വിഷ്ണുവിന് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കുന്ന സമ്പന്നനായ ഒരു ഭക്തന് ആദ്യം സ്വര്ഗ്ഗലോകം, പിന്നെ വിഷ്ണുലോകം, അവസാനം മോക്ഷം—ഇവയെ ക്രമമായി പ്രാപിക്കുന്നു. സമ്പത്തുള്ളവന് ചെറിയൊരു ക്ഷേത്രം പോലും നിര്മ്മിച്ചാല് അത്രയും വലിയ പുണ്യം ലഭിക്കും. സമ്പത്ത് കൈവശം വന്നാല് അതില് നിന്ന് അല്പംകൊണ്ടെങ്കിലും ദേവന്മാര്ക്കായി ക്ഷേത്രം നിര്മിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു. ഹരിക്കായി ക്ഷേത്രം നിര്മ്മിക്കുന്നവന് വലിയ പുണ്യം നേടുന്നു—അതിനായി ഒരു ലക്ഷമോ, ആയിരമോ, നൂറോ, അര്ദ്ധമോ ചിലവിട്ടാലും അതിന് വിലകുറയില്ല. ഹരിക്ക് വേണ്ടി ആലയം നിര്മ്മിക്കുന്നവന് ഗരുഡധ്വജനായ ഹരിയുടെ ലോകത്തേക്ക് പോകുന്നു. കുട്ടികള് പോലും കളിക്കിടയില് മണല് കൊണ്ടു ഹരിക്ക് ഒരു ക്ഷേത്രം നിര്മ്മിച്ചാലും അവര്ക്ക് അതു വലിയ ഫലമാകും. വാസുദേവനായി ക്ഷേത്രം നിര്മ്മിക്കുന്നവരും അവന്റെ ലോകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കും. പുണ്യഭൂമിയില്, ക്ഷേത്രത്തില്, ക്ഷേത്രക്ഷേത്രത്തില്, അല്ലെങ്കില് ശുഭമായ അഷ്ടമിയിലോ നിര്മ്മിച്ചാലും അതേ ഫലമാണ്. ശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള വിഷ്ണു ക്ഷേത്രനിര്മ്മാണം മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ഫലങ്ങള് നല്കുന്നു. വൈഷ്ണവക്ഷേത്രം ബന്ദൂകപൂവുകളും മധുരമായ ചവിട്ടുമണ്ണും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കുന്നവര് ഭഗവാന്റെ നഗരത്തിലെത്തും. ക്ഷേത്രം ഇടിഞ്ഞുപോയാലോ അര്ദ്ധമായി ഇടിഞ്ഞാലോ, അതു പുനര്നിര്മ്മിക്കുന്നവര്ക്ക് ഇരട്ടപുണ്യം ലഭിക്കും. ഇടിഞ്ഞതു പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നവനും വീഴാതിരിക്കാന് സംരക്ഷിക്കുന്നവനും അതേ ഫലമാണ്. വിഷ്ണു ക്ഷേത്രം സ്ഥാപിക്കുന്നവന് വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കും—ഹരിയുടെ ക്ഷേത്രത്തില് കല്ലുകള് നിലനില്ക്കുന്നത്ര കാലം അവന് ആ ലോകത്ത് വസിക്കും. നിര്മ്മാതാവും അവന്റെ കുടുംബവും വിഷ്ണുലോകത്തില് ആദരിക്കപ്പെടും; അവന് ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും ധര്മ്മാത്മാവും ആദരണീയനും ആകുന്നു. വസുദേവപുത്രനായ കൃഷ്ണനായി മന്ദിരം നിര്മ്മിപ്പിക്കുന്നവന് പുണ്യവാനായി ജനിക്കും; അവന്റെ വംശം മുഴുവനും ശുദ്ധിയാകും. വിഷ്ണുവിനോ രുദ്രനോ സൂര്യനോ ദേവിയ്ക്കോ മറ്റാര്ക്കോ ക്ഷേത്രം നിര്മ്മിക്കുന്നവന് പ്രശസ്തനാകും. സമ്പത്തിനെ വെറുതെ സൂക്ഷിക്കുന്ന മണ്ടന്മാര്ക്കു അതിന് എന്ത് പ്രയോജനം? കഷ്ടപ്പാടോടെ സമ്പത്ത് സമ്പാദിച്ചിട്ടും കൃഷ്ണനായി ഒരു ക്ഷേത്രം പോലും നിര്മ്മിക്കാത്തവരുടെ സമ്പത്ത് പിതൃകള്ക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്കും ദേവന്മാര്ക്കും ആസ്വദിക്കാനാവില്ല. ബന്ധുക്കള്ക്കും ആ സമ്പത്ത് ഉപകാരപ്പെടില്ല; സമ്പത്ത് സമ്പാദിച്ചിട്ടും