ഈശ്വരന്റെ മഹത്വം അനന്തമാണ്. അവൻ സർവ്വജ്ഞനായ ദാതാവാണ്, സുഖവും ദുഃഖവും – പത്ത് തരത്തിൽ – ദൂരീകരിക്കുന്നവനും, അനന്തനുമാണ്. അവൻ രക്ഷകനാണ്, ദൃഢനും, പാതാളലോകത്തിന്റെ അധിപതിയും തന്നെയാണ്. അവൻ വൃഷ, വൃഷധരൻ, ശക്തനായവൻ, എല്ലാം തിന്നുന്നവൻ, ദിശകളെല്ലാം നോക്കുന്നവൻ, ലോഹിതൻ – ഈ പത്ത് രുദ്രന്മാർ സർപ്പങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതരാണ്. അവൻ ശംഭു, വിഭു, ഗണപതികളുടെ നായകൻ, ത്രിനയനൻ, ദേവന്മാർക്ക് ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ, ലയവും, ക്രീഡയും, ലാഭവും, അന്വേഷകനും, വിവേകശാലിയും ആകുന്നു. അവൻ ഭോജകൻ, മായ, കാലം, അഗ്നി, രുദ്രൻ, ഹാടകൻ, കൂഷ്മാണ്ഡൻ, സത്യം, ബ്രഹ്മ, ഏഴാമതായി വിഷ്ണു – ഈ എട്ട് രുദ്രന്മാർ ഉൾപ്പെടെ രുദ്രൻ പാത്രത്തിൽ സ്ഥാപിതരാണ്. ഇവരുടെ പേരുകളും ലോകങ്ങളുടെ പേരുകളും ഓർമ്മിക്കണം. അവൻ ഭവൻ, ഉദ്ഭവൻ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവ്, സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്ക് സുഖം നല്കുന്നവൻ, സർവ്വവ്യാപനത്തിന്റെ കര്ത്താവും, ബ്രഹ്മ, വിഷ്ണു, രുദ്രന്മാർക്ക് ആരാധ്യനും ആകുന്നു. അവൻ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവൻ, ആദിമനായവൻ, ഓം, സാക്ഷി, ഓം, രുദ്രന്മാരുടെ സംഹാരകൻ, ഓം, പ്പാറ്റ്, ഓം, നാദം, ഓം, സൂക്ഷ്മൻ, ഓം, ശിവൻ, സർവ്വൻ, സർവ്വത്തിനും ദാതാവ്, സർവ്വവ്യാപനത്തിന്റെ കര്ത്താവ്, ബ്രഹ്മ, വിഷ്ണു, രുദ്രന്മാരുടെ കര്ത്താവ്, ഓം, ശിവന് നമസ്കാരം, ഓം, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം – ഇവയാണ് ആറ് അക്ഷരമന്ത്രത്തിന്റെ ഇരുപത്തിയെട്ടു പാദങ്ങൾ. ഇവ ആകാശത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, മനസ്സിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ത്വരിതഹൃദയത്തോടും ത്രിനയനത്തോടും കൂടിയാണ്; ഇതാണ് എട്ടക്ഷരമന്ത്രം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നത്. ‘മ’ എന്ന അക്ഷരമാണ് ബീജം, ഇടയും പിംഗലയും എന്നിങ്ങനെ നാഡികൾ, പ്രാണനും അപാനവും ജീവശക്തികൾ, ഘ്രാണം സ്പർശം തുടങ്ങിയ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഇവിടെയാണ്. സുഗന്ധം തുടങ്ങിയ അഞ്ച് ഗുണങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഗന്ധം ഇന്ദ്രിയവിഷയമായി