനിവേശയേത്(൨) ।൫൯.൦൨൦ ഥകാരം വസ്തിദേശേ തു രസതന്മാത്രകം ന്യസേത് ॥൫൯.൦൨൦ തകാരം ഗന്ധതന്മാത്രം ജങ്ഘയോര്വിനിവേശയേത് ।൫൯.൦൨൧ ണകാരം ശ്രോത്രയോര്ന്യസ്യ ഢകാരം വിന്യസേത്ത്വചി ॥൫൯.൦൨൧ ഡകാരം നേത്രയുഗ്മേ തു രസനായാം ഠകാരകം ।൫൯.൦൨൨ ടകാരം നാസികായാന്തു ഞകാരം വാചി വിന്യസേത് ॥൫൯.൦൨൨ ഝകാരം കരയോര്ന്യസ്യ പാണിതത്ത്വം വിചക്ഷണഃ ।൫൯.൦൨൩ ജകാരം പദയോര്ന്യസ്യ ഛം പായൌ ചമുപസ്ഥകേ ॥൫൯.൦൨൩ വിന്യസേത്പൃഥിവീതത്ത്വം ങകാരം പാദയുഗ്മകേ ।൫൯.൦൨൪ വസ്തൌ ഘകാരം ഗം തത്ത്വം തൈജസം ഹൃദി വിന്യസേത് ॥൫൯.൦൨൪ ഖകാരം വായുതത്ത്വഞ്ച നാസികായാം നിവേശയേത് ।൫൯.൦൨൫ കകാരം വിന്യസേന്നിത്യം ഖതത്ത്വം മസ്തകേ ബുധഃ ॥൫൯.൦൨൫ ഹൃത്പുണ്ഡരീകേ വിന്യസ്യ യകാരം സൂര്യദൈവതം ।൫൯.൦൨൬ ദ്വാസപ്തതിസഹസ്രാണി ഹൃദയാദഭിനിഃസൃതാഃ ॥൫൯.൦൨൬ കലാഷോഡശസംയുക്തം മകാരം തത്ര വിന്യസേത് ।൫൯.൦൨൭ തന്മധ്യേ ചിന്തയേന്മന്ത്രീ വിന്ദും വഹ്നേസ്തു മണ്ഡലം ॥൫൯.൦൨൭ ഹകാരം(൧) വിന്യസേത്തത്ര പ്രണവേന സുരോത്തമഃ ।൫൯.൦൨൮ ഓം ആം പരമേഷ്ഠ്യാത്മനേ ആം നമഃ പുരുഷാത്മനേ ॥൫൯.൦൨൮ ഓം വാം മനോനിവൃത്ത്യാത്മനേ നാഞ്ച വിശ്വാത്മനേ നമഃ ।൫൯.൦൨൯ ഓം വം നമഃ സര്വാത്മനേ ഇത്യുക്താഃ പഞ്ച ശക്തയഃ(൨) ॥൫൯.൦൨൯ സ്ഥാനേ തു പ്രഥമാ യോജ്യാ ദ്വിതീയാ ആസനേ മതാ ।൫൯.൦൩൦ തൃതീയാ ശയനേ തദ്വച്ചതുര്ഥീ പാനകര്മണി(൩) ॥൫൯.൦൩൦ പ്രത്യര്ചായാം(൪) പഞ്ചമീ സ്യാത്പഞ്ചോപനിഷദഃ സ്മൃതാഃ ।൫൯.൦൩൧ ഹൂങ്കാരം(൫) വിന്യസേന്മധ്യേ ധ്യാത്വാ മന്ത്രമയം ഹരിം ॥൫൯.൦൩൧ യാം മൂര്തിം സ്ഥാപയേത്തസ്മാത്(൬) മൂലമന്ത്രം ന്യസേത്തതഃ ।൫൯.൦൩൨ ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ മൂലകം ॥൫൯.൦൩൨ ശിരോഘ്രാണലലാടേഷു മുഖകണ്ഠഹൃദി ക്രമാത് ।൫൯.