രാജ്യഭരണം എങ്ങനെ നയിക്കണം എന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആഗ്നിപുരാണത്തിൽ വളരെ വിശദമായി പറയുന്നു. രാജാവിന്റെ മന്ത്രിമാർ, അർഹമായ ശിക്ഷ നൽകുന്നവർ ആകണം. ജനങ്ങൾ നല്ല രൂപം, ഉത്തമ കുടുംബം, സദ്ഗുണങ്ങൾ, നൈപുണ്യം എന്നിവയാൽ സമ്പന്നരായിരിക്കണം. മന്ത്രിമാർ വാഗ്മിത, ധൈര്യശാലി, സൂക്ഷ്മദർശികൾ, ഉത്സാഹപൂർവരും വിവേകശാലികളും, അഹങ്കാരമോ ചഞ്ചലതയോ ഇല്ലാത്തവരും, സൗഹൃദം പുലർത്തുന്നവരും കഷ്ടപ്പാടുകൾ സഹിക്കാനും ശുദ്ധിയുള്ളവരുമായിരിക്കണം. അവർ സത്യവും ശക്തിയും ദൃഢതയും ക്ഷമയും ശക്തിയും ആരോഗ്യവും കലകളിൽ പ്രാവീണ്യവും ഒരു ചിന്തയിലും ശ്രദ്ധയും പുലർത്തുന്നവരായിരിക്കണം. മന്ത്രിമാർ ഭക്തിയിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവരായിരിക്കണം; വൈരാഗ്യം വളർത്തുന്നവരാകരുത്. ഉദ്ദേശ്യത്തിൽ ശ്രദ്ധയോടെ, മനസ്സിന്റെ അവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കാനും ഉറപ്പുള്ള അറിവ് കൈവശം വയ്ക്കാനും അവർക്ക് കഴിയണം. അഥർവവേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധത്തിൽ, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ശാന്തി-ക്ഷേമാർത്ഥമായ യജ്ഞങ്ങൾ നിർവ്വഹിക്കണം. സ്വന്തം ജനങ്ങളിൽ സൂക്ഷ്മദർശനം, നൈപുണ്യം, കുടുംബം, സ്ഥാനം എന്നിവ പരിശോധിക്കണം. കർത്തവ്യങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യവും, ജ്ഞാനവും, ഓർമ്മശക്തിയും, ഗുണത്രയവും, ധൈര്യവും, സ്നേഹവും പരിശോധിക്കണം. സംഭാഷണങ്ങളിൽ വാഗ്മിത, സത്യവാദിത്വം, ഉത്സാഹം, സ്വാധീനം, കഷ്ടത സഹിക്കാനുള്ള ശേഷി എന്നിവ പരിശോധിക്കണം. സ്ഥിരതയും ആസക്തിയും ദുർഘട സാഹചര്യങ്ങളിലെ സ്ഥിരതയും, ഭക്തി, സൗഹൃദം, ശുദ്ധി എന്നിവ നടപ്പിലൂടെ അറിയാം. ഒരുമിച്ച് ജീവിക്കുന്നവരിൽ നിന്ന് ശക്തി, സ്വഭാവം, ആരോഗ്യവും നല്ല പെരുമാറ്റവും അഹങ്കാരരഹിതത്വവും, ആചാരശുദ്ധിയും വൈരാഗ്യരഹിതത്വവും അറിയണം. നേരിട്ട് ഉന്നതതയും താഴ്മയും തിരിച്ചറിയണം; എല്ലായിടത്തും മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളും പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലങ്ങളിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ഉരുള്പ്പൊട്ടിയ ഭൂമി, ധാർമികതയുള്ളവർ, ധാതുസമ്പത്ത്, പശുക്കൾക്ക് ഉപകാരപ്രദം, ജലസമൃദ്ധി, സദാചാരികൾ എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ദേശം പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. ആനകളാൽ ശക്തമായ, ജലസമ്പത്ത്, റോഡുകളും തോണികളും ഉള്ള, മറ്റുള്ളവരുടെ ഉടമസ്ഥതയല്ലാത്ത മനോഹരമായ ദേശം മഹാസമൃദ്ധിക്ക് അനുയോജ്യമാണ്. തൊഴിലാളികളും, കുലവൃത്തിക്കാർ, വ്യാപാരികൾ എന്നിവ ധാരാളം, വലിയ സംരംഭങ്ങളും കൃഷിശക്തിയും ഉള്ള, സ്നേഹവും ശത്രുക്കളോടുള്ള വൈരവും കഷ്ടത സഹിക്കാനുള്ള ശേഷിയും സമൃദ്ധിയും ഉള്ള പ്രദേശം