അഗ്നി ദേവൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഉപദേശിച്ചവർ ഹരിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ നിർവഹിച്ചവനെ കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിച്ചില്ല; ഹയഗ്രീവൻ ബ്രഹ്മാവിനും ദേവന്മാർക്കും ഈ പ്രതിഷ്ഠയെക്കുറിച്ച് വിവരിച്ചു. അതിനുശേഷം, ഹയഗ്രീവൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു: “വിഷ്ണുവിനെയും മറ്റ് ദേവതകളെയും 위한 പ്രതിഷ്ഠാവിധികൾ ഞാൻ വിശദമായി വിശദീകരിക്കും; ബ്രഹ്മണേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. അഞ്ചു രാത്രിയും ഏഴ് രാത്രിയും ദൈർഘ്യമുള്ള പ്രതിഷ്ഠകൾ ഞാൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ലോകത്ത്, ഈ പ്രതിഷ്ഠാവിധികൾ ഇരുപത്തിയഞ്ച് തന്ത്രങ്ങൾ ആയി ഋഷികൾ വ്യത്യസ്തമായി പഠിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആദ്യത്തേത് ഹയശിര്ഷ തന്ത്രമാണ് — മൂന്ന് ലോകങ്ങളെയും വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന തന്ത്രം. വൈഭവ, പോഷ്കര, പ്രഹ്രാദ, അംഗാർഗ, ഗാലവ, നാരദ, സംപ്രശ്ന, ഷാണ്ഡില്യ, വൈശ്വക തന്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയും, ശൗണക, വസിഷ്ഠ, ജ്ഞാനസമുദ്ര, സ്വായംഭുവ, കാപില, ആതാർക്ഷ, നാരയണീയ തന്ത്രങ്ങൾ സത്യമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു. അത്രേയ, നരസിംഹ, ആനന്ദ, അരുണ, ബൗധായന, ആർഷ, വിശ്വ തന്ത്രങ്ങൾ ഇവയുടെ സാരമായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. മധ്യദേശം മുതലായ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ദ്വിജന്മാർ ഈ പ്രതിഷ്ഠ നിർവഹിക്കണം; കച്ച, കാവേരി, കോങ്കണ മുതലായ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവർക്ക് അത്തരം അവകാശമില്ല. കാമരൂപ, കലിംഗ, കാഞ്ചി, കാരമീര, കോശല എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരും, ആകാശ, വായു, തേജസ്, അംബു, ഭൂ എന്ന അഞ്ചു രാത്രകളും, ജ്ഞാനശൂന്യരും, അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങിയവരും, പഞ്ചരാത്രം ഇല്ലാത്തവരും ഒഴിവാക്കണം. ഗുരു മനസ്സിൽ അറിയണം: “ഞാൻ ബ്രഹ്മാ, ഞാൻ വിഷ്ണു, ഞാൻ ശുദ്ധൻ.” തന്ത്രത്തിൽ നിപുണനായവൻ, യാതൊരു ലക്ഷണവും ഇല്ലാതിരുന്നാലും, ഗുരുവാണ്. ദേവതകളുടെ പ്രതിഷ്ഠ നഗരത്തോടു മുഖം തിരിച്ചു വേണം, പുറകെ നോക്കാതെ. കുരുക്ഷേത്ര, ഗയ തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലും, നദികൾക്കരയിൽ, ബ്രഹ്മാവിനെ നഗരത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം; കിഴക്കോട്ട് ഇന്ദ്രന്റെ സീറ്റ് ഭാഗ്യകരമാണ്. തെക്കുകിഴക്കോട്ട് അഗ്നിയുടെയും അഗ്നേയയുടെയും ക്ഷേത്രം; തെക്കോട്ട് മാതാക്കളുടെയും ഭൂതങ്ങളുടെയും യമന്റെയും; തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് ചണ്ഡിക, പിതൃകൾ, അസുരന്മാർ എന്നിവർക്കും. പടിഞ്ഞാറ് നായരൃത, വരുണ; വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് വായു, നാഗ; വടക്കോട്ട് സോമ, യക്ഷയുടെ ഗുഹ; വടക്കുകിഴക്കോട്ട് ചണ്ഡീഷ, മഹേശ, എല്ലാ വിധത്തിലും വിഷ്ണുവിന്. കിഴക്കേ ക്ഷേത്രം സ്ഥാപിച്ച ശേഷം, ചെറിയ ഒരു ക്ഷേത്രം പണിയണം. അതിനെ തുല്യമായോ അതിലധികമായോ ആക്കരുത്; ഇരട്ട വലിപ്പം അതിന്റെ ഉയരത്തിന് അനുസൃതമായി അതിന്റെ അതിരുകൾ വിട്ട്, മറ്റൊരു ക്ഷേത്രം പണിയണം; ഇരട്ട ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും തകിടം വരുത്തരുത്. ശുദ്ധമായ ഭൂമിയിൽ ഭൂമി സ്വന്തമാക്കണം. കോവിലിന്റെ മതിലിന്റെ അതിരുവരെ, ഭൂതങ്ങൾക്കായി ഹോമം നടത്തണം: ധാന്യങ്ങൾ, മഞ്ഞൾപ്പൊടി, വറുത്ത ധാന്യങ്ങൾ, തൈര്, വറുത്ത പൊടി എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച്. എട്ടു ദിശകളിൽ, എട്ടു അക്ഷരമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, വറുത്ത പൊടി ചിതറണം; ഭൂമിയിൽ വസിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാർക്കും പിശാചുകൾക്കും വേണ്ടി. അവർ എല്ലാവരും ഒഴിയട്ടെ; ഞാൻ ഹരിയുടെ സ്ഥലം സ്ഥാപിക്കും. ഉഴവുപയോഗിച്ച് ഭൂമി ഉഴുകി, പശുക്കളാൽ അതിനെ ചിതറണം. അശ്ടു അണുക്കൾ ചേർന്ന് 'രഥധൂളി' ഉണ്ടാകുന്നു; എട്ടു രഥധൂളികൾ ചേർന്ന് 'ത്രസരേണു' ഉണ്ടാക്കുന്നു. എട്ടു ത്രസരേണു ചേർന്ന് 'കേശാഗ്രം', എട്ടു കേശാഗ്രം ചേർന്ന് 'ഉരുള', എട്ടു ഉരുള ചേർന്ന് 'മധ്യമജവ' (യവം) ഉണ്ടാകുന്നു. എട്ടു യവം ചേർന്ന് 'അംഗുലം'; ഇരുപത്തിയഞ്ച് അങ്കുലം ചേർന്ന് 'കരം'; നാലു അങ്കുലം ചേർന്ന കരം 'പദ്മകരം' എന്നാണ്. പിന്നെ, ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: “പണ്ടു, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയമേകിയ ഒരു മഹാത്മാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; ദേവതകൾ അവനെ ഭൂമിയിൽ പൂട്ടി, വാസ്തുപുരുഷൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അറുപത്തിയഞ്ച് ചതുരങ്ങൾ ആയി വിഭജിച്ച ഭൂഖണ്ഡത്തിൽ, ഓരോ കോണിലും അർദ്ധഭാഗത്തിൽ ഭഗവാനെ സ്ഥാപിക്കണം; അവിടെ നെയ്യും അരിയും ഹോമം നടത്തണം, അടുത്ത ചതുരത്തിൽ പർജന്യനു ഹോമം നടത്തണം. കമലത്തിൽ ഇരുന്ന ജയന്തൻ, രണ്ടുപാദചതുരത്തിൽ പതാകയോടുകൂടി; മഹേന്ദ്രൻ ഒറ്റ ചതുരത്തിൽ; സൂര്യൻ എല്ലാ ചതുരങ്ങളിലും ചുവന്ന സമർപ്പണങ്ങൾക്കൊപ്പം. വിതാനൻ അർദ്ധചതുരത്തിൽ; സത്യൻ ചതുരത്തിൽ, ധാരാളം നെയ്യോട്; വ്യോമൻ കോണിന്റെ അർദ്ധചതുരത്തിൽ, പക്ഷിമാംസംകൊണ്ട്. വഹ്നി അർദ്ധചതുരത്തിൽ, കുഴൽ ഉപയോഗിച്ച്; പൂഷൻ വറുത്ത ധാന്യങ്ങൾ ഒറ്റ ചതുരത്തിൽ; വിതഥൻ സ്വർണത്തിൽ രണ്ടാമത്തെ ചതുരത്തിൽ; ഗൃഹക്ഷതൻ ചുരുളുപയോഗിച്ച്. ധർമ്മേശൻ, ഓരോ രണ്ട് ചതുരങ്ങളിലും മാംസവും അരിയും; ഗന്ധർവൻ, രണ്ടുപാദചതുരത്തിൽ സുഗന്ധവസ്തുക്കളും പ്രത്യേകിച്ച് പക്ഷിയുടെ നാവും. മൃഗം, ഒറ്റയും അർദ്ധചതുരത്തിലും, നീല വസ്ത്രങ്ങൾക്കൊപ്പം; പിതൃകൾ, അർദ്ധചതുരത്തിൽ നിലപഴം, ചതുരത്തിൽ ദന്തകാടുപയോഗിച്ച്. ദ്വാരപാലകൻ, രണ്ട് ചതുരങ്ങളിൽ; സുഗ്രീവൻ, യവം; പുഷ്പദന്തൻ, കുശപുല്ലുകൾ; വരുണൻ, ഒറ്റചതുരത്തിൽ, കമലങ്ങൾ. അസുരൻ, രണ്ടാം ചതുരത്തിൽ, സുരാ മദ്യം; ശേഷൻ, ചതുരത്തിൽ, നെയ്യും വെള്ളവും; പാപൻ, അർദ്ധചതുരത്തിൽ, യവം; രോഗം, മധ്യത്തിൽ, അപ്പങ്ങൾ. നാഗൻ, ചതുരത്തിൽ, നാഗപുഷ്പങ്ങൾ; ഭക്ഷ്യൻ, പ്രധാനൻ, ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ; ഭല്ലാടൻ, മുടി അരി; സോമൻ, ചതുരത്തിൽ. മുനി, മധുരം, പാൽഅരി, കമലത്തണ്ടു, രണ്ട് ചതുരങ്ങളിൽ; ദിതി, അർദ്ധത്തിൽ എള്ളപ്പം, പിന്നെയും ദിതി അർദ്ധത്തിൽ. ആപ, വറുത്ത അപ്പങ്ങൾ, ഈശൻ താഴെ, ചതുരത്തിൽ പാൽ; അതിന്റെ താഴെ, ആപ വീണ്ടും, ഒറ്റചതുരത്തിൽ തൈര്. മരീചി, വറുത്ത അപ്പങ്ങൾ, കിഴക്കേ നാല് ചതുരങ്ങളിൽ; സാവിത്രി, ചുവന്ന പൂക്കൾ; ബ്രഹ്മാവിന് താഴെ, കോണിലെ ചതുരത്തിൽ. അതിനുശേഷം, അതിന്റെ ചതുരത്തിൽ, സാവിത്രിക്ക് കുശപുല്ലുകളോടെ വെള്ളം സമർപ്പിക്കണം; വിവസ്വത്, അരുണ, ചതുരത്തിൽ ചന്ദനം. രാക്ഷസിന് താഴെ, കോണിലെ ചതുരത്തിൽ, ഇന്ദ്രന് രാത്രിയിൽ പാകം ചെയ്ത ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ; പിന്നെ, ഇന്ദ്രജയ, കോണിലെ ചതുരത്തിൽ, നെയ്യിൽ പാകം ചെയ്ത അരി. നാല് ചതുരങ്ങളിൽ, ഇന്ദ്രന് മധുര അരിപ്പം; വായുവിന് താഴെ, കോണിൽ, രുദ്രന് പാകം ചെയ്ത മാംസം. അതിനുശേഷം, കോണിൽ, യക്ഷന് അർദ്ധപഴം; മഹീധരന്, മാംസവും കരുത്തുമുള്ള കറുത്ത ഉഴുന്നും, നാല് ചതുരങ്ങളിൽ. നാല് ചതുരങ്ങളുടെ മധ്യത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവിന് എള്ളും അരിയും; അതേ സ്ഥലത്ത്, സ്കന്ദന് കറുത്ത ഉഴുന്ന്, നെയ്യ്, പച്ചാരിയപ്പം. ഇങ്ങനെ, ഭഗവാന്റെ പ്രതിഷ്ഠാവിധികൾ, തന്ത്രങ്ങൾ, യോഗ്യർ, ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ സ്ഥാനം, ഭൂമി ശുദ്ധീകരണം, വാസ്തുപുരുഷന്റെ സന്നിധി, ഓരോ ദേവതയ്ക്കുള്ള ഹോമങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ, ഹയഗ്രീവൻ ബ്രഹ്മാവിനും ദേവന്മാർക്കും വിശദമായി ഉപദേശിച്ചു.