അഗ്നിപുരാണമ്

ശ്രീഹരി സാന്നിധ്യത്തിൽ, ദേവപ്രതിമയുടെ രൂപവും അതിന്റെ അളവുകളും നിർമ്മാണവിധികളും ഗുരുതരമായി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രതിമയുടെ ചുറ്റളവ് അതിന്റെ ഉയരത്തിന്റെ മൂന്ന് ഗുണം ആയിരിക്കണം. കാലുകൾ താലാ എന്ന അളവുപ്രമാണം ഉപയോഗിച്ച് അളക്കണം; കാലുകൾ ഉയരത്തിൽനിന്ന് ഉയർത്തുമ്പോൾ നാലു വിരൽ വീതിയാണവയുടെ അളവ്. കണങ്കാൽക്കു മുൻപായി കാലുകൾ നാലു വിരൽ വീതിയാകണം. വീതിയിൽ കാലിന് മൂന്നു വിഭജനങ്ങൾ ഉണ്ടാകണം; കുതികാലിന്റെ വീതി മൂന്ന് വിരലാണ്. വലിയ വിരലും അതിനടുത്തുള്ള വിരലും അഞ്ചു വിരൽ നീളത്തിൽ ആയിരിക്കണം; ശേഷിക്കുന്ന വിരലുകൾ ഓരോന്നും അതിനുമുമ്പുള്ളതിനെക്കാൾ എട്ടിൽ ഒരു ഭാഗം കുറഞ്ഞതായിരിക്കും. അങ്കുസം എന്നുപറയുന്ന അഗ്നി വിരലിന്റെ മേൽനഖം ഒരു വിരലും കാൽ ഭാഗവും നീളത്തിൽ; അതിന്റെ നഖം യവധാന്യത്തിന്റെ വലുപ്പം മാത്രം ആകണം. മറ്റുള്ള ഭാഗങ്ങൾ ഓരോന്നും അര വിരൽ വീതിയോടെ കുറയണം; വൃക്കകൾക്ക് മൂന്ന് വിരലും ലിംഗത്തിന് നാല് വിരലും നീളം നൽകണം. വൃക്കയുടെ അഗ്രം നാലു വിരലാണ്; വൃക്കയുടെ ചുറ്റളവ് ആറു വിരലാണ്. ഈ പ്രതിമയെ അലങ്കാരങ്ങൾകൊണ്ട് അണിയിച്ച്, ലോകത്തിൽ കാണുന്ന സവിശേഷതകൾ കണക്കിലെടുത്ത് നിർമ്മിക്കണം. വലതുകൈയിൽ ചക്രവും അതിന് താഴെ താമരയും, ഇടതുകൈയിൽ ശംഖും ഗദയും, കൃഷ്ണവേഷധാരിയായ വാസുദേവന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് സ്ഥാപിക്കണം. അതുപോലെ, ശ്രീയും പുഷ്ടിയും താമരയും വീണയും കൈകളിൽ പിടിച്ച്, ഉയർന്ന ഉരസ്സും, മാലയുമേന്തുന്നവരും, ജ്ഞാനം കൈവശമാക്കുന്നവരുമായവരെ നിർമ്മിക്കണം. ആ ഇരുവരെയും പ്രകാശമണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ, ആനകളെപ്പോലെയുള്ള ഭാസുരതയോടും അലങ്കാരങ്ങളോടും കൂടി സ്ഥാപിക്കണം. പാദപീഠം താമരയുടെ ആകൃതിയിലായിരിക്കണം. ശ്രീഭഗവാൻ വീണ്ടും പറയുന്നു: പ്രതിമയുടെ പീഠത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. പ്രതിമയുടെ നീളത്തോട് തുല്യമായിരിക്കും പീഠത്തിന്റെ നീളം; അതിന്റെ ഉയരം പ്രതിമയുടെ പകുതിയാണ്. വീതി നാലോ അറുപതോ അളവാണ്. താഴെയും മുകളിലുമായി രണ്ട് നിരകൾ ഒഴിവാക്കി, അകത്തെ ഭാഗം സമമായി ചുറ്റും മൃദുലമായി