ഉത്തമമാണ്. നാനാത്വം ഉള്ള ജനങ്ങൾ, ധാർമികത, പശുസമ്പത്ത്, ശക്തി എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ ദേശം, അജ്ഞാനിയും ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുമില്ലാത്തവൻ നയിക്കുന്നതാണെങ്കിൽ, അതാണ് പ്രശംസനീയം. നഗരം വിശാലമായ അതിരുകളോടെ, വലിയ കിണറുകളും ഉന്നത മതിലുകളും വാതിലുകളും, മലകളും നദികളും കാടുകളും സമീപത്തുള്ളതായിരിക്കണം. കോട്ടയിൽ വെള്ളവും ധാന്യവും സമ്പത്തും ഉണ്ടായിരിക്കണം; കാലത്തെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയണം. അവയ്ക്ക് ആറു തരം ഉണ്ട്: ജലകോട്ട, മലകോട്ട, വനകോട്ട, മണൽകോട്ട, ചതുപ്പ് കോട്ട, കാടുകോട്ട. പിതാക്കന്മാരിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച, ന്യായമായി സമ്പാദിച്ച, ചെലവിനെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയുന്ന, ധർമ്മത്തിലും ഗുണങ്ങളിലും വളരുന്ന ധനസമ്പത്ത് ഭണ്ഡാരത്തിൽ സൂക്ഷിക്കണം. പിതൃഭക്തി, ഐക്യവും, വേതനവും, വീരപ്രശസ്തിയും, ഉത്തമവംശജന്മവും, നൈപുണ്യവും, ശുഭലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളവരാണ് രാജസേന. വിവിധായുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള, പലയുദ്ധരീതികളിലും നൈപുണ്യമുള്ള, വ്യത്യസ്തയോദ്ധാക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, കുതിരകളും ആനകളും കൊണ്ടു ആദരിക്കപ്പെടുന്നവരാണ് അവർ. യാത്രയിലോ യുദ്ധത്തിലോ കഷ്ടത സഹിച്ചവരിൽ, യോദ്ധാക്കളുടെ ശിക്ഷ സമത്വത്തോടെ നടപ്പിലാക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ അതു നീതിയുള്ളതാവൂ. നല്ല കുടുംബത്തിൽ പിറന്ന, യോഗജ്ഞാനത്തിൽ സമ്പന്നനായ, ആത്മബലമുള്ള, വലിയ സഹായിയായ, സൗമ്യവാക്യമായ, ക്ഷമയുള്ള, സ്ഥിരതയുള്ള, അചഞ്ചലനായവനെയാണ് സ്നേഹിതനാക്കേണ്ടത്. സ്നേഹം മൂന്നു വിധത്തിൽ സമ്പാദിക്കാം: ദൂരത്തിൽ നിന്ന് സമീപനം, മനസ്സും അർത്ഥവും അനുസരിക്കുന്ന വാക്കുകൾ, ആദരവോടെ ദാനം. സ്നേഹത്തിൽ മൂന്നു വിധ ഫലങ്ങൾ ഉണ്ട്: ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം. ഇവയിൽ സ്വാഭാവികമായത്, ദൃഢമായത്, വംശപരമ്പരയായി വരുന്നതും ഉണ്ട്. സ്നേഹിതൻ നാലു വിധമാണ്; അപകടങ്ങളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കും. സത്യവാദിത്വം, സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും പങ്ക് വഹിക്കുക എന്നീ ഗുണങ്ങൾ സ്നേഹിതനിൽ കാണാം. ഇപ്പോൾ ആശ്രിതരുടെ (ദാസന്മാരുടെ) ആചാരത്തെ വിവരിക്കുന്നു: ദാസൻ രാജാവിനെ സേവിക്കണം; നൈപുണ്യവും നല്ല സ്വഭാവവും ദൃഢതയും ക്ഷമയും കഷ്ടത സഹിക്കാനുള്ള കഴിവും വേണ്ടിവരും. സംതൃപ്തി, നല്ല പെരുമാറ്റം, ഉത്സാഹം എന്നിവയാണ് ആശ്രിതനെ അലങ്കരിക്കുന്നത്. ദാസൻ നിബന്ധനകൾ പാലിച്ച് സമയത്ത് രാജാവിനെ സേവിക്കണം. അവൻ മറ്റുള്ളവരോടു പോകുന്നതും, ക്രൂരതയും, അഹങ്കാരവും, അസൂയയും