അഗ്നിപുരാണമ്

ബ്രഹ്മാവിനും ഇന്ദ്രനും ഈശാനനുമിടയിൽ, പുറത്തായി ആയുധങ്ങളുടെ ഒരു ആവരണമാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. അതിനുപുറത്ത് എയർാവതം, ആട്, മഹിഷം, കുരങ്ങ്, മീൻ എന്നിവയും, പിന്നീട് മാൻ, മുയൽ, കാള, ആമ, ഹംസം എന്നിവയും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. പുറത്തായി പൃശ്യഗർഭനും കുമുദനും മറ്റ് ദ്വാരപാലകരായ രണ്ടു ജോഡികളും കാവലുണ്ട്. കിഴക്കേയും വടക്കേയും ദ്വാരങ്ങളിൽ ഹരിയെ വന്ദിച്ചശേഷം, പുറത്തായി ബലിയെ അർപ്പിക്കേണ്ടതാണ്. വിഷ്ണുവിന്റെ അനുചരന്മാർക്ക് നമസ്‌കാരം അർപ്പിച്ച്, ബലിപീഠത്തിൽ ബലിഅർപ്പണം നടത്തണം. വിശ്വയ്ക്കും വിശ്വക്സേനനുമുള്ള ആരാധന ഈശാനകോണത്തിൽ നടത്തണം; ദേവതയുടെ വലതുഭാഗത്ത് രക്ഷാസൂത്രം കെട്ടണം. വർഷം മുഴുവൻ ചെയ്ത ആരാധനയുടെ പൂർണ്ണഫലം നൽകുന്നവനായി, ഈ പുണ്യചിഹ്നം ധരിക്കട്ടെ എന്നാശംസയോടെ യജ്ഞോപവീതം ധരിക്കണം—'ഓം, നമഃ' എന്ന് ഉച്ചരിക്കുക. ദേവതയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഉപവാസവും മറ്റു ആചാരങ്ങളും പാലിക്കണം; ഇങ്ങനെ ഉപവാസം കൊണ്ടും നിയന്ത്രണങ്ങളാലും ദേവതയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാം. എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും കോപവും മറ്റും എനിക്ക് എങ്ങനെയും ശേഷിക്കരുതേ; ഇന്നുമുതൽ, ദേവദേവാ, പ്രത്യേകദിവസം വരെയും ഞാൻ ഇതു പാലിക്കുമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കണം. യജമാനൻ അശക്തനാണെങ്കിൽ, വ്രതധാരി രാത്രിയുപവാസം പോലുള്ള കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യണം; ബലി അർപ്പിച്ചശേഷം ദേവതയെ വിടവാങ്ങിക്കുകയും, സ്തുതി പാടുകയും, പുണ്യദൈനംദിനപൂജ നടത്തുകയും വേണം. അഗ്നി പറയുന്നു: ഈ മന്ത്രത്തോടെ യജ്ഞവേദിയെ അലങ്കരിക്കണം—'ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ദേവനായ ശ്രീധരനേ, അക്ഷയാത്മാവേ, നമസ്കാരം.' ഋക്, യജുസ്, സാമൻ എന്നിവയുടെ രൂപമായ, ദേഹം സമ്പൂർണ്ണമായ വിഷ്ണുവിന്, സന്ധ്യാകാലത്ത് മണ്ടലം വരച്ച്, യജ്ഞോപകരണങ്ങളും മറ്റും സമാഹരിക്കണം. കൈകളും കാലുകളും കഴുകിയശേഷം അർഘ്യപാത്രം വെയ്ക്കണം; അർഘ്യജലത്തിൽ തലയും പ്രവേശനദ്വാരവും മറ്റും തളിക്കണം. ദ്വാരപൂജ ആരംഭിച്ച്, ദ്വാരപാലകരെ ആദരിക്കണം; അശ്വത്ത, ഉദുംബര, വട, പ്ലക്ഷം എന്നീ വിശുദ്ധവൃക്ഷങ്ങൾ കിഴക്കു മുതലായ ദിക്കുകളിൽ സ്ഥാപിക്കണം. കിഴക്കിൽ ഇന്ദ്രശോഭന എന്ന ഋക്ക്, യമസുഭദ്രക എന്ന യജുസ്, സുധൻവൻ എന്ന