വൈഷ്ണവ സേവകരുടെ ഉപയോക്താവായ പുരുഷൻ, യജ്ഞശാലയിൽ ഹരിയെ ആരാധിക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ, ആദ്യം ആസനത്തിന്റെ അളവിനെ കുറിച്ച് ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. കെട്ട് അവസാനിക്കുന്നിടത്തും, വളയത്തിന്റെ അറ്റത്തുമാണ് ആസനത്തിന്റെ അളവ് നിർണ്ണയിക്കേണ്ടത്. എത്രയും സാധ്യമായത്ര താണുകളും കുരുക്കുകളും, വൈഷ്ണവ സേവകനായി ഒരുക്കപ്പെടുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ, പതിനേഴു താണുകൾ, മൂന്നു താണുകൾ കൊണ്ട് വിഭജിച്ച്, റോചന, അഗുരു, കർപ്പൂർ, മഞ്ഞൾ, കുങ്കുമം എന്നിവയും ഉപയോഗിക്കാം. ശ്രീഹരിയെ ചന്ദനവും മറ്റു സുഗന്ധവസ്തുക്കളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കുകയും, സ്നാനവും സന്ധ്യാവന്ദനാദികളും നിർവഹിക്കുകയും വേണം. പതിനൊന്നാം ദിവസം, ഭഗവാൻ ഹരിയെ യജ്ഞശാലയിൽ ആരാധിക്കുന്നു. എല്ലാ സേവകരുടെയും ബലിയും, അൽത്താരയിൽ അർപ്പിക്കുകയും, വയലിന്റെ കാവൽക്കാർക്ക് വസ്ത്രവും, വാതിൽക്കൽ സമ്പത്തും അർപ്പിക്കുന്നു. ധാത്രി, ദക്ഷ, വിദാത്രി, ഗംഗാ, യമുനാ, ശംഖം, താമരം, നിധികൾ തുടങ്ങിയവരെ പൂജിക്കുന്നു. മദ്ധ്യത്തിൽ, സ്ഥലത്തിലെ ദോഷങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നു. “ഓം ഹ്രൂം ഹഃ ഫട് ഹ്രം” എന്ന മന്ത്രങ്ങളിലൂടെ, ഗന്ധത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത്വം പിൻവലിക്കുന്നു; അതുപോലെ രുചി, രൂപം, സ്പർശം, ശബ്ദം എന്നിവയുടെ സൂക്ഷ്മത്വവും പിൻവലിക്കുന്നു. ഈ അഞ്ച് പിൻവലിക്കൽ completed ചെയ്ത്, ഭൂമണ്ഡലത്തെ, ചതുരാകൃതിയിലുള്ള, മഞ്ഞ നിറത്തിലുള്ള, ദർപ്പണചിഹ്നം ഉള്ള മണ്ഡലമായി ഗന്ധത്വത്തിന്റെ രൂപമായി ധ്യാനിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രനെ, കാൽജോഡികളുടെ മധ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിത ദേവതയായി ധ്യാനിക്കുന്നു; ശുദ്ധമായ രുചിത്വം അണിയിച്ച ശേഷം, അതിനെ പിൻവലിക്കുന്നു. വീണ്ടും, രുചി, രൂപം, സ്പർശം, ശബ്ദം എന്നിവയുടെ സൂക്ഷ്മത്വം മന്ത്രങ്ങളിലൂടെ പിൻവലിക്കുന്നു. കാൽമുട്ടയും നാഭിയും തമ്മിലുള്ള മധ്യത്തിൽ, വെള്ള നിറത്തിലുള്ള, താമര ചിഹ്നമുള്ള, അർദ്ധചന്ദ്രാകൃതിയിലുള്ള, വരുണനെ ദേവതയായി ധ്യാനിക്കുന്നു. നാലു പിൻവലിക്കൽ completed ചെയ്ത്, രുചിത്വം പിൻവലിക്കുന്നു; രൂപത്വം, രൂപത്വം കൊണ്ടും പിൻവലിക്കുന്നു. ഭൂമിയുടെ, സ്പർശത്തിന്റെ, ശബ്ദത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത്വം മന്ത്രങ്ങളിലൂടെ പിൻവലിക്കുന്നു. ഈ മൂന്ന് പിൻവലിക്കൽ completed ചെയ്ത്, അഗ്നിമണ്ഡലത്തെ, ത്രികോണമാക്കിയ, നാഭിയും കണ്ഠവും തമ്മിലുള്ള മദ്ധ്യത്തിൽ, ചുവപ്പ് നിറത്തിലുള്ള, സ്വസ്തിക ചിഹ്നമുള്ള രൂപത്തിൽ ധ്യാനിക്കുന്നു. അഗ്നിയെ അധിഷ്ഠിത ദേവതയായി ധ്യാനിച്ച്, ശുദ്ധമായ സ്പർശത്വം ദ്രവീകരിക്കുന്നു; സ്പർശവും ശബ്ദവും പിൻവലിക്കുന്നു. രണ്ട് പിൻവലിക്കൽ completed ചെയ്ത്, പുക നിറമുള്ള, ശുദ്ധമായ ചന്ദ്രചിഹ്നമുള്ള മണ്ഡലത്തിൽ, യോഗധ്യാനത്തിലൂടെ സ്പർശവും ശബ്ദവും പിൻവലിക്കുന്നു. ഒറ്റ പിൻവലിക്കൽ completed ചെയ്ത്, ശബ്ദത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത്വം പിൻവലിക്കുന്നു; ശുദ്ധമായ ക്രിസ്റ്റൽ പോലെയുള്ള ആകാശം, മൂക്കിന്റെ അറ്റത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അതിനെ പിൻവലിക്കുന്നു. ഉണക്കൽ തുടങ്ങിയ രീതികളിലൂടെ, ഈ ക്രമത്തിൽ സ്ഥലം ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; കാലിൽ നിന്ന് തലമുടി വരെ ശരീരം ഉണങ്ങിയതുപോലെ ധ്യാനിക്കുന്നു. “യം” “വം” എന്ന അക്ഷരങ്ങളിലൂടെ, ശരീരം അഗ്നിപൂജയുടെ മാലയാൽ ചുറ്റുന്നു; ഇതിലൂടെ, ശരീരം ബ്രഹ്മൻ ദ്വാരത്തിലൂടെ പുറത്ത് കൊണ്ടുപോകുന്നു. ബിന്ദുവിനെ അമൃതമായി ധ്യാനിച്ച്, ശരീരം ചിതാഭസ്മം കൊണ്ട് നിറച്ചു, ശരീരത്തെ ദൈവീകമാക്കുന്നു. കൈയും ശരീരവും ന്യാസം നിർവഹിച്ച്, മനസ്സിൽ പൂജ ചെയ്യുന്നു; ഹൃദയതാമരയിൽ, മനസ്സിൽ പൂക്കൾ കൊണ്ട്, വിഷ്ണുവിനെയും അവന്റെ അങ്കങ്ങളെയും ആരാധിക്കുന്നു. മൂലമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച്, ദേവതകളുടെ അധിപനായ, ഭോഗ-മോക്ഷദായകൻ, “സ്വാഗതം, ദേവതകളുടെ അധിപനായ കേശവ, ഇവിടെ സാന്നിധ്യം വഹിക്കൂ” എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. മനസ്സിൽ ശുദ്ധമായി രൂപീകരിച്ച പൂജ സ്വീകരിക്കുമാറ് അപേക്ഷിക്കുന്നു. tortoise എന്ന അധാരശക്തിയെ, പിന്നീട് അനന്തനെ, തുടർന്ന് ഭൂമിയെ ആരാധിക്കുന്നു. മദ്ധ്യത്തിൽ അഗ്നിയും മറ്റ് ദേവതകളും, ധർമ്മം തുടങ്ങിയവയും, അധർമത്തിൽ ഇന്ദ്രനെയും; മദ്ധ്യത്തിൽ താമരയും, മായയും അവിദ്യയും. കാലതത്ത്വം, സൂര്യാദി ഗോളങ്ങൾ, പക്ഷിരാജാവ്; വायु മുതൽ ഈശാനൻ വരെ ദേവതാശ്രം, ഗുരുപരമ്പരയിൽ. സരസ്വതിയെ, നാരദനെ, നലകുബരനെ, ഗുരുവിനെയും ഗുരുവിന്റെ പാദുകകളെയും, പരമഗുരുവിനെയും, പാദുകകളെയും ആരാധിക്കുന്നു. പഴയ സിദ്ധന്മാരെയും, പിന്നീട് സിദ്ധിച്ചവരെയും, പുഷ്പദളങ്ങളിൽ ഉള്ള ശക്തികളെയും; ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി, സ്നേഹം, പ്രശസ്തി, ശാന്തി, സൗന്ദര്യം എന്നിവയെ. പോഷണം, തൃപ്തി, മദ്ധ്യത്തിൽ ഇന്ദ്രനും മറ്റ് ദേവതകളും, ഹരിയെ ആഹ്വാനിച്ചും; സ്ഥിരത, പ്രതാപം, ആനന്ദം, സൗന്ദര്യം എന്നിവയും—അച്യുതനെ മൂലത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഓം. ദേവതയിലേക്ക് മുഖം തിരിച്ചു, കിഴക്കോട്ട് സാന്നിധ്യം വഹിച്ച്, ജലാദികൾ അർപ്പിച്ച്, മൂലത്തിൽ സുഗന്ധവസ്തുക്കളാൽ പൂജ ചെയ്യുന്നു. “ഓം. ഭയപ്പെടുത്തൂ, ഭയപ്പെടുത്തൂ! തലയും ഹൃദയവും വീണ്ടും ഭയപ്പെടുത്തൂ; ചതുക്ക, ചതുക്ക! കേശം, അഗ്നി മുതലായവയിൽ, ആയുധവും