ഉപേക്ഷിക്കണം. യജമാനനോടു വാദിക്കരുത്, തർക്കം ചെയ്യരുത്. രാജാവിന്റെ രഹസ്യങ്ങളും ദൗർബല്യങ്ങളും ഉപദേശങ്ങളും വെളിപ്പെടുത്തരുത്. തനിക്കു അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന രാജാവിൽ നിന്ന് തന്നെ ഉപജീവനം അന്വേഷിക്കണം; നിരാസം കാണിക്കുന്നവനെ ഉപേക്ഷിക്കണം. രാജാവ് എല്ലാവരെയും പോഷിപ്പിക്കുന്ന മേഘംപോലെയായിരിക്കണം. ഉചിതമായ മാർഗ്ഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സമ്പത്ത് സമാഹരിക്കാം. കൃഷി, വ്യാപാരമാർഗ്ഗങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, പാലങ്ങൾ, ആനകളുടെ ബന്ധനം എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധയുള്ള മേൽനോട്ടക്കാരെ നിയമിക്കണം. ഖനികൾ, നികുതി പിരിവ്, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഭൂമിയുടെ പുനരധിവാസം എന്നിവയിലും ശ്രദ്ധിക്കണം. ധാർമികനായ രാജാവ് ഈ എട്ടു കാര്യങ്ങളിലും ശ്രദ്ധ പുലർത്തണം. വ്യാജവേഷം ധരിച്ച കള്ളന്മാരിൽ നിന്നുമാണ്, കൊള്ളക്കാരിൽ നിന്നുമാണ്, നഗരവാസികളിൽ നിന്നുമാണ്, രാജാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽ നിന്നുമാണ്, രാജാവിന്റെ സ്വാർത്ഥതയിൽ നിന്നുമാണ് – ഈ അഞ്ചിടങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ജനങ്ങൾക്ക് ഭയം ഉണ്ടാകുന്നത്. രാജാവ് ഇവരിൽ നിന്ന് ഉചിത സമയത്ത് നികുതി പിരിക്കണം. തന്റെ ശരീരവും, ആത്മീയസംഘവും, രാജ്യവും പുറംശത്രുക്കളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കണം. ശിക്ഷ അർഹിക്കുന്നവരെ ശിക്ഷിക്കണം; വിഷം മുതൽ സംരക്ഷണം വേണം; സ്ത്രീകളെയും മക്കളെയും ശത്രുക്കളെയും ഒരിക്കലും പൂര്ണമായും വിശ്വസിക്കരുത്. രാമൻ പറഞ്ഞു: ബുദ്ധി ശക്തിയോടും ഉത്സാഹത്തോടും ചേർന്നാൽ അതാണ് ഉത്തമം; ശക്തിയോടും ഉത്സാഹത്തോടും കൂടിയ കവിയെന്നു പറയപ്പെടുന്നവൻ ദേവപുരോഹിതനെ പോലും ജയിച്ചു. കാര്യങ്ങൾ ജ്ഞാനികളോടൊപ്പം ആലോചിക്കണം, അജ്ഞാനികളോടല്ല. അസാധ്യമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർക്ക് ശ്രമമില്ലാതെ ഫലം എങ്ങനെയുണ്ടാകുമെന്നു ചോദിക്കാം. അജ്ഞാതം അറിയുക, അറിഞ്ഞതിൽ ഉറപ്പു നേടുക, സംശയങ്ങൾ തീർക്കുക, ശേഷിക്കുന്നതും മനസ്സിലാക്കുക – ഇവയാണ് ആലോചനയുടെ ഫലങ്ങൾ. സഖ്യങ്ങൾ, സാധനോപായങ്ങൾ, ദേശകാലഭേദം, പ്രത്യാഘാതങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം – ഇവയാണ് ആലോചനയുടെ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ. മനസ്സിന്റെ വ്യക്തത, വിശ്വാസം, പ്രവർത്തനനൈപുണ്യം, കൂട്ടുകാരുടെ പരിശ്രമം, കർമ്മഫലത്തിൽ വിജയമെന്നിങ്ങനെ ഉത്സാഹത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണാം. ഇങ്ങനെയാണ് ആഗ്നിപുരാണത്തിൽ രാജഭരണം, മന്ത്രിസഭ, സ്നേഹിതർ, ആശ്രിതർ, രാജാവിന്റെ ധർമ്മങ്ങൾ, ആലോചന, ഉത്സാഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.