അത് പുണ്യത്തിനോ ധര്മ്മത്തിനോ ഉപയോഗിക്കാത്തവന്റെ സമ്പത്ത് വ്യര്ത്ഥമാണ്. മനുഷ്യന് മൃത്യുവുപോലെ സമ്പത്തിന്റെ നഷ്ടവും ഉറപ്പാണ്. അവിവേകിയവന് ജീവനും അസ്ഥിരമായ സമ്പത്തും പിടിച്ചിരിക്കുന്നു—അവന്റെ സമ്പത്ത് ദാനം ചെയ്യപ്പെടുന്നില്ല, embodied beings-ന് ആസ്വദിക്കാനാവുന്നില്ല. പ്രശസ്തിക്കോ ധര്മ്മത്തിനോ ആ സമ്പത്തിനില്ല; അത്തരം ഉടമസ്ഥതിയില് എന്ത് പുണ്യം? അതുകൊണ്ട്, വിധിയാലോ പരിശ്രമത്തിലോ സമ്പത്ത് ലഭിച്ചാല് അര്ഹരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സമ്പത്ത് നല്കുകയും ക്ഷേത്രങ്ങള് നിര്മ്മിക്കുകയും വേണം. ദാനങ്ങളില് ക്ഷേത്രനിര്മ്മാണം ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്; അത് മറ്റെല്ലാ ദാനങ്ങളെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠമാണ്. അതിനാല്, ജ്ഞാനികള് വിഷ്ണുവിനും മറ്റുള്ളവര്ക്കുമായി ക്ഷേത്രങ്ങളും മറ്റ് പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും നിര്മ്മിക്കണം; ഭക്തന്മാരില് ഏറ്റവും ഉത്തമരുമായി ഹരിയുടെ ആലയം സ്ഥാപിക്കണം. അങ്ങനെയായാല് മൂലമൂല്യങ്ങളോടും ചലനശീലികളോടും കൂടിയ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലെയും എല്ലാം—ഭൂതകാലം, വര്ത്തമാനകാലം, ഭാവികാലം, സ്ഥൂലവും സൂക്ഷ്മവുമായ എല്ലാം—അത് ഉള്ക്കൊള്ളുന്നു. ബ്രഹ്മാവില് നിന്ന് ഒരു പുല്ല് വരെ എല്ലാം ദേവദേവനായ, സര്വ്വവ്യാപിയായ മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവില് നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. വിഷ്ണുവിന് ഒരു ആലയം സ്ഥാപിച്ചാല് അവന് ഭൂമിയില് വീണ്ടും ജനിക്കേണ്ടതില്ല; വിഷ്ണുവിനായി ക്ഷേത്രം നിര്മ്മിച്ചാല് ലഭിക്കുന്ന ഫലമെന്താണോ, അതേ ഫലം ദേവന്മാര്ക്കായി നിര്മ്മിച്ചാലും ലഭിക്കും. ശിവന്, ബ്രഹ്മാവു, സൂര്യന്, വിശ്വകര്മ്മന്, ചണ്ഡി, ലക്ഷ്മി തുടങ്ങിയവര്ക്കായി ക്ഷേത്രം നിര്മ്മിക്കുന്നതിന്റെ ഫലം പ്രതിമ നിര്മ്മാണത്തെക്കാളും വലിയതാണ്. പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കുകയും യജ്ഞം നടത്തുകയും ചെയ്താല് ലഭിക്കുന്ന ഫലത്തിന് അന്ത്യമില്ല; മണ്ണുകൊണ്ടുള്ള പ്രതിമയുടെ ഫലത്തെക്കാളും മരംകൊണ്ടുള്ളതിന്റെ ഫലം, അതിനുമേല് ഇഷ്ടികകൊണ്ടുള്ളതിന്റെ ഫലം. കല്ലുകൊണ്ടുള്ള പ്രതിമയുടെ ഫലം ഇഷ്ടികയേക്കാളും, സ്വര്ണ്ണം മുതലായവകൊണ്ടുള്ളതിന്റെ ഫലം അതിലും വലിയതാണ്; ഇതുമൂലം ഏഴ് ജന്മത്തിലെ പാപങ്ങള് ഒറ്റയടിയില് നശിക്കും. ക്ഷേത്രം നിര്മ്മിക്കുന്നവന് സ്വര്ഗത്തിലേയ്ക്ക് എത്തും, നരകത്തിലേക്ക് പോകേണ്ടതില്ല; അവന് നൂറുകുടുംബങ്ങളെ ഉദ്ധരിച്ച് അവരെ വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കും. യമന് തന്റെ ദൂതന്മാരോടു പറഞ്ഞു: "ദേവന്മാര്ക്കായി ക്ഷേത്രം നിര്മ്മിച്ചവരെ, പ്രതിമാരെ ആരാധിച്ചവരെ, നരകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകേണ്ടതില്ല." ക്ഷേത്രം