അഗ്നിപുരാണമ്

വൈഷ്ണവ ക്ഷേത്ര നിർമ്മാണത്തിനുള്ള ദിവ്യ നിർദ്ദേശങ്ങൾ മഹർഷി അഗസ്ത്യർ വിശദമായി വിവരിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ഷേത്രത്തിൽ ദേവതാസ്ഥാപനത്തിനുള്ള ദിശാനിയമങ്ങൾ ആദ്യം പറയപ്പെടുന്നു: വടക്കുഭാഗത്ത്, മത്സ്യാദി പത്തു രൂപങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം; കിഴക്കേത്തേക്കു ചണ്ഡികയെ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് അംബികയെ, വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് സരസ്വതിയെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. വടക്കുകിഴക്കോട്ട് പത്മയും ഈശനും, നടുവിൽ വാസുദേവനെയും അല്ലെങ്കിൽ നാരായണനെയും സ്ഥാപിക്കാം. പതിമൂന്നു പ്രതിഷ്ഠകളുള്ള ക്ഷേത്രത്തിൽ, കേന്ദ്രത്തിൽ വിശ്വരൂപ ഹരിയെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. കിഴക്കും മറ്റ് ദിശകളിലും കെശവാദി ദേവതകളോ, അല്ലെങ്കിൽ ഹരിയെ തന്നെ മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കാം. പ്രതിമകൾ മണ്ണ്, മരം, ലോഹം, രത്നം മുതലായവയിൽ നിർമ്മിക്കാവുന്നതാണ്. ഈ പ്രതിമകൾക്ക് ഏഴു ഭേദങ്ങൾ ഉള്ളതായി പറയുന്നു: കല്ല്, സുഗന്ധദ്രവ്യം, പൂക്കൾ, മണ്ണ് തുടങ്ങിയവ. പൂക്കൾ, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, മണ്ണ് മുതലായവയിൽ നിർമ്മിച്ച പ്രതിമകൾ യഥാസമയം പൂജിച്ചാൽ എല്ലാ ഇഷ്ടഫലങ്ങളും ലഭിക്കും. ഇനി കല്ലിൽ നിർമ്മിക്കുന്ന പ്രതിമയെപ്പറ്റിയും, കല്ല് എവിടുനിന്ന് എടുക്കേണ്ടതെന്നും വിശദീകരിക്കുന്നു. മലകൾ ഇല്ലെങ്കിൽ നിലത്തു നിന്ന് കല്ല് എടുക്കണം; വെള്ള, ചുവപ്പ്, മഞ്ഞ, കറുപ്പ് നിറങ്ങൾ മികച്ചവയാണെന്ന് പറയുന്നു. ഉചിതമായ നിറം ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ, സിംഹവിഥി നടത്തി ആഗ്രഹിച്ച നിറം ലഭ്യമാക്കാം. കല്ലിന്റെ അഗ്രത്തിൽ വെള്ള വരയോ, സിംഹവിഥി ചെയ്തതുകൊണ്ട് കറുത്ത അഗ്രമോ ഉണ്ടെങ്കിൽ, കഞ്ചുകം മണിയുടെ ശബ്ദം ഉയരും; കല്ല് പുരുഷലക്ഷണമുള്ളതാണെങ്കിൽ, അതിൽ നിന്നു ചിന്മയമായ തിളക്കം പുറത്തുവരും. വൃത്തചിഹ്നം ഉണ്ടെങ്കിൽ സ്ത്രീലക്ഷണവും, ആകൃതി ഇല്ലെങ്കിൽ നാപും; വൃത്തം ഉള്ളിൽ കാണുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അതിനെ ഗർഭമുള്ളതെന്നു ഒഴിവാക്കണം. പ്രതിമ നിർമ്മാണത്തിനായി കാട്ടിലേക്ക് പോയി, അവിടെ കുഴിച്ചെടുക്കുകയും, പുരുഷകാര്യങ്ങൾ പൂർത്തീകരിച്ച് ഹരിയെ മണ്ഡപത്തിൽ ആരാധിക്കണം. ബലികർമ്മം അർപ്പിച്ചതിനുശേഷം, കൂർത്തിയും മറ്റു ഉപകരണങ്ങളെയും ആരാധിച്ച്, അവയ്ക്ക് അർഘ്യം അർപ്പിച്ച്, കല്ല് അരി കലർത്തിയ വെള്ളത്തിൽ തളിക്കണം. നരസിംഹമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് സംരക്ഷണം നടത്തി, മൂലമന്ത്രം ജപിച്ച്, അർപ്പണം നടത്തി ഗുരു സമ്പൂർണ്ണ ഹോം നിർവ്വഹിക്കുകയും, ഭൂതഗണങ്ങൾക്കു Bali അർപ്പിക്കണം. അവിടെ സന്നിഹിതരായ യാതുധാനന്മാർ, ഗുഹ്യകർ, സിദ്ധന്മാർ തുടങ്ങിയ എല്ലാ ജീവികൾക്കും ആദരപൂർവ്വം ക്ഷമ ചോദിക്കണം: "നമ്മുടെ ഈ യാത്ര വിഷ്ണുപ്രതിമ നിർമ്മാണത്തിനാണ്, കെശവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം. വിഷ്ണുവിനായി ചെയ്യുന്ന ഈ പ്രവർത്തി നിങ്ങൾക്കും അനുയോജ്യമായിരിക്കട്ടെ. ഈ ബലികർമ്മം കൊണ്ട് നിങ്ങൾ പരമസന്തുഷ്ടരായി ഇവിടെ നിന്നു ശാന്തമായി മറ്റിടത്തേക്ക് പോകട്ടെ." ഇങ്ങനെ അഭിമുഖീകരിച്ചപ്പോൾ, ആ ജീവികൾ സന്തോഷത്തോടും ആശ്വാസത്തോടും കൂടെ അവിടം വിട്ടു. ശില്പികൾ പാചകച്ചോർ അർപ്പിച്ച്, രാത്രി സ്വപ്നമന്ത്രം ജപിക്കണം: "ഓം, സർവ്വലോകനാഥനായ വിഷ്ണുവിന് നമസ്കാരം, സർവ്വവ്യാപിയായ, വിശ്വരൂപനായ, സ്വപ്നങ്ങളുടെ ഇശ്വരനായ ഭഗവാനെ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിൽ ഉറങ്ങുന്നു; എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിലയിക്കുന്ന എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ദയവായി എന്റെ സ്വപ്നത്തിൽ വെളിപ്പെടുത്തണമേ." ദുഷ്ടസ്വപ്നം കണ്ടാൽ സിംഹബലി നടത്തി ശുദ്ധീകരിക്കണം. ശില്പികൾ കൂർത്തി, കൊയ്ത്തി തുടങ്ങിയ ഉപകരണങ്ങൾ തേൻ, നെയ്യ് എന്നിവയിൽ പുരട്ടി, തങ്ങളെയും വിഷ്ണുവായി, ശില്പിയെ വിശ്വകർമ്മനായി ധ്യാനിച്ച്, ഉപകരണങ്ങൾ വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപമായെന്നു സമർപ്പിച്ച്, മുന്നും പിന്നും മറ്റ് ഭാഗങ്ങളും കാണിച്ച്, ശില്പി ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനായി കല്ലിനെ നാലു വശങ്ങളായി രൂപപ്പെടുത്തണം. പീഠത്തിനായി കല്ല് രൂപപ്പെടുത്തി, കുറുകിയതാക്കി, വസ്ത്രം മൂടി രഥത്തിൽ ശില്പശാലയിലേക്ക് കൊണ്ടു വരണം. അവിടെ പൂജ നടത്തി, ശില്പി പ്രതിമ നിർമ്മാണം ആരംഭിക്കും. ഇപ്പോൾ, ഭഗവാൻ പറയുന്നു: "വാസുദേവനും