൦൩൩ ഭുജയോര്ജങ്ഘയോരങ്ഘ്യ്രോഃ കേശവം ശിരസി ന്യസേത് ॥൫൯.൦൩൩ നാരായണം ന്യസേദ്വക്ത്രേ ഗ്രീവായാം മാധവം ന്യസേത് ।൫൯.൦൩൪ ഗോവിന്ദം ഭുജയോര്ന്യസ്യ വിഷ്ണും ച ഹൃദയേ ന്യസേത് ॥൫൯.൦൩൪ മധുസൂദനകം പൃഷ്ഠേ വാമനം ജഠരേ ന്യസേത് ।൫൯.൦൩൫ കക്ഷ്യാന്ത്രിവിക്രമം ന്യസ്യ ജങ്ഘായാം ശ്രീധരം ന്യസേത് ॥൫൯.൦൩൫ ഹൃഷീകേശം ദക്ഷിണായാം പദ്മനാഭം തു ഗുല്ഫകേ ।൫൯.൦൩൬ ദാമോദരം പാദയോശ്ച ഹൃദയാദിഷഡങ്ഗകം ॥൫൯.൦൩൬ ഏതത്സാധാരണം പ്രോക്തമാദിര്മൂര്തേസ്തു സത്തമ ।൫൯.൦൩൭ അഥവാ യസ്യ ദേവസ്യ പ്രാരബ്ധം സ്ഥാപനം ഭവേത് ॥൫൯.൦൩൭ തസ്യൈവ മൂലമന്ത്രേണ സജീവകരണം ഭവേത് ।൫൯.൦൩൮ യസ്യാ മൂര്തേസ്തു യന്നാമ തസ്യാദ്യം ചാക്ഷരം ച യത് ॥൫൯.൦൩൮ തത്സ്വൈരൈര്ദ്വാദശൈര്ഭേദ്യ ഹ്യങ്ഗാനി പരികല്പയേത് ।൫൯.൦൩൯ ഹൃദയാദീനി ദേവേശ മൂലഞ്ച ദശമാക്ഷരം ॥൫൯.൦൩൯ യഥാ ദേവേ തഥാ ദേഹേ(൧) തത്ത്വാനി വിനിയോജയേത് ।൫൯.൦൪൦ ചക്രാബ്ജമണ്ദലേ വിഷ്ണും യജേദ്ഗന്ധാദിനാ തഥാ(൨) ॥൫൯.൦൪൦ പൂര്വവച്ചാസനം ധ്യായേത്സഗാത്രം(൩) സപരിച്ഛദം ।൫൯.൦൪൧ ശുഭഞ്ചക്രം ദ്വാദശാരം ഹ്യുപരിഷ്ടാദ്വിചിന്തയേത് ॥൫൯.൦൪൧ ത്രിനാഭിചക്രം ദ്വിനേമി സ്വരൈസ്തച്ച സമന്വിതം ।൫൯.൦൪൨ പൃഷ്ഠദേശേ തതഃ പ്രാജ്ഞഃ പ്രകൃത്യാദീന്നിവേശയേത് ॥൫൯.൦൪൨ പൂജയേദാരകാഗ്രേഷു(൪) സൂര്യം ദ്വാദശധാ പുനഃ ।൫൯.൦൪൩ കലാഷോഡശസംയുക്തം സോമന്തത്ര വിചിന്തയേത് ॥൫൯.൦൪൩ സബലം ത്രിതയം നാഭൌ ചിന്തയേദ്ദേശികോത്തമഃ ।൫൯.൦൪൪ പദ്മഞ്ച ദ്വാദശദലം പദ്മമധ്യേ വിചിന്തയേത് ॥൫൯.൦൪൪ തന്മധ്യേ പൌരുഷീം ശക്തിം ധ്യാത്വാഭ്യര്ച്യ ച ദിശികഃ(൧) ।൫൯.൦൪൫ പ്രതിമായാം ഹരിം ന്യസ്യ തത്ര തം പൂജയേത്സുരാന്(൨) ॥൫൯.൦൪൫ ഗന്ധപുഷ്പാദിഭിഃ സമ്യക്സാങ്ഗം സാവരണം ക്രമാത് ।൫൯.൦൪൬ ദ്വാദശാക്ഷരവീജൈസ്തു കേശവാദീന് സമര്ചയേത് ॥