പറയുന്നു; ഭൂതത്വം മഞ്ഞ നിറമുള്ള, വജ്രചിഹ്നമുള്ള ചതുരശ്രമായി പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഭൂമിയുടെ വ്യാപ്തി നൂറുകോടി യോജനങ്ങളോളം ആണെന്നു പറയുന്നു; അതിനകത്ത് പതിനാലു യോനികൾ ഉണ്ട്. ആദ്യത്തേത് സർവ്വദേവന്മാരുടേയും മനുവിന്റെയും യോനിയാണ്; മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, ചതുഷ്പദങ്ങൾ, സർപ്പങ്ങൾ – ഇവ നാലു വിഭാഗങ്ങളാണ്. അഞ്ചാമത്തേത് ജഡജാലങ്ങളുടേതാണ്; ആറാമത്തെ യോണി മനുഷ്യരല്ലാത്തവരുടേതാണ്: പിശാച്, റാക്ഷസ, യക്ഷ, ഗന്ധർവ, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരുടേത്. എട്ടാമത്തേത് സൗമ്യൻ, ജീവന്റെ അധിപൻ, ബ്രഹ്മയുടേതെന്ന് പറയുന്നു; ഈ എട്ട് ഭൂതത്വത്തിന്റെ പരിധിയിലാണ്. ലയം പ്രകൃതിയിലും ബുദ്ധിയിലും, അനുഭവം ബ്രഹ്മയിലും കാരണത്തിലും; അതിനുശേഷം ജാഗ്രതാവസ്ഥകളിലും ലോകങ്ങളിലും. ഈ ലയാവസ്ഥയെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച്, സ്വന്തം മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കണം: 'ഓം ഹാം ഹ്രൂം ഹാം, സുത്രങ്ങളുടെ ലയത്തിനായി, ഹൂം ഫട്; പിന്നെ ഓം ഹാം ഹാം, സുത്രങ്ങളുടെ ലയത്തിനായി, സ്വാഹാ.' ആനങ്കൂശമുദ്രയോടെ ഉച്ച്വാസംകൊണ്ട് ആകർഷിക്കുക; 'ഓം ഹ്രൂം ഹ്രാം ഹ്രൂം, സുത്രങ്ങളുടെ ലയത്തിനായി, ഹൂം ഫട്.' ലയമുദ്രയോടെ കീഴെ നിന്ന് കൂമ്പാരവായു പിടിക്കുക; 'ഓം ഓം ഹ്രം ഹാം, സുത്രങ്ങളുടെ ലയത്തിനായി, നമഃ.' ഉത്പത്തിമുദ്രയോടെ ഉച്ച്വാസത്തിൽ കൂമ്പാരവായു വിടുക; 'ഓം ഹാം, സുത്രങ്ങളുടെ ലയത്തിനായി, നമഃ.' അർഘ്യം അർപ്പിച്ച്, ശുദ്ധീകരിച്ച്, സ്വാഹാവോടെ മൂന്ന് ഹവികൾ സാന്നിധ്യത്തിനും മൂന്ന് തൃപ്തിക്കും അർപ്പിക്കുക; 'ഓം ഹാം ബ്രഹ്മണോ നമഃ' എന്നു ബ്രഹ്മയെ ആഹ്വാനിച്ച്, പൂജിച്ച്, സ്വാഹാവോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുക. ഈ ഭൂമിയിൽ, ബ്രഹ്മേ, മോക്ഷാർത്ഥം ശിഷ്യനെ ദീക്ഷിക്കുന്നു. പൂജാവിധി ദയയോടെ അറിയിക്കണം; തുടർന്ന് ഹൃദയത്തിൽ രക്ഷാദേവിയായ വാഗീശ്വരിയെ ആഹ്വാനിക്കണം. അവൾ ആറ് രൂപങ്ങളുള്ളവളാണ്: ഇച്ഛ, ജ്ഞാനം, ക്രിയ – ഒറ്റ കാരണത്തിൽ ഇവയെല്ലാം. ദേവിയെ ഇങ്ങനെ പൂജിച്ച് തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം. വാഗീശ്വരി എല്ലാ യോനികളിലും ചലനത്തിന് കാരണമാകുന്നവളാണ്; ഹൃദയകപിലും ബീജാക്ഷരവും ഇവിടെ ഹൂം ഫട് കൊണ്ട് പൂർത്തിയാക്കണം. അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രഹരിക്കുക; യാഗവിദ്യയില്പരമായവൻ അകത്ത് പ്രവേശിക്കുന്നു; ശിഷ്യന്റെ ചൈതന്യം ഹൃദയത്തിൽ അഗ്നിക്കനലുപോലെയാണ്. ലയത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോൾ, ബന്ധനങ്ങളിൽ പറ്റിയിരിക്കുന്ന അവസ്ഥയിൽ, മൂത്തവനെ ചേര്ത്ത് വിഭജിക്കുക: 'ഓം ഹാം ഹൂം ഹഃ ഹൂം ഫട്; ഓം ഹം സ്വാഹാ,' എന്നിങ്ങനെ ഉച്ച്വാസവും ആനങ്കൂശമുദ്രയും ചേർത്ത്. പിന്നീട്, സ്വന്തം മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ആകർഷിച്ച്, അകത്തേക്ക് ഒന്നിപ്പിക്കുക: 'ഓം ഹാം ഹ്രൂം ഹാം, സ്വയത്തിന് നമഃ.' ഉച്ച്വാസത്തോടെ മാതാപിതാക്കളുടെ ഐക്യവും ചൈതന്യവും ധ്യാനിക്കുക. ബ്രഹ്മാദികളുടെയും ലോകങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ശിവലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കണം; ഗർഭധാരണത്തിനായി എല്ലാ യോനികളിലും ഒരേസമയം സ്വീകരിക്കുക. ഇടതുകൈയുടെ ഉത്പത്തിമുദ്രയോടെ വാഗീശ്വരിയുടെ ഗർഭത്തിൽ സമർപ്പിക്കുക: 'ഓം ഹാം ഹാം ഹാം, സ്വയത്തിന് നമഃ.' അതുപോലെ പൂജിച്ച് അഞ്ചു രീതിയിൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം. മറ്റു യോനികളിൽ ഹൃദയത്തിൽ ശരീരശുദ്ധി നടത്തണം; ഇവിടെ പുരുഷശരീരം ഉണ്ടാക്കുന്നതിനുള്ള വിധി ഇല്ല, സ്ത്രീശരീരം ഉണ്ടാകാമല്ലോ. അല്ലെങ്കിൽ, ചുരുളിന്റെ വേർപാട്, അല്ലെങ്കിൽ ദൈവികഅംഗങ്ങൾ ശരീരത്തിനായി നിർവഹിക്കാം; ജനനം തലയിൽനിന്ന് ചെയ്യണം, എല്ലാ ശരീരവാന്മാരെയും ഒഴിവാക്കി. ഇതുപോലെ, അവയുടെ ലോകം ശിവാക്ഷരത്തോടെ ധ്യാനിക്കുക; അനുഭവം കവചമന്ത്രത്തോടും ആയുധത്തോടും ഇന്ദ്രിയവിഷയത്തിന്റെ രൂപത്തിലും. മായാരൂപവും അതിന്റെ അദ്വൈതവും ലയാവസ്ഥയും ധ്യാനിക്കണം; ശിവൻ ഹൃദയത്തിൽ സ്രോതസ്സുകളുടെ ശുദ്ധിയും തത്ത്വവിചാരണവും നടത്തണം. മായയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന മല, കര്മം എന്നിവയുടെ ബന്ധനം നീക്കാൻ ഗർഭധാരണ മുതലായ അഞ്ച് അഞ്ചു ഹവികൾ ക്രമത്തിൽ അർപ്പിക്കണം. ഹൃദയത്തിൽ ഇങ്ങനെ ശുദ്ധീകരിച്ച്, നൂറു ഹവികൾ അർപ്പിക്കണം; മലശക്തിയെ നിയന്ത്രിച്ചതാൽ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും. 