മറ്റു ദേവതകളുടെയും പ്രതിമയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും. അവ ക്ഷേത്രത്തിൽ കിഴക്കോ വടക്കോ മുഖം നോക്കി സ്ഥാപിക്കണം. പ്രതിഷ്ഠയും പൂജയും Bali അർപ്പിച്ചതിനുശേഷം, കേന്ദ്രരേഖ വരയ്ക്കണം; ശില്പി അതിനെ ഒമ്പത് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് ഒമ്പതാം ഭാഗത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കണം. കല്ലിൽ ഒരു മുറിക്കോൽ അളവിന് ഒരൊറ്റ വിരൽവീതി; രണ്ട് വിരൽവീതി ഉള്ള വൃത്തം കാലനേത്രം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഒരു ഭാഗം മൂന്ന് ആയി വിഭജിച്ച്, കാൽപ്പാദം നിർമ്മിക്കണം; അങ്ങനെ തന്നെ ഒരു ഭാഗം മുട്ടിനും, മറ്റൊന്ന് കഴുത്തിനും. കിരീടം ഒരു താളം നീളവും, മുഖവും, കഴുത്തും, ഹൃദയവും ഓരോ താളം വീതം. നാഭിയിൽ നിന്ന് ഗുഹ്യദേശം വരെ ഒരു താളം; തൊണ്ടകൾക്ക് രണ്ട് താളും, കാൽപ്പാദങ്ങൾക്കും രണ്ട് താളും അളവാണ്. കാൽപ്പാദത്തിൽ രണ്ട് തന്തി, കാൽമദ്ധ്യത്തിൽ മറ്റൊന്ന്; മുട്ടിയിൽ രണ്ട്, തൊണ്ടമദ്ധ്യത്തിൽ മറ്റൊന്ന്; ഗുഹ്യദേശത്ത് മറ്റൊന്ന്, കമറിൽ മറ്റൊന്ന്; ഉരസ്സിൽ മറ്റൊന്ന്, കഴുത്തിൽ രണ്ട്, നെറ്റിയിൽ ഒന്ന്, കിരീടത്തിനുമുകളിൽ ഒന്ന്. കിരീടമണിയുടെ മുകളിൽ, വിവേകികളായവർക്ക് ഏഴു തന്തി വേണം. മൂന്ന് കായം ഇടയിൽ ആറു തന്തി; മദ്ധ്യത്തന്തി ഒഴിവാക്കി മറ്റുള്ളവ നൽകണം. നെറ്റി, മൂക്ക്, വായ് നാല് വിരൽ നീളവും, കഴുത്തും ചെവിയും നാല് വിരൽ നീളവും. താടിയും താടികോണം വീതിയും രണ്ട് വിരൽ വീതിയും; നെറ്റി എട്ട് വിരൽ വീതിയുമാണ്. കൺപറ്റം രണ്ട് വിരൽ വീതിയും, ചെവി-കണ്ണ് ഇടയ്ക്ക് നാല് വിരൽ അകലം. ചെവി രണ്ട് വിരൽ വീതിയും, പുറംഅരിചെവി അഞ്ചു വിരൽ; ചെവി തുറക്കുന്നത് കണ്പാവിന്റെ തന്തിയാൽ അളക്കണം. കുത്തിയ ചെവി ആറ് വിരൽ, കുത്താത്തത് നാല് വിരൽ; കുത്തിയ ചെവി താടിയിലേക്കും തുല്യവും, കുത്താത്തത് ആറ് വിരലും. സുഗന്ധപാത്രം, വൃത്താഭരണവും, അപ്പവും നിർമ്മിക്കണം; മേൽതോൽ രണ്ട് വിരൽ, കീഴ്ത്തോൽ അതിന്റെ പാതി. കണ്ണ് പാതി വിരൽ, വായ് നാല് വിരൽ; നീളവും വീതിയും ഓരോന്നരിരൽ. ഇങ്ങനെ ദൈവപ്രതിമയുടെ അളവുകളും ഘടനകളും നിർണയിക്കണം. ഇവയൊക്കെ അനുസരിച്ച്, ഭക്തി, ശുദ്ധി, ശാസ്ത്രീയത എന്നിവയോടെ ദൈവപ്രതിമ നിർമ്മാണവും പ്രതിഷ്ഠയും നിർവ്വഹിക്കേണ്ടതാണെന്ന് അഗസ്ത്യ മഹർഷി വിശദീകരിച്ചു.