൫൯.൦൪൬ ദ്വാദശാരേ മണ്ഡലേ തു ലൌകപാലാദികം ക്രമാത് ।൫൯.൦൪൭ പ്രതിമാമര്ചയേത്പശ്ചാദ്ഗന്ധപുഷ്പാദിഭിര്ദ്വിജഃ ॥൫൯.൦൪൭ പൌരുഷേണ തു സൂക്തേന ശ്രിയാഃ സൂക്തേന പിണ്ഡികാം ।൫൯.൦൪൮ ജനനാദിക്രമാത്പശ്ചാജ്ജനയേദ്വൈഷ്ണവാനലം ॥൫൯.൦൪൮ ഹുത്വാഗ്നിം ഹുതമിതി കുണ്ഡേഗ്നിം പ്രണയേദ്ബുധഃ ।൫൯.൦൪൯ അഗ്നിപ്രണയനേ മന്ത്രസ്ത്വമഗ്നേ ഹ്യഗ്നിരുച്യതേ ॥൫൯.൦൪൯ ദക്ഷിണേഗ്നിം ഹുതമിതി കുണ്ഡേഗ്നിം പ്രണയേദ്ബുധഃ ।൫൯.൦൫൦ അഗ്നിമഗ്നീതി പൂര്വേ തു കുണ്ഡേഗ്നിം പ്രണയേദ്ബുധഃ ॥൫൯.൦൫൦ ഉത്തരേ പ്രണയേദഗ്നിമഗ്നിമഗ്നീ ഹവാമഹേ ।൫൯.൦൫൧ അഗ്നിപ്രണയനേ മന്ത്രസ്ത്വമഗ്നേ ഹ്യഗ്നിരുച്യതേ ॥൫൯.൦൫൧ പലാശസമിധാനാന്തു അഷ്ടോത്തരസഹസ്രകം ।൫൯.൦൫൨ കുണ്ഡേ കുണ്ഡേ ഹോമയേച്ച വ്രീഹീന് വേദാദികൈസ്തഥാ ॥൫൯.൦൫൨ സാജ്യാംസ്തിലാന് വ്യാഹൃതിഭിര്മൂലമന്ത്രേണ വൈ ഘൃതം ।൫൯.൦൫൩ കുര്യാത്തതഃ ശാന്തിഹോമം മധുരത്രിതയേന ച ॥൫൯.൦൫൩ ദ്വാദശാര്ണൈഃ സ്പൃശേത്പാദൌ നാഭിം ഹൃന്മസ്തകം തതഃ ।൫൯.൦൫൪ ഘൃതം ദധി പയോ ഹുത്വാ സ്പൃശേന്മൂര്ധന്യഥോ തതഃ ॥൫൯.൦൫൪ സ്പൃഷ്ട്വാ ശിരോനാഭിപാദാംശ്ചതസ്രഃ സ്ഥാപയേന്നദീഃ(൧) ।൫൯.൦൫൫ ഗങ്ഗാ ച യമുനാ ഗോദാ ക്രമാന്നാമ്നാ സരസ്വതീ ॥൫൯.൦൫൫ ദഹേത്തു വിഷ്ണുഗായത്ര്യാ ഗായത്ര്യാ ശ്രപയേച്ചരും ।൫൯.൦൫൬ ഹോമയേച്ച ബലിം ദദ്യാദുത്തരേ ഭോജയേദ്ദ്വിജാന് ॥൫൯.൦൫൬ സാമാധിപാനാം തുഷ്ട്യര്ഥം ഹേമഗാം ഗുരവേ ദദേത് ।൫൯.൦൫൭ ദിക്പതിഭ്യോ ബലിം ദത്ത്വാ രാത്രൌ കുര്യാച്ച ജാഗരം ।൫൯.൦൫൭ ബ്രഹ്മഗീതാദിശബ്ദേന സര്വഭാഗധിവാസനാത് ॥൫൯.൦൫൭ ഇത്യാദിമഹാപുരാണേ ആഗ്നേയേ അധിവാസനം നാമ ഊനഷഷ്ടിതമോഽധ്യായഃ ॥ ഭഗവാനുവാച ഹരേഃ സാന്നിധ്യകരണമധിവാസനമുച്യതേ। സര്വ്വജ്ഞം സര്വഗം ധ്യാത്വാ ആത്മാനം പുരുഷോത്തമമ്

