കാലത്തിന്റെ തത്വം, സൂര്യനും മറ്റു ഗ്രഹങ്ങളും, പക്ഷിരാജാവും, അതിനൊപ്പം വాయു മുതൽ ഈശാനൻ വരെ ദേവതകളുടെ നിരയും ഗുരു-parampara-യിലും ഇടക്കാലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. സർസ്വതി, നാരായണൻ, നലകൂബരൻ, ഗുരു, ഗുരുവിന്റെ പാദുകകൾ, പരമഗുരു, പാദുകകൾ—ഇവയെല്ലാം ആരാധിക്കേണ്ടതാണ്. മുൻകാലത്തിലെ സിദ്ധന്മാർ, പിന്നീട് സിദ്ധമായവർ, തന്തുക്കളിലെ ശക്തികൾ, ലക്ഷ്മി, സർസ്വതി, സ്നേഹം, പ്രശസ്തി, ശാന്തി, സൗന്ദര്യം—ഇവയെല്ലാം ആരാധിക്കേണ്ടതും ഉൾക്കൊള്ളേണ്ടതുമാണ്. പോഷണം, തൃപ്തി, ഇടക്കാലത്ത് ഇന്ദ്രനും മറ്റുള്ളവരും, ഹരിയെ ആഹ്വാനിച്ചുകൊണ്ട്; സ്ഥിരത, തേജസ്, ആനന്ദം, സൗന്ദര്യം എന്നിവയും—അച്യുതൻ വേരിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഉമ്കാരമുപയോഗിച്ച്, ദേവതയുടെ ദിശയിലേക്കു മുഖം തിരിച്ചു പ്രാർത്ഥിച്ച്, കിഴക്കോട്ടു നിലകൊണ്ട്, വെള്ളം മുതലായവ സമർപ്പിച്ച്, വേരിൽ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളാൽ പൂജ നടത്തണം. ഉമ്! ഭയപ്പെടുത്തുക, ഭയപ്പെടുത്തുക! ഹൃദയത്തിലും തലയിൽതും ഭയം സൃഷ്ടിക്കണം; ചതുര്ചതുര്! ശിഖ, അഗ്നി മുതലായവ, ആയുധം, അസ്ത്രം എന്നിവ. രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ! നശിപ്പിക്കൂ, നശിപ്പിക്കൂ! കവചത്തിന് നമസ്കാരം; ഉമ് ഹ്രൂം ഫട്—അസ്ത്രത്തിനും, വേരിന്റെ ബീജത്തിനും, അവയവങ്ങൾക്കും നമസ്കാരം. കിഴക്ക്, തെക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക്—ഈ ദിശകളിൽ വാസുദേവൻ, സങ്കർഷണൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, അനിരുദ്ധൻ എന്നീ രൂപങ്ങളോടൊപ്പം പൊതിയുള്ള രൂപങ്ങൾ പൂജിക്കണം. അഗ്നി മുതലായവയിൽ ശ്രീ, സ്ഥിരത, ആനന്ദം, സൗന്ദര്യം—ഹരിയുടെ സ്വഭാവങ്ങൾ; ശംഖ്, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം എന്നിവ അഗ്നി മുതലായവയിൽ കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്. ശാരംഗം, മുദ്ഗരം, ഖഡ്ഗം, വനമാലയും പുറത്ത്; ഇന്ദ്രനും മറ്റുള്ളവരും അനന്തനും, തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് വരുണനും. ബ്രഹ്മാ, ഇന്ദ്രൻ, ഈശാനൻ എന്നിവിടയ്ക്ക് ഇടയിൽ ആയുധങ്ങളുടെ പൊതിയുള്ള പുറം; പിന്നീട് ഐരാവതം, ആട്, കാള, കുരങ്ങ്, മീൻ എന്നിവ. മാൻ, മുയൽ, കാള, ആമ, ഹംസം എന്നിവയും പുറത്ത്; പൃശ്നിഗർഭൻ, കുമുദൻ എന്നിവയും, രണ്ട് ദ്വാരപാലകർ. കിഴക്കും വടക്കും വാതിലുകളിൽ ഹരിയെ നമസ്കരിച്ച്, പുറത്ത് ബലി സമർപ്പിക്കണം; വിഷ്ണുവിന്റെ ഉപാസകർക്കും ബലി-പീഠത്തിൽ ബലിയും. വിശ്വ, വിശ്വക്ഷേനൻ എന്നിവയെ ഈശാന കോണിൽ പൂജിക്കണം; ദേവതയുടെ വലതുവശത്ത് രക്ഷാക്ഷുത്രം കെട്ടണം. വത്സരമൊട്ടും പൂജയുടെ ഫലം നൽകുന്നവനു, പൂണ്യചിഹ്നമായി ഈ യജ്ഞോപവീതം ധരിക്കണം—ഉം, നമസ്കാരം. ദേവതയുടെ സാന്നിധിയിൽ ഉപവാസവും മറ്റു നിര്യാതങ്ങളും പാലിക്കണം; ഉപവാസം മുതലായവയാൽ ദേവതയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു. എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും, കോപവും, മറ്റുള്ളവയും എത്രയും പെട്ടെന്ന് എന്നിൽ നിന്നും മായട്ടെ; ഇന്നുമുതൽ, ദേവാദികളുടെ പ്രഭുവേ, പ്രത്യേകദിവസം വരെയായി. യജ്ഞക്കാരൻ അശക്തനാണെങ്കിൽ, വ്രതധാരി രാത്രി-ഉപവാസം മുതലായവ ചെയ്യണം; ബലി സമർപ്പിച്ച ശേഷം ദേവതയെ വിടവരക്കണം, സ്തുതിയും ദിനചാര പൂജയും നടത്തണം. അഗ്നി പറയുന്നു: ഈ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് യജ്ഞസ്ഥലം അലങ്കരിക്കണം—"ബ്രാഹ്മണദേവതയ്ക്ക്, ശ്രീധരന്, അക്ഷരാത്മാവിന് നമസ്കാരം." ഋക്, യജുസ്, സാമൻ രൂപത്തിലുള്ള, തനതു ശരീരമുള്ള വിഷ്ണുവിന്—സന്ധ്യാകാലത്ത് മണ്ഡലം വരച്ച്, യജ്ഞസാമഗ്രികൾ കൊണ്ടുവരണം. കൈ കാൽ കഴുകി, അർഘ്യപാത്രം വയ്ക്കണം; അർഘ്യജലം തലക്കും വാതിലിനും മറ്റ് സ്ഥലങ്ങൾക്കും ചൂളണം. വാതിലിൻ പൂജ ആരംഭിച്ച്, ദ്വാരപാലകരെ ആദരിക്കണം; അശ്വത്ത, ഉദുമ്പര, വട, പ്ലക്ഷ എന്നിവ കിഴക്കും മറ്റ് ദിശകളിലും വയ്ക്കണം. കിഴക്കിൽ ഇൻദ്രശോഭന എന്ന ഋക്, യമസുഭദ്രക എന്ന യജുസ്, സുധൻവൻ എന്ന സാമൻ, സോഹോത്രക എന്ന അതർവൻ—സോമയുമായി—ഉപയോഗിക്കണം. ദ്വാരത്തിന്റെ അറ്റങ്ങളിൽ പതാകകളും, കുമുദം തുടങ്ങിയ രണ്ട് കലശങ്ങളും; ഓരോ വാതിലിലും അതാത് ദേവതയെ പേരോടെ പൂജിക്കണം; കിഴക്കിൽ പൂന്തുലസിയുള്ള പൂർണ്ണ നീലതാമര. ആനന്ദൻ, നന്ദനൻ, ദക്ഷൻ, വീരസേനൻ, സുഷേനകൻ, സംഭവൻ, പ്രഭവൻ—ഈ സുഭാവമുള്ള ദ്വാരപാലകരെയും പൂജിക്കണം. ആയുധമന്ത്രം ജപിച്ച്, പൂക്കൾ ചിതറിച്ച്, തടസ്സങ്ങൾ നീക്കി അകത്തുകടക്കണം; പഞ്ചഭൂത ശുദ്ധിയും, നിർദേശിച്ച മുദ്രയും കാണിക്കണം. ശിഖാമന്ത്രം "ഫട്" എന്നതോടെ സമാപിക്കുന്നതും ജപിച്ച്, കിഴക്കിൽ കടുക് വിതറണം; വാസുദേവനുമായി പശുജലം, സങ്കർഷണനുമായി പശുചർമ്മം. പ്രദ്യുമ്നനുമായി പാൽ; നാരായണനുമായി തൈര്, നെയ്യ്; ഓരോ ദേവതയിലും നെയ്യിന്റെ അളവ് കൂട്ടിക്കൊണ്ടു. നെയ്യുള്ള ഒരു പാത്രത്തിൽ ഇവയെല്ലാം ചേർത്ത് "പഞ്ചഗവ്യം" എന്നു വിളിക്കുന്നു; അതിൽ ഒരു ഭാഗം മണ്ഡപം ചൂളാൻ, മറ്റൊന്ന് പാനത്തിന്. കുളിക്കാൻ, പത്തു കലശങ്ങളിൽ, ഇന്ദ്രൻ തുടങ്ങി ലോകപാലകരെ പൂജിക്കണം; അവരെ പൂജിക്കാൻ കല്പന പ്രഖ്യാപിച്ച്, ഹരിയുടെ ക്രമം പാലിക്കണം. യജ്ഞസാമഗ്രികൾ സംരക്ഷിച്ച്, ബലികൾ ചിതറിക്കണം; മൂലമന്ത്രം നൂറ്റൊമ്പത് പ്രാവശ്യം ജപിച്ച്, കുശഗ്രാസം എടുക്കണം. വടക്കുകിഴക്കിൽ ഒരു കലശവും, അതിൽ വർദ്ധനീ ദേവിയും സ്ഥാപിക്കണം; കലശത്തിൽ ഹരിയെ അവയവങ്ങളോടും, വർദ്ധനിയിൽ ആയുധം പൂജിക്കണം. വർദ്ധനിയും ചിന്നദാരയും കൈവശം വച്ച്, യജ്ഞഗൃഹം ചുറ്റി, ചൂളണം നടത്തണം; പിന്നെ കലശം കൊണ്ടുവന്ന് സ്ഥിരമായ സീറ്റിൽ പൂജിക്കണം. അഞ്ചു രത്നങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും അലങ്കരിച്ച കലശത്തിൽ, ഹരിയെ ചന്ദനവും മറ്റും ഉപയോഗിച്ച് പൂജിക്കണം; വർദ്ധനിയിൽ, സ്വർണം ചേർത്തതിൽ, ഇടതുവശത്ത് ആയുധം പൂജിക്കണം. അതിനടുത്ത്, വാസ്തുലക്ഷ്മിയെയും ഭൂവിനായകനെയും പൂജിക്കണം; വിഷ്ണുവിന് സീറ്റ് സ്ഥാപിക്കണം, ഉദയാഡി തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിലും അതുപോലെ. ഒമ്പത് പൂർണ്ണ കലശങ്ങൾ, ദോഷമില്ലാതെ, ഒമ്പത് കോണുകളിൽ വയ്ക്കണം; അവയിൽ കാല്കഴുകാൻ, അർഘ്യത്തിന്, പാനത്തിന്, പഞ്ചഗവ്യത്തിന് ജലം വയ്ക്കണം. യജ്ഞാരംഭത്തിൽ, കിഴക്കു ഭാഗത്തെ കലശത്തിൽ നിന്ന്, അഞ്ച് അമൃതങ്ങൾ, ജലം, പാൽ, തൈര്, തേൻ, ചൂടുള്ള ജലം, നാലു തവണ കാല്കഴുകൽ സമർപ്പിക്കണം. പദ്മം, ശ്യാമകം, ദർവ, വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാര്യ—ഇവ കാല്കഴുകലിന്; അങ്ങനെ, അഷ്ടപദാർപ്പണം വിവരണം, യവം, സുഗന്ധഫലം, അരി. കുശം, സിദ്ധാർത്ഥപൂക്കൾ, എള്ള്, മറ്റു ദ്രവ്യങ്ങൾ—ബലിയ്ക്ക്; പാനജലത്തിൽ ഗ്രാമ്പൂ, കക്കോള എന്നിവ ചേർക്കണം. ദേവതയെ മൂലമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച്, അഞ്ചു അമൃതങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് കുളിപ്പിക്കണം; ശുദ്ധജലം മധ്യകലശത്തിൽ വച്ച്, ദേവതയെ അതിൽ മുങ്ങിക്കളയണം. ഇങ്ങനെ, യജ്ഞസ്ഥലത്തിലെയും, ദേവതാരാധനയിലെയും ക്രമം, ഭക്തി, ശുദ്ധി, സ്തുതികൾ, സംരക്ഷണം, സമർപ്പണം, വ്രതങ്ങൾ—എല്ലാം അനുഷ്ഠാനപരമായി, ഹരിയുടെ കൃപയോടെ, വിശ്വാസവും ഭക്തിയും ചേർത്ത് നടപ്പിലാക്കണം.