സംരക്ഷിക്കുന്നവരെ നിങ്ങള് ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക; അവര് ക്രമപ്രകാരമായിട്ടാണ് സഞ്ചരിക്കേണ്ടത്—എന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കണം. നിങ്ങളുടെ അധികാരത്തില് വരുന്ന ജീവികള് വ്രതം ലംഘിക്കില്ല, ലോകനാഥനായ അനന്തനില് പൂര്ണ്ണശരണമായവര് ഒഴികെ. അവരെ ഒഴിവാക്കണം; അവര്ക്ക് ഇവിടെ നിയമം ബാധകമല്ല. ലോകത്തില് ഭഗവാനില് ഭക്തിയുള്ളവരും മനസ്സു അവനില് ഏകാഗ്രമാക്കുന്നവരും അവനെ പരമഗതിയായി കരുതുന്നവരും—അവര് എപ്പോഴും വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുന്നവരാണ്; നിങ്ങള് അവരെ അകലെ വയ്ക്കണം. നില്ക്കുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും പോകുമ്പോഴും എഴുന്നേല്ക്കുമ്പോഴും വീഴുമ്പോഴും നിന്നുകൊണ്ടിരിപ്പിനും—ഗോവിന്ദനെ സ്തുതിക്കുന്നവരെ നിങ്ങള് അകലെ വയ്ക്കണം; ജനാര്ദ്ദനനെ പ്രതിദിനവും പ്രത്യേകപൂജകളും നടത്തി ആരാധിക്കുന്നവരെയും. അവരെ നിങ്ങള് കണക്കാക്കേണ്ടതില്ല, ഹവിഭോജകരേ; മനസ്സു അവനില് ഏകാഗ്രമാക്കിയവര് അവന്റെ സ്ഥിതിയില് ലയിക്കും. പൂക്കളും ധൂപവും ഉപവാസവും പ്രിയാഭരണങ്ങളുംകൊണ്ട് ആരാധിക്കുന്നവരെയും. അങ്ങനെ ആരാധിക്കുന്നവരെ—even കൃഷ്ണന്റെ ആലയത്തിലേക്ക് കടന്നാലും—നിങ്ങള് പിടിക്കരുത്; അഭ്യഞ്ജനം ചെയ്യുന്നവരെയും ശുദ്ധീകരണത്തില് ഭക്തിയുള്ളവരെയും. കൃഷ്ണന്റെ ആലയത്തിലുള്ളവരെയും അവരുടെ പുത്രന്മാരെയും കുടുംബത്തെയും നിങ്ങള് ഒഴിവാക്കണം. വിഷ്ണു ക്ഷേത്രം സ്ഥാപിച്ചവരുടെ വംശജരില് ശതം ദുഷ്ടന്മാരുണ്ടായാലും അവരെ നിങ്ങള് കണക്കാക്കരുത്; വിഷ്ണുവിന് വേണ്ടി മരത്തിലും കല്ലിലും—even മണ്ണിലും—even നിര്മ്മിച്ചാലും, എല്ലാ പാപങ്ങളില് നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും. പ്രതിദിന യാഗം നടത്തി ലഭിക്കുന്ന ഫലത്തേക്കാള് വലിയതാണ് വിഷ്ണു ക്ഷേത്രം നിര്മ്മിക്കുന്നവന് ലഭിക്കുന്നത്. ഏഴു ലോകങ്ങളെയും ഉളളവിഷ്ണു, ആലയം നിര്മ്മിച്ചവന്റെ വീട്ടില് വസിക്കും. ദൈവാലയം നിര്മ്മിച്ചതിനാല് ഭഗവാന് നിര്മ്മാതാവിനെ അച്യുതലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കും. ഏഴു ലോകങ്ങളെയും ഉളളവിഷ്ണു, ആലയം നിര്മ്മിച്ചവന്റെ വീട്ടില് വസിക്കുന്നു. അവന് അനന്തമായ ലോകങ്ങളെ രക്ഷിക്കുകയും, അവിനാശിയായ സ്ഥാനങ്ങള് പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യും. ആലയത്തിലെ കല്ലുകളുടെ ക്രമം നിലനില്ക്കുന്നത്ര കാലം, അത്രയേറെ ആയിരക്കണക്കിന് വര്ഷങ്ങള് നിര്മ്മാതാവ് അവിടെ ഉത്സുകനായി നിലനില്ക്കും. വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രതിമ നിര്മ്മിച്ചവന് വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കും; പ്രതിഷ്ഠ ചെയ്തവന് ഹരിയില് ലയിക്കും. ഇങ്ങനെ, ദേവക്ഷേത്ര നിര്മ്മാണത്തിന്റെയും സംരക്ഷണത്തിന്റെയും മഹത്വം അഗ്നിപുരാണം ആഴമായി വിവരിക്കുന്നു.