ഓംകാരേണ സമായോജ്യ ചിച്ഛക്തിമഭിമാനിനീമ് । നിഃ സാര്യ്യാത്മൈകതാം കൃത്വാസ്വസ്മിന് സര്വഗതേ വിഭൌ

ഓം എന്ന ശബ്ദം ഉപയോഗിച്ച്, ചൈതന്യശക്തിയെ സ്വയം ഐക്യപ്പെടുത്തി, ആത്മാവിന്റെ ഏകത്വം ഉറപ്പാക്കി, അതിനെ സ്വയം സർവ്വവ്യാപിയായ ഭഗവാനിൽ ലയിപ്പിക്കണം.

യോജയേഃ മരുതാ പൃഥ്വീം വഹ്നിബീജേന പീപയേത്। സംഹരേദ്വായുനാ ചാഗ്നിം വായുമാകാശതോ നയേത്

പൃഥ്വിയെ വായുവുമായി ചേർത്തു, അഗ്നിബീജം കൊണ്ട് തെളിയിക്കണം; അഗ്നിയെ വായുവിൽ ലയിപ്പിച്ച്, വായുവിനെ ആകാശത്തിൽ എത്തിക്കണം.

അധിഭൂതാദിദേവൈസ്തു സാധ്യാഖ്യൈവിഭവൈഃ। സഹ। തന്മാത്രപാത്രകാന് കൃത്വാ സംഹരേത്തത് ക്രമാദ് ബുധഃ

അധിഭൂതാദിദേവതകളും സാദ്ധ്യശക്തികളും ചേർന്ന്, അവയുടെ സൂക്ഷ്മരൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച്, അവയെ ക്രമമായി ലയിപ്പിക്കണം.

ആകാശം മനസാഹ്ത്യ മനോഹങ്കരണേ കുരു । അഹങ്കാരഞ്ച മഹതി തഞ്ചാപ്യവ്യാകൃതേ നയേത്

ആകാശത്തെ മനസ്സിൽ ലയിപ്പിച്ച്, മനസ്സിനെ അഹങ്കാരത്തിൽ ലയിപ്പിക്കണം; അഹങ്കാരത്തെ മഹത്തത്തിൽ, അതിനെയും അവ്യാകൃതത്തിൽ ലയിപ്പിക്കണം.

അവ്യാകൃതം ജ്ഞാനരൂപേ വാസുദേവഃ സ ഈരിതഃ। സ താമവ്യാകൃതി മായാമവഷ്ടബ്യ സിസൃക്ഷയാ

അവ്യാകൃതം ജ്ഞാനരൂപത്തിൽ വാസുദേവൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, അവൻ ആ അവ്യാകൃതമായ മായയെ പിടിച്ചു.

സങ്കര്ഷണം സ ശവ്ദാത്മാ സ്പര്ശാഖ്യമസൃജത് പ്രഭുഃ। ക്ഷോഭ്യ മായാം സ പ്രദ്യുമ്നം തേജോരുപം സ ചാസൃജത്

അവൻ, ശബ്ദസ്വരൂപനായ സങ്കർഷണനെ സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ മായയെ ഉണർത്തി, പ്രകാശസ്വരൂപനായ പ്രദ്യുമ്നനെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

അനിരുദ്ധം രസമാത്രം ബ്രഹ്മാണം ഗന്ധരൂപകമ്। അനിരുദ്ധഃ സ ച ബ്രഹ്മാ അപ ആദൌ സസര്ജ ചഹ

അവൻ, രസസ്വരൂപിയായ അനിരുദ്ധനെയും, ഗന്ധസ്വരൂപമായ ബ്രഹ്മാവിനെയും സൃഷ്ടിച്ചു; അനിരുദ്ധൻ ബ്രഹ്മാവായി ആദ്യം ജലം സൃഷ്ടിച്ചു.

