സമരത്തിന്റെ വിവിധ കലകളും, അതിന്റെ ഗതികളും, ധർമ്മത്തിന്റെ നിയമങ്ങളും, മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ വഴിതിരിവുകളും ആഗ്നി പുരാണത്തിലെ ഈ ശ്രേണിയിലെ ശ്ലോകങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു. ആദ്യമായി, യുദ്ധത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാവുന്ന പല വകയുടെ പ്രയോഗങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നു. മേലോട്ടു പ്രഹരിക്കുന്നതും, ശത്രുവിനെ കൊല്ലുന്നതും, പശുവിന്റെ മൂത്രം പോലെ ഉള്ള ഭാവവും, ഇടത്തും വലത്തും ചലനങ്ങളും, തടസ്സങ്ങൾ കടക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ദണ്ഡവും, കരവീര ദണ്ഡവും, ശത്രുവിനെ കുഴപ്പത്തിലാക്കുന്ന വിദ്യകളും ഇതിലുണ്ട്. അങ്ങനെ, തൊട്ടടുത്ത് കെട്ടുന്നതും, അപാമാർഗ്ഗം എന്ന വിദ്യയും, അതിശക്തമായ പ്രഹരവും, സുദർശനം, സിംഹത്തിന്റെ ചാടൽ, ആനയുടെ ചാടൽ, കഴുതയുടെ ചാടൽ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഗദയുടെ പ്രവർത്തനവും, മല്ലയുദ്ധത്തിലെ തന്ത്രങ്ങളും – വലിച്ചെടുക്കൽ, വളച്ചുപിടിക്കൽ, കൈകളുടെ മൂലഭാഗം – ഇവയെയും അറിയേണ്ടതാണ്. കഴുത്ത് തിരിക്കുക, പിറ്റുപൊട്ടിക്കൽ പോലുള്ള ഭയാനകമായ പ്രവർത്തികൾ, മറിച്ചും മറിച്ചുമുള്ള പ്രയോഗങ്ങൾ, ആട്ടിൻകൂടിയുടെയും മാടിൻകൂടിയുടെയും വധം എന്നിവയും വിവരിക്കുന്നു. കാൽകൊണ്ട് പ്രഹരിക്കൽ, തകർക്കൽ, അരയിൽ ഉയർത്തൽ, ശരീരത്തെ അണിയിച്ചുകെട്ടൽ, ചുമലിൽ കയറൽ, നിലം വൃത്തിയാക്കൽ – ഇവയും സമരത്തിലെ ഭാഗങ്ങളാണ്. നെഞ്ചിലും നെറ്റിയിലും പ്രഹരിക്കൽ, വ്യക്തതയുള്ള പ്രയോഗങ്ങൾ, മേലോട്ടു എറിയൽ, താഴോട്ടു കുലുക്കൽ, ക്രമരഹിതമായ ചലനം എന്നിവയും വിവരിക്കുന്നു. ആനയുടെ ചുമലിൽ നിന്ന് താഴോട്ട് എറിയൽ, തിരിച്ചു പോകൽ, ദൈവീയമായ വഴികൾ, താഴോട്ടുള്ള വഴികൾ, തെറ്റായ ദിശയിൽ ചലനം എന്നിവയും സമരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ദണ്ഡംകൊണ്ട് പ്രഹരിക്കൽ, താഴോട്ട് എറിയൽ, ഭൂമിയെ കീറുക, മുട്ടുകൾ, കൈകൾ, അംഗങ്ങൾ കെട്ടുക – ഇതൊക്കെ ഭയാനകമായ യുദ്ധപ്രയോഗങ്ങൾ. പിന്നീട്, പിന്നിൽ നിന്ന് പ്രഹരിക്കൽ, വെള്ളംകൊണ്ട് പ്രയോഗം, പ്രകാശം, കൈകൾ കെട്ടൽ; യുദ്ധത്തിൽ, ആയുധങ്ങളും കവചങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ആനകളും മറ്റ് ജീവികളും ചെയ്യേണ്ടതാണിത്. മികച്ച ആനക്കൊമ്പ് കൈവശം വയ്ക്കുന്നവർ, കഴുത്തിൽ ഒരാൾ, ചുമലിൽ രണ്ട്, രണ്ട് വില്ലാളികൾ, രണ്ട് വാളാളികൾ – ആനയിൽ ഇവർ ഉണ്ടായിരിക്കണം. രഥത്തിൽ, യുദ്ധത്തിൽ, ആനയിൽ – മൂന്നു കുതിരപ്പടക്കാർ ഉണ്ടായിരിക്കണം; കുതിരയെ സംരക്ഷിക്കാൻ മൂന്നു വില്ലാളികൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വില്ലാളിയെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഒരു കവചധാരി വേണം; ആയുധം തന്റെ മന്ത്രങ്ങളാൽ പൂജിച്ച്, മൂന്ന് ലോകങ്ങളെ കുഴപ്പത്തിലാക്കുന്ന ഗ്രന്ഥം ഉപയോഗിക്കണം. ഇതിന്റെ പിന്നാലെ, ആഗ്നി തന്റെ വചനത്തിൽ നിയമവ്യവസ്ഥയുടെ സുതാര്യത വിശദീകരിക്കുന്നു. അവയെ ശരിയും തെറ്റും വേർതിരിക്കുന്നതായും, നാലു പാദങ്ങൾ, നാലു അടിസ്ഥാനങ്ങൾ, നാലു മാർഗങ്ങൾ ഉള്ളതായും പറയുന്നു. ഇത് നാലു ഗുണങ്ങൾ, നാലു കാര്യങ്ങൾ, നാലു പ്രവർത്തനങ്ങൾ, എട്ടു അംഗങ്ങൾ, പതിനെട്ടു വിഭാഗങ്ങൾ, നൂറു ശാഖകൾ എന്നിവയോടെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. മൂന്നു ഉത്ഭവങ്ങൾ, രണ്ടു തരം കേസുകൾ, രണ്ടു വാതിൽ, രണ്ടു വഴികൾ – ഇവയുണ്ട്. ധർമ്മം, നിയമപ്രക്രിയ, ആചാരം, രാജാക്കന്റെ ആജ്ഞ – ഇവയാണ് അടിസ്ഥാനങ്ങൾ. നിയമപ്രക്രിയയുടെ നാലു പാദങ്ങളിൽ അവസാനത്തേത് ആദ്യത്തെ ഉറപ്പാക്കുന്നു; ഇതിൽ ധർമ്മം സത്യം നിലനിൽക്കുന്നു, നിയമം സാക്ഷികളിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു. ആചാരം ജനങ്ങളുടെ ആകെ പെരുമാറ്റമാണ്, രാജആജ്ഞ രാജാവിന്റെ ഉത്തരവ്; നാലു മാർഗങ്ങൾകൊണ്ട് സാധ്യമായതിനാൽ അതാണ് അതിന്റെ പേര്. നാലു വർണങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനാൽ, നാലു ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ട്; പ്രവർത്തകൻ, സാക്ഷികൾ, സത്യവാദികൾ, രാജാവ് – ഇവയാണ്. പ്രവർത്തകൻ നാലു മേഖലകളിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്നു: ധർമ്മം, ധനം, പ്രശസ്തി, ലോകക്ഷേമം – അതാണ് പ്രവർത്തനത്തിന്റെ വ്യാപ്തി. നാലു പ്രവർത്തകരാൽ സാധ്യമായതിനാൽ, രാജാവ്, വ്യക്തി, ന്യായാധികാരി, ശാസ്ത്രം, അക്കൗണ്ടന്റ്, എഴുത്തുകാരൻ – ഇവയാണ്. സ്വർണം, അഗ്നി, ജലം – ഇവയാണ് എട്ടു അംഗങ്ങൾ; ഇച്ഛ, ക്രോധം, ലോഭം – ഈ മൂന്നു ഉത്ഭവങ്ങൾ. മൂന്നു ഉത്ഭവങ്ങൾക്കു മൂന്നു തർക്കങ്ങൾ; രണ്ടു തരം കേസുകൾ – സംശയത്തിൽ നിന്നുള്ളതും, സത്യാവസ്ഥയിൽ നിന്നുള്ളതും. സംശയം ആറു ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിക്കുന്നു; സത്യാവസ്ഥ കാണുന്നതിൽ നിന്നു. രണ്ടു ജ്ഞാനബന്ധങ്ങൾക്കു രണ്ടു വാതിൽ. ആദ്യവചനമാണ് അവകാശം, മറുപടി അതിന്റെ പിന്നാലെ; യഥാർത്ഥം