അസ്ത്രവും.” “രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ! നശിപ്പിക്കൂ, നശിപ്പിക്കൂ! കവചത്തിന് നമസ്കാരം; ഓം ഹ്രൂം ഫട്, അസ്ത്രത്തിനും, മൂലബീജത്തിനും അങ്കങ്ങൾക്കും നമസ്കാരം.” കിഴക്ക്, തെക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക്—നാലു ദിശകളിൽ വാസുദേവ, സങ്കർഷണ, പ്രദ്യുമ്ന, അനിരുദ്ധ എന്നീ രൂപങ്ങൾ പൂജിക്കുന്നു. അഗ്നി മുതലായവയിൽ, ശ്രീ, സ്ഥിരത, ആനന്ദം, സൗന്ദര്യം—ഹരിയുടെ ആവിഷ്കാരങ്ങൾ; ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, താമരം—കിഴക്കിൽ നിന്ന് തുടക്കം. ശാർംഗം വില്ലും, മുഷ്ടികവും, ഖഡ്ഗവും, വനമാലയും പുറത്തു; ഇന്ദ്രനും അനന്തനും, തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് വരുണനും. ബ്രഹ്മാ, ഇന്ദ്ര, ഈശാനൻ—ഇവരുടെ ഇടയിൽ ആയുധങ്ങൾക്കുള്ള കവചം; എയർാവതം, ആട്, കാള, കുരങ്ങ്, മീൻ എന്നിവ. മാൻ, ഉലവ, കാള, ആമ, ഹംസം എന്നിവയും പുറത്തു; പൃശ്നിഗർഭ, കുമുദ എന്നിവയും, രണ്ട് ജോഡികൾ വാതിലിൽ കാവൽക്കാർ. കിഴക്കും വടക്കും വാതിലുകളിൽ ഹരിയെ നമസ്കരിച്ച്, പുറത്തു ബലി അർപ്പിക്കുന്നു; വിഷ്ണുവിന്റെ സേവകരെ നമസ്കരിച്ച്, ബലിപീഠത്തിൽ അർപ്പിക്കുന്നു. വിശ്വ, വിശ്വക്ഷേന എന്നിവരെ ഈശാന കോണിൽ പൂജിക്കുകയും, ദേവതയുടെ വലത് കൈയിൽ രക്ഷാബന്ധനം കെട്ടുകയും ചെയ്യുന്നു. വർഷം മുഴുവൻ പൂജയുടെ ഫലദായകനായി, ഉപവിഭൂഷണമായ പവിത്രം ധരിക്കുന്നു—ഓം, നമസ്കാരം. ദേവതയുടെ സാന്നിധിയിൽ ഉപവാസം തുടങ്ങിയ നിരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തുന്നു; ഉപവാസം മുതലായ നിരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ ദേവതയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു. എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും, കോപവും, മറ്റ് ദോഷങ്ങളും എനിക്ക് ഇനി ഒരുവിധത്തിലും നിലനിൽക്കരുതേ; ഇന്നുമുതൽ, ദേവതകളുടെ അധിപനായോ, പ്രത്യേകദിനം വരെയും. യജ്ഞദാതാവ് അശക്തനാണെങ്കിൽ, വ്രതധാരി രാത്രിഉപവാസം മുതലായവ നിർവഹിക്കണം; ബലി അർപ്പിച്ച ശേഷം, ദേവതയെ വിടവാങ്ങിക്കുകയും, സ്തുതി ചെയ്യുകയും, ദൈനന്ദിന പൂജയും നിർവഹിക്കുന്നു. അഗ്നി പറയുന്നു: ഈ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച്, യജ്ഞസ്ഥലത്തെ അലങ്കരിക്കണം: “ബ്രാഹ്മണരുടെ ദേവതയായ ശ്രീധരനു, അക്ഷരാത്മാവിനു നമസ്കാരം.” വിഷ്ണുവിനെ—ഋക്, യജുസ്, സാമൻ രൂപമായ, ശബ്ദരൂപമായ ദേഹമുള്ളവനെ—സന്ധ്യാകാലത്തിൽ മണ്ഡലം വരച്ച്, യജ്ഞസാമഗ്രികൾ കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്യണം. ഇങ്ങനെ, യജ്ഞശാലയിൽ, യജ്ഞത്തിനുള്ള എല്ലാ ക്രമങ്ങളും, ദേവതാരാധനയും, മാനസിക പൂജയും, വ്രതനിർവഹണവും, ദൈവിക സംരക്ഷണവും, സങ്കല്പവും, അർപ്പണങ്ങളും അനുസരിച്ച്, ഭക്തി, ശുദ്ധി, അർപ്പിതത്വം, ദൈവികത്വം എന്നിവയോടെ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കുന്നു.