സാമൻ, സോഹോത്രക എന്ന അതർവൺ—സോമയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവ—ഇവ ഉപയോഗിക്കണം. ദ്വാരങ്ങളുടെ അറ്റങ്ങളിൽ പതാകകളും കുമുദം തുടങ്ങി രണ്ട് കലശങ്ങളും വെയ്ക്കണം; ഓരോ ദ്വാരത്തിലും അതത് ദേവതയെ പേരോടെ ആരാധിക്കണം; കിഴക്കിൽ പൂർണ്ണമായ ഒരു നീലതാമരയും അർപ്പിക്കണം. ആനന്ദൻ, നന്ദനൻ, ദക്ഷൻ, വീരസേനൻ, സുശേനകൻ, സമ്ഭവൻ, പ്രഭവൻ—ഈ സൗമ്യദ്വാരപാലകരെയും ആരാധിക്കണം. ആയുധമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് പൂക്കൾ ചിതറി, തടസ്സങ്ങൾ നീക്കി അകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കണം; അതിനുശേഷം തത്ത്വശുദ്ധിയും നിർദ്ദിഷ്ടമുദ്രയും കാണിക്കണം. 'ഫട്ട്' എന്നതോടെ അവസാനിക്കുന്ന ശിഖാമന്ത്രം ജപിച്ച്, എല്ലാ ദിക്കുകളിലും കടുക് വിതറണം; വാസുദേവനോടൊപ്പം പശുവിന്റെ മൂത്രം, സങ്കർഷണനോടൊപ്പം പശുവിന്റെ ചാണകം, പ്രദ്യുമ്നനോടൊപ്പം പാൽ, നാരായണനോടൊപ്പം തൈരും നെയ്യും അർപ്പിക്കണം; ഓരോവട്ടം നെയ്യിന്റെ അളവ് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകണം. ഇവയെല്ലാം ചേർത്ത് നെയ്യുള്ള പാത്രത്തിൽ ചേർത്താൽ അതിനെ പഞ്ചഗവ്യ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; അതിൽ ഒരു പങ്ക് മണ്ഡപം തളിക്കാൻ, മറ്റൊന്ന് ആചമനത്തിനാണ്. കുളിക്കുന്നതിനായി പത്ത് കലശങ്ങളിൽ ഇന്ദ്രൻ തുടങ്ങി ലോകപാലകരെ ആരാധിക്കണം; അവരെ ആരാധിക്കാൻ ആജ്ഞപ്രഖ്യാപിച്ച്, ഹരിയുടെ ക്രമത്തിൽ നിലകൊള്ളണം. യജ്ഞോപകരണങ്ങൾ സംരക്ഷിച്ച്, ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ ചിതറണം; മൂലമന്ത്രം നൂറ്റിയെട്ട് പ്രാവശ്യം ജപിച്ചശേഷം കുശത്തൂണികൾ എടുക്കണം. ഈശാനകോണിൽ ഒരു കലശവും അതിൽ വാർദ്ധനീ ദേവിയെയും സ്ഥാപിക്കണം; ഹരിയെ അവന്റെ അംഗങ്ങളോടൊപ്പം കലശത്തിൽ ആരാധിക്കണം; ആയുധത്തെ വാർദ്ധനിയിൽ ആരാധിക്കണം. വാർദ്ധനിയും ചിന്നദാരയും എടുത്ത് യജ്ഞശാലയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു തളിക്കണം; പിന്നെ കലശം കൊണ്ടുവന്ന് സ്ഥിരമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ആരാധിക്കണം. അഞ്ചു രത്നങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും അണിഞ്ഞ കലശത്തിൽ ഹരിയെ ചന്ദനാദികളാൽ ആരാധിക്കണം; സ്വർണ്ണം നിറച്ച വാർദ്ധനിയിൽ ഇടതുവശത്ത് ആയുധത്തെ ആരാധിക്കണം. അതിനടുത്തായി വാസ്തുലക്ഷ്മിയെയും ഭൂവിനായകനെയും ആരാധിക്കണം; വിഷ്ണുവിന് സിംഹാസനം സ്ഥാപിക്കണം; അദി, അയനാന്താദി