അല്ലെങ്കിൽ കപടം പിന്തുടരുന്നതിനാൽ രണ്ടു വഴികൾ. കടം, കൊടുക്കേണ്ടത്, കൊടുക്കാത്തത്, ആരാണ്, എവിടെയാണ്, എങ്ങനെയാണ്, എന്താണ്; കൊടുക്കൽ, സ്വീകരിക്കൽ, ബാധ്യത – ഇതാണ് കടം സ്വീകരിക്കൽ. സ്വന്തം വസ്തു സംശയമില്ലാതെ ഏൽപ്പിക്കുന്നത് – ഇത് 'ഡെപോസിറ്റ്' എന്നാണ് നിയമവിദഗ്ധർ പറയുന്നത്. വ്യാപാരികൾ തുടങ്ങിയവർ ചേർന്ന് പ്രവർത്തനം നടത്തുമ്പോൾ, അതിൽ നിന്നുള്ള ഉത്ഭവം 'നിയമപ്രവൃത്തി' എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്. ശരിയായി വസ്തു കൊടുത്ത്, പിന്നെ തിരിച്ചെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് – 'കൊടുത്തു തിരികെ കിട്ടാത്തത്' എന്ന തർക്കം. സേവനം ചെയ്യാമെന്നു സമ്മതിച്ച്, സേവനം ചെയ്യാതെ പോകുന്നത് – 'സേവനം ചെയ്യാത്തത്' എന്ന തർക്കം. ജോലിക്കാരുടെ വേതനം കൊടുക്കലും സ്വീകരിക്കലും സംബന്ധിച്ച നിയമങ്ങൾ; വേതനം കൊടുക്കാതിരിക്കുക – തർക്കം. മറ്റൊരാളുടെ നഷ്ടപ്പെട്ടോ, ഏൽപ്പിച്ചോ വസ്തു കണ്ടെത്തി, ബലമായി എടുത്ത് രഹസ്യമായി വിൽക്കുന്നത് – മറ്റൊരാളുടെ വസ്തുവിന്റെ അനധികൃത വിൽപ്പന. വസ്തു വിലക്ക് വിൽപ്പന നടത്തിയിട്ടു, വില വിൽപ്പനക്കാരന് കൊടുക്കാത്തത് – 'വിൽപ്പനയ്ക്ക് ശേഷം കൊടുക്കാത്തത്' എന്ന തർക്കം. വാങ്ങിയ വസ്തുവിൽ തൃപ്തിയില്ല, അല്ലെങ്കിൽ വസ്തുവിൽ ദോഷമുണ്ടെന്ന് കരുതുന്ന വാങ്ങുന്നവർ – 'തെറ്റായ വിൽപ്പന' എന്ന തർക്കം. മതഭ്രഷ്ടന്മാർ, വ്യാപാരികൾ തുടങ്ങിയവരുടെ ഇടയിൽ ഉള്ള നിയമങ്ങൾ – 'അംഗീകാരം'; അതിന്റെ ലംഘനം – തർക്കം. ഭൂമിയുടെ അതിരുകൾ, കെട്ടുകൾ, വയൽഭാഗങ്ങൾ, കൃഷി ചെയ്തതും ചെയ്യാത്തതും – അതിന്റെ തർക്കം 'ഭൂമി സംബന്ധിച്ച തർക്കം'. സ്ത്രീ-പുരുഷ വിവാഹനിയമങ്ങൾ – 'സമൂഹം സംബന്ധിച്ച തർക്കം'. മക്കൾ പിതാവിന്റെ വസ്തു വിഭജിക്കുന്നതും – 'വാരസുവകാശം സംബന്ധിച്ച തർക്കം'. ശക്തിയോടെ, അഹങ്കാരത്തോടെ, അപ്രതീക്ഷിതമായി ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനം – 'ഹിംസാപ്രവൃത്തി' എന്ന തർക്കം. ദേശവും വർഗ്ഗവും കുടുംബവും സംബന്ധിച്ച അപമാനങ്ങൾ ചേർന്ന വാക്കുകൾ – 'വാക്ക് ദോഷം'. കൈ, കാൽ, ആയുധം, അഗ്നി മുതലായവ ഉപയോഗിച്ച് മറ്റൊരാളുടെ ശരീരത്തിൽ പ്രഹരിക്കൽ – 'ശാരീരിക ദോഷം'. ഇങ്ങനെ, യുദ്ധത്തിലെ വിവിധ പ്രയോഗങ്ങൾ മുതൽ, മനുഷ്യരുടെ ഇടയിൽ ഉടലെടുക്കുന്ന തർക്കങ്ങൾ വരെ, ആഗ്നി പുരാണം വിശദമായി അതിന്റെ ക്രമത്തിൽ, സാക്ഷ്യവുമായും, ആചാരവുമായും, രാജആജ്ഞയുമായും, ധർമ്മവുമായും വിശദീകരിക്കുന്നു.