തസ്മിന് ഹിരണ്മയഞ്ചാണ്ഡം സോഽസൃജത് പഞ്ചഭൂതവദ്। തസ്മിന് സങ്ക്രാമിതേ ജീവ ശക്തിരാത്മോപസംഹൃതാ

അത് കൊണ്ട്, അവൻ പൊന്നിനിറമുള്ള അണ്ടം അഞ്ചു ഭൂതങ്ങൾ പോലെ സൃഷ്ടിച്ചു; അതിൽ ജീവൻ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, ശക്തി ആത്മാവിൽ ലയിച്ചു.

പ്രാണോ ജീവേന സംയുക്തോ വൃത്തിമാനിതി ശബ്ദ്യതേ। ജീവോ വ്യാഹൃതിസഞ്ജ്ഞസ്തു പ്രാണേഷ്വാധ്യാത്മികഃ സ്മൃതഃ

പ്രാണൻ ജീവനുമായി ചേർന്നാൽ അതിനെ 'വൃത്തി' എന്നു വിളിക്കുന്നു; ജീവൻ, വ്യാഹൃതി എന്ന പേരിൽ, പ്രാണന്മാരിൽ ആന്തരികമായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.

പ്രാണൈര്യുക്താ തതോ ബുദ്ധിഃ സഞ്ജാതാ ചാഷ്ടമൂര്ത്തികാ । അഹങ്കാരസ്തതോ ജജ്ഞേ മനസ്തസ്മാദജായത

പ്രാണന്മാരാൽ സംയുക്തമായപ്പോൾ, ബുദ്ധി ഉദിച്ചു, അതിന് എട്ട് രൂപങ്ങളുണ്ട്; അതിൽ നിന്ന് അഹങ്കാരം ജനിച്ചു, അതിൽ നിന്ന് മനസ്സും ഉദിച്ചു.

അര്ഥാഃ പ്രജജ്ഞിരേ പഞ്ച സങ്കല്പാദിയുതാസ്തതഃ। ശബ്ദഃ സ്പര്ശശ്ച രൂപഞ്ച രസോ ഗന്ധ ഇതി സ്മൃതാഃ

അവിടെ, മനസ്സിന്റെ ആലോചനയോടും മറ്റു ഗുണങ്ങളോടും കൂടിയ അഞ്ച് വസ്തുക്കൾ ഉദിച്ചു. ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം എന്നിങ്ങനെയാണ് അവയെ ഓർക്കുന്നത്.

ജ്ഞാനശക്തിയുതാന്യേതൈരാരബ്ധാനീന്ദ്രിയാണി തു। ത്വക്‌ശ്രോത്രഘ്രാണചക്ഷൂംഷി ജിഹ്വാബുദ്ധീന്ദ്രിയാണി തു

ഈ വസ്തുക്കളിൽ നിന്ന് അറിവിന്റെ ശക്തിയോടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉണ്ടായി. ചർമ്മം, ചെവി, മൂക്ക്, കണ്ണുകൾ, നാവ്, ബുദ്ധി എന്നിവയാണ് ആ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ.

പാദൌ പായുസ്തഥാ പാണീ വാഗുപസ്ഥശ്ച പഞ്ചമഃ। കര്മ്മേന്ദ്രിയാണി ചൈതാനി പഞ്ചഭൂതാന്യതഃ ശ്രൃണു

കാൽ, ഗുദം, കൈ, വാക്ക്, ഉപസ്ഥം എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചാമത്തേത്—ഇവയാണ് കര്‍മ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ. ഇനി അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.

ആകാശവായുതേജാംസി സലിലം പൃഥിവീ തഥാ। സ്ഥൂലമേഭിഃ ശരീരന്തു സര്വാധാരം പ്രജായതേ

ആകാശം, വായു, അഗ്നി, വെള്ളം, ഭൂമി—ഇവയാൽ എല്ലാം നിലനിൽക്കുന്ന ഈ സ്ഥൂലശരീരം ഉണ്ടാകുന്നു.