ഘട്ടങ്ങളിലും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യണം. ഒമ്പത് ദിക്കുകളിൽ പൂർണ്ണമായ, ദോഷം ഇല്ലാത്ത ഒമ്പത് കലശങ്ങൾ വെയ്ക്കണം; അവയിൽ പാദപ്രക്ഷാലനജലം, അർഘ്യം, ആചമനജലം, പഞ്ചഗവ്യവും ഇടണം. യജ്ഞാരംഭത്തിൽ, കലശത്തിന്റെ കിഴക്കുവശത്ത് നിന്ന് അഞ്ചു അമൃതങ്ങൾ, വെള്ളം, തൈര്, പാൽ, തേൻ, ചൂടുവെള്ളം, നാലുതരം പാദപ്രക്ഷാലനം എന്നിവ അർപ്പിക്കണം. പദ്മം, ശ്യാമകം, ദർഭ, വിഷ്ണുപത്നി എന്നിവ പാദപ്രക്ഷാലനത്തിന്; അങ്ങനെ യജ്ഞത്തിലെ എട്ടുതരം അർപ്പണം—യവം, സുഗന്ധഫലങ്ങൾ, അക്ഷതം എന്നിവയും. കുശ, സിദ്ധാർത്ഥപുഷ്പം, എള്ള് മുതലായവ ഹോമത്തിനാണ്; ആചമനജലം ഗ്രാമ്പൂവും കക്കോളയും ചേർത്ത് നൽകണം. ദേവതയെ മൂലമന്ത്രം ജപിച്ച്, അഞ്ചു അമൃതത്തിൽ സ്നാനമെടുപ്പിക്കണം; ശുദ്ധജലം നടുവിലെ കലശത്തിൽ വെച്ച് ദേവതയെ അതിൽ മുങ്ങിക്കളയണം. കലശത്തിൽ നിന്ന് വെള്ളം ഒഴിച്ച്, തൂണിന്റെ അഗ്രം സ്പർശിച്ച്, ശുദ്ധജലം കൊണ്ട് പാദപ്രക്ഷാലനം, അർഘ്യം, ആചമനം എന്നിവ നടത്തണം. ശരീരം വസ്ത്രം കൊണ്ട് തുടച്ച്, വസ്ത്രം ധരിപ്പിച്ച്, പീഠത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരണം; അവിടെ ആരാധിച്ച്, ഹോമകുണ്ടത്തിൽ ഹോമം നടത്തണം, ശ്വാസം നിയന്ത്രിച്ച്. കൈ കഴുകി, കിഴക്കോട്ട് മൂന്നു രേഖകൾ വരയ്ക്കണം; തെക്കുനിന്ന് വടക്കോട്ട് മൂന്നു രേഖകൾ വരയ്ക്കണം. ഹോമജലം തളിച്ച് യോണിമുദ്ര കാണിക്കണം; അഗ്നിയുടെ രൂപം അഞ്ചു അഗ്നികൾ എന്നപോലെ ധ്യാനിച്ച്, അവയെ ഹോമകുണ്ടത്തിലെ യോണിയിൽ സ്ഥാപിക്കണം. അഞ്ചു പാത്രങ്ങൾ ദർഭയും സ്ത്രുകും മറ്റ് ഉപകരണങ്ങളുമായി ഒരുക്കണം; വേലി ഒരു കയർ നീളത്തോളം ആയിരിക്കണം; ഇന്ധനവും കട്ടിയുമും അങ്ങനെ തന്നെ. പ്രണീതം, തളിക, നെയ്യ് കലശം, മറ്റ് ഉപകരണങ്ങൾ; രണ്ട് പ്രസ്ഥം അരി, ഒരു ജോഡി, തുറന്ന വായുള്ള ഒരു ജോഡി. കുശത്തൂണുകൾ കിഴക്ക് അഗ്രം കാണിച്ച് പ്രണീതത്തിലും തളികയിലും വെയ്ക്കണം; പ്രണീതത്തിൽ വെള്ളം നിറച്ച് ദേവതയെ ധ്യാനിച്ച് ആരാധിക്കണം. പ്രണീതം മുന്നിൽ വെയ്ക്കണം; ഉപകരണങ്ങൾ നടുവിൽ; തളികയിൽ വെള്ളം നിറച്ച് ആരാധിച്ച് വലതുവശത്ത് വെയ്ക്കണം. ചാരു അഗ്നിയിൽ വേവിച്ച് ബ്രാഹ്മണനെ വലതുവശത്ത് വെയ്ക്കണം; കിഴക്കോട്ട് കുശത്തൂണുകൾ വിരിച്ച് വേലികൾ സ്ഥാപിക്കണം. ഗർഭാധാനം തുടങ്ങി ജനനം, ജാതകർമ്മം, ചൂലക്കെട്ടൽ എന്നിവയുമായി വൈഷ്ണവവിധി നിർവഹിക്കണം. ഇങ്ങനെ, യജ്ഞത്തിന്റെ ശുദ്ധിയും ക്രമവും അനുസരിച്ച്, ഓരോ ഘട്ടവും ഭക്തിപൂർവ്വം നിർവഹിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ആഗമപ്രമാണം ഉപദേശിക്കുന്നു.