ബ്രാഹ്മണന്റേ, ലക്ഷ്യത്തെ അച്ചുതണ്ടിയായി വെടിവെച്ചശേഷം അവിടെ ‘ദൃഢം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് ലക്ഷ്യങ്ങളുണ്ട്; അതുപോലെ തന്നെ വളരെ പ്രയാസമുള്ള രണ്ട് ലക്ഷ്യങ്ങളും, വൈവിധ്യമാർന്നതും ദുഷ്കരവുമായ രണ്ട് ലക്ഷ്യങ്ങളും അവിടെ കാണപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ദൃഢമായ ലക്ഷ്യങ്ങളിൽ താഴ്ന്നതോ മൂർച്ചയുള്ളതോ ഉൾപ്പെടുന്നില്ല; താഴ്ന്നത് ദുഷ്കരമായതായാണ് പറയപ്പെടുന്നത്, അതുപോലെ ഉയർന്നതും. തലയും ശരീരവും തമ്മിലുള്ള മദ്ധ്യഭാഗം ‘വൈവിധ്യമാർന്നതും ദുഷ്കരവുമായതും’ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇങ്ങനെ വിവിധ ലക്ഷ്യങ്ങൾ കൂട്ടമായി നിർമിച്ച്, വലതുകൈയും ഇടതുകൈയും ഉപയോഗിച്ച് അഭ്യസിക്കേണ്ടതാണ്. ആദ്യം ലക്ഷ്യം നേടുന്ന വീരൻ ഉയർന്നു കയറിയിരിക്കണം, പിന്നീട് മറ്റവൻ; ഇത്തരം ക്രമം തന്നെ ആചാരപ്രകാരം ആചരിക്കാൻ ഉചിതമാണ്. ആ ലക്ഷ്യത്തിനായി കൂടുതൽ വട്ടം കറക്കേണ്ടതുണ്ട്; അവിടെ തന്നെ അങ്കം ഉറപ്പിച്ച് ഈർപ്പം ചിറകുള്ള അമ്പ് സ്ഥാപിക്കണം. കറങ്ങുന്നതോ നീങ്ങുന്നതോ അത്യന്തം സ്ഥിരമായതോ ആയ ലക്ഷ്യം ഏതായാലും, അതിനെ എല്ലാ ദിശകളിലും തട്ടി, പൊട്ടിച്ചു, വെട്ടി, ദുഃഖിപ്പിച്ചോ അതിനെ കീഴ്പ്പെടുത്തണം. പ്രവൃത്തിയും അഭ്യസനവും അറിയുന്നവൻ ഈ നിയമം മനസ്സിലാക്കി അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കണം. മനസ്സ്, ദൃഷ്ടി, ദർശനം എന്നിവയാൽ യോഗിയായ വില്ലാളൻ ആത്മനിയന്ത്രണം നേടണം. അഗ്നി പറഞ്ഞു: കൈ, മനസ്സ്, ദൃഷ്ടി എന്നിവയിൽ പൂർണ്ണമായും പ്രാവീണ്യം നേടിയവനും, ലക്ഷ്യത്തിൽ വിജയിച്ചവനും, ഉറപ്പായ വിജയം നേടിയശേഷം വാഹനം കയറിയിരിക്കണം. പാശം പത്ത് അളവ് നീളമുള്ളതും വൃത്താകൃതിയിലുള്ളതും കൈയുടെ അറ്റത്ത് കെട്ടിയതും ആയിരിക്കണം; അതിന് പരുത്തി, മുന്ജ്, ആനഞ്ച, പൊൻതന്തു, കവചം മുതലായവയുടെ ദൃഢമായ നൂലുകൾ ഉപയോഗിക്കണം. വളരെ ശക്തരായ മറ്റു ചിലർക്കായി, അതിനെ നന്നായി ചുറ്റി, മുപ്പതു മടങ്ങ് നീളമുള്ളതാക്കി, നന്നായി ചുരുട്ടണം. അധ്യാപകൻ അതിന്റെ സ്ഥലം കളരിയിൽ ഒരുക്കണം; ഇടത് കൈയിൽ പിടിച്ച്, വലത് കൈയിൽ ഉയർത്തണം. പാശം വളയാകൃതിയിൽ ഒരുക്കി, തലക്കു മുകളിലൂടെ ഒരു വട്ടം കറക്കി, ഉടനെ ത്വരയോടെ തൊപ്പി ധരിച്ച പുരുഷന്റെ മേൽ എറിയണം. ഊന്നൽ, ചാടൽ, അലഞ്ഞു നടക്കൽ എന്നിവയിൽ യഥാവിധി പരിശീലനം നേടിയാൽ അതിനെ പ്രയോഗിക്കണം. നിയമപ്രകാരം ജയിച്ചശേഷം ബന്ധനം നടത്തണം; അരയിൽ കെട്ടി, വാൾ ഇടത് വശത്ത് തൂക്കിയിടണം. ഇടത് കൈയിൽ ഉറപ്പായി പിടിച്ച ശേഷം വലത് കൈയിൽ പുറത്തെടുക്കണം; അതിന് ആറു വിരൽ വീതിയും ഏഴ് അളവ് ഉയരവുമുണ്ടാകണം. ഇരുമ്പ് ദണ്ഡങ്ങളും വിവിധ കവചങ്ങളും അര അളവ് അകലം, തുല്യമായും തിരശ്ചീനമായും ഉയർന്ന സ്ഥാനങ്ങളിലും സ്ഥാപിക്കണം. ശരിയായി എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കണം എന്നത് ഞാൻ വിശദമായി പറയുന്നു: പുതിയ ശക്തമായ കവചവും വില്ലും ശരീരത്തിൽ കെട്ടി, വലത് കൈയിൽ പുതിയ ഗദയെടുത്തു ഉയർത്തി, ഉറപ്പോടെ അടി നൽകണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ ശത്രുവിന്റെ സംഹാരം ഉറപ്പാണ്. ഇതിനുശേഷം ഇരുകൈയും ഉപയോഗിച്ച് അതിനെ അവനിൽ താഴേക്കു കൊണ്ടുവരണം; ഇത് എളുപ്പത്തിൽ ചെയ്യുമ്പോൾ സംഹാരത്തിൽ വിജയം ഉറപ്പാണ്. അഗ്നി പറഞ്ഞു: വട്ടം കറക്കൽ, അടി നൽകൽ, ചാടൽ, താഴേക്ക് പതിക്കൽ, ഓടൽ, പാറൽ, മുകളില്നിന്ന് ആക്രമിക്കൽ, കഴുകൻപോലെ താഴേക്ക് പതിക്കൽ, ആകമാനം കലഹം എന്നിവ—all ഈർപ്പവാളും കവചവും ഉപയോഗിക്കുന്ന യുദ്ധകലയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. കുലുക്കൽ, ഇളക്കൽ, ഇടതുവശത്തേക്കും വലതുവശത്തേക്കുമുള്ള ചലനം, അനാവശ്യമായ പൊട്ടിത്തെറി, ആനയുടെ കരുത്തുള്ള അടി—ഇവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭയാനകമായ പതനങ്ങൾ, പൂർണ്ണം, അർദ്ധം, മൂന്നിലൊന്ന് എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഭാഗങ്ങൾ, താമരപൂവ് പോലെയുള്ള കാല്പാടുകൾ—ഇവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. പിന്നോട്ട് നിലപാട്, മുന്നോട്ട് നിലപാട്, പന്നിയുടെ നിലപാട്, വളച്ചുനിൽക്കൽ—ഇവയെല്ലാം ചേർത്ത് മുപ്പത്തിരണ്ടു വിധം വാളും കവചവും ഉപയോഗിച്ചുള്ള യുദ്ധശാസ്ത്രത്തിൽ അറിയേണ്ടതാണ്. തിരിച്ചുപോകൽ, തിരികെ വരൽ, പിടിച്ചുകൊള്ളൽ, ലഘുവായ ചലനം, മേലോട്ട് എറിക്കൽ, താഴേക്ക് എറിക്കൽ, പിടിക്കൽ, തടയൽ—ഇവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. കഴുകന്റെ പതനം, ആനയുടെ കുടിവെപ്പ്, മുത്തലയുടെ പിടിക്കൽ—ഇവയെല്ലാം യുദ്ധത്തിൽ പാശം ഉപയോഗിക്കുന്ന പതിനൊന്ന് തന്ത്രങ്ങളാണ്. നേരേ, വിശാലം, തിരശ്ചീനമായി, വട്ടം കറക്കി എന്നിങ്ങനെയുള്ള അഞ്ച് വിധത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ പാശം വേർതിരിച്ചുപയോഗിക്കുമ്പോൾ മഹാന്മാർ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വെട്ടൽ, പിളർത്തൽ, അടി, ചുറ്റൽ, കിടക്കൽ, മുറിക്കൽ, കൊത്തൽ, ചക്രപദ്ധതി—ഇവ പാശത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ്. പതക്കൽ, ക hiss, പിളർത്തൽ, ഭയപ്പെടുത്തൽ, ഊഞ്ഞാലിൽ തൂക്കൽ—ഇവയൊക്കെയാണ് ശൂലത്തിന്റെ തന്ത്രങ്ങൾ; ആറാമത്തേത് ‘അടി’ എന്നാണു പറയുന്നത്. കണ്ണിൽ അടി, കൈയിൽ അടി, വശങ്ങളിൽ അടി, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായോ, നേരായ ഈർപ്പമുള്ള അമ്പിന്റെ വീഴ്ചയും, ജാവലിനിന്റെ തന്ത്രവും വിശദീകരിക്കുന്നു. അടി, ഗോമൂത്രം, സമൃദ്ധമായത്, താമരാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നത്, ഉയർത്തിയ ശരീരമുള്ളത്, വളഞ്ഞത്, ഇടതും വലതും—ഇവയാണ് ഗദയുടെയും. തിരിച്ചും പ്രതിരോധിച്ചും, ഉയർത്തിയ കാലും, ചാടലും, ഹംസത്തിന്റെ ചവിട്ടൽ, അമർത്തൽ—ഇവയെല്ലാം ഗദയുടെ തന്ത്രങ്ങളാണ്. ഭയാനകമായ അടി, കടിച്ചുപിടിച്ച ചാടി, എറിഞ്ഞ കൈ, നില്ക്കൽ, ശൂന്യമായത്—ഇവയാണ് പരശുവിന്റെ തന്ത്രങ്ങൾ. അടി, വെട്ടൽ, ബ്രാഹ്മണൻ, തകർത്തൽ—ഇവയാണ് മുഷ്ടിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ; ചാടലും അടിയുമാണ്. ശ്രമിച്ചുള്ളത്, വിശ്രമിച്ചുള്ളത്, പശുവിനെ വിട്ടയക്കൽ, അത്യന്തം ദുഷ്കരമായത്—ഇവയാണ് ഘോണ്ടികയും മുഷ്ടിയും ഉപയോഗിക്കുന്ന തന്ത്രങ്ങൾ. ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായോ, അന്ത്യം, മധ്യം, മറിച്ചുള്ളത്, ഉത്തരവോടെ അവസാനിപ്പിക്കുന്നതും—ഇവയാണ് ഘോണ്ടികയും ഗദയും ഉപയോഗിക്കുന്ന തന്ത്രങ്ങൾ. പിടിക്കൽ, വെട്ടൽ, കൊല്ലൽ, ശക്തമായി ഉയർത്തൽ, നീട്ടൽ—ഇവയാണ് വാളിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ; കൂടാതെ താഴേക്ക് അടിക്കുകയും തകർക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭയപ്പെടുത്തൽ, രക്ഷപ്പെടുത്തൽ, കൊല്ലൽ, ശക്തമായി ഉയർത്തൽ, നീട്ടൽ—ഇവയാണ് അസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ; യന്ത്രോപകരണങ്ങളുടെയും തന്ത്രങ്ങൾ ഇതുപോലെയാണ്. വിട്ടുകളയൽ, കടിച്ചുപിടിക്കൽ, പന്നിയുടെ ചവിട്ടൽ; ഒരോ കൈകൊണ്ടും രണ്ടുകൈകൊണ്ടും ചുമക്കൽ, പിടിച്ചുനിൽക്കൽ. ഇരുകൈയും കൈയും ഉപയോഗിച്ച് ബന്ധനം, അരയിൽ ഉയർത്തൽ, നെഞ്ചിലും നെറ്റിയിലും അടിക്കൽ, കൈകൾ വളയ്ക്കൽ. ഇരുകൈയും കൈകളും ഉപയോഗിച്ച് ബന്ധനം, അരയിൽ ഉയർത്തൽ, അംഗങ്ങളെ സാവധാനം അണിയിച്ചുകെട്ടൽ, അവയുടെ പ്രത്യുപാന്തരവും—ഇവയൊക്കെയാണ് യുദ്ധകലയുടെ ആന്തരിക രഹസ്യങ്ങൾ.