പ്രാണതത്ത്വം ഭകാരന്തു ജീവോപാധിഗതം ന്യസേത്। ഹൃദയസ്ഥം ബകാരന്തു ബുദ്ധിതത്ത്വം ന്യസേദ് ബുധഃ

പ്രാണതത്ത്വം, 'ഭ' എന്ന അക്ഷരത്തിൽ, ജീവന്റെ അടയാളമായി സ്ഥാപിക്കണം. ഹൃദയത്തിൽ 'ബ' എന്ന അക്ഷരം ബുദ്ധിതത്ത്വമായി ജ്ഞാനികൾ സ്ഥാപിക്കണം.

ഫകാരമപി തത്രൈവ അഹങ്കാരമയം ന്യസേത്। മനസ്തത്ത്വം പകാരന്തു ന്യസേത്സങ്കല്പസമ്ഭവമ്

അവിടെ തന്നെ, അഹങ്കാരത്തിന്റെ രൂപമായ 'ഫ' എന്ന അക്ഷരം സ്ഥാപിക്കണം. മനസ്സിന്റെ തത്ത്വമായ 'പ' അക്ഷരം, ആലോചനയിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്നതായി സ്ഥാപിക്കണം.

ശബ്ദതന്മാത്രതത്ത്വന്തു നകാരം മസ്തകേ ന്യസേത്। സ്പര്ശാത്മകം ധകാരന്തു വക്ത്രദേശേ തു വിന്യസേത്

'ന' എന്ന അക്ഷരം, ശബ്ദത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതത്ത്വമായി തലയിൽ സ്ഥാപിക്കണം. സ്പർശത്തിന്റെ രൂപമായ 'ധ' അക്ഷരം വായ്ക്ക് സമീപം സ്ഥാപിക്കണം.

ദകാരം രൂപതത്ത്വന്തു ഹൃദ്ദേശേ വിനിവേശയേത് । ഥകാരം വസ്തിദേശേ തു രസതന്മാത്രകം ന്യസേത്

'ദ' എന്ന അക്ഷരം, രൂപത്തിന്റെ തത്ത്വമായി ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം. രസത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതത്ത്വമായ 'ത' അക്ഷരം വയറ്റിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

തകാരം ഗന്ധതന്മാത്രം ജങ്ഘയോര്വ്വിനിവേശയേത്। ണകാരം ശ്രോത്രയോര്ന്ന്യസ്യ ഢകാരം വിന്യസേത്ത്വചി

'ത' എന്ന അക്ഷരം, ഗന്ധത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതത്ത്വമായി കാലിൽ സ്ഥാപിക്കണം. 'ണ' അക്ഷരം ചെവികളിൽ, 'ഢ' അക്ഷരം ചർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

ഡകാരം നേത്രയുഗ്മേ തു രസനായാം ഠകാരകമ്। ടകാരം നാസികായാന്തു ഞകാരം വാചി വിന്യസേത്

'ഢ' അക്ഷരം ഇരുകണ്ണുകളിലും, 'ഠ' അക്ഷരം നാവിൽ, 'ട' അക്ഷരം മൂക്കിൽ, 'ഞ' അക്ഷരം വാക്കിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

ഝകാരം കരയോര്ന്ന്യസ്യ പാണിതത്ത്വം വിചക്ഷണഃ। ജകാരം പദയോര്ന്ന്യസ്യ ഛം പായൌ ചമുപസ്ഥകേ

ജ്ഞാനമുള്ളവർ കൈകളിൽ 'ഝ' അക്ഷരം, കാൽവിരലുകളിൽ 'ജ' അക്ഷരം, ഗുദത്തിൽ 'ച' അക്ഷരം, ഉപസ്ഥത്തിൽ 'ച' അക്ഷരം സ്ഥാപിക്കണം.

വിന്യസേത് പൃഥിവീതത്ത്വം ങകാരം പാദയുഗ്മകേ। വസ്തൌ ഘകാരം ഗം തത്ത്വം തൈജസം ഹൃദി വിന്യസേത്

ഭൂമിയുടെ തത്ത്വമായ 'ങ' അക്ഷരം ഇരുകാലിലും സ്ഥാപിക്കണം. വയറ്റിൽ 'ഘ' അക്ഷരം, ഹൃദയത്തിൽ അഗ്നിയുടെ തത്ത്വമായ 'ഗ' അക്ഷരം സ്ഥാപിക്കണം.