നിർമ്മിക്കണം. കുടിലിന്റെ താഴെയും മുകളിലുമായി രണ്ട് നിരകൾ ഒഴിവാക്കി, അകത്തെ ഭാഗം സമമായി ചുറ്റും നിർമ്മിക്കണം. ആ രണ്ട് നിരകളുടെ നടുവിൽ നാലു ഭാഗങ്ങൾ സമമായി നിർമ്മിക്കണം. മുകളിലെ രണ്ട് നിരകൾ നാലായി വിഭജിച്ച്, പ്രബുദ്ധർ നിർമാണം തുടരണം. കെട്ട് ഒരു ഭാഗം മാത്രം വീതിയുള്ളതും, അതിന്റെ അകത്തു കുഴി അതിന്റെ പകുതി വീതിയുള്ളതുമാകണം. രണ്ട് വശങ്ങളും തുല്യമായി നിർമിക്കണം. പീഠത്തിന്റെ പുറത്ത് ഒരു അടി അളവിൽ നൽകണം; മുന്നിൽ വെള്ളം പുറത്ത് പോകാൻ മൂന്ന് ഭാഗങ്ങളായി പുറംവഴി ഉണ്ടാകണം. ഈ ഭാഗ്യകരമായ പീഠം വിവിധവിധത്തിൽ നിർമ്മിക്കാം; ലക്ഷ്മീദേവിക്കും സ്ത്രീപ്രതിമകൾക്കുമുള്ളത് എട്ട് താലാ അളവിലാണ്. ഭ്രമരരേഖകൾ ഒഴിവാക്കി, ഭ്രൂകൾ കുറച്ച് നീളത്തിൽ, മൂക്ക് കുറച്ച് ചുരുങ്ങിയതും, മുഖം മുകളിൽ കൂടുതൽ വൃത്താകൃതിയിലും നിർമ്മിക്കണം. കണ്ണുകൾ നീളത്തിൽ, യവധാന്യത്തിന്റെ മൂന്നു ഭാഗം; വീതി അതിന്റെ പകുതിയാണ്. ചെവിയുടെ കണക്ക് താടിയുടെ വീതിയിലായിരിക്കണം; രണ്ടു അധരങ്ങൾ വളഞ്ഞതും കൃത്രിമത്വം കൂടാതെയും ആയിരിക്കണം. കഴുത്ത് ഒരു കലയ്ക്ക് അരയും അതിന്റെ വീതിയോടും കൂടി നിർമ്മിക്കണം. കണ്ണുകൾ ഒഴികെ, ഉരസ്സും മുട്ടും പീഠവും വീതിയോടെ നിർമ്മിക്കണം. കണങ്കാലിന്റെ പുറംഭാഗം, കമരം, നടി എന്നിവ യുക്തിപൂർവ്വം ക്രമീകരിക്കണം. വിരലുകൾ ഏഴു ഭാഗങ്ങളായിരിക്കും; നീളം താലാ അളവിൽ കുറച്ചിരിക്കണം. ഒരു കണ്ണ് കുറവാണെങ്കിൽ, ഉരസ്സും മുട്ടും നടിയും അതുപോലെ തന്നെയാണ്. നടുവിന്റെ വശങ്ങൾ വൃത്താകൃതിയിലും, സാന്ദ്രമായതും, ഇരുഉരസ്സും നിറഞ്ഞതുമാകണം. ഇരുപത്തിരണ്ടു വിരൽ വീതിയുള്ളതുപോലെ, ഉരസ്സുകൾ ഓരോന്നും കൈത്തലത്തിന്റെ വലുപ്പം; നടി പകുതിയേക്കാൾ കുറച്ചു; ശേഷിക്കുന്ന ലക്ഷണങ്ങൾ മുൻപുപറഞ്ഞതുപോലെയാണ്. വലതുകൈയിൽ താമര, ഇടതുകൈയിൽ ബില്വഫലം, ഇരുവശത്തും യക്ഷപുഛം കൈയിൽ, നീളമുള്ള മൂക്ക്, ഭാരമുള്ള താടിയ്‌ക്കൊപ്പമുള്ള ചക്രലക്ഷണങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ശ്രീഭഗവാൻ വീണ്ടും പറയുന്നു: ശാലഗ്രാമം മുതലായ രൂപങ്ങളുടെ സവിശേഷതകൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം; ഇവ അനുഭവവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു. വാസുദേവൻ കതകിൽ കറുത്ത നിറത്തിലുള്ളതും, കല്ലിൽ സ്ഥിരമായതും, രണ്ട് ചക്രങ്ങളോടുമാണ്. ശങ്കർഷണം രണ്ട് ചക്രങ്ങളോടെ, ഉത്തമനും ചുവപ്പു നിറമുള്ളവനും; പ്രദ്യുമ്നൻ സൂക്ഷ്മചക്രങ്ങളോടും, അനേകം രന്ധ്രങ്ങളോടും, നീലയും നീളമുള്ളതുമാണ്. നിരുദ്ധൻ താമരയുടെ അടയാളം, വൃത്താകൃതിയും രണ്ടോ മൂന്നോ രേഖകളുമുള്ളതും; കൃഷ്ണനാരായണൻ നാഭിയിൽ ഉയർന്നതും, ഒരു കുഴിയോടും നീളമുള്ളതുമാണ്. പരമേഷ്ഠി താമരചക്രലക്ഷണവും, പുറകിൽ ഒരു ദ്വാരവും, ഒരു ബിന്ദുവുമുള്ളതും; വിഷ്ണു കറുപ്പും മിഴിയുള്ള ചക്രവും നടുവിൽ ഗദാരേഖയുമുള്ളതുമാണ്. നരസിംഹം മഞ്ഞക്കറയും കട്ടിയുള്ള ചക്രവും അഞ്ചു ബിന്ദുക്കളുമുള്ളതും; വരാഹം കുന്തലക്ഷണവും, ചക്രങ്ങൾ അസമമെങ്കിൽ അശുഭമായതും. നീലക്കല്ലുപോലും കട്ടിയുള്ളതും മൂന്നരേഖയോടും ഭാഗ്യകരമായതും; കൂർമ്മം പുറകിൽ ഉയർന്നതും, വർത്ത whirlpool രേഖയോടും കറുപ്പുമാണ്. ഹയഗ്രീവൻ അങ്കുസംപോലുള്ള രേഖയോടും, നീലയും ബിന്ദുക്കളോടുമാണ്; വൈകുന്ഠം ഒരു ചക്രവും താമരപോലും രത്നംപോലും വാലിന്റെ രേഖയുമാണ്. മത്സ്യം നീളമുള്ളതും, മൂന്ന് ബിന്ദുക്കളോടും ഗ്ലാസ് നിറം നിറഞ്ഞതുമാണ്; ശ്യാമത്രിവിക്രമൻ വലതുവശത്ത് രേഖയോടും വൃത്താകൃതിയിലുള്ളതുമാണ്. വാമനൻ വൃത്തവും ചെറുതും നീലയും ബിന്ദുക്കളോടുമാണ്; ശ്യാമത്രിവിക്രമൻ വലതുവശത്ത് രേഖയും ഇടത്തുവശത്ത് ബിന്ദുവുമുള്ളതുമാണ്. അനന്തൻ പാമ്പ് ചുരുളായ രൂപവും അനേകം ലക്ഷണങ്ങളും അനേകം രൂപങ്ങളുമാണ്; ദാമോദരൻ കട്ടിയുള്ളതും നടുവിൽ ചക്രവും പ്രവേശനത്തിൽ സൂക്ഷ്മബിന്ദുവുമാണ്. സുദർശനം ഒരു ചക്രം; ലക്ഷ്മീനാരായണൻ രണ്ട്; ചിത്രക്രൻ അച്യുതനും ദേവനും മൂന്നു ചക്രങ്ങളോടും അല്ലെങ്കിൽ ത്രിവിക്രമനുമാണ്. ജനാർദ്ദനൻ നാല് ചക്രം; വാസുദേവൻ അഞ്ചു; പ്രദ്യുമ്നൻ ആറു ചക്രം; ശങ്കർഷണം ഏഴു. പുരുഷോത്തമൻ എട്ട് ചക്രം; നവവ്യൂഹം ഒൻപത്; ദശാവതാരം പത്ത്; അനിരുദ്ധൻ പതിനൊന്ന്. പന്ത്രണ്ടു ചക്രങ്ങളോടെ പന്ത്രണ്ടു രൂപം; അതിനുമുകളിൽ അനന്തൻ അങ്ങനെ തന്നെ. ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്യുന്നു: ശാലഗ്രാമം മുതലായ ചക്രലക്ഷണങ്ങളുള്ള ആരാധനകളുടെ സിദ്ധി ഞാൻ നല്കുന്നു. ഹരിയുടെ ആരാധന മൂന്നു വിധത്തിലുള്ളതാണ്—കാമ്യമായതും, അക്കാമ്യമായതും, മിശ്രമായതും.