'സ്വാഹാ'യിൽ അവസാനിക്കുന്ന മന്ത്രം ആയുധമായി ഉപയോഗിച്ച് അഞ്ചു അഞ്ചു ഹവികൾ അർപ്പിക്കണം; മായയിൽ അവസാനിക്കുന്ന ബന്ധനത്തിന് ഏഴു പ്രാവശ്യം ആയുധമന്ത്രം ജപിക്കണം. കത്തിയാൽ, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ബന്ധനം മുറിക്കണം: 'ഓം ഹൂം, ലയചുരുളിന്റെ ബന്ധനത്തിന്, ഹൂം ഫട്'; ബന്ധനം പൂർത്തിയാക്കി, ഇരുകൈകളും ബാണമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച്. അഴിച്ചുവിട്ട ശേഷം വൃത്താകാരമായി ചലിപ്പിച്ച്, പയസത്തിൽ നിറച്ച ഹവനദ്രവ്യധാരിണി പിടിക്കണം; ഉപായായുധമന്ത്രം കൊണ്ട് ദഹിപ്പിക്കണം, മുഖ്യായുധമന്ത്രം കൊണ്ട് ഭസ്മമാക്കണം. കൊടിപോലെ ബന്ധങ്ങൾ നീക്കാൻ അഞ്ചു ഹവികൾ അർപ്പിച്ചശേഷം, 'ഓം ഹഃ, ആയുധത്തിന്, ഹൂം ഫട്'; പിന്നെ എട്ട് ആയുധഹവികൾ expiation-നായി നടത്തണം. ശേഷം, സ്രഷ്ടാവിനെ ആഹ്വാനിച്ച് പൂജിക്കുകയും അർഘ്യങ്ങൾ അർപ്പിക്കുകയും വേണം; 'ഓം ഹാം, ശബ്ദസ്പർശരൂപം ബ്രഹ്മ, സ്വീകരിക്കട്ടെ, സ്വാഹാ' എന്ന മന്ത്രം മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഹവിയിൽ ഉപയോഗിച്ച് അധികാരം നൽകണം; യജ്ഞപശുവിന്റെ പാപങ്ങൾ മുഴുവൻ ദഹിപ്പിക്കുന്നതും നീയാണെന്നു ബ്രഹ്മയെ സ്തുതിക്കണം. പുനഃ ബന്ധനം വരരുത്; ശിവന്റെ ആജ്ഞ പ്രഖ്യാപിക്കണം; സ്രഷ്ടാവിനെ മോചിപ്പിച്ച്, വലതുനാഡിയിലൂടെ സാവധാനം അയക്കണം. ലയമുദ്രയോടെ, സ്വശ്വാസം പിടിച്ച്, അമൃതത്തോളം വിശുദ്ധമായ വെള്ളത്തുള്ളി നിറച്ച ഹവനപാത്രം പൂജിക്കണം. അതെടുത്ത് ഉച്ച്വാസംകൊണ്ട് ഉദ്ഭവം എന്ന അക്ഷരത്തിൽ തന്തുവിൽ ചേർക്കണം; ഹവനപാത്രത്തിലെ വെള്ളത്തുള്ളി വീണ്ടും പൂജിക്കണം. ശിഷ്യന്റെ പോഷണത്തിനായി, ആചാര്യൻ അതു ശിഷ്യന്റെ തലയിലിടണം; ശിവമന്ത്രം 'വൗഷട്' എന്ന അക്ഷരത്തിൽ അവസാനിപ്പിച്ച് മാതാപിതാക്കൾക്ക് അർപ്പിക്കണം; ഇതോടെ കർമ്മം പൂർത്തിയാകുന്നു, ലയം ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇശ്വരൻ പറഞ്ഞു: പിന്നെ, ശുദ്ധവും ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടതുമായ രണ്ട് തത്ത്വങ്ങളുടെ ഐക്യം, ഹ്രസ്വവും ദീർഘവുമായ നാദങ്ങളാൽ, ശബ്ദത്തിന്റെ ആദി-അന്ത്യപ്രഭാവം ചേർത്ത് നടത്തണം. 'ഓം ഹാം ഹ്രൂം ഹാം' – ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, തന്മാത്രകൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ബുദ്ധികൾ; മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ, അഹംകാരവും ഇരുപത്തിയഞ്ചാമത്തേതായി പുരുഷനും – ഇങ്ങനെ.